Tài liệu Mạng máy tính (Computer Networks)

Mạng máy tính (Computer Networks)

Về cơ bản, một mạng máy tính là một số các máy tính được nối kết với nhau theo một cách

nào đó. Khác với các trạm truyền hình chỉ gửi thông tin đi, các mạng máy tính luôn hai

chiều, sao cho khi máy tính A gửi thông tin tới máy tính B thì B có thể trả lời lại cho A.

Nói một cách khác, một số máy tính được kết nối với nhau và có thể trao đổi thông tin cho

nhau gọi là mạng máy tính.

Từ nhiều máy tính riêng rẽ, độc lập với nhau, nếu ta kết nối chúng lại thành mạng máy tính

thì chúng có thêm những ưu điểm sau:

•

Nhiều người có thể dùng chung một phần mềm tiện ích.

Một nhóm người cùng thực hiện một đề án nếu nối mạng họ sẽ dùng chung dữ liệu của

đề án, dùng chung tệp tin chính (master file) của đề án, họ trao đổi thông tin với nhau dễ

dàng.

•

Dữ liệu được quản lý tập trung nên an toàn hơn, trao đổi giữa những người sử dụng

thuận lợi hơn, nhanh chóng hơn.

•

Có thể dùng chung thiết bị ngoại vi hiếm, đắt tiền (máy in, máy vẽ,...).

Người sử dụng trao đổi với nhau thư tín dễ dàng (E-Mail) và có thể sử dụng hệ mạng

như là một công cụ để phổ biến tin tức, thông báo về một chính sách mới, về nội dung

buổi họp, về các thông tin kinh tế khác như giá cả thị trường, tin rao vặt (muốn bán hoặc

muốn mua một cái gì đó), hoặc sắp xếp thời khoá biểu của mình chen lẫn với thời khoá

biểu của những người khác,...

•

Một số người sử dụng không cần phải trang bị máy tính đắt tiền (chi phí thấp mà chức

nǎng lại mạnh).

Mạng máy tính cho phép người lập trình ở một trung tâm máy tính này có thể sử dụng

các chương trình tiện ích của một trung tâm máy tính khác đang rỗi, sẽ làm tǎng hiệu

quả kinh tế của hệ thống.

•

Rất an toàn cho dữ liệu và phần mềm vì phần mềm mạng sẽ khoá các tệp tin (files) khi

có những người không đủ quyền hạn truy xuất các tệp tin và thư mục đó.

Phân loại mạng máy tính theo phạm vi địa lý

Mạng máy tính có thể phân bổ trên một vùng lãnh thổ nhất định và có thể phân bổ trong

phạm vi một quốc gia hay quốc tế.

Dựa vào phạm vi phân bổ của mạng người ta có thể phân ra các loại mạng như sau:

•

GAN (Global Area Network) kết nối máy tính từ các châu lục khác nhau. Thông thường

kết nối này được thực hiện thông qua mạng viễn thông và vệ tinh.

WAN (Wide Area Network) - Mạng diện rộng, kết nối máy tính trong nội bộ các quốc gia

hay giữa các quốc gia trong cùng một châu lục. Thông thường kết nối này được thực

hiện thông qua mạng viễn thông. Các WAN có thể được kết nối với nhau thành GAN hay

tự nó đã là GAN.

•

MAN (Metropolitan Area Network) kết nối các máy tính trong phạm vi một thành phố. Kết

nối này được thực hiện thông qua các môi trường truyền thông tốc độ cao (50-100

Mbit/s).

LAN (Local Area Network) - Mạng cục bộ, kết nối các máy tính trong một khu vực bán kính

hẹp thông thường khoảng vài trǎm mét. Kết nối được thực hiện thông qua các môi

trường truyền thông tốc độ cao ví dụ cáp đồng trục thay cáp quang. LAN thường được

sử dụng trong nội bộ một cơ quan/tổ chức...Các LAN có thể được kết nối với nhau thành

WAN.

Trong các khái niệm nói trên, WAN và LAN là hai khái niệm hay được sử dụng nhất.

Mạng cục bộ - LAN

Mạng cục bộ (LAN) là hệ truyền thông tốc độ cao được thiết kế để kết nối các máy tính và

các thiết bị xử lý dữ liệu khác cùng hoạt động với nhau trong một khu vực địa lý nhỏ như ở

một tầng của toà nhà, hoặc trong một toà nhà.... Một số mạng LAN có thể kết nối lại với

nhau trong một khu làm việc.

Các mạng LAN trở nên thông dụng vì nó cho phép những người sử dụng (users) dùng

chung những tài nguyên quan trọng như máy in mầu, ổ đĩa CD-ROM, các phần mềm ứng

dụng và những thông tin cần thiết khác. Trước khi phát triển công nghệ LAN các máy tính là

độc lập với nhau, bị hạn chế bởi số lượng các chương trình tiện ích, sau khi kết nối mạng rõ

ràng hiệu quả của chúng tǎng lên gấp bội. Để tận dụng hết những ưu điểm của mạng LAN

người ta đã kết nối các LAN riêng biệt vào mạng chính yếu diện rộng (WAN).

Các thiết bị gắn với mạng LAN đều dùng chung một phương tiện truyền tin đó là dây cáp,

cáp thường dùng hiện nay là: Cáp đồng trục (Coaxial cable), Cáp dây xoắn (shielded

twisted pair), cáp quang (Fiber optic),....

Mỗi loại dây cáp đều có tính nǎng khác nhau.

