Giáo trình Mô đun 04: Sửa chữa bơm nước li tâm - Nghề Sửa chữa máy nông nghiệp

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

SỬA CHỮA BƠM NƯỚC LI TÂM

MÃ SỐ: MĐ 04

NGHỀ: SỬA CHỮA MÁY NÔNG NGHIỆP

Trình độ: Sơ cấp nghề

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham

khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh

doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

MÃ TÀI LIỆU: MĐ04

2

LỜI GIỚI THIỆU

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là s nghiệp của Đảng, Nhà nước,

của các cấp, các ngành và xã hội nh m n ng cao chất lượng lao động nông thôn,

đáp ng yêu c u công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Trong những năm qua quá trình áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nông

nghiệp đã phát triển ở một số kh u trong sản xuất nông nghiệp. Đại đa số người

sử dụng máy móc không qua lớp đào tạo cho nên trong quá trình sử dụng gặp rất

nhiều khó khăn trong vận hành, chăm sóc sửa chữa. Để giải quyết những khó

khăn trong việc áp dụng cơ giới hóa trong nông nghiệp. Chúng tôi biên soạn

Giáo trình “Sửa chữa máy bơm nước li t m” phục vụ cho người lao động sử

dụng máy bơm nước vào công việc chăm sóc c y trồng

Chương trình đào tạo nghề “Sửa chữa máy nông nghiệp” cùng với bộ giáo

trình được biên soạn đã tích hợp những kiến th c, kỹ năng c n có của nghề, đã

cập nhật những tiến bộ của khoa học kỹ thuật và th c tế sửa chữa các máy làm

đất tại các địa phương trong cả nước, do đó có thể coi là cẩm nang cho người đã,

đang sử dụng máy nông nghiệp

Bộ giáo trình gồm 6 quyển:

1- Giáo trình mô đun Bảo dưỡng động cơ đốt trong

2- Giáo trình mô đun Bảo dưỡng động cơ điện

3- Giáo trình mô đun Sửa chữa máy làm đất

4- Giáo trình mô đun Sửa chữa máy bơm nước li t m

5- Giáo trình mô đun Sửa chữa máy phun thuốc trừ s u

6- Giáo trình mô đun Sửa chữa máy đập lúa

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được s chỉ đạo, hướng

dẫn của Vụ Tổ ch c Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy nghề -

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. S hợp tác, giúp đỡ của Viện cơ điện

quản lý sau thu hoạch. Đồng thời chúng tôi cũng nhận được các ý kiến đóng góp

của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện, Trường, cơ sở sử dụng máy

3

nông nghiệp, Ban Giám Hiệu và các th y cô giáo Trường Cao đẳng nghề Cơ khí

nông nghiệp. Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ Tổ ch c cán bộ – Bộ

Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo các Viện, Trường, các

cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các th y cô giáo đã tham

gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành bộ

giáo trình này.

Bộ giáo trình là cơ sở cho các giáo viên soạn bài giảng để giảng dạy, là tài

liệu nghiên c u và học tập của học viên học nghề “Sửa chữa máy nông nghiệp”

Các thông tin trong bộ giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế và tổ

ch c giảng dạy các mô đun một cách hợp lý. Giáo viên có thể vận dụng cho phù

hợp với điều kiện và bối cảnh th c tế trong quá trình dạy học.

Giáo trình “Sửa chữa máy bơm nước li tâm” được x y dụng d a trên cơ sở

chương trình mô đun sửa chũa máy bơm nước li t m, được ph n ra làm các bài

cụ thể như sau:

Bài 1: Kiểm tra máy bơm nước

Bài 2: Sửa chữa máy bơm nước

Bài 3: Lắp đặt và vận hành

Các bài được được viết ngắn gọn đề cập đến ph n kiến th c cơ bản và kỹ

năng nh m hình thành các năng l c th c hiện cho người lao động trong công

việc sửa chữa bảo dưỡng máy bơm nước

Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng

tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ

thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn.

Xin ch n thành cảm ơn!

