Giáo trình Cơ sở kỹ thuật điện - Nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí
0
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TỔNG CỤC DẠY NGHỀ
GIÁO TRÌNH
Tên môn học: Cơ sở kỹ thuật điện
NGHỀ: KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ
ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ
Ban hành kèm theo Quyết định số:120 /QĐ – TCDN Ngày 25 tháng 02 năm
2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục dạy nghề
Hà Nội, Năm 2013
1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo hoặc tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2
LỜI GIỚI THIỆU
Cùng với công cuộc đổi mới công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, kỹ
thuật lạnh đang phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam. Tủ lạnh, máy lạnh thương
nghiệp, công nghiệp, điều hòa nhiệt độ đã trở nên quen thuộc trong đời sống và
sản xuất. Các hệ thống máy lạnh và điều hòa không khí phục vụ trong đời sống
và sản xuất như: chế biến, bảo quản thực phẩm, bia, rượu, in ấn, điện tử, thông
tin, y tế, thể dục thể thao, du lịch... đang phát huy tác dụng thúc đẩy mạnh mẽ
nền kinh tế, đời sống đi lên.
Cùng với sự phát triển kỹ thuật lạnh, việc đào tạo phát triển đội ngũ kỹ
thuật viên lành nghề được Đảng, Nhà nước, Nhà trường và mỗi công dân quan
tâm sâu sắc để có thể làm chủ được máy móc, trang thiết bị của nghề.
Được sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và đặc biệt là Cơ quan
chuyên môn là Tổng cục dạy nghề - Bộ lao động, Thương binh và Xã hội bộ
giáo trình của nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí được biên soạn
trên cơ sở Chương trình dạy nghề áp dụng cho các trường đạt chuẩn quốc gia của
nghề.
Nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí là một trong những
chuyên ngành của ngành điện.
Cơ sở kỹ thuật điện là môn học cơ sở trong chương trình đào tạo trình độ
Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí.
Việc học tập tốt môn học này giúp học sinh, sinh viên có điều kiện để tiếp thu
nội dung các kiến thức, kỹ năng chuyên môn phần điện của nghề tiếp theo.
Giáo trình của môn học gồm 5 chương với thời lượng 45 tiết. Giáo trình
đã đề cập tới những kiến thức cơ bản nhất, để học sinh sinh viên có thể hiểu
được các hiện tượng điện, từ xảy ra trong các phần tử của mạch điện và giải
được các bài toán cơ bản trong phạm vi của nghề về mạch điện.
Mặc dù đã cố gắng, nhưng do thời gian và kiến thức còn hạn chế nên giáo
trình không thể tránh khỏi sai sót. Nhóm tác giả mong được sự góp ý của đồng
nghiệp.
Xin trân trọng cám ơn!
Hà Nội, ngày 15 tháng 1 năm 2013
Tham gia biên soạn
1. Chủ biên: Kỹ sư Bạch Tuyết Vân
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC
1. Lời giới thiệu
2. Mục lục
TRANG
1
3
3. Chương trình môn học Cơ sở kỹ thuật điện
4. Chương 1: Mạch điện một chiều
1. Khái niệm dòng 1 chiều:
1.1. Định nghĩa dòng điện – Chiều dòng điện