Dây cáp đồng trục được chế tạo gồm một dây đồng ở giữa chất cách điện, chung quanh

chất cách điện được quán bằng dây bện kim loại dùng làm dây đất. Giữa dây đồng dẫn điện

và dây đất có một lớp cách ly, ngoài cùng là một vỏ bọc bảo vệ. Dây đồng trục có hai loại,

loại nhỏ (Thin) và loại to (Thick). Dây cáp đồng trục được thiết kế để truyền tin cho bǎng tần

cơ bản (Base Band) hoặc bǎng tần rộng (broadband). Dây cáp loại to dùng cho đường xa,

dây cáp nhỏ dùng cho đường gần, tốc độ truyền tin qua cáp đồng trục có thể đạt tới 35

Mbit/s.

Dây cáp xoắn được chế tạo bằng hai sợi dây đồng (có vỏ bọc) xoắn vào nhau, ngoài cùng

có hoặc không có lớp vỏ bọc bảo vệ chống nhiễu.

Dây cáp quang làm bằng các sợi quang học, truyền dữ liệu xa, an toàn và không bị nhiễu và

chống được han rỉ. Tốc độ truyền tin qua cáp quang có thể đạt 100 Mbit/s.

Nhìn chung, yếu tố quyết định sử dụng loại cáp nào là phụ thuộc vào yêu cầu tốc độ truyền

tin, khoảng cách đặt các thiết bị, yêu cầu an toàn thông tin và cấu hình của mạng,....Ví dụ

mạng Ethernet 10 Base-T là mạng dùng kênh truyền giải tần cơ bản với thông lượng 10

Mbit/s theo tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 8802.3 nối bằng đôi dây cáp xoắn không bọc kim

(UTP) trong Topology hình sao.

Việc kết nối các máy tính với một dây cáp được dùng như một phương tiện truyền tin chung

cho tất cả các máy tính. Công việc kết nối vật lý vào mạng được thực hiện bằng cách cắm

một card giao tiếp mạng NIC (Network Interface Card) vào trong máy tính và nối nó với cáp

mạng. Sau khi kết nối vật lý đã hoàn tất, quản lý việc truyền tin giữa các trạm trên mạng tuỳ

thuộc vào phần mềm mạng.

Đầu nối của NIC với dây cáp có nhiều loại (phụ thuộc vào cáp mạng), hiện nay có một số

NIC có hai hoặc ba loại đầu nối. Chuẩn dùng cho NIC là NE2000 do hãng Novell và Eagle

dùng để chế tạo các loại NIC của mình. Nếu một NIC tương thích với chuẩn NE2000 thì ta

có thể dùng nó cho nhiều loại mạng. NIC cũng có các loại khác nhau để đảm bảo sự tương

thích với máy tính 8-bit và 16-bit.

Mạng LAN thường bao gồm một hoặc một số máy chủ (file server, host), còn gọi là máy

phục vụ) và một số máy tính khác gọi là trạm làm việc (Workstations) hoặc còn gọi là nút

mạng (Network node) - một hoặc một số máy tính cùng nối vào một thiết bị nút.

Máy chủ thường là máy có bộ xử lý (CPU) tốc độ cao, bộ nhớ (RAM) và đĩa cứng (HD) lớn.

Trong một trạm mà các phương tiện đã được dùng chung, thì khi một trạm muốn gửi thông

điệp cho trạm khác, nó dùng một phần mềm trong trạm làm việc đặt thông điệp vào "phong

bì", phong bì này gọi là gói (packet), bao gồm dữ liệu thông điệp được bao bọc giữa tín hiệu

đầu và tín hiệu cuối (đó là những thông tin đặc biệt) và sử dụng phần mềm mạng để chuyển

gói đến trạm đích.

NIC sẽ chuyển gói tín hiệu vào mạng LAN, gói tín hiệu được truyền đi như một dòng các bit

dữ liệu thể hiện bằng các biến thiên tín hiệu điện. Khi nó chạy trong cáp dùng chung, mọi

trạm gắn với cáp đều nhận được tín hiệu này, NIC ở mỗi trạm sẽ kiểm tra địa chỉ đích trong

tín hiệu đầu của gói để xác định đúng địa chỉ đến, khi gói tín hiệu đi tới trạm có địa chỉ cần

đến, đích ở trạm đó sẽ sao gói tín hiệu rồi lấy dữ liệu ra khỏi phong bì và đưa vào máy tính.

Các kiểu (Topology) của mạng LAN

Topology của mạng là cấu trúc hình học không gian mà thực chất là cách bố trí phần tử của

mạng cũng như cách nối giữa chúng với nhau. Thông thường mạng có 3 dạng cấu trúc là:

Mạng dạng hình sao (Star Topology), mạng dạng vòng (Ring Topology) và mạng dạng

tuyến (Linear Bus Topology). Ngoài 3 dạng cấu hình kể trên còn có một số dạng khác biến

tướng từ 3 dạng này như mạng dạng cây, mạng dạng hình sao - vòng, mạng hỗn hợp,v.v....

Mạng dạng hình sao (Star topology)

Mạng dạng hình sao bao gồm một trung tâm và các nút thông tin. Các nút thông tin là các

trạm đầu cuối, các máy tính và các thiết bị khác của mạng. Trung tâm của mạng điều phối

mọi hoạt động trong mạng với các chức nǎng cơ bản là:

•

Xác định cặp địa chỉ gửi và nhận được phép chiếm tuyến thông tin và liên lạc với nhau.

