Bài giảng Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật - Chương I: Các kiến thức cơ bản - Đỗ Bích Diệp
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Chương I: Các kiến thức cơ bản
Các kiến thức cơ bản
Nội dung
Các khái niệm
Giải thuật
Cấu trúc dữ liệu
Phân tích giải thuật
Giả ngôn ngữ
Thời gian thực hiện giải thuật
Đánh giá độ phức tạp sử dụng tiệm cận
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
1
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Giải thuật
– Một thủ tục bao gồm một dãy hữu hạn các bước
cần thực hiện để thu được đầu ra cho đầu vào
cho trước của một bài toán
Giải thuật
z Đặc trưng của giải thuật
– Đầu vào
– Đầu ra
– Tính hữu hạn
– Tính hiệu quả
– Tính xác định
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
2
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Giải thuật và Chương trình
Chương trình là một thể hiện của Giải thuật trong một
ngôn ngữ lập trình nào đó
Cấu trúc dữ liệu
z Kiểu dữ liệu trừu tượng (Abstract Data Type)
– Là mô hình toán học và những phép toán thực
hiện trên mô hình toán học này
– Ví dụ: ADT List
z Dữ liệu: Các nút
z Các phép toán:
– Bổ sung một nút mới
– Loại bỏ một nút
– Tìm kiếm một nút có giá trị cho trước
– …
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
3
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Cấu trúc dữ liệu
z Cấu trúc dữ liệu
– Sử dụng để biểu diễn mô hình toán học trong
ADT
– Việc cài đặt các kiểu dữ liệu trừu tượng đòi hỏi
phải chọn các cấu trúc dữ liệu để biểu diễn
– Liên quan đến cách thức tổ chức và truy nhập
các phần tử dữ liệu
– Ví dụ: ADT List
z Cài đặt sử dụng cấu trúc mảng đơn giản
z Cài đặt sử dụng cấu trúc con trỏ
Xây dựng chương trình giải bài toán
– Lời giải một bài toán bao gồm
z Cấu trúc dữ liệu
z Thuật toán
– Xây dựng chương trình giải bài toán
z Tương tự như vòng đời của phần mềm
z Gồm các bước
–
Thu thập yêu cầu: Hiểu rõ đầu vào và kết quả đầu ra
–
Thiết kế : Xây dựng giải thuật, bỏ qua các chi tiết về cách thức
cài đặt dữ liệu hay các phương thức, tập trung vào các bước xử
lý
–
–
Phân tích : Tìm, so sánh với giải thuật khác
Cài đặt: Xây dựng chương trình, quan tâm đến cách thức tổ
chức, biểu diễn và cài đặt các phương thức
–
Kiểm thử : Bao gồm chứng minh tính đúng đắn của chương
trình, kiểm thử các trường hợp , tìm, sửa lỗi
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
4
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Thuật toán và độ phức tạp
– Đánh giá lượng tài nguyên các loại mà một giải
thuật đã sử dụng.
z Giải thuật này thực hiện trong thời gian thế nào Æ
Phân tích về thời gian thực hiện giải thuật
z Giải thuật này sử dụng bao nhiêu bộ nhớ Æ Phân tích
độ không gian nhớ mà giải thuật (chương trình) cần có.
