Giáo trình Mô đun 16: Thực tập hàn - Nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TỔNG CỤC DẠY NGHỀ

GIÁO TRÌNH

Tên mô đun: Thực tập hàn

NGHỀ: KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ

ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ

Ban hành kèm theo Quyết định số: 120 /QĐ – TCDN Ngày 25 tháng 2 năm

2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục trưởng Tổng cục dạy nghề

Hà Nội, Năm 2013

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo hoặc tham

khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh

doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

LỜI GIỚI THIỆU

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của nền khoa học công nghệ

trên thế giới, nền kinh tế của nước ta đã có nhiều biến đổi sâu sắc, trình độ khoa

học kỹ thuật và công nghệ có nhiều tiến bộ vượt bậc, việc nắm bắt thông tin cũng

như ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật ngày càng cao nhằm đáp ứng

với những yêu cầu của xã hội.

Nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp

ứng nhu cầu xã hội, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và

chất lượng. Chương trình khung quốc gia nghề KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ

ĐIỀU HOÀ KHÔNG KHÍ đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ

thuật nghề được kết cấu theo các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ

sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề

theo theo các môđun đào tạo nghề là cấp thiết hiện nay.

Giáo trình THỰC TẬP HÀN là mô đun 16 trong chương trình đào tạo

nghề KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HOÀ KHÔNG KHÍ được biên soạn

theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành. Khi biên soạn cuốn sách này,

chúng tôi đã tham khảo và chọn lọc các tài liệu có liên quan đến nội dung và

nhiều tài liệu công nghệ hàn trong và ngoài nước, kết hợp với việc sử dụng nhiều

kiến thức và kinh nghiệm trong thực tế sản xuất.

Giáo trình dùng để giảng dạy trong các Trường Cao đẳng nghề, Trung cấp

nghề cũng có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các trường có cùng hệ đào tạo

vì đề cương của giáo trình bám sát chương trình khung quốc gia của nghề.

Cấu trúc của giáo trình gồm 9 bài trong thời gian 90 giờ qui chuẩn được

tiến hành trong 3 tuần với 15 ca học.

Cùng giúp chủ biên biên soạn giáo trình là các giáo viên tổ môn Hàn của

Trường Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội.

2

Chắc chắn giáo trình không tránh khỏi thiếu sót. Chúng tôi mong nhận

được ý kiến đóng góp để giáo trình được chỉnh sửa và ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cám ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2012

Tham gia biên soạn

1. Chủ biên: Kỹ sư Dương Thành Hưng

2. Ủy viên: Kỹ sư Phạm Xuân Hồng

3. Ủy Viên: Kỹ sư Đỗ Tiến Hùng

3

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC

TRANG

Lời giới thiệu ………………………………………………………….... 1

Mục lục …………………………………………………………………. 3

Chương trình mô đun thực tập hàn ………………………...………... 4

Bài 1: Nội quy xưởng hàn và kỹ thuật an toàn hàn điện hồ quang tay ..... 5

Bài 2: Sử dụng thiết bị, dụng cụ hàn điện hồ quang tay ……………… 20

Bài 3: Những kiến thức cơ bản khi hàn điện hồ quang tay ……………. 45

Bài 4: Hàn góc ở vị trí bằng …………………………………………… 76

Bài 5: Hàn giáp mối ở vị trí bằng ……………………………………… 97

Bài 6: Sử dụng thiết bị hàn khí ……………………………………….. 110

Bài 7: Hàn giáp mối bằng phương pháp hàn khí ……………………... 135

Bài 8: Hàn góc bằng phương pháp hàn khí ………………………….... 150

Bài 9: Hàn đắp mặt trụ bằng phương pháp hàn khí …………………… 160

Bài 10: Kiểm tra kết thúc mô đun…………………………………………169

Tài liệu tham khảo …………………………………………………….. 171

Phụ lục ……………………………………………………………..

172

4

TÊN MÔ ĐUN: THỰC TẬP HÀN

Mã mô đun: MĐ 16

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

Mô đun được bố trí thực hiện sau khi đã học xong môn học vẽ kỹ thuật, cơ

kỹ thuật, thực tập nguội.

Là mô đun đào tạo bắt buộc.

Là mô đun bổ trợ cho tay nghề phần thực hành sửa chữa lắp đặt máy lạnh

và điều hoà không khí, vì trong quá trình thực hiện cần phải sử dụng đến phương

pháp hàn để nối các đường ống dẫn gas, hàn sửa vỏ máy, dàn trao đổi nhiệt, gá

lắp cố định thiết bị v. v . . mới hoàn thành được công việc.

Mục tiêu của mô đun:

- Trình bày kiến thức cơ bản về phương pháp hàn điện, hàn khí.

