Bài giảng Vật liệu gốm sứ - Huỳnh Ngọc Minh (Phần 2)
Bieân soaïn: Huyønh Ngoïc Minh
1
CHÖÔNG 5:
SẤY
SAÁY
3
Saûn phaåm moäc sau khi taïo hình coù ñoä aåm töông ñoái cao,
phaûi saáy ñeå loaïi nöôùc.
Caùc loaïi nöôùc trong moäc goám söù coù theå phaân thaønh ba loaïi:
- Nöôùc lieân keát hoùa hoïc, khoâng theå taùch ñöôïc khi saáy
- Nöôùc lieân keát lyù hoïc
- Nöôùc töï do.
Muïc ñích saáy laø loaïi nöôùc lieân keát lyù hoïc sao cho nhanh
nhaát, laøm ñoä beàn cô saûn phaåm moäc taêng maø khoâng bò bieán
daïng hoaëc nöùt vôõ.
QUÁ TRÌNH SẤY
Gồm hai quá trình:
Quá trình khuyếch tán: nước ở bề mặt dễ bốc hơi, bề
mặt khô trước, trong lòng vẫn còn ẩm, nên gây chênh
lệch độ ẩm.
Quá trình dẫn ẩm: ở tâm có độ ẩm cao hơn ở bề mặt,
nên nước ở tâm sẽ dịch chuyển đến bề mặt và tiếp tục
bốc hơi.
Nhiệt độ ở tâm nhỏ hơn nhiệt độ bề mặt, nên dòng
nhiệt truyền từ bề mặt vào tâm.
Wt
Wbm
dòng dẫn ẩm
dòng nhiệt
dòng khuyếch tán
dòng nhiệt
tbm
tt
5/1/2022
SẤY
4
QUÁ TRÌNH SẤY
Trong quá trình sấy, sự thay đổi: nhiệt độ sản phẩm, độ
ẩm sản phẩm và tốc độ sấy theo thời gian như sau:
I: gia nhiệt
II: tốc độ sấy không đổi
III: tốc độ sấy giảm
I
II
III
nhiệt độ
tác nhân sấy
Nhiệt độ mộc
A
Tốc độ sấy
độ ẩm
Wcb
Thời gian
5/1/2022
SẤY
Loø saáy
CHÖÔNG 6:
PHỦ MEN
MEN
Men laø lôùp phuû ceramic moûng treân beà maët vaät lieäu (coù theå
11
laø goám söù hay kim loaïi) nhaèm baûo veä beà maët vaø trang trí.
Caùc lôùp phuû goám raát khaùc nhau veà thaønh phaàn, tính chaát vaø
hình thöùc beân ngoaøi.
Caáu truùc lôùp phuû naøy thöôøng laø pha thuûy tinh coù theå chöùa tinh
theå hoaëc laø pha khí.
VAI TROØ VAØ TAÙC DUÏNG CUÛA MEN
1. Nhôø coù lôùp phuû thuûy tinh, saûn phaåm coù ñoä beàn cô cao hôn
(do thuûy tinh laáp ñaày, ngaên söï phaùt trieån cuûa veát nöùt töø beàø
maët vaät lieäu).
2. Baûo veä khoûi söï xaâm nhaäp cuûa chaát khí vaø chaát loûng,
3. Laøm beà maët nhaün boùng taêng ñoä beàn hoùa, ñoä beàn ñieän, ñoä
beàn nhieät.
4. Caùc lôùp maøu trang trí saûn phaåm seõ mang tính thaåm myõ
cao.
Men cho caùc saûn phaåm goám söù
Coâng ñoaïn phuû men ñöôïc thöïc hieän sau khi saáy moäc hoaëc
nung non (Coâng ngheä nung moät laàn hoaëc hai laàn).
Caùc phöông phaùp ñöa men leân beà maët goám: traùng men
(nhuùng, xoái, doäi) hoaëc phun men.
12
Huyeàn phuø men thöôøng coù caùc caáu töû cuûa xöông goám söù
nhöng mòn hôn vaø chöùa nhieàu thaønh phaàn deã chaûy hôn. Sau
khi ñöa men leân beà maët, nung tôùi nhieät ñoä xaùc ñònh seõ
chaûy taïo thaønh moät lôùp thuûy tinh moûng chaûy laùng treân beà
maët saûn phaåm.