Cho phép theo dõi và sử lý sai trong quá trình trao đổi thông tin.

Thông báo các trạng thái của mạng...

Các ưu điểm của mạng hình sao:

•

Hoạt động theo nguyên lý nối song song nên nếu có một thiết bị nào đó ở một nút thông

tin bị hỏng thì mạng vẫn hoạt động bình thường.

•

Cấu trúc mạng đơn giản và các thuật toán điều khiển ổn định.

Mạng có thể mở rộng hoặc thu hẹp tuỳ theo yêu cầu của người sử dụng.

Nhược điểm của mạng hình sao:

•

Khả nǎng mở rộng mạng hoàn toàn phụ thuộc vào khả nǎng của trung tâm . Khi trung

tâm có sự cố thì toàn mạng ngừng hoạt động.

Mạng yêu cầu nối độc lập riêng rẽ từng thiết bị ở các nút thông tin đến trung tâm.

Khoảng cách từ máy đến trung tâm rất hạn chế (100 m).

Nhìn chung, mạng dạng hình sao cho phép nối các máy tính vào một bộ tập trung (HUB)

bằng cáp xoắn, giải pháp này cho phép nối trực tiếp máy tính với HUB không cần thông qua

trục BUS, tránh

được các yếu tố

gây ngưng trệ

mạng. Gần đây,

switching hub, mô

trở nên phổ biến

mạng mới lắp.

cùng với sự phát triển

hình này ngày càng

và chiếm đa số các

Mạng hình tuyến (Bus

Topology)

Theo cách bố trí hành

như hình vẽ thì máy

lang các đường

chủ (host) cũng

như tất cả các máy tính khác (workstation) hoặc các nút (node) đều được nối về với nhau

trên một trục đường dây cáp chính để chuyển tải tín hiệu.

Tất cả các nút đều sử dụng chung đường dây cáp chính này. Phía hai đầu dây cáp được bịt

bởi một thiết bị gọi là terminator. Các tín hiệu và gói dữ liệu (packet) khi di chuyển lên hoặc

xuống trong dây cáp đều mang theo điạ chỉ của nơi đến.

Loại hình mạng này dùng dây cáp ít nhất, dễ lắp đặt. Tuy vậy cũng có những bất lợi đó là sẽ

có sự ùn tắc giao thông khi di chuyển dữ liệu với lưu lượng lớn và khi có sự hỏng hóc ở

đoạn nào đó thì rất khó phát hiện, một sự ngừng trên đường dây để sửa chữa sẽ ngừng

toàn bộ hệ thống.

Mạng dạng vòng (Ring Topology)

Mạng dạng này, bố trí theo dạng xoay vòng, đường dây cáp được thiết kế làm thành một

vòng khép kín, tín hiệu chạy quanh theo một chiều nào đó. Các nút truyền tín hiệu cho nhau

mỗi thời điểm chỉ được một nút mà thôi. Dữ liệu truyền đi phải có kèm theo địa chỉ cụ thể

của mỗi trạm tiếp nhận.

Mạng dạng vòng có thuận lợi là có thể nới rộng ra xa, tổng đường dây cần thiết ít hơn so

với hai kiểu trên. Nhược điểm là đường dây phải khép kín, nếu bị ngắt ở một nơi nào đó thì

toàn bộ hệ thống cũng bị ngừng.

Mạng dạng kết hợp

•

Kết hợp hình sao và tuyến (star/Bus Topology)

Cấu hình mạng dạng này có bộ phận tách tín hiệu (spitter) giữ vai trò thiết bị trung tâm, hệ

thống dây cáp mạng có thể chọn hoặc Ring Topology hoặc Linear Bus Topology.

Lợi điểm của cấu hình này là mạng có thể gồm nhiều nhóm làm việc ở cách xa nhau,

ARCNET là mạng dạng kết hợp Star/Bus Topology. Cấu hình dạng này đưa lại sự uyển

chuyển trong việc bố trí đường dây tương thích dễ dàng đối với bất cứ toà nhà nào.

•

Kết hợp hình sao và vòng (Star/Ring Topology)

Cấu hình dạng kết hợp Star/Ring Topology, có một "thẻ bài" liên lạc (Token)

được chuyển vòng quanh một cái HUB trung tâm. Mỗi trạm làm việc

(workstation) được nối với HUB - là cầu nối giữa các trạm làm việc và để

tǎng khoảng cách cần thiết.

Các giao thức (Protocol)

Một tập các tiêu chuẩn để trao đổi thông tin giữa hai hệ thống máy tính hoặc hai thiết bị máy

tính với nhau được gọi là giao thức (Protocol).

Các giao thức (Protocol) còn được gọi là nghi thức hoặc định ước của mạng máy tính.

Để đánh giá khả nǎng của một mạng được phân chia bởi các trạm như thế nào. Hệ số này

được quyết định chủ yếu bởi hiệu quả sử dụng môi trường truy xuất (medium access) của

giao thức, môi trường này ở dạng tuyến tính hoặc vòng.... Một trong các giao thức được sử

dụng nhiều trong các LAN là:

1. Giao thức tranh chấp (Contention Protocol) CSMA/CD

CSMA là viết tắt từ tiếng Anh: Carrier Sense Multiple Access, còn CD là viết tắt từ:

Conllision Detect.

Sử dụng giao thức này các trạm hoàn toàn có quyền truyền dữ liệu trên mạng với số

lượng nhiều hay ít và một cách ngẫu nhiên hoặc bất kỳ khi nào có nhu cầu truyền dữ liệu

ở mỗi trạm. Mối trạm sẽ kiểm tra tuyến và chỉ khi nào tuyến không bận mới bắt đầu

truyền các gói dữ liệu.