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Mục tiêu của việc xác định thời gian thực hiện
một giải thuật:
z Để ước lượng một chương trình sẽ thực hiện trong bao
lâu
z Để ước lượng kích thước dữ liệu đầu vào lớn nhất có
thể cho một giải thuật
z Để so sánh hiệu quả của các giải thuật khác nhau, từ đó
lựa chọn ra một giải thuật thích hợp cho một bài toán
z Để giúp tập trung vào đoạn giải thuật được thực hiện
với thời gian lớn nhất
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
5
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
z Cách thức
– Xác định độ phụ thuộc của thời gian tính của
thuật toán vào kích thước của dữ liệu đầu vào
– Các phương pháp thực hiện
z Phương pháp thực nghiệm
z Phương pháp phân tích dựa trên mô hình lý thuyết
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
z Phương pháp thực nghiệm
– Cài đặt giải thuật bằng ngôn ngữ lập trình
– Chạy chương trình với các dữ liệu đầu vào khác nhau
– Đo thời gian thực thi chương trình và đánh giá độ tăng
trưởng so với kích thước của dữ liệu đầu vào
z Hạn chế:
– Sự hạn chế về số lượng và chất lượng của mẫu thử
– Đòi hỏi môi trường kiểm thử (phần cứng và phần mềm)
thống nhất , ổn định
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
6
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
z Phương pháp lý thuyết
– Có khả năng xem xét dữ liệu đầu vào bất kỳ
– Sử dụng để đánh giá các giải thuật mà không phụ thuộc
vào môi trường kiểm thử
– Sử dụng với những mô tả ở mức cao của giải thuật
z Thực hiện phương pháp này cần quan tâm
– Ngôn ngữ mô tả giải thuật
– Xác định độ đo thời gian tính
– Một cách tiếp cận để khái quát hóa độ phức tạp về thời gian
Mô tả giải thuật – Giả ngôn ngữ
z Giả ngôn ngữ (Pseudo-code)
– Mô tả mức khái quát cao được sử dụng trong diễn tả
giải thuật
Giả ngôn ngữ = Cấu trúc lập trình + Ngôn ngữ tự nhiên
Algorithm arrayMax(A,n)
Input: Mảng chứa n phần tử là số nguyên
Output: Phần tử lớn nhất trong mảng
Begin
currentMax = A[0]
for i = 1 to n-1 do
if currentMax < A[i] then currentMax = A[i]
return currentMax
End.
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
7
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Giả ngôn ngữ
– Các cấu trúc lập trình trong giả ngôn ngữ
z Câu lệnh gán: V = E hoặc V Å E
z Cấu trúc điều khiển:
]
– if B then S1 [else S2
– Case
B1 : S1 ;
B2 : S2 ;
…
Bn : Sn
else Sn+1
end case;
Giả ngôn ngữ
z Câu lệnh lặp
z Vòng lặp với số lần lặp biết trước
for i = m to n do S hoặc for i = n down to m do S
z Với số lần lặp không biết trước
while B do S hoặc repeat S until B
z Câu lệnh vào ra
– Đọc dữ liệu vào
read (<danh sách biến>);
Ghi dữ liệu
write (<danh sách biến hoặc dòng ký tự>);
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
8
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Giả ngôn ngữ
z Khai báo hàm
Function <tên hàm> (<danh sách tham số>)
Begin
<các câu lệnh>
return (giá trị)
End
z Gọi hàm: Hàm được gọi bằng tên hàm cùng danh sách
giá trị tham số thực sự, nằm trong biểu thức
Giả ngôn ngữ
Function AVERAGE(A,n)
Begin
{A là một mảng gồm n phần tử là số nguyên. Giải thuật trả ra giá trị
trung bình của các giá trị trong mảng}
1. sum = 0;
2. {Duyệt mảng} for I = 1 to n do
sum = sum + A[i];
3. average = sum/n
4. return(average)
End.
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
9
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Giả ngôn ngữ
– Khai báo thủ tục
Procedure <tên thủ tục> (<danh sách tham số>)
Begin
<các câu lệnh>
End
– Thủ tục được gọi bằng cách sử dụng câu lệnh
Call <tên thủ tục> (<danh sách giá trị tham số>)
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Độ đo thời gian tính sử dụng trong phương pháp
phân tích lỳ thuyết
z Phép toán cơ bản là phép toán có thể được thực hiện
với thời gian bi chặn bởi một hằng số không phụ thuộc
vào kích thước dữ liệu
– Thời gian tính của giải thuật được xác định bằng
cách đếm số phép toán cơ bản mà giải thuật thực
hiện
T(n) ≈ cop*C(n)
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
10
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Các phép toán cơ bản thường dùng
z Gán giá trị cho biến số
z Gọi hàm hay thủ tục
z Thực hiện các phép toán số học
z Tham chiếu vào mảng
z Trả kết quả
z Thực hiện các phép so sánh
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Dòng 1: 2 phép toán cơ bản
Function ARRAY-MAX(A,n)
– Dòng 2: phép gán giá trị đầu
cho i, phép so sánh i < n
được thực hiện n lần
Đâu vào : mảng A gồm n phần tử.