1.2. Bản chất dòng điện trong các môi trường
1.3. Cường độ dòng điện
1.4. Mật độ dòng điện
1.5. Điện trở vật dẫn
1.6. Điều kiện duy trì dòng điện lâu dài
2. Các phần tử của mạch điện:
2.1. Định nghĩa mạch điện
2.2. Các phần tử mạch điện
2.3. Kết cấu 1 mạch điện
3. Cách ghép nguồn 1 chiều:
3.1. Đấu nối tiếp các nguồn điện thành bộ
3.2. Đấu song song các nguồn điện thành bộ
3.3. Đấu hỗn hợp các nguồn điện
4. Các định luật cơ bản của mạch điện:
4.1. Định luật Ôm
4.2. Định luật Kiếc khốp
5. Công và công suất:
5.1. Công của dòng điện
5.2. Công suất của dòng điện
6. Phương pháp dòng điện nhánh:
7. Phương pháp điện thế hai nút:
8. Phương pháp biến đổi tương đương
5. Chương 2: Từ trường
1. Khái niệm về từ trường
1.1. Từ trường của nam châm vĩnh cửu
1.2. Từ trường của dòng điện
7
10
10
10
10
11
12
13
14
14
14
14
15
16
16
17
18
19
19
21
24
24
25
27
29
31
43
43
43
44
44
1.3. Chiều từ trường của một số dây dẫn mang dòng điện
4
2. Các đại lượng từ cơ bản
2.1. Sức từ động (lực từ hoá)
2.2. Cường độ từ trường
2.3. Cường độ từ cảm
2.4. Hệ số từ thẩm
46
46
47
48
48
50
50
51
51
53
55
56
56
56
57
2.5. Từ thông
3. Lực điện từ
3.1. Lực tác dụng của từ lên dây dẫn có dòng điện
3.2. Lực tác dụng giữa 2 dây dẫn song song có dòng điện
4. Từ trường của 1 số dạng dây dẫn có dòng điện
4.1. Từ trường của dòng điện trong dây dẫn thẳng
4.2. Từ trường của cuộn dây hình xuyến
5. Vật liệu sắt từ
5.1. Khái niệm
5.2. Từ tính của sắt từ
5.3. Chu trình từ hoá của sắt từ
6. Chương 3: Cảm ứng điện từ
1. Hiện tượng cảm ứng điện từ:
1.1. Định luật cảm ứng điện từ
1.2. Sức điện động cảm ứng trong vòng dây có từ thông biến thiên
1.3. Sức điện động cảm ứng trong dây dẫn thẳng chuyển động cắt từ
trường
1.4. Sức điện động cảm ứng trong cuộn dây
2. Nguyên tắc biến cơ năng thành điện năng
2.1. Nguyên tắc
2.2. Thực tế
3. Nguyên tắc biến điện năng thành cơ năng
3.1. Nguyên tắc
3.2. Thực tế
4. Hiện tượng tự cảm, hỗ cảm
4.1. Hệ số tự cảm
4.2. Sức điện động tự cảm
4.3. Hệ số hỗ cảm
4.4. Sức điện động hỗ cảm
4.5. Ứng dụng
5. Dòng điện Phu cô (xoáy)
5.1. Hiện tượng
5.2. Ý nghĩa
63
63
63
63
64
66
67
67
68
69
69
71
71
71
72
73
73
74
74
74
75
5
5.3. Hiệu ứng mặt ngoài
76
80
80
7. Chương 4: Mạch điện xoay chiều hình sin 1 pha
1. Khái niệm về dòng hình sin:
1.1. Định nghĩa
80
1.2. Nguyên lý tạo ra sức điện động xoay chiều hình sin
2. Các thông số đặc trưng cho đại lượng hình sin:
3. Giá trị hiệu dụng của dòng hình sin:
3.1. Định nghĩa
80
82
83
83
3.2. Cách tính theo biên độ
84
4. Biểu thị lượng hình sin bằng đồ thị véc tơ:
5. Mạch hình sin thuần trở:
85
88
5.1. Quan hệ dòng - áp
89
5.2. Công suất
90
6. Mạch hình sin thuần cảm:
6.1. Quan hệ dòng - áp
90
90
6.2. Công suất
92
7. Mạch hình sin thuần dung:
7.1. Quan hệ dòng - áp
93
93
7.2. Công suất
94
8. Mạch R - L - C mắc nối tiếp:
8.1. Quan hệ dòng áp
95
95
8.2. Cộng hưởng điện áp
98
8.3. Các loại công suất của dòng điện hình sin