- Hàn được những mối hàn trên mặt phẳng, hàn giáp mối, hàn lấp góc, hàn

gấp mép bằng phương pháp hàn khí, hàn điện phục vụ cho công việc lắp đặt, sửa

chữa điều hoà, máy lạnh.

- Cẩn thận, kiên trì, nghiêm túc.

- Bảo quản tốt dụng cụ, thiết bị thực tập.

- Sắp xếp nơi làm việc gọn gàng ngăn nắp, đảm bảo an toàn lao động.

Nội dung của mô đun:

Thời gian

Lý Thực Kiểm

thuyết hành tra*

Số

TT

Tên các bài trong mô đun

Tổng

số

1

Nội quy xưởng hàn và kỹ thuật an toàn

hàn điện hồ quang tay.

Sử dụng thiết bị, dụng cụ hàn điện hồ

quang tay.

Những kiến thức cơ bản khi hàn điện hồ

quang tay.

6

3

2

3

4

2

3

6

4

5

6

7

8

9

Hàn góc ở vị trí bằng.

18

12

6

12

11

4

2

1

12

9

4

9

2

1

Hàn giáp mối ở vị trí bằng

Sử dụng thiết bị hàn khí.

Hàn giáp mối bằng phương pháp hàn khí.

Hàn góc bằng phương pháp hàn khí.

Hàn đắp mặt trụ bằng phương pháp hàn

khí

1

9

10 Kiểm tra kết thúc mô đun

1

Cộng

90

20

63

7

5

BÀI 1: NỘI QUY XƯỞNG HÀN VÀ KỸ THUẬT

AN TOÀN HÀN ĐIỆN HỒ QUANG TAY

Mã bài: MĐ16 - 01

Giới thiệu:

Hàn hồ quang tay là phương pháp hàn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều

lĩnh vực của các ngành công nghiệp. Trong quá trình hàn điện hồ quang tay, nếu

không nắm vững và tuân thủ kỹ thuật an toàn phòng chống cháy nổ và điện giật

thì rất dễ xẩy ra hoả hoạn gây thiệt hại nặng nề về người và của. Nắm vững

những kiến thức cơ bản của kỹ thuật an toàn hàn điện hồ quang sẽ giúp người

học hiểu rõ hơn tầm quan trọng của công tác phòng chống cháy nổ và điện giật,

qua đó có cơ hội để phát triển nghề nghiệp, góc sức vào công cuộc xây dựng nền

kinh tế nước ta.

Mục tiêu:

- Trình bày được nội quy an toàn xưởng thực tập hàn.

- Trình bày được kỹ thuật an toàn phòng chống cháy nổ và tránh điện giật,

kỹ thuật an toàn nhằm tránh ánh sáng hồ quang, kỹ thuật an toàn nhằm tránh kim

loại lỏng bắn toé, khói bụi....

- Phân biệt được các loại máy hàn điện hồ quang tay, đồ gá, kính hàn, kìm

hàn và các dụng cụ cầm tay.

- Vận hành các loại máy hàn điện hồ quang tay và sử dụng dụng cụ an

toàn, hiệu quả.

- Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh môi trường.

Nội dung chính:

1. NỘI QUY AN TOÀN XƯỞNG THỰC TẬP HÀN:

Mục tiêu:

- Trình bày được nội quy an toàn trong xưởng hàn;

- Phân tích được nguyên nhân thường hay xẩy ra tai nạn trong khi hàn, từ

đó rút ra biện pháp phòng tránh khi thực tập.

- Vẽ được sơ đồ máy móc thiết bị trong xưởng.

- Thao tác, vận hành được các thiết bị phòng chống cháy nổ.

- Cẩn thận, chính xác, an toàn

- Yêu nghề, ham học hỏi.

1.1. Sinh viên phải có mặt tại xưởng đúng giờ:

Sinh viên có mặt trễ sau 15 phút sẽ không được thực tập buổi đó, vắng số

buổi học quá quy định sẽ không có điểm thực tập.

1.2. Sinh viên phải ăn mặc đúng quy định:

6

Trang bị bảo hộ nghề hàn, mang giày, tóc phải gọn gàng, nữ không để tóc

xoã phải cột tóc gọn gàng. Sinh viên phải đeo thẻ sinh viên trước ngực áo.

1.3. Sinh viên phải ở đúng vị trí thực tập theo thời khoá biểu:

Sinh viên không được tự tiện đi lại ở những nơi khác trong xưởng, không

được hút thuốc lá và không dùng điện thoại di động trong khu vực thực tập.

1.4. Tập vở, sách, cặp phải để ngăn nắp trên kệ.

1.5. Sinh viên không được tiếp xúc, vận hành thiết bị khi chưa được hướng

dẫn: hoặc cho phép của giáo viên phụ trách.

1.6. Sinh viên phải chấp hành nội quy an toàn:

PCCC của xưởng thực tập và nội quy an toàn của từng mô đun.