CSMA/CD có nguồn gốc từ hệ thống radio đã phát triển ở trường đại học Hawai vào

khoảng nǎm 1970, gọi là ALOHANET.

Với phương pháp CSMA, thỉnh thoảng sẽ có hơn một trạm đồng thời truyền dữ liệu và

tạo ra sự xung đột (collision) làm cho dữ liệu thu được ở các trạm bị sai lệch. Để tránh

sự tranh chấp này mỗi trạm đều phải phát hiện được sự xung đột dữ liệu. Trạm phát phải

kiểm tra Bus trong khi gửi dữ liệu để xác nhận rằng tín hiệu trên Bus thật sự đúng, như

vậy mới có thể phát hiện được bất kỳ xung đột nào có thể xẩy ra. Khi phát hiện có một

sự xung đột, lập tức trạm phát sẽ gửi đi một mẫu làm nhiễu (Jamming) đã định trước để

báo cho tất cả các trạm là có sự xung đột xẩy ra và chúng sẽ bỏ qua gói dữ liệu này. Sau

đó trạm phát sẽ trì hoãn một khoảng thời gian ngẫu nhiên trước khi phát lại dữ liệu. Ưu

điểm của CSMA/CD là đơn giản, mềm dẻo, hiệu quả truyền thông tin cao khi lưu lượng

thông tin của mạng thấp và có tính đột biến. Việc thêm vào hay dịch chuyển các trạm

trên tuyến không ảnh hưởng đến các thủ tục của giao thức. Điểm bất lợi của CSMA/CD

là hiệu suất của tuyến giảm xuống nhanh chóng khi phải tải quá nhiều thông tin.

2. Giao thức truyền token (Token passing protocol)

Đây là giao thức thông dụng sau CSMA/CD được dùng trong các LAN có cấu trúc vòng

(Ring). Trong phương pháp này, khối điều khiển mạng hoặc token được truyền lần lượt

từ trạm này đến trạm khác. Token là một khối dữ liệu đặc biệt. Khi một trạm đang chiếm

token thì nó có thể phát đi một gói dữ liệu. Khi đã phát hết gói dữ liệu cho phép hoặc

không còn gì để phát nữa thì trạm đó lại gửi token sang trạm kế tiếp.

Trong token có chứa một địa chỉ đích và được luân chuyển tới các trạm theo một trật tự

đã định trước. Đối với cấu hình mạng dạng xoay vòng thì trật tự của sự truyền token

tương đương với trật tự vật lý của các trạm xung quanh vòng.

Giao thức truyền token có trật tự hơn nhưng cũng phức tạp hơn CSMA/CD, có ưu điểm

là vẫn hoạt động tốt khi lưu lượng truyền thông lớn. Giao thức truyền token tuân thủ

đúng sự phân chia của môi trường mạng, hoạt động dựa vào sự xoay vòng tới các trạm.

Việc truyền token sẽ không thực hiện được nếu việc xoay vòng bị đứt đoạn. Giao thức

phải chứa các thủ tục kiểm tra token để cho phép khôi phục lại token bị mất hoặc thay

thế trạng thái của token và cung cấp các phương tiện để sửa đổi logic (thêm vào, bớt đi

hoặc định lại trật tự của các trạm).

Các chuẩn của mạng máy tính

Để mạng đạt khả nǎng tối đa, các tiêu chuẩn được chọn phải cho phép mở rộng mạng để

có thể phục vụ những ứng dụng không dự kiến trước trong tương lai tại lúc lắp đặt hệ thống

và điều đó cũng cho phép mạng làm việc với những thiết bị được sản xuất từ nhiều hãng

khác nhau.

Hội đồng tiêu chuẩn quốc tế là ISO (International Standards Organization), do các nước

thành viên lập nên. Công việc ở Bắc Mỹ chịu sự điều hành của ANSI (American National

Standards Institude) ở Hoa Kỳ. ANSI đã uỷ thác cho IEEE (Institude of Electrical and

Electronics Engineers) phát triển và đề ra những tiêu chuẩn kỹ thuật cho LAN.

ISO đã đưa ra mô hình 7 mức (layers, còn gọi là lớp hay tầng) cho mạng, gọi là kiểu hệ

thống kết nối mở hoặc mô hình OSI (Open System Interconnection).

Chức nǎng của mức thấp bao gồm cả việc chuẩn bị cho mức cao hơn hoàn thành chức

nǎng của mình. Một mạng hoàn chỉnh hoạt động với mọi chức nǎng của mình phải đảm bảo

có 7 mức cấu trúc từ thấp đến cao.

•

Mức 1: Mức vật lý (Physical layer)

Thực chất của mức này là thực hiện nối liền các phần tử của mạng thành một hệ thống

bằng các phương pháp vật lý, ở mức này sẽ có các thủ tục đảm bảo cho các yêu cầu về

chuyển mạch hoạt động nhằm tạo ra các đường truyền thực cho các chuỗi bit thông tin.

Mức 2: Mức móc nối dữ liệu (Data Link Layer)

•

Nhiệm vụ của mức này là tiến hành chuyển đổi thông tin dưới dạng chuỗi các bit ở mức

mạng thành từng đoạn thông tin gọi là frame. Sau đó đảm bảo truyền liên tiếp các frame

tới mức vật lý, đồng thời xử lý các thông báo từ trạm thu gửi trả lại.

