Tài liệu Innternet toàn tập
INNTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
1
CHÛÚNG 1
INTERNET LA GÒ? TAI SAO?
INTERNET LA GÒ?
Internet - cung àûúc goi la Net - la hï thöng may tñnh lún nhêt thï
giúi. Ban co thï noi rùng "Thï thò àa sao? Töi àa tûng thêy cai cu
caãi lún nhêt thï giúi va no tröng co ve khöng hêp dên lùm - va töi
àanh cuöc rùng no cung chùng ngon gò". Vêng, mang thò khöng
giöng nhû cu cai, quy mö la rêt quan trong vò möt mang cang lún
thò no cang mang lai nhiïu thû.
Thêt ra, Internet khöng phai la möåt maång - noá laâ maång cuãa caác
mang, têt ca àïu trao àöi thöng tin tû do. Cac mang bao göm tû
nhûng mang lún va chñnh thûc nhû cac mang cua nhûng cöng ty
nhû AT&T, Digital Equipment va Hewlett-Packard cho àïn nhûng
mang nho va
2 may PC cu mua tû muc quang cao) va moi thû nùm ú khoang
giûa. Cac mang ú trûúng àai hoc tû lêu la möt bö phên cu
Internet, hiïn nay cac trûúng trung hoc va tiïu hoc cung àa gia
â khöng chñnh thûc nhû mang trïn gac xep cua töi (vúi
å
ã
â
å
å
â
â
å
å
å
ãa
nhêåp. Cho àïn 8/1993, trïn 14.000 mang àa ú trong Internet vúi
möi thang 1.000 mang múi àûúc thïm vao.
MÖT SÖ CÊU CHUYÏN TRONG ÀÚI THÛC
Ban co thï coi Internet göm hai yïu tö la nhûng ngûúi sû dung no
vaâ thöng tin chûa trong ào.
Cac hoc sinh lúp 7 ú San Diego sû dung Internet àï trao àöi thû tû
va truyïn vúi nhûng tre em ú Israel. Möt phên àï vui àua va kït
ban ú nûúc ngoai nhûng möt nghiïn cûu khoa hoc nghiïm tuc ghi
nhê
ån rùçng khi tre em co nhûng khan gia thûc sû cho cac vên àï cua
mònh thò chung se viït hay hún (Àang ngac nhiïn).
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
2
Tai möt sö núi trïn thï giúi, Internet la cach nhanh nhêt va àang
tin cêy nhêt àï chuyïn thöng tin. Trong cuöc chñnh biïn ú Liïn xö
nùm 1991, möt nha cung cêp Internet nho goi la RELCOM vúi möi
liïn kït túi Phên Lan va qua ào àïn phên con lai cua thï giúi
Internet àa tû thêy rùng mònh la con àûúng àang tin cêy àï co àûúc
nhûng bao cao àïn va tû Mosco vò cac àûúng dêy àiïn thoai bõ cùt
àût va bao chñ khöng àûúc xuêt ban. Cac thanh viïn cua RELCOM
gûi ra nhûng cêu chuyïn ma le ra àa àûúc xuêt ban trïn bao chñ,
cac phat biïu cua Boris Yelsin (àûúc ban be truyï
nhûng quan sat ca nhên cua ho tû ngoai ö Moscow.
ìn tay nhau) va
Internet cung co nhûng cöng dung thöng thûúng. Dûúi àêy la vai
kinh nghiïm ca nhên cua töi:
Möt ngay kia, vú töi muön tòm loai vai àï may möt cai ao kiïu
thúâi kyâ quên sûå nùm 1960 (Möt ngûúi ban co möt chiïc ao cu
ma anh ta ûa thñch tû nhûng ngay ú trong quên àöi nhûng no
khöng con chö àï khêu cac miïng va). Do ào töi yïu cêu
Internet giup àú. Net àa co nhiïu cuöc thao luên vï chu àï
quên sû va möt vï trang phuc quên àöi. Trong vong möt ngay,
nhiïu ngûúi khac nhau àaä traã lúâi bùçng caách cho töi àõa chó baán
cac loai vai nay. Hêu hït trong sö ào noi rùng ho vui sûúng
àûúc cung cêp cac lú
gùp rùc röi.
âi khuyïn va meo vùt khac nïu chung töi
Internet la nguön phên mïm töt nhêt. Bêt cû khi nao töi nghe
noi vï möt dõch vu múi (nhû nhûng dõch vu mö ta trong
Chûúng 19-22), thûúng töi chó mêt ñt phut àï tòm phên mïm
cho may tñnh cua töi (möt cai laptop 386 chay Windows),
download va bùt àêu sû dung no. Va hêu hït moi phên mïm
sùn co trïn Internet àïu miïn phñ.
Cung co nhûng phên mang tñnh chêt àõa phûúng va cuc bö cua
Internet. Khi töi muön ban chiïc xe tai nho àang tin cêy
nhûng cu ky cua mònh, möt thöng bao ban trïn Internet tòm
àûúc ngûúi mua trong vong 2 ngay.
INTERNET VA BAN
Nhû vêy Internet la möt mang, thûc ra la möt mang cua mang va
no rêt lún. Thêt vêy, khöng ai biït àûúc no lún nhû thï nao vò ào la
möt têp húp nhûng mang may tñnh nho hún hoat àöng riïng re ma
khöng co möt chö duy nhêt nao ghi nhên lai moi möi liïn kït.
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
3
Ñt nhêt möt triïu may tñnh àûúc nöi vúi no
ngûúi sû dung trïn moi luc àõa (Hay xem àoan "Moi luc àõa?"). Mö
á vaâ noá coá nhiïìu triïåu
å
t
àiïu chung ta biït ro la no phat triïn nhû àiïn, khoang chûng 10%
möi thang. Vò hiïn co ñt nhêt möt triïu may tñnh trïn Net àiïu nay
co nghôa la 100.000 may tñnh múi gia nhêp möi thang!
Möt àiïu khac thûúng khac vï Internet la no co thï la mang mú
nhêt trïn thï giúi. Hang ngan may tñnh cung cêp nhûng tiïn nghi
cho bêt ky ai tiïp cên àûúc vúi Net. Tònh huöng nay hoan toan khac
thûúng - hêu hït cac mang rêt nghiïm nhùt vúi nhûng gò chung cho
phep ngûúi sû dung àûúc lam va àoi hoi nhûng sùp xïp cung nhû
mêt khêu riïng cho tûng dõch vu. Ngoai möt sö ñt dõch vu la phai
tra tiïn (va chùc chùn se co thïm nhiïu trong tûúng lai) nhûng àai
àa sö cac dõch vu Internet àïu miïn phñ khi sû dung.