1.7. Sinh viên không làm mất trật tự: đùa giỡn, không chửi thề, nói tục và làm

việc khác trong giờ thực tập.

1.8. Khi sinh viên có nhu cầu làm gì phải xin phép: và phải được sự đồng ý

của giáo viên phụ trách.

1.9. Khu vực thực tập phải được giữ gìn ngăn nắp, sạch sẽ:

Sinh viên phải vệ sinh máy, trả dụng cụ sau mỗi buổi thực tập và tổng vệ

sinh sau mỗi đợt thực tập.

1.10. Sinh viên phải làm báo cáo thực tập: và hoàn thành các bài tập đúng nội

dung của đề cương và nộp báo cáo đúng thời hạn.

* Sinh viên vi phạm nội quy thực tập trên sẽ được mời ra khỏi xưởng ngay lập

tức và sẽ không có điểm thực tập.

2. KỸ THUẬT AN TOÀN HÀN ĐIỆN HỒ QUANG TAY:

Mục tiêu:

- Trình bày được kỹ thuật an toàn phòng chống cháy nổ và tránh điện giật,

kỹ thuật an toàn nhằm tránh ánh sáng hồ quang, kỹ thuật an toàn nhằm tránh kim

loại lỏng bắn toé, khói bụi....

- Phân biệt được các loại máy hàn điện hồ quang tay, đồ gá, kính hàn, kìm

hàn và các dụng cụ cầm tay.

- Vận hành các loại máy hàn điện hồ quang tay và sử dụng dụng cụ an

toàn, hiệu quả.

- Cẩn thận, chính xác, an toàn

2.1. Những ảnh hưởng của hồ quang hàn tới sức khỏe công nhân:

2.1.1. Khí độc: ( Hình 1.1)

7

- Khói hàn có chứa nhiều chất độc làm ảnh hưởng tới sức khỏe của thợ

hàn và những người xung quanh. Vì vậy phải tránh hít phải khí độc trong khi

hàn.

- Phải có hệ thống hút khí cục bộ tại vị trí hàn và hệ thống hút khí chung.

- Khi hàn phải ngồi xuôi theo chiều gió để tránh hít phải khí độc.

- Khi hàn các chi tiết trước đó có tiếp xúc với khí độc phải rửa kỹ trước

khi hàn. Khi hàn phải tránh hít phải khói hàn và khí bay lên.

2.1.2. Điện giật: ( Hình 1.2)

Điện giật sẽ làm cho nạn nhân tử vong vì vậy khi hàn phải:

+ Kiểm tra hở điện của các bộ phận trong máy và vỏ ngoài của máy.

+ Đi giầy, ủng cách điện với nơi ẩm ướt phải kê sàn bằng gỗ hoặc cao su

để thao tác.

+ Thực hiện đúng cảnh báo ghi trên thiết bị.

2.1.3. Bỏng do hồ quang: ( Hình 1.3)

Ánh sáng của hồ quang có thể gây bỏng, cháy da hoặc mắt và nguy hiểm

hơn nhiều so với ánh sáng mặt trời vì vậy thợ hàn phải bảo vệ mắt và da trước

ánh sáng hồ quang bằng cách mặc bảo hộ và dùng mũ hàn đúng quy định, khi

cùng làm việc phải có tấm chắn để bảo vệ người xung quanh.

8

2.1.4. Cháy nổ: ( Hình 1.4)

Khi hàn, do nhiệt độ tăng cao làm áp suất tăng có thể làm nổ những vật

kín, hoặc bắt lửa các chất dễ cháy vì vậy khi hàn:

+ Không để các chất dễ cháy nổ gần nơi hàn 5 m.

+Trước khi hàn phải loại bỏ những chất dễ cháy nổ trên vật hàn.

+ Có trang bị chữa cháy tại chỗ hàn.

+ Kiểm tra cháy nổ sau khi hàn 30 phút.

2.1.5. Nhiệt độ và tiếng ồn:

Tiếng ồn và nhiệt độ cao có ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe của con

người, có thể gây nên bệnh thần kinh, điếc và mệt mỏi. Vì vậy khi hàn phải dùng

phương tiện để hạn chế tiếng ồn đến tai như dùng nút tai, bao tai.

2.2. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động đối với công việc hàn

điện

(QCVN 3: 2011/BLĐTBXH):

2.2.1. Quy định chung:

9

- Công việc hàn điện có thể tổ chức cố định trong các nhà xưởng,

ngoài trời, hoặc có thể tổ chức tạm thời ngay trong những công trình xây dựng,

sửa chữa.

- Việc chọn quy trình công nghệ hàn ngoài việc phải đảm bảo an toàn

chống điện giật còn phải tính đến khả năng phát sinh các yếu tố nguy hiểm và

có hại khác (khả năng bị chấn thương cơ khí, bụi và hơi khí độc, bức xạ nhiệt,

các tia hồng ngoại, ồn, rung...), đồng thời phải có các biện pháp an toàn và vệ

sinh lao động để loại trừ chúng.