8.4. Hệ số công suất
8.4. Bài tập áp dụng
99
100
100
106
106
106
106
107
107
107
107
108
108
108
109
109
8. Chương 5: Mạch điện xoay chiều 3 pha
1. Khái niệm về mạch điện hình sin 3 pha:
1.1. Định nghĩa
1.2. Nguyên lý máy phát điện 3 pha
1.3. Biểu thức sức điện động 3pha
1.4. Đồ thị thời gian và đồ thị véc tơ
2. Các lượng "Dây - Pha" trong mạch 3 pha:
2.1. Cách nối mạch điện 3 pha
2.2. Các định nghĩa
3. Cách nối dây máy phát điện 3pha hình sao (Y):
3.1. Cách nối
3.2. Quan hệ các lượng Dây - Pha
4. Cách nối dây máy phát điện 3 pha hình tam giác (∆):
6
4.1. Cách nối
4.2. Quan hệ các lượng Dây - Pha
5. Phụ tải nối sao (Y):
5.1. Mạch 3 pha có dây trung tính có trở kháng không đáng kể
5.2. Mạch 3 pha đấu sao đối xứng
6. Phụ tải cân bằng nối tam giác (∆):
7. Từ trường quay 3 pha - Từ trường đập mạch:
7.1. Từ trường quay 3 pha
110
110
111
111
111
113
113
114
116
120
7.2. Từ trường đập mạch
9. Tài liệu tham khảo
7
TÊN MÔN HỌC: CƠ SỞ KỸ THUẬT ĐIỆN
Mã môn học: MH 09
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:
Là môn học cơ sở cung cấp cho học sinh, sinh viên những kiến thức cơ
bản về điện để có thể tiếp thu nội dung các kiến thức chuyên môn phần điện
trong các môn học chuyên môn của chuyên ngành Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa
không khí;
Môn học được giảng dạy ở học kỳ I của khóa học cùng với các môn Vẽ kỹ
thuật, Cơ kỹ thuật…
Cơ sở kỹ thuật điện là môn học cơ sở trong chương trình đào tạo trình độ
Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí.
Việc học tập tốt môn học này giúp học sinh, sinh viên có điều kiện để tiếp thu
nội dung các kiến thức, kỹ năng chuyên môn phần điện của nghề tiếp theo.
Mục tiêu của môn học:
Trình bày được các kiến thức cơ bản về mạch điện 1 chiều, xoay chiều.
Phân tích được từ trường của dòng xoay chiều 1 pha, 3 pha, làm nền tảng để tiếp
thu kiến thức chuyên môn phần điện trong chuyên ngành Kỹ thuật máy lạnh và
điều hoà không khí ;
Rèn luyện tư duy logic về mạch điện, nắm được các phương pháp cơ bản
giải 1 mạch điện đơn giản.
Nội dung của môn học:
Thời gian
Kiểm
Thực
hành
Bài
tra*
TT
Tên chương, mục
Tổng
số
Lý
thuyết
(LT
hoặc
TH)
1
tập
I
Mạch điện 1 chiều
9
5
3
Khái niệm dòng 1 chiều
Các phần tử của mạch điện
Cách ghép nguồn 1 chiều
Cách ghép phụ tải 1 chiều
Các định luật cơ bản của mạch điện
Công và công suất
Phương pháp dòng điện nhánh
8
Phương pháp điện thế hai nút
Phương pháp biến đổi tương đương
Kiểm tra
II Từ trường
6
3
2
1
Khái niệm về từ trường
Các đại lượng từ cơ bản
Lực điện từ
Từ trường của 1 số dạng dây dẫn có
dòng điện
Vật liệu sắt từ
Mạch từ
Kiểm tra
III Cảm ứng điện từ
Hiện tượng cảm ứng điện từ
Nguyên tắc biến cơ năng thành điện
năng
9
6
2
1
Nguyên tắc biến điện năng thành cơ
năng
Hiện tượng tự cảm
Hiện tượng hỗ cảm
Dòng điện Phu cô (xoáy)
Kiểm tra
IV Mạch điện xoay chiều hình sin 1
pha
12
6
5
1
Khái niệm về dòng điện hình sin