Tham gia biên soạn

1. Ông: Nguyễn Văn An

2. Ông: Hoàng Ngọc Thịnh

3. Ông Phạm Văn Úc

Chủ biên

Thành viên

4

4. Ông Phạm Tố Như

Thành viên

5. Ông Vũ Quang Huy

6. Ông Phạm NgọcTuấn

7. Ông Nguyễn ĐìnhThanh

5

MỤC LỤC

ĐỀ MỤC

TRANG

1. Lời giới thiệu ..

2. Mục lục

3. Các thuật ngữ ...

4. Mô đun sửa chữa máy bơm nước.........................................

5. Bài 1: Kiểm tra máy bơm nước............................................

6. Bài 2: Sửa chữa máy bơm nước..........................................

7. Bài 3: Lắp đặt vận hành máy bơm nước.............................

8. Hướng dẫn giảng dạy ...........................................................

9. Danh sách ban chủ nhiệm x y d ng chương trình .......... ...

10. Danh sách hội đồng nghiệm thu chương trình.. .................

2

5

6

7

18

22

75

79

80

6

CÁC THU T NGỮ CHUY N MÔN CHỮ VI T T T

STT

Đã viết

Được hiểu là

Bao gồm động cơ và máy bơm nước

Van hút hay chõ hút

1. Cụm bơm nước

2. Lưỡi gà

3. Bánh công tác

Gồm các cánh bơm khi làm việc tạo ra độ ch n không

để hút nước

4. Lưu lượng bơm

- Được tính b ng m³nước trong thời gian 1 giờ

7

MÔ ĐUN

SỬA CHỮA MÁY BƠM NƯỚC LI TÂM

Mã số mô đun: MĐ 04.

Giới thiệu mô đun:

Mô đun Sửa chữa máy bơm nước li t m là mô đun chuyên môn chính trong

chương trình đào tạo nghề Sửa chữa máy nông nghiệp. Mô đun trang bị cho

người học những hiểu biết về sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động các máy

bơm nước và hình thành các quy trình, kỹ năng sửa chữa, lắp đặt máy bơm nước

trong chăm sóc c y trồng

Sau khi học xong mô đun này người học có khả năng:

- Trình bày được sơ đồ cấu tạo, nguyên lý làm việc của các máy bơm nước

- Trình bày được trình t các bước sửa chữa máy bơm nước li t m

- Sửa chữa được các hư hỏng thông thường trên máy bơm nước

- Lắp đặt, vận hành được cụm bơm nước đảm bảo yêu c u kỹ thuật.

- Có tinh th n trách nhiệm trong sửa chữa bảo quản máy móc.

Kết thúc mô đun mỗi học viên sẽ được đánh giá kỹ năng hoàn thiện một sản

phẩm sửa chữa một thiết máy cụ thể

Bài 1: Kiểm tra máy bơm nước li tâm

Mục tiêu:

Sau khi học xong bài này người học có khả năng

- Trình bày được sơ đồ cấu tạo, nguyên lý làm việc máy bơm nước li t m

- Kiểm tra đánh giá đúng tình trạng kỹ thuật máy bơm nước li t m

- Th c hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp

A. Nội dung

8

1. Khái quát chung về máy bơm nước li tâm

1.1. Công dụng phân loại

a- Công dụng

Máy bơm nước có từ thời cổ xưa . Những thiết bị n ng nước đ u tiên chủ

yếu phục vụ nhu c u tưới c y. Các công cụ thô sơ nhất là g u và guồng nước.

Tiếp đó là bơm bít tông một xilanh, 2 xilanh và bơm ly t m.Trong thời gian dài

bơm chủ yếu được dùng hút nước lên cao. Do tính ưu việt của bơm mà phạm vi

sử dụng ngày càng rộng rãi.

Bơm là một trong những máy phổ biến nhất và kết cấu rất khác nhau.

- Bơm nước chủ yếu được dùng hút nước lên cao.

- Phạm vi sử dụng dùng bơm nước chăm sóc cho c y trồng, sinh hoạt

Bơm ly t m dùng để bơm và v n chuyển các chất lỏng có độ nhớt thấp như nước

ngọt, nước biển. Dùng trong các hệ thống đòi hỏi lưu lượng lớn và đều nhưng

không đòi hỏi cột áp cao như các hệ thống nước ngọt, nước biển làm mát máy,

hệ thống ballast, c u hỏa..

b- Ph n loại máy bơm nước

- Ph n loại theo lưu lượng

- Ph n loại theo nguyên tắc làm việc

- Theo thông số kỹ thuật

- Theo công dụng

- Theo kết cấu

Có nhiều cách ph n loại bơm nước. Trong tài liệu ph n loại bơm đề cập đến

ph n loại theo 3 cách:

* Ph n loại theo kết cấu .

+ Số t ng cánh ( một t ng, nhiều t ng).

+ Số dòng chất lỏng (một dòng hay nhiều dòng).

+ Vị trí đặt rotor (trục đ ng, trục ngang hay trục đặt nghiêng).