Nói tóm lại, nhiệm vụ chính của mức 2 này là khởi tạo và tổ chức các frame cũng như xử

lý các thông tin liên quan tới nó.

•

Mức 3: Mức mạng (Network Layer)

Mức mạng nhằm bảo đảm trao đổi thông tin giữa các mạng con trong một mạng lớn,

mức này còn được gọi là mức thông tin giữa các mạng con với nhau. Trong mức mạng

các gói dữ liệu có thể truyền đi theo từng đường khác nhau để tới đích. Do vậy, ở mức

này phải chỉ ra được con đường nào dữ liệu có thể đi và con đường nào bị cấm tại thời

điểm đó. Thường mức mạng được sử dụng trong trường hợp mạng có nhiều mạng con

hoặc các mạng lớn và phân bổ trên một không gian rộng với nhiều nút thông tin khác

nhau.

•

Mức 4: Mức truyền (Transport Layer)

Nhiệm vụ của mức này là xử lý các thông tin để chuyển tiếp các chức nǎng từ mức trên

nó (mức tiếp xúc) đến mức dưới nó (mức mạng) và ngược lại. Thực chất mức truyền là

để đảm bảo thông tin giữa các máy chủ với nhau. Mức này nhận các thông tin từ mức

tiếp xúc, phân chia thành các đơn vị dữ liệu nhỏ hơn và chuyển chúng tới mức mạng.

Mức 5: Mức tiếp xúc (Session Layer)

Mức này cho phép người sử dụng tiếp xúc với nhau qua mạng. Nhờ mức tiếp xúc những

người sử dụng lập được các đường nối với nhau, khi cuộc hội thoại được thành lập thì

mức này có thể quản lý cuộc hội thoại đó theo yêu cầu của người sử dụng. Một đường

nối giữa những người sử dụng được gọi là một cuộc tiếp xúc. Cuộc tiếp xúc cho phép

người sử dụng được đǎng ký vào một hệ thống phân chia thời gian từ xa hoặc chuyển

một file giữa 2 máy.

•

Mức 6: Mức tiếp nhận (Presentation Layer)

Mức này giải quyết các thủ tục tiếp nhận dữ liệu một cách chính quy vào mạng, nhiệm vụ

của mức này là lựa chọn cách tiếp nhận dữ liệu, biến đổi các ký tự, chữ số của mã ASCII

hay các mã khác và các ký tự điều khiển thành một kiểu mã nhị phân thống nhất để các

loại máy khác nhau đều có thể thâm nhập vào hệ thống mạng.

Mức 7: Mức ứng dụng (Application Layer)

Mức này có nhiệm vụ phục vụ trực tiếp cho người sử dụng, cung cấp tất cả các yêu cầu

phối ghép cần thiết cho người sử dụng, yêu cầu phục vụ chung như chuyển các file, sử

dụng các terminal của hệ thống,.... Mức sử dụng bảo đảm tự động hoá quá trình thông

tin, giúp cho người sử dụng khai thác mạng tốt nhất.

Hệ thống kết nối mở OSI là hệ thống cho phép truyền thông tin với các hệ thống khác, trong

đó các mạng khác nhau, sử dụng những giao thức khác nhau, có thể thông báo cho nhau

thông qua chương trình Pastren để chuyển từ một giao thức này sang một giao thức khác.

Chuẩn IEEE

Tiêu chuẩn IEEE LAN được phát triển dựa vào uỷ ban IEEE 802. Tiêu chuẩn IEEE 802.3

liên quan tới mạng CSMA/CD bao gồm cả 2 version bǎng tần cơ bản và bǎng tần mở rộng.

Tiêu chuẩn IEEE 802.4 liên quan tới sự sắp xếp tuyến token và IEEE 802.5 gồm các vòng

truyền token.

Theo chuẩn 802 thì móc nối dữ liệu được chia thành 2 mức con: mức con điều khiển logic

LLC (Logical Link Control Sublayer) và mức con điều khiển xâm nhập mạng MAC (Media

Access Control Sublayer). Mức con LLC giữ vai trò tổ chức dữ liệu, tổ chức thông tin để

truyền và nhận. Mức con MAC chỉ làm nhiệm vụ điều khiển việc xâm nhập mạng. Thủ tục

mức con LLC không bị ảnh hưởng khi sử dụng các đường truyền dẫn khác nhau, nhờ vậy

mà linh hoạt hơn trong khai thác.

Chuẩn 802.2 ở mức con LLC tương đương với chuẩn HDLC của ISO hoặc X.25 của CCITT.

Chuẩn 802.3 xác định phương pháp thâm nhập mạng tức thời có khả nǎng phát hiện lỗi

chồng chéo thông tin CSMA/CD. Phương pháp CSMA/CD được đưa ra từ nǎm 1993 nhằm

mục đích nâng cao hiệu quả mạng. Theo chuẩn này các mức được ghép nối với nhau thông

qua các bộ ghép nối.

Chuẩn 802.4 thực chất là phương pháp thâm nhập mạng theo kiểu phát tín hiệu thǎm dò

token qua các trạm và đường truyền bus.

Chuẩn 802.5 dùng cho mạng dạng xoay vòng và trên cơ sở dùng tín hiệu thǎm dò token.

Mỗi trạm khi nhận được tín hiệu thǎm dò token thì tiếp nhận token và bắt đầu quá trình

truyền thông tin dưới dạng các frame. Các frame có cấu trúc tương tự như của chuẩn

802.4. Phương pháp xâm nhập mạng này quy định nhiều mức ưu tiên khác nhau cho toàn

mạng và cho mỗi trạm, việc quy định này vừa cho người thiết kế vừa do người sử dụng tự

quy định.