Đầu ra: phần tử lớn nhất trong
mảng
Begin
– Thân vòng lặp thực hiện n-1
lần, trong thân, tối thiểu phải
thực hiện phép so sánh (2 phép
toán cơ bản) , tăng i lên 1 (2 phép
toán cơ bản) tối đa phải có thêm
phép gán (2 phép toán cơ bản)
– Dòng 3: 1 phép toán cơ bản
Tổng số phép toán cơ bản trong
Trường hợp xấu nhất : 7n-2
1. currentMax = A[0]
2. for i = 1 to n-1 do
if currentMax < A[i] then
currentMax = A[i]
3. return currentMax
End.
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
11
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Thời gian tính tồi nhất (Worst-case)
z Thời gian nhiều nhất để thực hiện thuật toán với một bộ
dữ liệu vào kích thước n
– Thời gian tính tốt nhất (Best-case)
z Thời gian ít nhất để thực hiện thuật toán với một bộ dữ
liệu cũng với kích thước n
– Thời gian tính trung bình (Average case)
z Thời gian trung bình cần thiết để thực hiện thuật toán
trên tập hữu hạn các đầu vào kích thước n
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
5 ms
worst-case
4 ms
average-case?
}
3 ms
best-case
2 ms
1 ms
A
B
D
E
F
G
CInput
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
12
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Phân tích thời gian thực hiện giải thuật
– Ví dụ : Tìm kiếm tuần tự một giá trị trên một mảng
a[1]
a[2]
a[3]
a[4]
a[5]
a[6]
a[7]
a[8]
a[9] a[10] a[11] a[12]
4
8
7
10
21
14
22
36
62
91
77
81
– Thời gian xấu nhất : n
– Thời gian tốt nhất : 1
– Thời gian trung bình: T(n) = ∑i.pi
trong đó pi là xác suất giá trị cần tìm xuất hiện tại
a[i]. pi = 1/n thì thời gian sẽ là (n+1)/2
Ký hiệu tiệm cận
– Khái niệm Big-O
– Cho hàm số t(n) và g(n), ta nói rằng t(n) là O(g(n)) nếu tồn tại
2 hằng số nguyên dương c và n0 sao cho
t(n) ≤ cg(n) for n ≥ n0
t(n) thuộc O(g(n))
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
13
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– 7n -2
z 7n-2 là O(n)
tìm c > 0 và n0 ≥ 1 sao cho 7n-2 ≤ c*n với n ≥ n0
điều này đúng với c = 7 và n0 = 1
– 3n3 + 20n2 + 5
z 3n3 + 20 n2 + 5 là O(n3)
tìm c > 0 và n0 ≥ 1 sao cho 3n3 + 20n2 + 5 ≤ c*n3 vơi n ≥ n0
điều này đúng với c = 4 và n0 = 21
– 3 log n + 5
z 3 log n + 5 là O(log n)
cần c > 0 và n0 ≥ 1 sao cho 3 log n + 5 ≤ c*log n với n ≥ n0
ta xác định được c = 8 và n0 = 2
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Ví dụ: Giải thuật có T(n)
= 2n + 10 thì có độ
10,000
phức tạp là O(n)
3n
z 2n + 10 ≤ cn
2n+10
n
1,000
100
10
z (c − 2) n ≥ 10
z n ≥ 10/(c − 2)
z Lấy c = 3 và n0 = 10
1
1
10
100
1,000
n
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
14
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Đồ thị một số hàm cơ bản
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Big-O và độ tăng trưởng
z Big-O là ký hiệu tiệm cận trên của một hàm
z Nếu ta có T(n) là O(g(n)) thì độ tăng trưởng của T(n)
không vượt quá độ tăng trưởng của g(n)
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
15
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Qui tắc xác định độ phức tạp về thời gian
z Hàm thời gian T(n) của một đoạn của thuật toán là đa
thức bậc k thì T(n) là O(nk)
z nx = O(an), với bất kỳ x > 0 và a > 1
z log nx = O(log n), với x > 0
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Qui tắc xác định độ phức tạp
z Cấu trúc tuần tự - Qui tắc tổng
z Cho 2 đoạn của thuật toán P1 và P2 với thời gian
thực hiện tương ứng là T1(n) và T2(n) . Thời
gian thực hiện P1 và P2 kế tiếp nhau là: T1(n) +
T2(n)
z Độ phức tạp của hai đoạn chương trình P1 và
P2 liên tục nhau có thể xác định là O(max(f(n),
g(n))) nếu T1(n) = O(f(n)) và T2(n) = O(g(n)).