Àiïu khac thûúng nûa trong Internet la àiïu co thï àûúc goi la
"tñnh khöng phên biït vï mùt xa höi". Nghôa la khöng co may tñnh
nao la töt hún cac may khac va khöng ngûúi nao gioi hún ngûúi
khac. Ban la ai trïn Internet tuy thuöc vao cach ban tû giúi thiïu
mònh thöng qua ban phñm. Nïu nhûng gò ban noi lam cho ban co ve
nhû la möt ngûúi thöng minh va thu võ thò ào chñnh la con ngûúi
cuãa baån. Khöng thanh vên àï viïc ban bao nhiïu tuöi, ban tröng
giöng ai hoùc ban co phai la möt sinh viïn, möt doanh nhên hay
möt cöng nhên xêy dûng. Khuyït têt vï thï chêt khöng thanh vên
àï - töi liïn lac vúi nhûng ngûúi mu hoùc àiïc. Nïu ho khöng thñch
kï àiï
nöi tiïng trong cöng àöng Net, möt cach thuên lúi hoùc bêt lúi
nhûng ho trú nïn nhû vêy do nö lûc cua chñnh ho
ìu àoá cho töi biïët thò töi àaä khöng bao giúâ biïët. Coá nhûäng ngûúi
å
ã
å
î
å
ã
å.
Vêy thò möt mang may tñnh la gò?
Nïu ban àa biït àiïu nay thò ban co thï bo qua phên nay. Nhûng
ban cung co thï muön àoc no chó àï chùc chùn rùng chung ta àang
sû dung nhûng tû ngû tûúng tû àï noi vï möåt àiïìu giöëng nhau.
Vï cú ban, möt mang may tñnh la möt nhom cac may tñnh àûúc nöi
kït vúi nhau theo möt cach nao ào. (Trong lanh vûc may tñnh,
chung töi thñch nhûng àõnh nghôa chñnh xac va dût khoat). Vï nhên
thûc, no giöng nhû kiïu mang truyïn hònh hoùc radio nöi kït möt
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
4
nhom cac tram truyïn hònh hoùc radio lai vúi nhau sao cho chung
co thï cung chia se höi múi nhêt cua The Simsons.
Nhûng àûng àêy sû tûúng tû nay ài qua xa. Cac mang truyïn hònh
gûi thöng tin tûúng tû àïn moi tram vao cung luc (àûúc goi la mang
truyïn hònh vò nhûng ly do cu thï; trong mang may tñnh, möi thöng
àiïp thûúng àûúc dên àïn möt may tñnh cu thï nao ào. Khac vúái caác
mang truyïn hònh, cac mang may tñnh luön hai chiïu sao cho khi
may tñnh A gûi thöng àiïp túi may tñnh B thò B co thï tra lúi lai cho
A.
Möt sö mang may tñnh bao göm möt may tñnh trung têm va möt
nhom cac tram tû xa co thï bao cao vï may tñnh trung têm (vñ du
möt may tñnh dõch vu giû chö hang khöng trung têm co hang ngan
kïnh tai cac sên bay va àai ly du lõch). Nhûng mang khac, kï ca
Internet thò bònh àùng hún va cho phep moi may tñnh nao trïn
mang liïn lac vúi bêt ky may tñnh nao khac.
Moi luc àõa?
Möt sö àöc gia hoai nghi, sau khi àa àoc thêy rùng Internet trai
röng ra moi luc àõa, thò co thï chó ra rùng chêu Nam cûc la möt luc
àõa, tuy rùng dên sö ú ào phên lún la cac chu chim canh cut, nhûng
àöi tûúng ma theo chung töi àïn nay àûúc biït khöng quan têm
nhiïu lùm àïn may tñnh. Internet co àïn ào khöng? Thûc sû la co.
Möt vai may tai Scott Base, McMurdo Sound tai Nam cûc la nùm
trong mang Net àûúc kït nöi bùng liïn kït vö tuyïn àïn New
Zealand. Cú sú tai Nam cûc àûúc cho thûa nhên rùng co sû kït nöi
túi My nhûng ho khöng cöng bö àõa chó àiïn tû.
Vao luc viït sach nay thò vung àêt röng lún nhêt trïn thï giúi
khöng co Internet dûúng nhû la Bali hoùc co thï la Java (Greenland
vao Internet nùm 1992).
BÙNG CACH NAO ÀÏ CO THÏ NOI RÙNG TÖI ÀA VAO INTERNET
RÖI?
Nïu ban àa tiïp cên möt may tñnh hay möt kïnh may tñnh thò ban
co thï àa ú trong Internet. Co möt vai cach àï kiïm tra:
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
5
Nïu ban co möt tai khoan trïn cac dõch vu trûc tuyïn nhû
CompuServe, GEnie hoùc MCI Mail thò ban co thï sû dung hï
thöng thû àiïn tû cua cac dõch vu nay àï trao àöi cac thöng àiïp vúi
bêt ky ai trïn Internet. Möt sö dõch vu trûc tuyïn, àang lûu y nhêt
la Delphi, cung cung ûng nhiïu dõch vu khac mang tñnh tûúng tac
trïn Internet.
Nïu ban sû dung möt BBS (Bulletin Board System: Bang thöng bao
àiïn tû) trao àöi cac thöng àiïp vúi nhûng BBS khac thò ban cung
co thï trao àöi thû àiïn tû vúi Internet.
Nïëu cöng ty baån coá möåt hïå thöëng thû àiïån tûã nöåi böå thò noá cuäng coá
thï àûúc kït nöi vúi Internet. Hay tham khao y kiïn möt chuyïn gia
mang cuc bö.
Nï
trûc tiïp hoùc gian tiïp vúi Internet hoùc chó dung cho thû tñn hoùc
cho hang loat cac dõch vu khac. Nhûng mang UNIX thûúng sû dung
nhûng quy ûúc kït mang tûúng tû nhû Internet do ào sû kït nöi la
dï dang vï mùt ky thuêt. Cac mang PC hoùc Macs sû dung nhûng
quy ûúc khac nhau do ào cên co möt cöng nöi (gateway) àï diïn
dõch.
ëu cöng ty baån coá möåt maång cuåc böå thò noá cuäng coá thïí àûúåc kïët nöëi
â
ë
â
á
á
á
ì
á
å
í
TÖI CO THÏ SÛ DUNG INTERNET NHÛ THÏ NAO?