Mạng ETHERNET

Ethernet là mạng cục bộ do các công ty Xerox, Intel và Digital equipment xây dựng và phát

triển. Ethernet là mạng thông dụng nhất đối với các mạng nhỏ hiện nay. Ethernet LAN được

xây dựng theo chuẩn 7 lớp trong cấu trúc mạng của ISO, mạng truyền số liệu Ethernet cho

phép đưa vào mạng các loại máy tính khác nhau kể cả máy tính mini. Ethernet có các đặc

tính kỹ thuật chủ yếu sau đây:

•

Có cấu trúc dạng tuyến phân đoạn, đường truyền dùng cáp đồng trục, tín hiệu truyền

trên mạng được mã hoá theo kiểu đồng bộ (Manchester), tốc độ truyền dữ liệu là 10

Mb/s.

Chiều dài tối đa của một đoạn cáp tuyến là 500m, các đoạn tuyến này có thể được kết

nối lại bằng cách dùng các bộ chuyển tiếp và khoảng cách lớn nhất cho phép giữa 2 nút

là 2,8 km.

Sử dụng tín hiệu bǎng tần cơ bản, truy xuất tuyến (bus access) hoặc tuyến token (token bus),

giao thức là CSMA/CD, dữ liệu chuyển đi trong các gói. Gói (packet) thông tin dùng trong mạng

có độ dài từ 64 đến 1518 byte.

Mạng TOKEN RING

Ngoài Ethernet LAN một công nghệ LAN chủ yếu khác đang được dùng hiện nay là Token

Ring. Nguyên tắc của mạng Token Ring được định nghĩa trong tiêu chuẩn IEEE 802.5.

Mạng Token Ring có thể chạy ở tốc độ 4Mbps hoặc 16Mbps. Phương pháp truy cập dùng

trong mạng Token Ring gọi là Token passing . Token passing là phương pháp truy nhập xác

định, trong đó các xung đột được ngǎn ngừa bằng cách ở mỗi thời điểm chỉ một trạm có thể

được truyền tín hiệu. Điều này được thực hiện bằng việc truyền một bó tín hiệu đặc biệt gọi

là Token (mã thông báo) xoay vòng từ trạm này qua trạm khác. Một trạm chỉ có thể gửi đi

bó dữ liệu khi nó nhận được mã không bận.

Các thiết bị kết nối chính của LAN

Hub

Hub là một trong những yếu tố quan trọng nhất của LAN, đây là điểm kết nối dây trung tâm

của mạng, tất cả các trạm trên mạng LAN được kết nối thông qua HUB. Một hub thông

thường có nhiều cổng nối với người sử dụng để gắn máy tính và các thiết bị ngoại vi. Mỗi

cổng hỗ trợ một bộ kết nối dùng cặp dây xoắn 10BASET từ mỗi trạm của mạng. Khi bó tín

hiệu Ethernet được truyền từ một trạm tới hub, nó được lặp lại trên khắp các cổng khác của

hub. Các hub thông minh có thể định dạng, kiểm tra, cho phép hoặc không cho phép bởi

người điều hành mạng từ trung tâm quản lý hub.

Có ba loại hub:

•

Hub đơn (stand alone hub)

Hub phân tầng (stackable hub, có tài liệu gọi là HUB sắp xếp)

Hub modun (modular hub)

Modular hub rất phổ biến cho các hệ thống mạng vì nó có thể dễ dàng mở rộng và luôn có

chức nǎng quản lý, modular có từ 4 đến 14 khe cắm, có thể lắp thêm các modun Ethernet

10BASET.

Stackable hub là lý tưởng cho những cơ quan muốn đầu tư tối thiểu ban đầu nhưng lại có

kế hoạch phát triển LAN sau này.

Chú ý: Uỷ ban kỹ thuật điện tử (IEEE) đề nghị dùng các tên sau đây để chỉ 3 loại dây cáp

dùng với mạng Ethernet chuẩn 802.3.

•

Dây cáp đồng trục sợi to (thick coax) thì gọi là 10BASE5 (Tốc độ 10 Mbps, tần số cơ sở,

khoảng cách tối đa 500m).

Dây cáp đồng trục sợi nhỏ (thin coax) gọi là 10BASE2 (Tốc độ 10 Mbps, tần số cơ sở,

khoảng cách tối đa 200m).

Dây cáp đôi xoắn không vỏ bọc (twisted pair) gọi là 10BASET (Tốc độ 10 Mbps, tần số

cơ sở, sử dụng cáp sợi xoắn).

Dây cáp quang (Fiber Optic Inter-Repeater Link) gọi là FOIRL

Liên mạng (internetworking)

Việc kết nối các LAN riêng lẻ thành một liên mạng chung được gọi là Internetworking.

Internetworking sử dụng ba công cụ chính là: bridge, router và switch.

Cầu nối (bridge):

Là cầu nối hai hoặc nhiều đoạn (segment) của một mạng. Theo mô hình OSI thì bridge

thuộc mức 2. Bridge sẽ lọc những gói dữ liệu để gửi đi (hay không gửi) cho đoạn nối, hoặc

gửi trả lại nơi xuất phát. Các bridge cũng thường được dùng để phân chia một mạng lớn

thành hai mạng nhỏ nhằm làm tǎng tốc độ. Mặc dầu ít chức nǎng hơn router, nhưng bridge

cũng được dùng phổ biến.