- Vỏ kim loại của máy hàn phải được nối bảo vệ (nối đất hoặc nối

"không") theo TCVN 7447 (IEC 60364). Trong trường hợp TCVN nói trên có

sự thay đổi, bổ sung thì thực hiện theo những quy định mới nhất.

- Khi tiến hành công việc hàn điện tại những nơi có nguy cơ cháy, nổ

phải tuân theo các quy định an toàn phòng chống cháy, nổ.

- Khi tiến hành công việc hàn điện trong các buồng, thùng, khoang,

bể, phải thực hiện thông gió, cử người theo dõi và phải có biện pháp an toàn

cụ thể và được người có trách nhiệm duyệt, cho phép.

Cấm hàn ở các hầm, thùng, khoang, bể đang có áp suất hoặc đang chứa chất dễ

cháy, nổ.

2.2.2. Yêu cầu đối với quá trình công nghệ:

- Khi lập quy trình công nghệ hàn cần dự kiến các phương án cơ khí

hoá, tự động hoá, đồng thời phải đề ra các biện pháp hạn chế và phòng chống

các yếu tố nguy hiểm, có hại đối với người lao động.

- Khi tiến hành công việc hàn điện, cần sử dụng các loại thuốc hàn, dây

hàn, thuốc bọc que hàn... mà trong quá trình hàn không phát sinh các chất độc

hại, hoặc nồng độ chất độc hại phát sinh không vượt quá giới hạn cho phép.

- Chỉ được phép cấp điện để hàn hồ quang từ máy phát điện hàn, máy

biến áp hàn, máy chỉnh lưu hàn. Cấm cấp điện trực tiếp từ lưới điện động lực,

lưới điện chiếu sáng, lưới điện xe điện để cấp cho hàn hồ quang.

- Sơ đồ đấu một số nguồn điện hàn để cấp điện cho hàn hồ quang phải

đảm bảo sao cho điện áp giữa điện cực và chi tiết hàn khi không tải không vượt

quá điện áp không tải của một trong các nguồn điện hàn.

- Các máy hàn độc lập cũng như các cụm máy hàn phải được bảo vệ

bằng cầu chảy hoặc aptômat ở phía nguồn. Riêng với các cụm máy hàn,

ngoài việc bảo vệ ở phía nguồn còn phải bảo vệ bằng aptômat trên dây dẫn

chung của mạch hàn và cầu chảy trên mỗi dây dẫn tới từng máy hàn.

10

- Cho phép dùng dây dẫn mềm, thanh kim loại có hình dạng mặt cắt bất

kỳ, nhưng đảm bảo đủ tiết diện yêu cầu, các tấm hàn hoặc chính kết cấu được

hàn làm dây dẫn ngược nối chi tiết hàn với nguồn điện hàn. Cấm sử dụng

đường ống không phải đối tượng hàn làm dây dẫn ngược.

Cấm sử dụng lưới nối đất, nối "không", các kết cấu xây dựng bằng kim loại, các

thiết bị công nghệ không phải là đối tượng hàn làm dây dẫn ngược.

Dây dẫn ngược phải được nối chắc chắn với cực nối của nguồn điện.

- Khi di chuyển máy hàn phải cắt nguồn điện cho máy hàn. Cấm sửa

chữa máy hàn khi đang có điện.

- Khi ngừng công việc hàn điện, phải cắt máy hàn ra khỏi lưới điện. Khi

kết thúc công việc hàn điện, ngoài việc cắt điện máy hàn ra khỏi lưới điện, dây

dẫn với kìm hàn cũng phải tháo khỏi nguồn và đặt vào giá bằng vật liệu cách

nhiệt. Với nguồn điện hàn là máy phát một chiều, trước tiên phải cắt mạch

nguồn điện một chiều, sau đó cắt mạch nguồn điện xoay chiều cấp cho động

cơ máy phát hàn.

- Khi hàn hồ quang bằng tay phải dùng kìm hàn có tay cầm bằng vật

liệu cách điện và chịu nhiệt, phải có bộ phận giữ dây, bảo đảm khi hàn dây

không bị tuột. Khi dòng điện hàn lớn hơn 600A không được dùng kìm hàn

kiểu dây dẫn luồn trong chuôi kìm. Trong trường hợp này, các máy hàn phải

được trang bị thiết bị khống chế điện áp không tải.

- Trên các cơ cấu điều khiển của máy hàn phải ghi chữ, số hoặc có các

dấu hiệu chỉ rõ chức năng của chúng. Tất cả các cơ cấu điều khiển của máy

hàn phải được định vị và che chắn cẩn thận để tránh việc đóng (hoặc cắt) sai.