Các thông số đặc trưng cho đại
lượng hình sin
Giá trị hiệu dụng của dòng hình sin
Biểu thị các lượng hình sin bằng đồ
thị véc tơ
Mạch hình sin thuần trở
Mạch hình sin thuần điện cảm
Mạch hình sin thuần điện dung
Mạch điện R- L- C nối tiếp
Công suất và hệ số công suất
V Mạch điện xoay chiều hình sin 3
pha
9
5
3
1
Khái niệm về mạch điện hình sin 3
9
pha - Hệ thống điện xoay chiều
3pha
Các đại lượng Dây - Pha trong mạch
điện 3 pha
Cách nối dây MFĐ 3 pha hình sao
(Y)
Cách nối dây MFĐ 3 pha hình tam
giác (∆)
Phụ tải nối sao, phụ tải cân bằng nối
sao
Phụ tải cân bằng nối tam giác
Từ trường đập mạch - Từ trường
quay
Kiểm tra
Cộng
45
25
15
5
10
CHƯƠNG 1: MẠCH ĐIỆN MỘT CHIỀU
Mã chương: MH09 – 01
Giới thiệu:
Mạch điện một chiều được ứng dụng trong thực tế không nhiều; chủ yếu
trên các thiết bị điện di động hoặc có công suất nhỏ. Song nghiên cứu kỹ mạch
điện này làm cơ sở tư duy cho mạch điện xoạy chiều được ứng dụng rất phổ biến
trong sản xuất và đời sống.
Mục tiêu:
Trình bày được những kiến thức cơ bản về mạch điện 1 chiều, các ứng
dụng trong thực tiễn, làm cơ sở cho việc tiếp thu kiến thức kỹ thuật điện phục vụ
chuyên ngành học;
Giải thích được những khái niệm về mạch điện,các phần tử của mạch điện;
Rèn luyện khả năng tư duy logic mạch điện.
Nội dung chính:
1. KHÁI NIỆM DÒNG MỘT CHIỀU:
* Mục tiêu:
- Giới thiệu và giải thích những khái niệm cơ bản về dòng điện, các đại
lượng của dòng điện.
- Đưa ra và giải thích những khái niệm về mạch, các phần tử của mạch
điện.
1.1. Định nghĩa dòng điện - chiều dòng điện:
Đặt vật dẫn trong điện trường, các điện tích dương dưới tác dụng của lực
điện trường sẽ chuyển động từ nơi có điện thế cao đến nơi có điện thế thấp, các
điện tích âm ngược lại sẽ chuyển động từ nơi có điện thế thấp đến nơi có điện thế
cao, tạo thành dòng điện.
* Định nghĩa:
Dòng điện là dòng các điện tích chuyển dời có hướng dưới tác dụng của
lực điện trường
* Chiều dòng điện:
Được quy ước là chiều chuyển dịch của các điện tích dương.
1.2. Bản chất dòng điện trong các môi trường:
* Dòng điện trong kim loại:
Ở điều kiện bình thường trong kim loại luôn tồn tại các điện tử tự do,
chúng chuyển động hỗn loạn và không tạo ra dòng điện. Khi đặt kim loại trong
điện trường, dưới tác dụng của lực điện trường các điện tử tự do chuyển động về
hướng cực dương tạo thành dòng điện.
11
Vậy dòng điện trong kim loại là dòng các điện tử tự do chuyển động
ngược chiều với chiều quy ước của dòng điện.
* Dòng điện trong dung dịch điện ly:
Ở điều kiện bình thường trong dung dịch điện ly luôn tồn tại các ion
dương và ion âm. Khi đặt dung dịch điện ly trong điện trường, các iôn dương sẽ
chuyển động về hướng cực âm cùng chiều với chiều quy ước của dòng điện,
ngược lại các iôn âm chuyển động về hướng cực dương ngược chiều với chiều
quy ước của dòng điện.
Như vậy dòng điện trong dung dịch điện ly là dòng các ion chuyển động
có hướng.