Nhûng tiïn nghi cua Internet àûúc cung cêp thöng qua rêt nhiïu
loai dõch vu khac nhau nïn kho co àu chö liït kï toan bö ú àêy
(Thêt vêy, möt danh sach hoan chónh co thï lêp àêy nhiïu quyïn
å
á
sach con lún hún quyïn nay) nhûng möt sö vñ du dûúi àêy khuyïn
khñch ban tiïp tuc àoc:
Thû àiïn tû: Àêy chùc chùn la dõch vu àûúc sû dung röng rai nhêt -
ban co thï trao àöi thû àiïn tû vúi hang triïu ngûúi trïn khùp thï
giúi. Va ngûúi ta sû dung thû àiïn tû thay cho bêt cû àiïu gò ma le
ra ngûúi ta co thï sû dung giêy but hoùc àiïn thoai: tan gêu, cach
lam mon ùn, tin àön, thû tònh (Töi con biït rùng möt sö ngûúi sû
dung chung trong nhûng vên àï liïn quan àïn cöng viïc). Cac danh
sach thû àiïn tû cho phep ban tham gia vao thao luên nhom va gùp
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
6
nhûng ngûúi khac trïn Net. Cac mail server (nhûng chûúng trònh
àap lai cac thöng àiïp thû àiïn tû) cho phep ban truy tòm moi loai
thöng tin. Xem cac chûúng 7, 8 va 10 àï biït thïm chi tiït.
Àam thoai trûc tuyïn: Ban co thï "noi chuyïn" nhû thûc vúi nhûng
ngûúi sû dung khac ú bêt cû núi nao trïn Net. Tuy àam thoai trûc
tuyïn gên nhû vö ñch àöi vúi nhûng ngûúi ú rêt gên núi ban cû ngu
nhûng no lai la àiïu lún lao khi tro chuyïn vúi nhûng ngûúi ú cac
luc àõa khac àùc biït khi möt trong cac bïn lai khöng phai la nhûng
ngûúâi noái tiïëng Anh baãn ngûä (àaánh maáy thò roä raâng hún la tro
chuyïn).
Truy tòm thöng tin: Nhiïu may tñnh co cac file chûa thöng tin cho
phep lêy miïn phñ. Cac file ào bao göm tû nhûng quyït àõnh cua
Toâa aán Töëi cao Hoa ky, nhûng danh muc the thû viïn cho àïn cac
hònh anh àûúc sö hoa (hêu hït trong chung àïu thñch húp vúi cac
khan gia gia àònh) va möt sö lûúng lún cac phên mïm tû tro chúi
cho àïn cac hï thöng àiïu hanh. Nhiïu cöng cu àûúc thao luên
trong sach nay giup ban hiïu biït vï hang nui thöng tin sùn co trïn
Internet va chó ra nhûng gò sùn co. Nhû àa nïu trong phên "Giúi
thiïu", àöi khi ban se thêy muc "Navigate" (Tòm àûúng) chó àïn
nhûng phên giup ban lûu thöng trïn mang.
Bang thöng bao àiïn tû (Bulletin Board): Möt hï thöng tïn la
USENET la möt bang thöng bao àiïn tû vô àai vúi 40 triïu ky tû cac
thöng àiïp bao göm 2.000 nhom chu àï khac nhau àûúc tiïp nöi
hang ngay. Cac chu àï bao göm tû cac vên àï may tñnh hoc bua cho
àïn nhûng tro giai trñ nhû àua xe àap, tû nhûng y kiïn tranh luên
chñnh trõ khöng bao giú kït thuc cho àïn nhûng vên àï têm thûúng
nhêt. Nhom USENET àûúc àoc röng rai nhêt la cac mêu chuyïn vui
àûúc chon loc, möt sö trong nhûng chuyïn nay thûc sû buön cûúi.
Tro chúi va tan gêu: Möt tro chúi àûúc goi la MUD (Multi-User
Dungeon) co thï dï dang thu hut toan bö thúi gian cua ban - trong
ào ban co thï thi tai vúi nhûng ngûúi chúi khac ú bêt cû núi nao
trïn thï giúi. Internet Relay Chat (IRC) la möt àûúng dêy theo
nhom qua ào ban co thï co nhûng cuöc àam thoai thu võ vúi nhûng
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
7
ngûúi sû dung khac ú khùp moi núi. IRC dûúng nhû àûúc sû dung
nhiïu nhêt búi nhûng sinh viïn àang buön chan nhûng ban se
khöng bao giú biït àûúc ai la ngûúi àang noi chuyïn vúi ban.
INTERNET XUÊT PHAT TÛ ÀÊU
Tö tiïn cua Internet la ARPANET, möt dû an do bö Quöc phong
khúi àêu nùm 1969 vûa la möt thûc nghiïm trong viïc kït mang
möt cach àang tin cêy, vûa la möt kït nöi giûa bö Quöc phong va
cac nha thêìu nghiïn cûáu khoa hoåc vaâ quên sûå laåi vúái nhau, bao göm
möt sö lún cac trûúng àai hoc tiïn hanh cac nghiïn cûu quên sû
àûúc tai trú. (ARPA la viït tùt cua chû Advanced Research Projects
Agency: Cú quan Cac Dû an Nghiïn cûu Cao cêp, möt bö phên
thuöc bö Quöc phong phu trach viïc cêp phat tai trú. Àï lam röi
thïm, hiïn nay cú quan nay àûúc goi la DARPA, trong ào chû D
thïm vao la Quöc phong àï phong trûúng húp co sû nghi ngú vï núi
xuêt xû cua tiïn tai trú).
Viïc kït mang sao cho àang tin cêy bao göm viïc tao lai àûúng dên
möt cach nùng àöng. Nïu möt trong nhûng liïn kït mang bõ pha
huy búi cuöc tên cöng cua ke thu thò lûu thöng trïn ào co thï àûúc
tûå àöng chuyïn sang nhûng liïn kït khac. May mùn thay, Internet
hiïm khi chõu sû tên cöng cua ke thu nhûng rui ro do cap bõ cùt àût
thûúng xay ra do ào àiïu quan trong àöi vúi Net la co thï phong
ngûa viïc cap bõ àût.
