Giáo trình Nhập môn lập trình - Hướng dẫn thực hành tuần 3

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TP.HCM

KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

BỘ MÔN CÔNG NGHỆ PHẦN MỀM

HỆCHÍNH QUI

MÔN: NHẬP MÔN LẬP TRÌNH

GVLT: ThS. PHẠM MINH TUẤN

HDTH TUẦN 03

PHẠM TÚ SAN

TRẦN NGỌC HIỆU

TP.HCM, tháng 11 năm 2012

ptsan/[email protected]n

1 Mục tiêu

- Cách sửa lỗi và debug chương trinh C++

- Làm quen với cấu trúc lặp

2 Cách sửa lỗi và debug chương trình C++

Khi viết một chương trình C++ ta thường gặp hai loại lỗi đó là lỗi cú pháp (syntax

error) và lỗi logic (logic error).

- Lỗi cú pháp là lỗi xảy ra khi viết sai cú pháp, định dạng của ngôn ngữ lập trình.

- Lỗi logic là lỗi xảy ra khi các đoạn mã viết không đúng logic gây ra lỗi trong quá

trình thực thi các đoạn mã đó khi chạy chương trình.

2.1 Lỗi cú pháp

Các ví dụ về lỗi cú pháp trong ngôn ngữ lập trình C/C++

Hình 1: Lỗi thiếu dấu „;‟

Trang 2

ptsan/[email protected]n

Hình 2: Lỗi viết sai tên biến”nghiem” thay cho “ngiem”

Hình 3: Lỗi thiếu dấu „}‟

Và còn nhiều lỗi khác…

2.2 Lỗi logic

Một chương trình được biên dịch thành công không chắc chạy đúng theo logic và dẫn

đến chương trình bị dừng đột ngột hoặc cho kết quả sai yêu cầu.

Ví dụ chương trình giải phương trình bậc nhất như trên, sau khi đã sửa hết lỗi cú

pháp.

Trang 3

ptsan/[email protected]n

Bấm Ctrl+Shift+B để dịch chương trình, trình biên dịch thông báo dịch thành công

và không có lỗi:

Nhưng khi chạy chương trình với a = 2, b = 1 thì cho kết quả sai???

Hoặc tệ hơn, chương trình bị dừng đột ngột khi nhập a = 0, b =1???

Trang 4

ptsan/[email protected]n

Giải pháp là dò từng dòng lênh trong chương trình để tìm ra lý do gây ra lỗi sai này.

Phương pháp này gọi là DEBUG chương trình.

2.3 Các thao tác để debug chương trình

2.3.1 Debug toàn bộ chương trình

Bước 1. Bấm Ctrl+Shift+B để dịch chương trình

Bước 2. Nếu chương trinh dịch thành công, không báo lỗi, bấm F10 để bắt đầu

debug chương trình. Mũi tên màu vàng xuất hiện trước dòng code theo dõi.

Bước 3. Bấm tiếp F10 để nhảy sang dòng lệnh tiếp theo (bỏ qua dòng khai báo

biến). Lưu ý, lúc này ở cửa sổ Local hoặc Watch bên dưới sẽ xuất hiện các biến sử

dụng trong chương trình và giá trị của nó.

Trang 5

ptsan/[email protected]n

Bước 4. Bấm tiếp F10, lệnh printf được thực hiện xong và nhảy tiếp sang lệnh scanf

– yêu cầu người dùng nhập dữ liệu vào.

Bước 5. Sau khi nhập a,b xong quay lại của số chương trình bấm F10 để nhảy sang

dòng lệnh tiếp theo, lúc này giá trị a,b ở cửa sổ Local đã được cập nhật lại.

Trang 6

ptsan/[email protected]n

Bước 6. Bấm tiếp F10 để tiếp tục thực hiện lênh tính nghiem = (-b)/a. Lúc

này ở cửa số Local, biến nghiem được cập nhật lại thành 0. Đây chính là lỗi

logic.