* Dòng điện trong không khí:
Ở điều kiện bình thường không khí là chất cách điện tốt. Nếu vì lý do nào
đó trong không khí xuất hiện các điện tử tự do và không khí được đặt trong điện
áp đủ lớn để các điện tử tự do có thể bắn phá được các nguyên tử khí, không khí
bị ion hoá. Dưới tác dụng của lực điện trường các ion và các điện tử tự do
chuyển động có hướng tạo thành dòng điện.
Vậy dòng điện trong chất khí là dòng các ion dương chuyển động theo
chiều quy ước của dòng điện và dòng các ion âm và các điện tử tự do chuyển
động ngược chiều quy ước của dòng điện.
1.3. Cường độ dòng điện:
Cường độ dòng điện là lượng điện tích chuyển dịch qua tiết diện thẳng của
dây dẫn trong một đơn vị thời gian.
Cường độ dòng điện ký hiệu là I, đặc trưng cho độ lớn của dòng điện, ta
có biểu thức:
q
(1-1)
I
t
Trong đó: q là lượng điện tích chuyển dịch qua tiết dây dẫn trong thời
gian t.
Nếu lượng điện tích chuyển dịch qua tiết diện dây dẫn thay đổi theo thời gian ta
có cường độ dòng điện thay đổi theo thời gian, ký hiệu là i. Khi đó ta có:
dq
i
(1-2)
dt
Trong đó: dq là lượng điện tích qua tiết diện dây dẫn trong thời gian rất
nhỏ dt.
12
Đơn vị của điện tích q là Culông (C), của thời gian t là giây (s) thì đơn vị
của cường độ dòng điện là Ampe (A).
Bội số của Am pe là: kilô Ampe ( kA ): 1kA = 103A.
Ước số của Ampe là: mili Ampe ( mA ) và micro Ampe ( A ): 1mA = 10-
3A; 1A = 10-6A.
Sự di chuyển của điện tích trong dây dẫn theo một hướng nhất định với tốc
độ không đổi tạo thành dòng điện không đổi hay dòng điện một chiều, ta có định
nghĩa: Dòng điện một chiều là dòng điện có chiều không đổi theo thời gian.
Dòng điện một chiều có cả trị số không đổi theo thời gian gọi là dòng điện
không đổi.
Dòng điện có cả chiều hoặc trị số thay đổi theo thời gian gọi là dòng điện
biến đổi. Dòng điện biến đổi có thể là dòng điện không chu kỳ hoặc dòng điện có
chu kỳ.
Trên hình 1-1a biểu diễn dòng điện không đổi, hình 1.1b là dòng điện biến
đổi không chu kỳ kiểu tắt dần, hình 1.1c là dòng điện biến đổi kiểu chu kỳ và
hình 1.1d là dòng điện biến đổi theo chu kỳ có dạng hình sin.
i
i
a.
b.
i= f(t)
i = f(t)
t
t
i
i
t
t
c.
d.
Hình 1.1
1.4. Mật độ dòng điện:
13
Cường độ dòng điện qua một đơn vị diện tích tiết diện dây dẫn được gọi là
mật độ dòng điện, ký hiệu là (đen ta), ta có:
I
(1-3)
S
Ở đây S là diện tích tiết diện dây dẫn. Đơn vị mật độ dòng điện là A/m2,
nhưng do đơn vị này qua nhỏ nên thực tế thường dùng đơn vị A/cm2 hoặc
A/mm2. Trong một đoạn dây dẫn cường độ dòng điện là như nhau tại mọi tiết
diện nên ở chỗ nào tiết diện dây dẫn nhỏ mật độ dòng điện sẽ lớn.
1.5. Điện trở vật dẫn:
Dòng điện là dòng điện tích chuyển động có hướng, vì vậy khi chuyển
động trong vật dẫn chúng sẽ bị va chạm vào các nguyên tử, phân tử làm chuyển
động của chúng chậm lại. Đó chính là bản chất của điện trở vật dẫn với dòng
điện.