ARPANET thanh cöng vang döi va moi trûúng àai hoc trong nûúc
àïu muön gia nhêp. Thanh cöng nay co nghôa la ARPANET bùt àêu
kho quan ly àùc biït vúi sö lûúng lún va ngay cang tùng cac àõa
àiïm trûúng àai hoc trïn ào. Do ào, no àa àûúc chia thanh 2 phên:
MILNET vúi cac àõa àiïm quên sû va möt ARPANET múi, nho hún
danh cho cac àõa àiïm phi quên sû. Tuy nhiïn, hai mang nay vên
con liïn kït vúi nhau nhú vao möt chûúng trònh ky thuêt àûúc goi la
IP (Internet Protocol: Giao thûc Internet) cho phep lûu thöng àûúc
dêîn tûâ mang nay sang mang khac khi cên. Moi mang nöi búi IP àïu
sû dung IP àï giao tiïp nïn chung àïu co thï trao àöi cac thöng
àiïp vúi nhau.
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
8
Tuy vao luc ào chó co 2 mang nhûng IP àûúc thiït kï àï cho phep
khoang 10.000 mang. Möt sû kiïn khac thûúng vï thiït kï IP la vï
nguyïn tùc möi may tñnh trïn mang IP àïu co kha nùng bùng vúi
cac may khac, do ào möi may àïu co thï giao tiïp vúi moi may khac.
(Kï hoach giao tiïp nay to ra thiït thûc nhûng chó ú thúi àiïm hêu
hït cac mang bao göm möt sö lûúng nho cac may tñnh trung têm
khöíng löì vaâ rêët nhiïìu traåm cuöëi chó coá thïí giao tiïp vúi cac hï thöng
trung têm chû khöng giao tiïp àûúc vúi cac may khac).
Internet co thï thûc sû khang cû lai sû tên cöng cua ke thu hay
khöng?
Hay nhòn vao sû kiïn sau: Trong cuöc chiïn tranh vung võnh nùm
1991, quên àöi My àa gùp rêt nhiïu kho khùn khi àanh guc mang
lûúái ra lïånh cua Iraq. Ngûúi ta kham pha ra rùng phña Iraq àang sû
dung nhûng hï thöng tao àûúng dên thûúng mai sùn co vúi ky
thuêt phuc höi va tao àûúng dên tiïu chuên cua Internet. Noi möt
cach khac, sû tao lai àûúng dên möt cach linh àöng thûc sû hoat
àöng àûúc. Thêt thu võ khi biït àûúc sû hoat àöng cua viïc tao lai
àûúng dên möt cach linh àöng tuy rùng co thï àêy khöng phai la luc
thñch húp nhêt àï tòm ra.
HAY TRÚ LAI LÚP HOC CAI ÀA
Bùt àêu khoang nùm 1980, nganh tñnh toan trong cac trûúng àai
hoc thay àöi tû möt sö lûúng nho cac may moc phên chia thúi gian,
möi may trong sö ào phuc vu hang trùm ngûúi sû dung àöng thúi,
àïën möt sö lûúng lún cac tram lam viïc nho hún danh cho ngûúi sû
dung ca nhên. Vò nhûng ngûúi sû dung àa quen vúi nhûng thuên lúi
cua cac hï thöng phên chia thúi gian nhû nhûng thû muc àûúc chia
se chûa cac file va thû àiïn tû nïn ho muön giû lai nhûng tiïn nghi
tûúng tû trïn tram lam viïc cua mònh (Ho hoan toan hanh phuc àï
lai phña sau nhûng bêt lúi cua cac hï thöng phên chia thúi gian.
Möt chuyïn viïn àa tûng noi "Àiïu töt nhêt ú möt tram lam viïc la
no khöng chay nhanh hún vao nûa àïm").
Hêu hït nhûng tram lam viïc chay UNIX, möt loai phên mïm phö
biïn (va gên nhû miïn phñ àöi vúi cac trûúng àai hoc) àûúc phat
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
9
triïín tai University of California tai Berkeley. Nhûng ngûúi ú ào
rêt hêm mö viïc kït mang may tñnh do ào ban UNIX cua ho bao
göm toan bö cac phên mïm cên thiït àï vao mang. Nhûng nha san
xuêt tram lam viïc cung bùt àêu lam luön phên cûng cên thiït cho
mang, do ào têt ca nhûng gò ban phai lam àï cho mang hoat àöng la
dung cap àï nöi cac tram lam viïc lai vúi nhau, möt àiïu ma cac
trûúng àai hoc co thï lam vúi gia re vò ho thûúng co thï yïu cêu
sinh viïn lam àiïu nay.
Bêy giú, thay vò co möt hoùc hai may tñnh kït nöi vúi ARPANET,
möt àõa àiïm co thï co hang trùm. Hún nûa, möi tram lam viïc
nhanh hún àang kï so vúi toan bö hï thöng àa sû dung cua nhûng
nùm 1970 do ào möi tram lam viïc co thï phat sinh àu lûu thöng
mang àï lam tran ngêp ARPANET, vön àa trú nïn op ep tûng phut
möt. Phai àûa ra möt àiïu gò ào.
HÖI ÀÖNG KHOA HOC QUÖC GIA NHÊP CUÖC (NATIONAL SCIÏNC
FOUNDATION – NSF)
Sû kiïn kï tiïp la Höi àöng Khoa hoc Quöc gia (NSF) quyït àõnh
thiït lêp 5 trung têm siïu may tñnh nhùm muc àñch nghiïn cûu
(Möt siïu may tñnh la möt may tñnh cûc ky nhanh vúi gia rêt àùt,
khoang 10 triïu USD möi may). NSF tñnh toan rùng nïn tai trú cho
möt ñt may tñnh, àï cho cac nha nghiïn cûu trïn khùp àêt nûúc sû
dung ARPANET gûi cac chûúng trònh cua ho àïn àï àûúc "siïu tñnh
toan" va röi gûi kït qua trú lai.
Kï hoach sû dung ARPANET khöng thûc hiïn àûúc vò möt sö ly do
ca vï ky thuêt lên chñnh trõ. Do ào NSF, khöng bao giú ngai phai
thiït lêp möt vûúng quöc múi, àa xêy dûng NSFNET, möt mang
riïng va nhanh hún nhiïu cua mònh àï nöi vúi cac trung têm siïu
tñnh toan. Sau ào, NSF dan xïp àï thiït lêp möt chuöi cac mang
khu vûc nhùm liïn kït nhûng ngûúi sû dung trong tûng khu vûc vúi
NSFNET nöi moi mang khu vûc.