- Trong tủ điện hoặc bộ máy hàn tiếp xúc có lắp các bộ phận dẫn điện hở

mạng điện áp sơ cấp, phải có khoá liên động để bảo đảm ngắt điện khi mở cửa

tủ. Nếu không có khoá liên động thì tủ điện có thể khoá bằng khoá thường,

nhưng việc điều chỉnh dòng điện hàn phải do thợ điện tiến hành.

- Các máy hàn nối tiếp xúc có quá trình làm chảy kim loại, phải trang

bị tấm chắn tia kim loại nóng chảy bắn ra, đồng thời bảo đảm cho phép theo

dõi quá trình hàn một cách an toàn.

- Ở những phân xưởng thường xuyên tiến hành lắp ráp và hàn các kết

cấu kim loại lớn cần được trang bị giá lắp ráp và thiết bị nâng chuyển.

- Khi hàn có phát sinh bụi và khí, cũng như khi hàn bên trong các buồng,

thùng khoang, bể hoặc hàn các chi tiết lớn từ phía ngoài, cần sử dụng miệng

hút cục bộ di động và có bộ phận gá lắp nhanh chóng và chắc chắn đảm bảo

11

việc cấp không khí sạch và hút không khí độc hại ra ngoài khu vực thợ hàn làm

việc.

- Khi hàn bên trong các hầm, thùng, khoang bể, máy hàn phải để bên

ngoài, phải có người nắm vững kỹ thuật an toàn đứng ngoài giám sát. Người

vào hàn phải đeo găng tay, đi giày cách điện hoặc dây an toàn và dây an toàn

được nối tới chỗ người quan sát. Phải tiến hành thông gió với tốc độ gió từ 0,3

đến 1,5 m/s. Phải kiểm tra đảm bảo hầm, thùng, khoang bể kín không có hơi

khí độc, hơi khí cháy nổ mới cho người vào hàn.

Khi hàn bằng nguồn điện xoay chiều trong điều kiện làm việc đặc biệt nguy

hiểm (trong các thể tích bằng kim loại, trong các buồng có mức nguy hiểm

cao), phải sử dụng thiết bị hạn chế điện áp không tải để đảm bảo an toàn khi

công nhân thay que hàn. Trường hợp không có thiết bị đó cần có những biện

pháp an toàn khác.

- Khi hàn các sản phẩm đã được nung nóng thì trong một buồng hàn

chỉ cho phép một người vào làm việc. Trường hợp vì yêu cầu công nghệ, cho

phép hai người làm việc chỉ khi hàn trên cùng một chi tiết.

- Tại các vị trí hàn, nếu chưa có biện pháp phòng chống cháy thì không

được tiến hành công việc hàn điện.

- Khi hàn trên cao, phải làm sàn thao tác bằng vật liệu không cháy (hoặc

khó cháy). Thợ hàn phải đeo dây an toàn, đồng thời phải mang túi đựng dụng cụ

và mẩu que hàn thừa.

- Khi hàn trên những độ cao khác nhau, phải có biện pháp bảo vệ,

không để các giọt kim loại nóng, mẩu que hàn thừa, các vật liệu khác rơi

xuống người làm việc ở dưới.

- Khi tiến hành hàn điện ngoài trời, phía trên các máy hàn và vị trí hàn

cần có mái che bằng vật liệu không cháy. Nếu không có mái che, khi mưa phải

ngừng làm việc.

- Công việc hàn dưới nước phải tuân thủ các yêu cầu sau:

+ Chỉ thợ hàn được cấp chứng chỉ thợ lặn và nắm vững tính chất công

việc mới được tiến hành.

+ Phải có phương án tiến hành công việc do người có thẩm quyền duyệt.

+ Phải có người nắm chắc công việc ở bên trên giám sát và liên lạc

được với người hàn dưới nước.

+ Thiết bị đóng cắt và phục vụ công việc hàn phải được chuẩn bị tốt,

sẵn sàng loại trừ và khắc phục sự cố.

12

+ Nếu trên mặt nước có váng dầu, mỡ thì không được cho thợ hàn xuống

nước làm việc.

2.3. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp:

Trong khi hàn hoặc cắt, dòng điện có thể đi qua cơ thể do nhiều nguyên

nhân, gây ra điện giật. Nếu điện áp đủ lớn, điện giật có thể gây ra sự co giật các

cơ, rối loạn nhịp tim, đứng tim, thậm chí dẫn đến tử vong. Cần chú ý đến những

điểm tiếp xúc trong mạch điện hàn như:

Hình 1.5: Nguy cơ bị điện giật khi hàn điện

- Đầu kẹp của kìm hàn

- Điện cực hàn

- Những phần không cách điện hoặc bị hở trên dây dẫn điện.

- Ví dụ những vị trí có thể xảy ra nguy hiểm trong một trạm hàn hồ quang

tay là:

+ Nối nguồn (ổ cắm bị nứt, cách điện kém...)