9

Một máy bơm bất kỳ đều làm việc trong hệ thóng chung. Hệ thống bơm bao gồm

ống hút, ống đẩy, máy bơm và các thiết bị phụ điều khiển, kiểm tra kèm bể ch a

*. Ph n loại theo lưu lượng của bơm:

- Bơm có lưu lượng thấp : Q <

20m³/h

Thường dùng trong sản xuất

nông nghiệp cho các hộ cá thể

Hình 1.1- Bơm nước có lưu lượng thấp

- Bơm có lưu lượng trung bình :

Q < 60m³/h

Thường dùng trong sản xuất

nông nghiệp dùng trong các

trạm bơm vừa

Hình 1.2- Bơm nước có lưu lượng trung bình

10

- Bơm có lưu lượng cao: Q >

60m³/h

Thường dùng trong sản xuất

nông nghiệp, công nghiệp dùng

trong các trạm bơm lớn

Hình 1.3 - Bơm nước có lưu lượng cao

* Ph n loại theo nguyên tắc làm việc

- Bơm nước li t m

- Chất lỏng di chuyển nhờ s

chênh lệch áp xuất do bánh xe

công tác tạo ra

Hình 1.4 - Bơm ly t m

- Bơm hướng trục

Chất lỏng di động dọc theo

hướng trục của bánh công tác

11

Hình 1.5- Bơm hướng trục

- Bơm pít tông

Nhờ pít tông chuyển động thay

đổi thể tích chất lỏng được hút

vào và đẩy ra

Hình 1.6- Bơm Pít tông

- Bơm phun

Bộ phận tạo ra độ chênh lệch áp

suất nước hút vào và đẩy ra

ngoài

Hình 1.7- Bơm phun

- Bơm bánh răng

Khi làm việc bánh răng quay sẽ

guồng nước từ khoang hút lên

khoang đẩy

Hình 1.8- Bơm bánh răng

12

- Bơm va

Dòng nước lưu chuyển trong

đường ống bị chặn lại đột ngột

bởi 1 chi tiết đặc biệt (van va

đập) làm sinh ra áp l c nước va

rất lớn đẩy nước đi lên

Hình 1.9- Bơm va

1.2. Yêu cầu kỹ thuật máy bơm nước li tâm

- Đảm bảo lưu lượng nước và áp xuất theo yêu c u đặt ra

- Dòng nước chảy liên tục

- Bơm làm việc liên tục ít có hiện tượng va đập và rung động

- Hiệu suất làm việc của máy cao

1.3. Cấu tạo nguyên lý hoạt động máy bơm nước li tâm

a. Cấu tạo

Hình 1.11- Hình cắt máy bơm

Hình 1.10- Sơ đồ cấu tạo bơm nước li

t m

nước li t m

Bơm li t m gồm có các bộ phận chủ yếu sau :

- Bánh công tác: kết cấu có 3 dạng chính là cánh mở hoàn toàn, mở một ph n và

cánh kín. Bánh công tác được lắp trên trục của bơm cùng với các chi tiết khác cố

định với trục tạo nên ph n quay của bơm gọi là Rôto. Bánh công tác được đúc

b ng gang hoặc thép theo phương pháp đúc chính xác. Các bề mặt cánh dẫn và

13

đĩa bánh công tác yêu c u có độ nhẵn tương đối cao (tam giác 3 đến 6) để giảm

tổn thất. Bánh công tác và Rôto của bơm đều phải được c n b ng tĩnh và c n

b ng động để khi làm việc bánh công tác không cọ xát vào th n bơm.

Một số dạng của bánh công tác của bơm ly t m thường được sử dụng

Hình 1.12- bánh công tác máy bơm nước li t m

- Trục bơm: thường được chế tạo b ng thép hợp kim và được lắp với bánh công

tác thông qua mối ghép then.

- Bộ phận dẫn hướng vào. Hai bộ phận này thuộc th n bơm thường

- Bộ phận dẫn hướng ra (buồng xoắn ốc) đúc b ng gang có hình dạng tương đối

ph c tạp.

- Ống hút. Hai loại ống này có thể làm b ng gang đúc, tôn hàn hoặc cao su.

- Ống đẩy.

b- Nguyên lý hoạt động

Bơm ly t m là loại bơm cánh dẫn, làm việc theo nguyên lý của máy thuỷ l c

cánh dẫn. Cơ cấu truyền năng lượng chính là hệ thống bánh cánh công tác. Để

biết nguyên lý làm việc của bơm ly t m ta đi nghiên c u sơ đồ kết cấu đơn giản

của bơm ly t m (Hình 2-13).

14

Hình .1-13: Sơ đồ nguyên lý của bơm ly t m

A. Bánh cánh công tác, B. B u góp xoắn ốc, c₁,u₁,w₁. là các véc tơ tốc độ

điểm đ u, c₂,u₂,w₂. là các véc tơ tốc độ điểm cuối

Trước khi bơm làm việc c n phải làm cho cánh công tác tiếp xúc với chất lỏng.

Khi bánh cánh công tác quay với một vận tốc nào đó thì chất lỏng tiếp xúc với

bánh cánh cũng quay theo, như vậy bánh cánh đã truyền năng lượng cho chất

lỏng. Do chuyển động quay của bánh cánh mà các hạt chất lỏng chuyển động có

xu hướng văng ra xa khỏi t m. Để bù vào chỗ trống mà hạt chất lỏng vừa văng

ra thì hàng loạt các hạt chất lỏng khác chuyển động tới và quá trình trao đổi

năng lượng lại diễn ra như các hạt trước nó. Quá trình trao đổi năng lượng diễn

ra liên tục tạo thành đường dòng liên tục chuyển động qua bơm.