NSFNET hoat àöng hiïu qua ngay tûc thò. Trïn thûc tï, cho àïn
nùm 1990, rêt nhiïu doanh nghiïp àa chuyïn tû ARPANET sang
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
10
NSFNET àïn nöi sau gên 20 nùm, ARPANET àa khöng con tñnh
hûu ñch nûa va àa bõ dep bo. Nhûng trung têm siïu may tñnh ma
NSF dû àõnh hö trú to ra khöng thanh cöng lùm: möt sö siïu may
tñnh khöng hoat àöng va nhûng cai con lai thò qua tön kem khi sû
dung àïn nöi ma hêu hït cac khach hang tiïm nùng quyït àõnh
rùçng möt sö ñt tram lam viïc co hiïu nùng cao cung co thï àap ûng
cho yïu cêu cua ho. May mùn thay, qua thúi gian khi cac siïu may
tñnh ro rang àa trú nïn löi thúi thò NSF àa àûúc xac lêp vûng chùc
trïn Internet nïn co thï söng àûúc ma khöng cên àïn muc àñch ban
àêìu nûäa.
NSFNET chó cho phep nhûng lûu thöng liïn quan àïn nghiïn cûu
va giao duc, do ào nhûng dõch vu mang IP àöc lêp, thûúng mai to ra
á
ä
å
å
å
å
co thï àûúc sû dung cho nhûng muc àñch khac. Cac mang thûúng
mai nöi vúi cac mang khu vûc theo cach tûúng tû nhû kït nöi cua
NSFNET va cung ûng kït nöi trûc tiïp àïn khach hang. Xem danh
sach nhûng dõch vu nay trong chûúng 27.
ÚÃ bïn ngoai Hoa Ky, cac mang IP xuêt hiïn tai nhiïu nûúc, do cac
cöng ty àiïn thoai àõa phûúng tai trú (thûúng cung la bûu àiïn àõa
phûúng) hoùc do möt nha cung ûng quöc gia hoùc khu vûc àöc lêp.
Hêu hït trong söë hoå àïìu àûúåc kïët nöëi trûåc tiïëp hoùåc giaán tiïëp vúi
möt mang nao ào cua Hoa Ky, co nghôa la têt ca àïu co thï trao àöi
lûu thöng vúi nhau.
Mang quöc gia
Vao nùm 1991, Pho töng thöng Al Gore, khi ào la thûúng nghõ sô, àa
quyït àõnh rùng Hoa Ky tiïp tuc la möt quöc gia àêu tiïn va mang
tñnh canh tranh trïn thï giúi vï nhûng may tñnh va mang lún. Öng
àa ung hö cho Àao luêt Tñnh toan vúi Hiïu suêt cao 1991 nhùm kït
nöi moi nha nghiïn cûu, trûúng àai hoc, tiïu hoc, cú quan chñnh
phu... vao möt mang lún va rêt nhanh (nhanh hún 100 lên so vúi
cac liïn kït Internet hiïn thúi) co tïn la Mang Nghiïn cûu va Giao
duc Quöc gia (National Research and Education Network - NREN).
Kï tû ào àa diïn ra nhûng cuöc tranh gianh àang kï vò rêt nhiïu
nhûng tö chûc khac nhau cö gùng vên àöng àï dû phên vao viïc
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
11
kinh doanh beo bú nhùm xêy dûng mang nay. Hiïn nay, tiïn trònh
cu thï nhêt cho NREN la NSFNET àa àûúc chñnh thûc xem nhû
NREN tam thúi. Khöng con nghi ngú gò nûa, NREN sau cung se
àûúc xêy dûng va no se keo dai va tön kem hún têt ca nhûng gò ma
moi ngûúi thûa nhên.
Nhûäng àiïìu àoá coá yá nghôa gò vúái baån vêîn con la möt àiïu con gêy
nhiïu tranh cai. Möt sö ngûúi thêy àûúc triïn vong ma mang mang
àïn cho ho tû nhûng ngûúi tûúng tû àang àiïu hanh bûu àiïn va
chùc chùn rùng cac mang thûúng mai nhanh, hiïn àang àûúc xêy
dûng, se xuêt hiïn súm hún NREN nhiïu. Mùt khac, nïu ban àang
ú trong möt cú sú giao duc ngheo nan, nhû tai möt trûúng tiïu hoc
cöng lêp, thò NREN dû kiïn se nöi mang cho ban àïn nhûng tai
nguyïn cung nhû àöi vúi cac trûúng lún khac - va nhû vêy thò viïc
truy cêp àïn Internet cung kha la thu võ.
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
12
CHÛÚNG II
TÏN, SÖ VA QUY TÙC
Vêng, Internet co hún möt triïu may tñnh nöi àïn no. Lam thï nao
ban tòm thêy may tñnh ban muön? Co hai cach (khöng ai bao àiïu
å
nay dï àêu). Möi may trïn mang àûúc nhên diïn bùng möt sö va
möt tïn. Trûúc hït, töi nhòn vao sö va sau ào nhòn vao tïn.
Tom tùt cöng viïc
Cach àï gan cac sö va tïn trïn Internet thò khöng thï tranh khoi
mang tñnh chêt ky thuêt. Do ào dûúi àêy la ban rut gon nhûng cach
sau:
Möi may trïn Internet (àûúc goi la möt may chu trïn
Internet) co möt sö àûúc gan àï nhên diïn no vúi nhûng may
chu khac, kiïu nhû möt sö àiïn thoai. Sö göm co 4 phên, vñ du
nhû 123.45.67.89. Ban nïn biït sö cua may chu ban sû dung
nhiïu nhêt, ngûúc laåi thò coá thïí quïn cac con sö ài àûúc röi.
Hêu hït cac may chu àïu co tïn, tïn dï nhú hún nhiïu so vúi
sö. Cac tïn co nhiïu phên ngùn cach nhau búi cac dêu chêm,
vñ du nhû tïn may tñnh cua töi la chico.iecc.com. Möt sö may
chu co nhiïu hún möt tïn nhûng ban sû dung tïn nao cung
àûúc.
Co nhiïu quy tùc phûc tap kiïm soat cach gan tïn va sö
nhûng búi vò ban khöng chùc se lam gò vúi viïc gan tïn nay
nïn ban thûc ra khöng cên biït vï chung.
Möi mang trong Internet àïu co nhûng quy tùc cho phep möt
sö loai lûu thöng. Ban nïn biït nhûng quy tùc ap dung cho
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
13
(cac) mang ban sû dung àï tranh lam cho nhûng ngûúi àiïu
hanh mang nöi giên.
å
TRONG SÖ CO NHÛNG GÒ ?