+ Với vật dẫn có tiết diện nhỏ các điện tích trong quá trình dịch chuyển sẽ
bị va chạm càng nhiều nên điện trở vật dẫn tỷ lệ nghịch với tiết diện vật dẫn;
+ Với dây dẫn càng dài sự dịch chuyển của điện tích càng gặp cản trở nên
điện trở vật dẫn tỷ lệ với chiều dài dây dẫn;
+ Với vật dẫn có mật độ điện tử tự do càng lớn thì nó dẫn điện càng tốt vì
có càng nhiều điện tích tham gia vào qua trình dịch chuyển tạo nên dòng điện tức
là điện trở suất của vật dẫn nhỏ, điện dẫn suất lớn hay điện trở vật dẫn phụ
thuộc vào bản chất vật liệu làm nên vật dẫn
Tóm lại ta có: Điện trở của một vật dẫn tỷ lệ với chiều dài, tỷ lệ nghịch với
tiết diện và phụ thuộc vào vật liệu làm vật dẫn đó.
Ta có biểu thức:
l
hay
S
l
R
(1-5)
(1-4)
R
S
Trong đó:
R = điện trở vật dẫn, đơn vị đo là Ôm ().
l = chiều dài vật dẫn, đơn vị đo là mét (m).
S = tiết diện vật dẫn, đơn vị đo là m2. Khi đó đơn vị của điện trở suất là
m2
m
m
14
Trong thực tế do tiết diện vật dẫn S thường tính theo mm2 nên đơn vị của là
* Sự phụ thuộc của điện trở vật dẫn vào nhiệt độ:
Khi nhiệt độ tăng, các phân tử và nguyên tử tăng cường mức độ chuyển
mm2
106 m
m
động nhiệt làm cho các điện tích bị va chạm nhiều hơn trong quá trình chuyển
động do đó tốc độ của chúng giảm đi hay điện trở của vật dẫn tăng lên theo
nhiệt độ.
Trong phạm vi từ 0 1000C , đa số các kim loại đều có độ tăng điện trở r
tỷ lệ với độ tăng nhiệt độ = - 0.
Gọi r0 và r là điện trở tương ứng với nhiệt độ ban đầu 0 và nhiệt độ đang xét ,
ta có:
r r0
r
r0
( 0 )
r0
Từ đó ta có:
r r0 r0( 0 ) r0
1 0
Hệ số được gọi là hệ số nhiệt điện trở của vật liệu, đo bằng độ tăng tương đối
của điện trở khi nhiệt độ biến thiên 10C.
Đối với dung dịch điện phân khi nhiệt độ tăng lên làm tăng độ phân ly làm
cho mật độ các phần tử mang điện tăng lên, điện trở của chúng vì vậy lại giảm
đi.
1.6. Điều kiện duy trì dòng điện lâu dài:
Muốn các điện tích chuyển động có hướng để tạo thành dòng điện thì ta
phải duy trì điện trường trong vật dẫn. Như vậy điều kiện để duy trì dòng điện là
phải duy trì hiệu điện thế giữa hai đầu vật dẫn.
2. CÁC PHẦN TỬ CỦA MẠCH ĐIỆN:
* Mục tiêu:
- Đưa ra và giải thích những khái niệm về mạch, các phần tử của mạch
điện.
2.1. Định nghĩa mạch điện:
Mạch điện là tập hợp tất cả các thiết bị cho dòng điện chạy qua. Các thiết
bị lẻ nối với nhau cho dòng điện đi qua gọi là các phần tử của mạch điện.
15
Một mạch điện gồm các phần tử cơ bản là nguồn điện, vật tiêu thụ điện,
vật dẫn điện, và các phần tử khác là thiết bị đo lường, đóng cắt, bảo vệ, …
2.2. Các phần tử mạch điện:
* Nguồn điện:
Là thiết bị để biến đổi các dạng năng lượng khác thành năng lượng điện
như: - Biến cơ năng thành điện năng ở máy phát điện
- Biến nhiệt năng thành điện năng ở nhà máy thuỷ điện
- Biến hoá năng thành điện năng ở pin và ắc quy
- Biến quang năng thành điện năng như ở pin mặt trời …
Trên sơ đồ điện nguồn điện được biểu thị bằng một sức điện động (viết tắt
là s.đ.đ) ký hiệu là E, có chiều đi từ cực âm (-) về cực dương (+) nguồn và một
điện trở trong của nguồn ký hiệu là r0.