+ Máy hàn bị hỏng, rò điện

+ Kìm hàn hoặc mỏ hàn bị hỏng

+ Que hàn bong vỏ hoặc tiếp điện không tốt với kìm hàn

+ Kẹp mát không tiếp xúc tốt.

Hình 1.6: Những vị trí có khả năng gây nguy hiểm cần chú ý

13

Hình 1.7: Biện pháp an toàn khi hàn trong thùng chứa

2.3.1. Trước khi bắt đầu ca làm việc, thợ hàn cần phải:

- Kiểm tra cách điện của dây hàn

- Thay kìm hàn bị hỏng lớp bọc cách điện

- Khi thay điện cực , phải có găng tay bảo vệ.

- Ngắt điện máy hàn trước khi thay dây hàn trong bộ phận cấp dây.

- Cắt dây hàn bằng kìm cắt có bọc cách điện và dùng găng tay hàn.

2.3.2. Lót cách điện hợp lý (gỗ, cao su, nhựa…) các thiết bị hàn:

Bố trí thiết bị hàn gần nguồn điện, tránh nơi có nhiều người di lại. Khu

vực làm việc phải khô ráo, không dính dầu mỡ hoặc các chất dễ cháy nổ khác.

2.3.3. Thợ hàn cần phải nắm vững các đặc tính kỹ thuật của thiết bị hàn:

Điều chỉnh các thông số hàn thích hợp, sử dụng thiết bị hàn đúng yêu cầu

kỹ thuật.

2.3.4. Khi hàn người thợ hàn cần phải có trang bị bảo hộ cá nhân thích hợp:

Quần áo bảo hộ phải được làm bằng các vật liệu khó cháy.

Hình 1.8: Trang bị bảo hộ của thợ hàn khi hàn.

14

1. Quần áo bảo hộ chịu nhiệt; 2. Tấm da che ngực; 3. Tay áo da;

4. Găng tay hàn; 5.Tấm da che chân; 6.giày bảo hộ; 7. Mũ bảo vệ;

8. Mặt nạ hàn; 9. Kính bảo hộ

Bảng trang bị bảo hộ cần dùng:

Trang bị

Bảo vệ

Chú thích

Quần áo làm việc

Các bức xạ điện từ, nhiệt, Ở xưởng

sự bắn tóe kim loại lỏng, Công trường xây dựng

tia lửa, xỉ.

Sự bắn tóe kim loại lỏng, Ở xưởng, công trường,

xỉ lỏng, tia lửa. phòng hẹp

Quần áo chống cháy

Giày lao động

Ở không gian hẹp

Kính bảo vệ hàn có lọc Các bức xạ điện từ, hồ Khi hàn hơi, khi dũa, mài

sáng và bảo vệ bên hông, quang điện, nhiệt, sự bắn

kính mài

Mũ bảo vệ, dụng cụ che Sự bắn tóe xỉ, tia lửa, Hàn trong những vị trí bó

đầu giọt kim loại lỏng, các buộc, trong không gian

chi tiết bị rơi ra. hẹp, ở công trường

Tấm da, găng tay bảo vệ, Nhiệt, sự bắn tóe tia lửa, Ở xưởng, công trường ,

tóe tia lửa

giáp che chân bằng da

xỉ lỏng

không gian hẹp

Thiết bị chống ồn, ốp che Tiếng ồn lớn

tai, nút nhét tai, bông

nhét tai.

Nơi ồn trên 85dB

2.4. Biện pháp kỹ thuật an toàn lao động khi hàn hồ quang tay:

2.4.1. Kỹ thuật an toàn tránh ánh sáng do hồ quang phát ra và những kim loại

nóng chảy bắn ra:

- Khi làm việc phải trang bị đầy đủ dụng cụ bảo hộ lao động như mặt lạ

cùng kính hàn, mũ , găng tay, giày da, quần áo bạt...

- Xung quanh nơi làm việc không để những chất dễ cháy, dễ nổ, lúc làm

việc trên cao phải có những tấm che để tránh những kim loại nóng chảy nhỏ giọt

xuống làm người ở dưới bị bỏng hoặc gây nên hỏa hoạn.

- Xung quanh nơi làm việc pải để những tấm che, trước khi mồi hồ quang

phải quan sát bên cạnh để tránh những tia sáng hồ quang ảnh hưởng đến sức

khỏe của những người làm việc xung quanh.

2.4.2. Kỹ thuật an toàn nhằm tránh bị điện giật:

- Vỏ ngoài của máy hàn và cầu dao cần phải tiếp đất tốt để tránh tình trạng

hở điện gây nên tai nạn.

15

- Tất cả những dây dẫn dùng để hàn phải được cách điện tốt, tránh tình

trạng bị đè hỏng hoặc bị cháy.