Bêt ky may tñnh nao, tû nho nhêt cho àïn lún nhêt, àûúc gùn vúi
Internet cung àïu àûúc goi la may chu. Möt sö may chu la nhûng
may tñnh mainframe lún hoùc siïu may tñnh cung ûng nhûng dõch
vu cho hang ngan ngûúi sû dung, möt sö may khac la nhûng tram
lam viïc nho hay cac may tñnh ca nhên co möt ngûúi sû dung, va
möt sö lai la nhûng may tñnh chuyïn biïut nhû cac may tao àûúng
dên nöi möt mang vúi mang khac hoùc vúi nhûng terminal server
àï cho cac thiït bõ àêu cuöi àún (dump terminal) (nhû cac may ca
nhên chay Procomm, Crosstalk hoùc cac loai tûúng tûå) goåi àïën va
nöi vúi cac may chu khac. Nhûng theo quan àiïm cua Internet, têt
ca àïu la nhûng may chu.
Möi may àûúc gan cho möt sö, kiïu nhû sö àiïn thoai. Vò la may
tñnh nïn cac sö nay la nhûng sö nhõ phên 32 bit. Vñ du, sö cua may
tñnh cua töi la
10001100101110100101000100000001
Hûm. Thêt khöng dï nhú chut nao. Àï lam cho nhûng sö nay tûúng
àöi dï nhú hún, no àûúc chia thanh 4 nhom 8 bit va röi möi nhom
àûúc chuyïn thanh sö thêp phên tûúng àûúng. Do ào, sö may cua
töi trú thanh
140.186.81.1
cung khöng phai hoan toan töt hún nhûng ñt ra thò ngûúi ta cung co
thï nhú trong vong möt vai phut.
Töi phai quan têm àïn nhûng sö nay nhû thï nao?
Cho àïn giú, ban vên chûa biït bêt ky sö may chu nao vò trong hêu
hït cac trûúng húp, ban se sû dung thûúng xuyïn hún cac tïn se
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
14
àûúc mö ta trong chûúng nay. Tuy nhiïn, àöi khi chûúng trònh kiïm
soat tïn bõ sû cö. Trong trûúng húp nhû vêy, viït ra hai sö nhû sau
cu
ä
ng la 1 àiïu hûu ñch:
Sö may ban sû dung
Sö cua möt may khac gên ào ma ban tiïp cên.
Ly do cua viïc biït con sö thû hai la nïu ban liïn lac vúi may tñnh
thû hai bùng sö chû khöng phai bùng tïn thò ban co thï kït luên
möt cach húp ly la kï hoach àùt tïn àa thêt bai. Nïu ban khöng thï
liïn lac vúi no bùng ca hai cach thò chùc rùng mang, hay ñt ra la liïn
kït mang cua ban àa thêt bai hoan toan co thï do ban àa sú y àa
vao möt súi dêy cap long leo. Oops !!
CAC MANG CUNG CO SO SAO?
Töi e rùng nhû vêy. Hay thû xet trûúng húp sö àiïn thoai cua ban,
kiïu nhû 202-653-1800. Sau chû sö àêu chó àõnh núi àùt töng àai -
trong trûúng húp nay la Washington D.C. Bön chû sö cuöi la sö àiïån
thoai riïng trong töng àai ào - trong trûúng húp nay la sö àiïn thoai
chñnh cua US Naval Observatory.
Cac sö may chu trong Internet cung àûúc chia lam 2 phên: phên
àêu la sö cu
khac nhau nhûng co thï liïn kït àûúc vúi nhau) va phên hai, phên
cuc bö la sö may chu trïn mang ào. Trong trûúng húp may cua töi,
ãa mang (hay nhú Internet bao göm rêt nhiïu mang
å
å
â
140.186.81.1 co nghôa sö cua mang la 140.186 con sö may chu cuc
bö (trïn mang ào) la 81.1. Àöi khi, àï lam rùc röi thïm, ngûúi ta
viït sö cua mang thanh 4 phên bùng cach thïm vao nhûng sö 0 nhû
140.186.0.0.
Vò möt sö mang co nhiïu may chu trïn ào hún nhûng mang khac
nïn cac mang àûúc chia thanh 3 loai: lún, trung bònh va nho. Trong
nhûng mang lún (Nhom A), sö àêu trong 4 sö la sö cua mang, con 3
sö kia la phên cuc bö. Trong nhûng mang trung bònh (Nhom B), hai
söë àêìu laâ söë cuãa maång, coân 2 söë kia laâ phêìn cuåc böå. Trong nhûng
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
15
mang nho (Nhom C), ba sö àêu la sö cua mang, con sö cuöi la phên
cuc bö.
Sö àêu tiïn trong bön sö se cho ban biït mang thuöc loai nao. Bang
2-1 tom tùt cac nhom va quy mö cua chung.
Nhom Sö àêu Àö dai sö cua mang Sö lûúng may chu töi àa
A 1-126 1 16,387,064
B 128-191 2 64,516
C 192-223 3 254
Nhûng tö chûc lún (hoùc ñt ra la nhûng tö chûc co rêt nhiïu may
tñnh) co xu hûúng co nhûng mang loai A. Vñ du, IBM co mang 9,
AT&T co mang 12, do ào sö may chu cua IBM co thï la 9.12.34.56
con AT&T la 12.98.76.54. Nhûng tö chûc co quy mö trung bònh, bao
göm hêu hït cac trûúng àai hoc, co cac mang nhom B. Rutgers
University co mang 128.6, Goldman Sachs (möt cöng ty möi giúi
àêu tû sû dung rêt nhiïu may tñnh àï theo doi nhûng khoan tiïn
ma cöng ty quan ly) co mang 138.8. Cac mang nhom C àûúc sû
dung búi nhûng tö chûc nho va àöi khi búi nhûng bö phên nho trong
cac tö chûc lún. Vñ du mang 129.65.175 àûúc sû dung búi möt phong
nghiïn cûu cua IBM. (Tai sao ho lai khöng sû dung sö mang cua
IBM? Ai ma biït àûúc).
Möt vai sö cua mang va may chu àûúc danh cho nhûng muc àñch
àùc biït. Àùc biït, bêt ky sö nao co thanh phên la 0 hoùc 255 (hai
con sö co y nghôa huyïn thoai àöi vúi may tñnh) la sö àùc biït va
khöng thï àûúc sû dung nhû sö cua möt may chu (àiïu nay húi
cûúng àiïu nhûng no àu gên gui cho hêu hït cac muc àñch).