Yeâu caàu chung cuûa men:
Men phaûi baùm dính vaøo xöông toát.
Nhieät ñoä noùng chaûy cuûa men phaûi phuø hôïp vôùi nhieät ñoä
nung saûn phaåm ñeå khi nung xöông khoâng bò bieán daïng.
Men phuû khaép beà maët cuûa xöông vaø taïo beà maët nhaün
boùng: ñoä nhôùt, söùc caêng beà maët cuûa men phaûi phuø hôïp.
Men cho caùc saûn phaåm goám söù
13
1. Phaân loaïi men theo caáu truùc pha :
•Men coù caáu truùc moät pha thuûy tinh
•Lôùp men thuûy tinh coù caáu truùc lôùp (thieân tích)
•Men coù pha tinh theå keát tinh töø pha thuûy tinh
•Men môø do caùc vi tinh theå
•Men coù caáu truùc tinh theå (xitan).
2. Phaân loaïi men theo caùch cheá taïo :
•Men soáng hoaëc men nguyeân lieäu
•Men chín hoaëc men frit
•Men töï taïo
3. Phaân loaïi men theo caûm quan:
•Men trong
•Men ñuïc
LÔÙP TRUNG GIAN GIÖÕA MEN VAØ XÖÔNG
18
Do thaønh phaàn men vaø moäc raát khaùc nhau, neân söï hình thaønh
lôùp trung gian ñaûm baûo cho ñoä beàn lieân keát giöõa men vaø
xöông.
Caùc lieân keát giöõa men-xöông:
- Lieân keát cô hoïc (ma saùt): men noùng chaûy traøn laáp ñaày caùc loã
xoáp cuûa moäc taïo treân beà maët tieáp xuùc lieân keát thuaàn tuùy cô
hoïc, khoâng beàn. Söï töông ñöông heä soá daõn nôû nhieät giöõa men
vaø xöông chuû yeáu coù taùc duïng taêng ñoä beàn cho loaïi lieân keát
naøy.
- Lieân keát hoùa hoïc giöõa men vaø moäc: xaûy ra töông taùc giöõa
men vaø moäc trong quaù trình keát khoái thaønh xöông (khueách taùn
hai chieàu, hoøa tan laãn nhau) taïo nhöõng hôïp chaát môùi coù thaønh
phaàn vaø tính chaát trung gian naèm giöõa men vaø moäc cuõng nhö
caû söï hình thaønh caùc vaät chaát tinh theå môùi vaø caùc boït khí.
LÔÙP TRUNG GIAN GIÖÕA MEN VAØ XÖÔNG
21
Vôùi caùc saûn phaåm oáp laùt, theo coâng ngheä nung nhanh moät laàn:
ñöôøng ranh giôùi giöõa xöông-men theå hieän roõ neùt, khoâng thaáy
nhöõng daáu hieäu cuûa phaûn öùng.
Do lôùp trung gian khoù hình thaønh, vì vaäy thöôøng phaûi duøng lôùp
men loùt (engob) taïo lôùp thaønh phaàn bieán ñoåi trung gian nhaèm
taêng ñoä beàn lieân keát cho xöông vaø men.
Các tính chất của men
Ở nhiệt độ cao (trạng thái lỏng)
độ nhớt,
sức căng bề mặt
Ở trạng thái rắn:
Hệ số dãn nở nhiệt
Độ cứng
Độ bền hóa…
22
Caùc tính chaát cuûa men
26
Söï daõn nôû nhieät
Yeâu caàu cô baûn: söï cheânh leäch heä soá daõn nôû nhieät giöõa xöông vaø
men khoâng lôùn.
HDN cuûa men nhoû hôn HDN cuûa xöông 10 ñeán 20% nghóa laø men
phaûi chòu taùc ñoäng cuûa öùng suaát neùn (Vì men coù caáu truùc thuûy tinh
neân chòu neùn toát hôn chòu keùo) .