Bộ dẫn đường (router)

Chức nǎng cơ bản của router là gửi đi các gói dữ liệu dựa trên địa chỉ phân lớp của mạng

và cung cấp các dịch vụ như bảo mật, quản lý lưu thông...

Giống như bridge, router là một thiết bị siêu thông minh đối với các mạng thực sự lớn.

router biết địa chỉ của tất cả các máy tính ở từng phía và có thể chuyển các thông điệp cho

phù hợp. Chúng còn phân đường-định truyền để gửi từng thông điệp có hiệu quả.

Theo mô hình OSI thì chức nǎng của router thuộc mức 3, cung cấp thiết bị với thông tin

chứa trong các header của giao thức, giúp cho việc xử lý các gói dữ liệu thông minh.

Dựa trên những giao thức, router cung cấp dịch vụ mà trong đó mỗi packet dữ liệu được

đọc và chuyển đến đích một cách độc lập.

Khi số kết nối tǎng thêm, mạng theo dạng router trở nên kém hiệu quả và cần suy nghĩ đến

sự thay đổi.

Bộ chuyển mạch (switch)

Chức nǎng chính của switch là cùng một lúc duy trì nhiều cầu nối giữa các thiết bị mạng

bằng cách dựa vào một loại đường truyền xương sống (backbone) nội tại tốc độ cao.

Switch có nhiều cổng, mỗi cổng có thể hỗ trợ toàn bộ Ethernet LAN hoặc Token Ring.

Bộ chuyển mạch kết nối một số LAN riêng biệt và cung cấp khả nǎng lọc gói dữ liệu giữa

chúng.

Các switch là loại thiết bị mạng mới, nhiều người cho rằng, nó sẽ trở nên phổ biến nhất vì nó là bước đầu

tiên trên con đường chuyển sang chế độ truyền không đồng bộ ATM.

Hệ điều hành mạng - NOS (Network Operating System)

Cùng với sự nghiên cứu và phát triển mạng máy tính, hệ điều hành mạng đã được nhiều

công ty đầu tư nghiên cứu và đã công bố nhiều phần mềm quản lý và điều hành mạng có

hiệu quả như: NetWare của công ty NOVELL, LAN Manager của Microsoft dùng cho các

máy server chạy hệ điều hành OS/2, LAN server của IBM (gần như đồng nhất với LAN

Manager), Vines của Banyan Systems là hệ điều hành mạng dùng cho server chạy hệ điều

hành UNIX, Promise LAN của Mises Computer chạy trên card điều hợp mạng độc quyền,

Widows for Workgroups của Microsoft, LANtastic của Artisoft, NetWare Lite của Novell,....

Một trong những sự lựa chọn cơ bản mà ta phải quyết định trước là hệ điều hành mạng nào

sẽ làm nền tảng cho mạng của ta, việc lựa chọn tuỳ thuộc vào kích cỡ của mạng hiện tại và

sự phát triển trong tương lai, còn tuỳ thuộc vào những ưu điểm và nhược điểm của từng hệ

điều hành.

Một số hệ điều hành mạng phổ biến hiện nay:

•

Hệ điều hành mạng UNIX: Đây là hệ điều hành do các nhà khoa học xây dựng và được

dùng rất phổ biến trong giới khoa học, giáo dục. Hệ điều hành mạng UNIX là hệ điều

hành đa nhiệm, đa người sử dụng, phục vụ cho truyền thông tốt. Nhược điểm của nó là

hiện nay có nhiều Version khác nhau, không thống nhất gây khó khǎn cho người sử

dụng. Ngoài ra hệ điều hành này khá phức tạp lại đòi hỏi cấu hình máy mạnh (trước đây

chạy trên máy mini, gần đây có SCO UNIX chạy trên máy vi tính với cấu hình mạnh).

Hệ điều hành mạng Windows NT: Đây là hệ điều hành của hãng Microsoft, cũng là hệ

điều hành đa nhiệm, đa người sử dụng. Đặc điểm của nó là tương đối dễ sử dụng, hỗ

trợ mạnh cho phần mềm WINDOWS. Do hãng Microsoft là hãng phần mềm lớn nhất thế

giới hiện nay, hệ điều hành này có khả nǎng sẽ được ngày càng phổ biến rộng rãi. Ngoài

•

ra, Windows NT có thể liên kết tốt với máy chủ Novell Netware. Tuy nhiên, để chạy có

hiệu quả, Windows NT cũng đòi hỏi cấu hình máy tương đối mạnh.

•

Hệ điều hành mạng Windows for Worrkgroup: Đây là hệ điều hành mạng ngang hàng

nhỏ, cho phép một nhóm người làm việc (khoảng 3-4 người) dùng chung ổ đĩa trên máy

của nhau, dùng chung máy in nhưng không cho phép chạy chung một ứng dụng. Hệ dễ

dàng cài đặt và cũng khá phổ biến.

Hệ điều hành mạng NetWare của Novell: Đây là hệ điều hành phổ biến nhất hiện nay ở

nước ta và trên thế giới trong thời gian cuối, nó có thể dùng cho các mạng nhỏ (khoảng

từ 5-25 máy tính) và cũng có thể dùng cho các mạng lớn gồm hàng trǎm máy tính. Trong

những nǎm qua, Novell đã cho ra nhiều phiên bản của Netware: Netware 2.2, 3.11. 4.0

và hiện có 4.1. Netware là một hệ điều hành mạng cục bộ dùng cho các máy vi tính theo

chuẩn của IBM hay các máy tính Apple Macintosh, chạy hệ điều hành MS-DOS hoặc

OS/2.