Cac mang con, siïu mang, siïu siïu mang...
Thao luên nay àùc biït mang tñnh ky thuêt. Àûng noi rùng töi
khöng bao trûúc.
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
16
Thöng thûúng, möt tö chûc co möt sö hiïu cua mang àún muön cai
àùt nhûng may tñnh nöi bö cua mònh trïn nhiïu mang. Vñ du, toan
bö may tñnh trong möt phong ban thûúng àûúc gùn vúi möt mang
àún cung vúi möt loai kït nöi nao ào gùn cac mang giûa cac phong
lai vúi nhau (Co nhûng ly do ca vï quan ly lên ky thuêt cho sû dan
xïp nay nhûng töi se khöng giai thñch àï ban khoi buön chan).
Nhûng nïu theo cach ma Internet àûúc cai àùt ban àêu co nghôa la
möt bö göm 25 mang nöi bö se phai co 25 sö khac nhau danh cho
chung.
Àêy la möt àiïu khöng hay vò nhiïu ly do. No co nghôa la möi lên
möt cöng ty cai àùt möt mang nöi bö múi thò cöng ty ào phai xin möt
sö hiïu mang múi. Tï hún nûa, phên con lai cua thï giúi Internet
cung phai àûa sö hiïu mang múi nay vao bang àï ho biït cach gûi
thöng àiïp àïn ào.
Ro rang phai lam möt àiïu gò ào. Àiïu ào àûúc goi la mang con
(subnet). No co nghôa la möt mang co thï àûúc chia thanh nhûng
phêìn nho goi la cac mang con bùng cach xû ly phên le ra la möt sö
chu nhû möt phên cua sö mang. Vñ du, trong mang 140.186, con sö
thû ba trong sö chu la sö cua mang con, àöi vúi may 140.186.81.1
thò sö mang con la 140.186.81 va sö may chu la 1. Àiïu nay cho
phep cai àùt rêt nhiïu mang cuc bö (hiïn chung töi múi sû dung 90
trong sö 254 mang con co thï àûúc) va àöi vúi phên con lai cua thï
giúi thò ho chó cên biït àïn sö 140.186.
Trïn thûc tï, têt ca cac mang chó trû nhûng mang nho nhêt àïu co
thï tao mang con. Cung trïn thûc tï, ban gên nhû khöng bao giú
phai quan têm àïn cac mang con. Khi may tñnh cua ban lên àêu
àûúc nöi vúi mang thò ngûúi cai àùt se thiït lêp cho no möt mùt na
mang con (subnet mask) phan anh àung nhûng quy ûúc tao mang
con hiïn tai. Nïu mùt na nay bõ sai ban co thï gùp phai nhûng vên
àï ky quai, vñ du nhû chó co thï liïn lac vúi möt nûa sö phong ban
trong cöng ty (nhû chó liïn lac àûúc vúi cac may co sö chùn).
Möt sö tö chûc lai gùp phai vên àï ngûúc lai. Ho co qua nhiïu may
tñnh so vúi mang nhom C (nhiïu hún 254) nhûng lai khöng co núi
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
17
nao àu gên àï cai àùt mang nhom B. Hoùc möt cöng ty àang phat
triïn co thï co qua nhiïu may tñnh àöi vúi mang nhom B (hún
64.000) nhûng lai khöng thï co möt sö mang nhom A vò nhom nay
coá rêët ñt nïn khöng thïí xin thïm nûäa. Trong trûúâng húåp nay, tö
chûc co thï lêy möt day cac sö mang kï tiïp va xû ly böphên cua sö
mang nhû möt sö may chu, tiïn trònh nay àûúc goi la tao siïu
mang.
(Sau ào sö siïu mang lai àûúc tao mang con, möt tñnh chêt phu
thïm ma chung ta se khöng xem xet àïn). Tao siïu mang hiïn nay
khöng phö biïn nhûng se àûúc sû dung röng rai hún khi nhiïu cöng
ty àûa rêt nhiïu may tñnh vao Internet. Tûúng tû nhû tao mang
con, ban khöng phai quan têm àïn no trû phi ai ào lam röi loan cêu
hònh cua hï thöng cua ban.
May chu co nhiïu sö
Sû rùc röi thïm vao sau cung trong viïc àanh sö la möt sö may chu
co nhiïu sö. Ly do thûc ra rêt àún gian: möt sö may chu thuöc vï
nhiïu hún möt mang, do ào chung cên möt sö riïng cho möi mang
gùn túi. Nïu ban cên liïn hï möt may tñnh co nhiïu sö thò ban co
thï sû dung bêt ky sö nao.
TRONG TÏN CO NHÛNG GÒ?
Nhûng ngûúi bònh thûúng sû dung tïn, chû khöng dung sö nïn cac
may chu Internet thûúng àûúc tham chiïu bùng tïn chû khöng
bùng sö. Vñ du, may cua chung töi vúi sö 140.186.81.1 co tïn la
chico. Vaâo nhûng thúi ky àêu cua ARPANET, cac may co nhûng tïn
àún gian chó göm möt thanh phên va co möt danh sach chu cac tïn.
May tai Harvard àûúc goi la HARVARD v.v... Nhûng vúi 1 triïu
may trïn Internet thò kho co thï co nhûng tïn khac nhau cho têt ca
cac may.
Àï tranh möt sû khung hoang trong viïc tao tïn, giai phap la cac
tïn co
á nhiïìu thanh phên, möt kï hoach àûúc biït àïn möt cach röng
rai la Domain Name System hoùc DNS. Cac tïn chu la möt chuöi
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
18
cac tû (hoùc ñt ra la nhûng thû tûúng tû nhû tû) àûúc phên cach
bùng nhûng dêu chêm. Trong chï àö nay, tïn thûc cua chico la
CHICO.IECC.COM. (Cach àùt tïn nay ro rang àûúc tao ra búi
nhûng ngûúi THÑCH VIÏT MOI THÛ BÙNG CHÛ HOA. May thay,
chû thûúng trong tïn may chu luön àûúc xem nhû tûúng àûúng chû
hoa, do ào ta se tranh àûúc viïc àùt tïn bùng chû thûúng).
Cac khu vûc, lanh vûc...
Ban phai giai ma möt tïn Internet tû phai sang trai. Àiïu nay co ve
ngûúc àúi nhûng trïn thûc tï no tiïn lúi hún nhûng cach khac tûúng
tûå nhû ly do ta àùt tïn gia àònh sau tïn riïng (tai Anh, núi ngûúi ta
lai xe bïn trai thò ho viït tïn may chu tû trai sang phai).