Tốc độ chuyển động của hạt chất lỏng khi ra khỏi bánh cánh công tác lớn sẽ làm

tăng tổn thất của đường dòng, bởi vậy c n phải giảm tốc độ này b ng cách biến

một ph n động năng của hạt chất lỏng chuyển động thành áp năng. Để giải quyết

điều này, chất lỏng sau khi ra khỏi bánh cánh công tác sẽ được dẫn vào buồng có

tiết diện lớn d n dạng xoắn ốc nên gọi là b u góp xoắn ốc (Hình 2.1). Do s

quay đều của bánh cánh công tác nên trong đường ống chất lỏng chuyển động

liên tục. Nguyên lý hoạt động của bơm li t m được thể hiện trên (Hình 1.14)

15

Hình 1.14- Nguyên lý hoạt động của bơm li t m

2. Kiểm tra tình trạng máy bơm nước li tâm

2.1. Kiểm tra sơ bộ máy bơm nước

Công việc

Hình ảnh

Yêu c u kỹ thuật

- Hoạt động tốt

1. Kiểm tra động

cơ

- Động cơ đốt

trong

16

- Động cơ điện

- Hoạt động tốt

2. Kiểm tra các

đường ống

- Các đường ống

khớp nối không bị

móp, bẹp, dò dỉ

3. Kiểm tra lưỡi gà

Đổ nước mồi vào

bơm lưỡi gà đóng

kín

(chõ hút)

2.2. Kiểm tra lắp đặt máy bơm nước

17

Công việc

Hình ảnh

Yêu c u kỹ thuật

1. Kiểm tra vị trí

lắp đặt

Nền b ng phẳng,

chắc chắn

- Nền đặt máy

2. - Kiểm tra lắp

đặt đường ống

hút, đẩy

Các đường ống

không bị gấp khúc

- Chiều cao hút

đẩy n m trong

giới hạn cho phép

của bơm

3. Kiểm tra liên

kết bơm với động

cơ

- Khớp nối chắc

chắn

2.3. Kiểm tra hoạt động bơm nước

Công việc

Hình ảnh

Yêu c u kỹ thuật

- Đáp ng yêu

1. Quan sát

18

máy kiểm tra

cột áp

c u bơm về

chiều cao hút và

chiều cao đẩy

2. Kiểm tra

Làm việc êm dụi

không tiếng va

đập kim loại

tiếng va đập

cánh bơm

B. Câu hỏi và bài tập thực hành

1. Câu hỏi

C u 1: - Trình bày sơ đồ cấu tạo, hoạt động của máy bơm nước li t m

C u 2: Trình bày công việc kiểm tra máy bơm nước li t m

2. Bài tập

Bài 1: Th c hành kiểm tra độ kín kít của lưỡi gà, khớp nối đường ống bơm

Bài 2: Th c hành kiểm tra hoạt động của bơm nước li t m

C. Ghi nhớ:

Trọng t m bài muc:

1. Sơ đồ cấu tạo, hoạt động của máy bơm nước li t m

2. Kiểm tra bơm nước li t m

Bài 2: Sửa chữa máy bơm nước li tâm

Mục tiêu:

Thời gian: 20.giờ

Sau khi học xong bài này người học có khả năng

- Trình bày được trình t công việc bảo dưỡng, sửa chữa máy bơm nước li t m

- Bảo dưỡng được các ổ bi trục bơm

- Sửa chữa thay thế được các thiết bị làm việc như đường ống, lưỡi gà, bánh

công tác, doăng làm kín đúng yêu c u kỹ thuật

- Th c hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp

A. Nội dung

1. Sửa chữa máy bơm nước

1.1. Sửa chữa khớp nối đường ống lưỡi gà

19

Công việc

Hình ảnh

Yêu c u kỹ thuật

1. Sửa chữa khớp nối

đường ống

- Bề mặt tiếp xúc

phẳng

- Thay đệm giữa hai

mặt bích

- Phớt đệm phải đàn

hồi tốt

2. Sửa chữa lưỡi gà

(chõ hút)

- Đóng kín khi bơm

ngừng hoạt động

- Tháo lắp bảo vệ

- Thay lưỡi gà

- Không gì gỉ nước

- Kiểm tra m c độ

đóng kín

3. Thu dọn đồ nghề

và vệ sinh công

nghiệp

- Đồ nghề đ y đủ

- Máy sạch sẽ và tình

trạng kỹ thuật tốt

1.2. Sửa chữa bánh công tác

Công việc Hình ảnh

Yêu c u kỹ thuật