Hệ điều hành này tương đối gọn nhẹ, dễ cài đặt (máy chủ chỉ cần thậm chí AT386) do đó

phù hợp với hoàn cảnh trang thiết bị hiện tại của nước ta. Ngoài ra, vì là một phần mềm

phổ biến nên Novell Netware được các nhà sản xuất phần mềm khác hỗ trợ (theo nghĩa

các phân mềm do các hãng phần mềm lớn trên thế giới làm đều có thể chạy tốt trên hệ

điều hành mạng này).

Các Phương tiện Kết nối mạng

liên khu vực (WAN)

Bên cạnh phương pháp sử dụng đường điện thoại thuê bao để kết nối các mạng cục bộ hoặc

mạng khu vực với nhau hoặc kết nối vào Internet, có một số phương pháp khác:

•

Đường thuê bao (leased line). Đây là phương pháp cũ nhất, là phương pháp truyền

thống nhất cho sự nối kết vĩnh cửu. Bạn thuê đường dây từ công ty điện thoại (trực tiếp

hoặc qua nhà cung cấp dịch vụ). Bạn cần phải cài đặt một "Chanel Service Unit" (CSU)

để nối đến mạng T, và một "Digital Service Unit" (DSU) để nối đến mạng chủ (primary)

hoặc giao diện mạng.

•

ISDN (Integrated Service Digital Nework). Sử dụng đường điện thoại số thay vì đường

tương tự. Do ISDN là mạng dùng tín hiệu số, bạn không phải dùng một modem để nối

với đường dây mà thay vào đó bạn phải dùng một thiết bị gọi là "codec" với modem có

khả nǎng chạy ở 14.4 kbit/s. ISDN thích hợp cho cả hai trường hợp cá nhân và tổ chức.

Các tổ chức có thể quan tâm hơn đến ISDN có khả nǎng cao hơn ("primary" ISDN) với

tốc độ tổng cộng bằng tốc độ 1.544 Mbit/s của đường T1. Cước phí khi sử dụng ISDN

được tính theo thời gian, một số trường hợp tính theo lượng dữ liệu được truyền đi và

một số thì tính theo cả hai.

•

CATV link. Công ty dẫn cáp trong khu vực của bạn có thể cho bạn thuê một "chỗ" trên

đường cáp của họ với giá hấp dẫn hơn với đường điện thoại. Cần phải biết những thiết

bị gì cần cho hệ thống của mình và độ rộng của dải mà bạn sẽ được cung cấp là bao

nhiêu. Cũng như việc đóng góp chi phí với những khách hàng khác cho kênh liên lạc đó

là như thế nào. Một dạng kỳ lạ hơn được đưa ra với tên gọi là mạng "lai" ("hybrid"

Network), với một kênh CATV được sử dụng để lưu thông theo một hướng và một

đường ISDN hoặc gọi số sử dụng cho đường trở lại. Nếu muốn cung cấp thông tin trên

Internet, bạn phải xác định chắc chắn rằng "kênh ngược" của bạn đủ khả nǎng phục vụ

cho nhu cầu thông tin của khách hàng của bạn.

Frame relay. Frame relay "uyển chuyển" hơn đường thuê bao. Khách hàng thuê đường

Frame relay có thể mua một dịch vụ có mức độ xác định - một "tốc độ thông tin uỷ thác"

("Committed Information Rale" - CIR). Nếu như nhu cầu của bạn trên mạng là rất "bột

phát" (burty), hay người sử dụng của bạn có nhu cầu cao trên đường liên lạc trong suốt

một khoảng thời gian xác định trong ngày, và có ít hoặc không có nhu cầu vào ban đêm -

Frame relay có thể sẽ kinh tế hơn là thuê hoàn toàn một đường T1 (hoặc T3). Nhà cung

cấp dịch vụ của bạn có thể đưa ra một phương pháp tương tự như là phương pháp thay

thế đó là Switched Multimegabit Data Service.

•

Chế độ truyền không đồng bộ (Asynchoronous Trangfer Mode - ATM). ATM là một

phương pháp tương đối mới đầu tiên báo hiệu cùng một kỹ thuật cho mạng cục bộ và

liên khu vực. ATM thích hợp cho real-time multimedia song song với truyền dữ liệu

truyền thống. ATM hứa hẹn sẽ trở thành một phần lớn của mạng tương lai.

Đường vi sóng (Microware links). Nếu cần kết nối vĩnh viễn đến nhà cung cấp dịch vụ

nhưng lại thấy rằng đường thuê bao hay những lựa chọn khác là quá đắt, bạn sẽ thấy

microware như là một lựa chọn thích hợp. Bạn không cần trả quá đắt cho cách này của

microware, tuy nhiên bạn cần phải đầu tư nhiều tiền hơn vào lúc đầu, và bạn sẽ gặp một

số rủi ro như tốc độ truyền đến mạng của bạn quá nhanh.

•

Đường vệ tinh (satellite links). Nếu bạn muốn được chuyển một lượng lớn dữ liệu đặc

biệt là từ những địa điểm từ xa thì đường vệ tinh là câu trả lời. Tầm hoạt động của

những vệ tinh cùng vị trí địa lý với trái đất cũng tạo ra một sự chậm trễ (hoặc "bị che

dấu") mà những người sử dụng Telnet có thể cảm nhận được