Phên bïn phai nhêt cua möt tïn goi la khu vûc (zone). Nïu ta xem
xet tïn àêy àu cua chico thò phên cûc phai la com co nghôa la
commercial site (àõa àiïm thûúng mai, trong lanh vûc thûúng mai),
trai vúi cac loai khu vûc giao duc, quên sû... ma töi se ban àïn trong
chûúng nay.
Phên kï tiïp cua tïn chico la tïn cöng ty I.E.C.C. Phên bïn trai cua
tïn cöng ty la tïn chiïc may trong cöng ty. Cöng ty cua töi hoa ra la
möt cöng ty kha nho vúi chó co 6 may tñnh, do ào cac ban cua chico
la milton, astrud va xuxa àûúc viït la milton.iecc.com,
astrud.iecc.com va xuxa.iecc.com.
Thûc ra kï hoach àùt tïn ma töi sû dung co logic cua no. Chung
àûúc àùt tïn theo cac ngöi sao nhac pop Braxin ma töi ûa thñch.
Chico la Chico Buarque, ngûúi hoan toan co tñnh chñnh trõ. Milton
la Milton Masiemento, ngûúi co tñnh thi sô va êm nhac hún. Xuxa la
möt loai pha trön giûa Madonna va Mr.Rogers. Astrud (Astrud
"Girl from Ipanema" Gilberto) la liïn kït giûa mang cua töi va phên
con lai cua Internet.
Hï thöng àùt tïn may chu hoan toan bònh àùng. Trong ào iecc.com,
möt cöng ty co 2 nhên viïn thò ngang hang vúi ibm.com, möt cöng ty
vúi hang trùm ngan nhên viïn. Cac tö chûc lún hún thûúng co thïm
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
19
cac tïn may àûúc chia nho thïm theo àõa àiïm hoùc phong ban, vñ
du möt may àiïn hònh tai khoa Computer Science tai Yale
University co tïn la bulldog.cs.yale.edu. Möi tö chûc co thï thiït lêp
tïn cua mònh tuy y nhûng trïn thûc tï cac tïn vúi nhiïu hún 5
thanh phên thò hiïm thêy vò no kho nhú va kho àûa vao.
Nïu ban àanh vao möt tïn àún gian ma khöng co cac dêu chêm thò
may tñnh cua ban co thï cho rùng phên con lai cua tïn tûúng tû nhû
cua may ma ban àang sû dung. Do ào, nïu töi login vao la milton va
liïn laåc vúái chico thò töi coá thïí chó cêìn àaánh vaâo chico thò co nghôa la
chico.iecc.com.
Cac khu vûc
Caác khu vûåc tïn àûúåc chia laâm 2 loaåi chñnh: loaåi 3 kyá tûå vaâ loaåi 2 kyá
tû. Cac khu vûc 3 ky tû àûúc thiït lêp theo loai tö chûc. Chung ta
àa thêy com dung cho commercial (thûúng mai). Bang 2-2 liït kï
cac loai.
Khu vûc
Y nghôa
com
edu
gov
int
Thûúng maåi
Ca
Ca
á
á
c tö
ác àõa àiï
ác tö chûc ma
c loai khac, vñ du
c tö
í
chû
va cú quan chñnh quyï
chûc quöc tï (hiïn chu
m quên sû
ng
ác giaáo duåc
c bö
å
â
ì
n
Ca
Ca
Ca
á
í
á
ë
ë
å
ã
yï
ëu göìm NATO)
mil
net
org
í
å
í
á
å
Ca
á
å
á
å nhû caác töí chûác chuyïn mön
Tai Hoa Ky hêu hït cac àõa àiïm Internet àïu co cac tïn vúi möt
trong cac khu vûc trïn. ú nhûng núi khac, viïc sû dung tïn theo
khu vûc àõa ly, se àûúc thao luên tiïp theo, la phö biïn hún.
INTERNET TOA
Â
N TÊ
Å
P
20
Vanuatu ú àêu?
Cac tïn khu vûc hai ky tû àûúc tö chûc vï àõa ly. Möi khu vûc tûúng
ûng vúi möt quöc gia hoùc möt Thûc thï Chñnh trõ àûúc cöng nhên.
Co möt danh sach tiïu chuên chñnh thûc trïn quöc tï göm cac ma
quöc gia hai chû sö àûúc sû dung hêu nhû nhûng khöng phai hoan
toan khöng thay àöi nhû möt danh sach cac khu vûc hai ky tû. Ma
quöc gia cho Canada la CA, do ào möt àõa àiïm tai York University
tai Canada àûúc goi la nexus.yorku.ca. Cac nha àiïu hanh mang tai
möi quöc gia co thï gan cho cac tïn ma ho thêy thñch húp. Möt sö
quöc gia co nhûng sû phên chia nho hún ú mûc àö tö chûc, vñ du möt
àõa àiïm ú möt trûúng àai hoc uc àûúc goi la sait.edu.au. Cac tïn
khac àûúc gan möt cach tuy y.
Tai Hoa Ky, tûúng àöi ñt may tñnh co tïn trong khu vûc àõa ly Hoa
Ky, àûúc tö chûc theo tiïu bang va thanh phö. Vò I.E.C.C ú
Cambridge, Massachusetts nïn chico.iecc.com tûng àûúc biït àïn
nhû iecc.cambridge.ma.us (Luc ào töi chûa goi tïn no la chico vò luc
ào no la may tñnh duy nhêt ma töi co). Tai Hoa Ky, viï
åc choån lûåa
cac tïn theo khu vûc àõa ly hay theo tö chûc kha la tuy y. Nïu ban
á
co möt hay hai may thò tïn àõa ly la dï hún. Nïu ban co nhiïu hún
sö ào thò tïn tö chûc la dï hún, cho phep ban quan ly tïn ngay trong
tö chûc cua ban (Xem chûúng 6 àï biït thïm chi tiït vï cach àùng
ky tïn).
Ba
ãng 2-3 liït kï möt sö tïn khu vûc àõa ly phö biïn. Co möt danh
sach àêy àu cac khu vûc àõa ly trong Phu luc A.
Khu vûc
Quöc gia
AU
AT
BE
CA
CZ
Uc
AÁo
Bó
Canada
Sec
Tải về để xem bản đầy đủ
373 trang
19420
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Innternet toàn tập", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_innternet_toan_tap.pdf