- Khi ngắt hoặc đóng cầu dao thường phải đeo găng tay da khô và nghiêng

đầu về một bên để tránh tình trạng bị bỏng do tia lửa điện gây nên.

- Tay cầm kìm hàn, găng tay da, quần áo làm việc và giày phải khô ráo.

- Khi làm việc ở những nơi ẩm ướt phải đi giày cao su hoặc dùng tấm gỗ

khô để lót ở dưới chân.

- Khi làm việc ở trong các thùng, ống và những vật đựng bằng kim loại thì

phải đệm những tấm cách điện dưới thùng hoặc ống đó.

- Khi làm việc ở nơi thiếu ánh sáng hoặc ban đêm phải tảng bị đầy đủ

bóng đèn.

- Nếu có người bị điện giật thì phải lập tức ngắt nguồn điện hoặc tách

người bị điện giật ra khỏi nguồn điện, tuyệt đối không được dùng tay để kéo

người bị điện giật.

2.4.3. Kỹ thuật an toàn phòng nổ, trúng độc và những nguy hại khác:

- Khi hàn các vật chứa chất dễ cháy nổ (bình xăng, dầu...) thì phải cọ rửa

sạch và để khô sau đó mới hàn.

- Khi làm việc trong các nồi hơi hoặc trong những thùng lớn thì qua một

thời gian nhất định phải đổi ra ngoài để hô hấp không khí mới.

- Khi cạo, làm sạch xỉ hàn phải đeo kính trắng để đề phòng xỉ hàn bắn vào

mắt gây tai nạn.

- Chỗ làm việc phải thông gió tốt, đặc biệt khi hàn những kim loại màu thì

càng phải chú ý hơn.

- Khi làm việc trên cao phải đeo dây an toàn và phải buộc dây cáp trên giá cố

định, tuyệt đối không được khoác vào người.

* Các bước và cách thực hiện công việc:

1. THIẾT BỊ, DỤNG CỤ, VẬT TƯ:

(Tính cho một ca thực hành gồm 20HSSV)

TT

1

2

3

4

Loại trang thiết bị

Máy hàn hồ quang tay loại xoay chiều

Máy hàn hồ quang tay loại một chiều

Dụng cụ nghề hàn

Số lượng

2 máy

10 bộ

5 kg

Que hàn điện

5

Tranh ảnh, bản vẽ, catalog của các loại máy hàn khác.

1 bộ

16

6

Dây nguồn, bút điện, kìm điện, kéo, tuốc nơ vít, ...

5 bộ

2. QUI TRÌNH THỰC HIỆN:

2.1. Qui trình tổng quát:

Tên các

bước

công việc

Lỗi thường

gặp, cách

khắc phục

Thiết bị, dụng cụ, Tiêu chuẩn thực

vật tư hiện công việc

STT

Phân biệt - Máy hàn điện hồ - Vẽ được sơ đồ - Tháo vỏ

máy hàn quang tay xoay nguyên lý và cấu máy để quan

điện xoay chiều có lõi dy tạo thực tế của sát : Tìm hiểu

chiều và

một

chiều.

động.

máy.

kỹ vị trí của

1

- Máy hàn điện hồ - So sánh những các vít trước

quang tay một điểm giống và khi tháo.

chiều loại chỉnh khác nhau giữa - Lắp ráp sau

lưu.

Nhận biết - Mặt nạ hàn

hai loại.

khi đã quan

sát: Đánh dấu

vị trí của tấm

bao che, các

vít quan

- Nhận biết được

tính năng từng

loại dụng cụ.

- Cách sử dụng an

toàn các loại dụng

cụ.

và sử

- Kìm hàn

dụng

dụng cụ

- Búa gõ xỉ

- Bàn chải sắt

2

trọng.

nghề hàn - Máy mài tay

Vận hành - Máy hàn điện hồ - Thực hiện các - Các điện

an toàn quang tay xoay bước kiểm tra an cực chạm

máy hàn chiều có lõi dy toàn trước khi vận nhau phát

điện hồ động. hành. sinh tia lửa:

3

4

quang tay - Máy hàn điện hồ - Thứ tự thao tác Kiểm tra an

quang tay một đóng công tắc toàn vị trí

chiều loại chỉnh máy.

lưu. - Bật máy và hàn trước khi

thử. hàn.

Giấy, bút, máy - Nộp bản vẽ sơ - Các nhóm

điện cực

Nộp tài

liệu thu

tính, bản vẽ, tài liệu đồ nguyên lý và sinh

viên

ghi

thập, ghi ghi chép được.

chép

cấu tạo của máy không

hàn.

chép tài liệu,

17

được cho

GVHD

Đóng

- Nộp phiếu luyện hoặc

tập. không đầy đủ

- Máy hàn và dụng - Đưa máy về - Quên hạ cầu

ghi

máy, thực cụ.

trạng thái an toàn. dao.