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
16
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
– Qui tắc xác định độ phức tạp
z Cấu trúc lồng - Quy tắc nhân
– Cho 2 đoạn chương trình P1 và P2 với thời gian thực
hiện tương ứng là T1(n) và T2(n) . Thời gian thực hiện
P1 và P2 lồng vào nhau là: T1(n)T2(n)
– Độ phức tạp của hai đoạn chương trình P1 và P2 liên
tục nhau có thể xác định là O(f(n)*g(n)) nếu T1(n) =
O(f(n)) và T2(n) = O(g(n)).
Ký hiệu tiệm cận Big - O
for i = 1 to n
begin
P; {đoạn giải thuật với thời
gian thực hiện T}
end
i: = 1
while (i <= n) do
begin
P; {đoạn giải thuật với thời
gian thực hiện T}
i: = i+2;
end
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
17
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
i := 1
while (i<= n) do
begin
P; {đoạn giải thuật với thời
gian thực hiện T}
i:= i *2;
end
i :=n
while (i >= 1) do
begin
P; {đoạn giải thuật với thời
gian thực hiện T}
i:= i/2
end
Ký hiệu tiệm cận Big - O
i = 1
while (i <= n) do
begin
j := 1 ;
while (j <= n) do
begin
P ; {đoạn giải thuật với
thời gian thực hiện T}
j := j × 2;
end
i =: i + 1;
end
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
18
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Ký hiệu tiệm cận Big - O
z Ví dụ
i = 1
while (i <= n) do
begin
j := 1 ;
while (j <= n) do
begin
P;
j := j +1;
end
i =: i + 1;
end
Các khái niệm tiệm cận khác
- Big- Omega
z t(n) được coi là Ω(g(n)) nếu tồn tại một hằng số c >0 và
một số nguyên n0 ≥ 1 sao cho T(n) ≥ c*g(n) với mọi n ≥
n0
t(n) ∈ Ω(g(n))
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
19
Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật
Các khái niệm tiệm cận khác
– Big-Theta
z t(n) đựoc coi là Θ(g(n)) nếu tồn tại hai hằng số c’ > 0 và
c’’ > 0 và một số nguyên n0 ≥ 1 sao cho c’*g(n) ≤ T(n) ≤
c’’*g(n) với mọi n ≥ n0
t(n) ∈ Θ(g(n))
Các khái niệm tiệm cận khác
– 5n2 = Ω(n2) với c = 5 và n0 = 1
– 5n2 = Ω(n) với c = 1 và n0 = 1
– 5n2 = Θ(n2) với c = 5 và n0 = 1
– 3 log(n) + log (log n) = Ω(log n) với c = 3 và n0 = 2
Đỗ Bích Diệp - Khoa CNTT- ĐHBKHN
20
Tải về để xem bản đầy đủ
21 trang
29120
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Cấu trúc dữ liệu và Giải thuật - Chương I: Các kiến thức cơ bản - Đỗ Bích Diệp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_cau_truc_du_lieu_va_giai_thuat_chuong_i_cac_kien_t.pdf