HDNmen > HDNxöông
HDNmen < HDNxöông
Men chòu keùo (nöùt men)
Theo thöïc nghieäm HDN cuûa men :
Men chòu neùn (bong men)
taêng theo daõy sau : Al2O3 < K2O < Na2O < Li2O ;
vaø giaûm theo daõy sau : CaO > ZnO > MgO > SnO2 >B2O3 > SiO2 .
MAØU
32
Do moãi vaät chaát coù caáu taïo hoùa hoïc rieâng neân coù khaû naêng
haáp thuï choïn loïc nhöõng phaàn nhaát ñònh cuûa aùnh saùng vaø phaûn
xaï laïi nhöõng phaàn nhaát ñònh.
Chuùng ta caûm thuï ñöôïc maøu cuûa nhöõng vaät naøy nhôø taùc duïng
cuûa caùc tia phaûn xaï vaøo cô quan thò giaùc cuûa maét.
Nhö vaäy maøu cuûa moät vaät laø do tia phaûn xaï taïo neân.
MAØU
33
Ñeå trang trí maøu cho men, caàn cheá taïo caùc chaát maøu vaø sau ñoù laø
kyõ thuaät ñöa maøu leân men. Maøu saéc coù ñöôïc tuøy thuoäc vaøo thaønh
phaàn vaø caáu truùc chaát taïo maøu vaø men.
Xeùt theo vò trí töông ñoái giöõa men vaø maøu trang trí, coù theå phaân
thaønh:
1.Maøu treân men (lôùp trang trí treân beà maët men, trong nhieàu
tröông hôïp maøu hôi chìm vaøo trong men).
2.Maøu döôùi men (lôùp maøu trang trí naèm giöõa xöông vaø men).
3.Men thuûy tinh maøu (Lôùp men trang trí laø thuûy tinh maøu).
Phaân loaïi caùc chaát taïo maøu ceramic:
- Chaát taïo maøu daïng ion
- Chaát taïo maøu daïng keo
- Chaát taïo maøu coù caáu truùc tinh theå
Chaát taïo maøu coù caáu truùc tinh theå
Ñeå taïo neân nhöõng maøu saéc trang trí ñeïp, beàn hoùa, beàn cô vaø coâng ngheä
34
ñôn giaûn ngöôøi ta taïo nhöõng chaát maøu goám tinh theå (pigment).
Caùc tính chaát cuûa maøu phuï thuoäc vaøo caáu truùc oâ maïng tinh theå
mang maøu, neáu tinh theå mang maøu laø nhöõng tinh theå beàn thì maøu
cuõng seõ beàn.
Caùc chaát gaây maøu thöôøng laø caùc nguyeân toá nhoùm kim loaïi chuyeån tieáp
coù voû ñieän töû baát thöôøng, deã gaây sai soùt trong oâ maïng tinh theå, taïo neân
nhöõng taâm haáp thuï maøu.
Moät soá tinh theå thöôøng laøm chaát mang maøu nhö sau:
- Spinel loaïi moät (MgO.Al2O3)
- Spinel loaïi hai (2ZnO.TiO2)
- Zircon (ZrO2.SiO2)
- Baddleyit (ZrO2)
- Granat (2CaO.Al2O3.3SiO2)
- Corund (Al2O3)
- Willemit (2ZnO.SiO2)
- Perovskit (CaO.TiO2)
- Mulit (3Al2O3.2SiO2)
- Olivin (CoO.SiO2).
CÁC PHƯƠNG PHÁP TRÁNG MEN
5/1/2022
MEN
35
GIA CÔ NG MEN
MEN SỐNG
Các nguyên liệu men
được cho vào máy
nghiền bi ướt, cho đến
khi đạt < 0,5% sót sàng
10.000 lổ/cm2.
Nguyên liệu men
Nghiền bi ướt
Bể chứa men được
khấy liên tục, tránh
men bị lắng.
Sàng khử từ
Bể khuấy
Điều chỉnh huyền phù
men có độ ẩm, độ nhớt
thích hợp khi tráng
men.
Tráng men
5/1/2022
MEN
36
Tải về để xem bản đầy đủ
88 trang
27980
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Vật liệu gốm sứ - Huỳnh Ngọc Minh (Phần 2)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_vat_lieu_gom_su_chuong_5_say_huynh_ngoc_minh.ppt