* Dây dẫn:
Dùng để truyền tải năng lượng điện từ nguồn điện đến nơi tiêu thụ, trên sơ
đồ được biểu thị bằng một điện trở dây ký hiệu là rd.
* Thiết bị tiêu thụ điện:
Là thiết bị để biến năng lượng điện thành năng lượng khác như:
- Biến điện năng thành cơ năng như ở động cơ điện;
- Biến điện năng thành quang năng như ở bóng đèn;
- Biến điện năng thành nhiệt năng như ở các lò điện …
Trên sơ đồ chúng được biểu thị băng một điện trở, ký hiệu là R
* Các thiết bị khác: Gồm
- Thiết bị để đóng cắt như aptômát, cầu dao, máy cắt điện…
- Thiết bị để đo lường như Ampemét, Vôn mét, công tơ điện …
- Thiết bị để bảo vệ như cầu chì, aptômát, rơle nhiệt…
Ta có sơ đồ điện đơn giản như sau :
E
rd
R
r0
Hình 1.2
2.3. Kết cấu của mạch điện: Gồm có
16
- Nhánh: là phần đoạn mạch chỉ có một dòng điện duy nhất chạy qua.
- Nút: là điểm nối chung của ít nhất ba nhánh trở lên.
- Vòng: tập hợp các nhánh tạo thành vòng kín gọi là vòng.
Mạch điện không có điểm nút gọi là mạch điện không phân nhánh. Mạch
không phân nhánh cường độ dòng điện như nhau tại mọi phần tử của mạch điện
(hình 1.2). Mạch điện có điểm nút gọi là mạch điện phân nhánh (hình 1.3).
E
rd
R3
r0
R2
R1
Hình 1.3
3. CÁCH GHÉP NGUỒN MỘT CHIỀU:
* Mục tiêu:
- Giới thiệu kết cấu của nguồn điện một chiều, phương pháp kết nối để có
được nguồn một chiều có công suất, điện áp khác nhau phù hợp với phụ tải.
Nguồn điện hoá học như pin hay ắc quy thường có điện áp thấp và khả
năng cung cấp dòng điện cũng nhỏ, một phần tử nguồn không đủ thoả mãn yêu
cầu của phụ tải, vì vậy ta thường phải ghép nhiều phần tử nguồn thành bộ nguồn.
Ở đây ta chỉ xét việc đấu các phần tử nguồn giống nhau (có cùng s.đ.đ và điện
trở trong) thành bộ.
3.1. Đấu nối tiếp các nguồn điện thành bộ:
* Cách đấu:
Ta đấu liên tiếp cực âm của phần tử nguồn thứ nhất với cực dương của
phần tử nguồn thứ hai, cực âm của phần tử nguồn thứ hai với cực dương của
phần tử nguồn thứ ba….Ta có bộ nguồn có cực dương trùng với cực dương phần
tử thứ nhất, cực âm trùng với cực âm phần tử nguồn cuối cùng (hình 1.4).
+
E, r0
R
-
17
Hình 1.4
Gọi: - s.đ.đ của mỗi phần tử nguồn là Eft, của bộ nguồn là E
- điện trở trong của mỗi phần tử nguồn là rft, của bộ nguồn là r0
Kết quả ta được :
- S.đ.đ của cả bộ nguồn là: E = n.Eft
- Điện trở trong của cả bộ nguồn là r0 = n.rft
Trong đó n là số phần tử bộ nguồn mắc nối tiếp. Khi biết điện áp yêu cầu
của tải là U ta có thể xác định được n theo biểu thức :
U
n
(1 - 6)
Eft
- Dòng điện qua bộ nguồn cũng là dòng điện qua mỗi phần tử nên dung
lượng của bộ nguồn bằng dung lưọng của mỗi phần tử.