5

hiện vệ

sinh công

nghiệp

- Giẻ lau sạch

- Lau chùi máy và - Vệ sinh

vệ

sinh

nhà chưa sạch

xưởng.

2.2. Qui trình cụ thể:

2.2.1. Phân biệt máy hàn điện xoay chiều và một chiều.

a. Tháo vỏ máy

b. Vẽ sơ đồ nguyên lý và cấu tạo.

c. So sánh điểm giống và khác nhau giữa máy hàn điện xoay chiều và một chiều.

d. Rút ra nhận xét về ưu, nhược điểm của các loại máy hàn.

2.2.2. Nhận biết và sử dụng dụng cụ nghề hàn

a. Sắp xếp dụng cụ trên mặt bàn

b. Liệt kê tính năng của các loại dụng cụ

c. Giải thích cấu tạo phù hợp với tính năng.

2.2.3. Vận hành an toàn máy hàn điện hồ quang tay

a. Kiểm tra mạch điện đầu vào

- Kiểm tra công tắc nguồn điện vào máy ở vị trí OFF

- Kiểm tra cầu dao điện của mạng điện dẫn vào

- Kiểm tra dây tiếp đất của máy

- Siết chặt các vít, bu lông của dây dẫn vào máy

b. Kiểm tra mạch điện đầu ra

- Kiểm tra đầu nối của cáp hàn

- Nối dây mát với bàn hàn

- Lắp que hàn vào kìm hàn

c. Kiểm tra kính hàn

- Tháo kính hàn ra khỏi mặt nạ hàn

- Lau sạch kính hàn

- Lắp kính vào mặt nạ hàn

d. Chuẩn bị Ampe kế

- Chỉnh nút Ampe kế ở vị trí phù hợp

- Đo cường độ dòng điện

e. Điều chỉnh cường độ dòng điện hàn

- Đóng cầu dao điện vào máy

18

- Bật công tắc điện trên máy ( ON )

- Xoay tay quay để điều chỉnh dòng điện theo vạch số chỉ trên máy hàn

- Cho đầu que hàn tiếp xúc với vật hàn ( mang kính bảo vệ mắt khi thử )

- Kiểm tra chỉ số chỉ dòng điện hàn trên máy

2.2.4. Nộp tài liệu thu thập, ghi chép được cho giáo viên hướng dẫn.

2.2.5. Đóng máy, thực hiện vệ sinh công nghiệp.

* Bài tập thực hành của học sinh, sinh viên:

1. Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ, vật tư.

2. Chia nhóm:

Mỗi nhóm từ 3 – 4 SV thực hành trên 1 mô hình máy hàn, sau đó luân

chuyển sang mô hình khác, cố gắng sắp xếp để có sự đa dạng đảm bảo tối thiểu:

01 mô hình là máy hàn xoay chiều, 01 mô hình là máy hàn một chiều cho mỗi

nhóm sinh viên thao tác vận hành an toàn thiết bị hàn.

3. Thực hiện qui trình tổng quát và cụ thể.

* Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập:

Mục tiêu

Nội dung

Điểm

4

- Trình bày được nội quy an toàn xưởng thực tập hàn.

- Trình bày được kỹ thuật an toàn phòng chống cháy

Kiến thức nổ và tránh điện giật, kỹ thuật an toàn nhằm tránh ánh

sáng hồ quang, kỹ thuật an toàn nhằm tránh kim loại

lỏng bắn toé, khói bụi....

- Phân biệt được các loại máy hàn điện hồ quang tay,

đồ gá, kính hàn, kìm hàn và các dụng cụ cầm tay.

- Vận hành các loại máy hàn điện hồ quang tay và sử

Kỹ năng

4

dụng dụng cụ an toàn, hiệu quả.

- Cẩn thận, lắng nghe, ghi chép, từ tốn, thực hiện tốt vệ

sinh công nghiệp

Thái độ

2

Tổng

10

* Ghi nhớ:

1. Các bước kiểm tra trước khi vận hành máy hàn.

* CÂU HỎI ÔN TẬP:

Câu 1: Tại sao trước khi thực tập hàn người học cần phải nắm vững nội quy

xưởng hàn và công tác an toàn hàn điện hồ quang tay?

Câu 2: Trình bày những ảnh hưởng của hồ quang hàn tới sức khoẻ công nhân?

19

Câu 3: Nêu những quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia áp dụng cho công việc hàn điện

hồ quang tay?

Câu 4: Trình bày công tác an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp trong hàn

điện hồ quang tay?

Câu 5: Trình bày những biện pháp kỹ thuật đối với hàn điện hồ quang tay?

Câu 6: Hãy nêu và phân tích tình trạng mất an toàn trong hàn điện để xẩy ra

những vụ hoả hoạn lớn trên phạm vi cả nước trong thời gian qua?