3.2. Đấu song song các nguồn điện thành bộ:
* Cách đấu:
Các cực dương của các phần tử nguồn đấu với nhau, các cực âm đấu với
nhau tạo thành cực dương và cực âm bộ nguồn (hình 1.5).
* Kết quả:
S.đ.đ của bộ nguồn cũng là s.đ.đ của mỗi phần tử:
E = Eft
Điện trở trong của bộ nguồn là các điện trở trong của m phần tử đấu song
r0 = rft / m (1 - 8)
Dòng điện qua bộ nguồn bằng tổng dòng điện qua mỗi phần tử:
I = m.Ift (1 - 9)
Khi biết dòng điện tải yêu cầu là I ta có thể tính được số phần tử nguồn
cần phải đấu song song là:
(1 - 7)
song:
I
m
I ftcf
(1-10)
Trong đó Iftcf là dòng điện lớn nhất cho phép qua mỗi phần tử.
Dung lượng của bộ nguồn bằng tổng dung lượng của các phần tử
R
E, r0
18
Hình 1.5
3.3. Đấu hỗn hợp các nguồn điện:
* Cách đấu:
Ta đấu song song m nhóm phần tử nguồn với nhau, trong đó mỗi nhóm có
n phần tử nguồn đấu nối tiếp (hình 1.6). Như vậy ta được bộ nguồn có các tính
chất của cả cách đấu song song và nối tiếp như:
S.đ.đ của bộ nguồn:
Dòng điện của cả bộ nguồn là:
Điện trở trong của cả bộ nguồn là:
E = n.Eft.
I = m.Ift
(1 - 11)
(1 - 12)
nrft
m
n
(1 - 13)
r0
rft
m
+
R
E, r0
-
Hình 1.6
* Ví dụ 1.1:
Xác định số ắc quy cần phải đấu thành bộ để cấp cho tải là đèn chiếu sáng
sự cố có công suất P = 2000W, điện áp U = 120V. Biết mỗi ắc quy có Eft = 6V,
dòng điện cho phép lớn nhất là Iftcf = 6A
Giải: Dòng điện định mức tải là:
P 2000
I
16,57A
U
120
Do cả điện áp và dòng điện tải yêu cầu đều lớn hơn dòng điện và s.đ.đ của 1
phần tử nguồn nên ta phải đấu hỗn hợp các phần tử nguồn thành bộ
Số phần tử đấu nối tiếp là:
U
120
6
n
20
Eft
19
Ta lấy n = 20.
Số nhóm đấu song song là :
I
16,67
m
2,78
I ftcf
6
Ta lấy m = 3.
Số phần tử ắc quy của cả bộ là: n.m = 20.3 = 60.
4. CÁC ĐỊNH LUẬT CƠ BẢN CỦA MẠCH ĐIỆN:
* Mục tiêu:
- Đưa ra và giải thích các định luật cơ bản của mạch điện một chiều.
4.1. Định luật Ôm:
* Định luật Ôm cho nhánh thuần R:
Là định luật nói lên mối quan hệ giữa dòng điện qua đoạn mạch và điện áp
giữa hai đầu đoạn mạch đó.
Xét một đoạn vật dẫn chiều dài l, đặt điện áp U giữa hai đầu vật dẫn đó nó
sẽ tạo ra điện trường với cường độ là:
U
l
Dưới tác dụng của điện trường này các điện tích sẽ chuyển động có hướng
tạo thành dòng điện.
Điện trường càng mạnh thì mật độ dòng điện càng lớn, ta có quan hệ:
trong đó là mật độ dòng điện, = I/s với s là tiết diện của vật dẫn. là
điện dẫn suất phụ thuộc vào bản chất vật dẫn. Thay biểu thức của vào ta có:
Từ đó ta có quan hệ:
I
U
S
l
S
I U g U
l
Trong đó g là điện dẫn của đoạn mạch.
Ta có:
1
1 l
R
S
g
Tải về để xem bản đầy đủ
121 trang
10/01/2024
3300
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Cơ sở kỹ thuật điện - Nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_co_so_ky_thuat_dien_nghe_ky_thuat_may_lanh_va_die.pdf