Lý do là bởi vì biến nghiemlà kiểu số nguyên (int) nên khi gán

nghiem = (-b)/a = -1/2 = -0.5 sẽ được làm tròn thành 0.

Cách khắc phục là khai báo biến nghiemlà kiểu float, ép kiểu biến nguyên a,b

thành float và thay đổi cách xuất nghiệm trong lệnh printf.

Trang 7

ptsan/[email protected]n

Bước 7. Thoát khỏi quá trình debug bằng cách dịch lại chương trình. Chạy lại với a

= 2, b = 1 cho ra kết quả đúng. Lỗi chương trình kết quả sai khi nhập a = 0, b = 1

là do dòng lệnh nghiem = (-b)/ado bị lỗi chia cho 0.

2.3.2 Debug tại dòng lệnh định trước

Thay vì phải debug toàn bộ chương trình ta sẽ debug từ một dòng lệnh nào đó trở đi

(nghi ngờ bị lỗi logic ở đoạn mã phía sau) bằng cách đặt Breakpoint tại dòng lệnh muốn

kiểm tra.

Mặt khác, ta cũng có thể theo dõi giá trị các biến trong chương trình mà ta quan tâm

bằng cửa sổ Watch (khác cửa sổ Local)

Bước 1. Biên dịch chương trình Ctrl+Shift+B

Bước 2. Đặt Breakpoint (F9) tại dòng lệnh cần theo dõi. Lưu ý dấu chấm tròn màu

đỏ sẽ xuất hiện ngay dòng lệnh đó (muốn gỡ bỏ Breakpoint chỉ việc bấm F9 lại

một lần nữa)

Trang 8

ptsan/[email protected]n

Bước 3. Quá trình debug tương tự như trên.

2.3.3 Một số phím tắt trong debug chương trình (VS

2005/2008/2010/2012)

 Ctrl+Shift+B: Biên dịch (build) chương trình.

 F4: Phân tích lỗi nếu quá trình biên dịch có lỗi (View->Other Windows->Error

List).

 F9: Đặt breakpoint (chỉ có hiệu lực nếu chạy Debug).

 F5: Chạy Debug, dừng tại dòng đặt Breakpoint (nếu không có breakpoint,

chương trình sẽ chạy cho đến hết và tự động đóng).

 F10: Chạy Debug từng dòng code.

 Ctrl+F10: Đặt con trỏ chuột đến 1 dòng code rồi bấm Ctr+F10, chương

trình sẽ chạy thẳng đến dòng code đó trong chế độ debug.

 F11: Chạy Debug vào hàm con (nếu có).

 Ctrl+Shift+B: Thoát khỏi chế độ Debug

 Ctrl+F5: Chạy chương trình.

Trang 9

ptsan/[email protected]n

3 Bài tập trên lớp

Áp dụng kĩ thuật debug trên để kiểm tra và sửa lỗi chương trình (nếu có) các bài tập

sau:

1. Giải phương trình ax2 + bx + c = 0

2. Nhập vào số nguyên dương n. Tính và xuất kết quả:

a. S(n) = 1 +1/2 + 1/3 +1/4 + … + 1/n

b. S(n) = 1! + 2! + … + n!

3. Tìm và xuất các số có 3 chữ số thỏa điều kiện: Chữ số hàng chục = chữ số hàng

trăm + chữ số hàng đơn vị. Xuất số lượng những số tìm được.

4 Bài tập về nhà

Các bài tập làm chung trong một solution. Tên solution là MSSV của bạn.

Mỗi bài là một project. Tên project lần lượt là Bai01, Bai02, …

Nộp bài: nén thư mục chứa solution thành file có tên dạng <MSSV>.rar hoặc

<MSSV>.zip.

Mọi trường hợp làm sai qui định  0 điểm bài tập này.

1. Nhập vào số nguyên dương n (nếu người dùng nhập n không nguyên dương thì

yêu cầu nhập lại). Tính giá trị các biểu thức sau:

a. S(n) = 1/2 + 1/4 + … + 1/(2n)

b. S(n) = 1/(1 *2) + 1/(2*3) + … + 1/(n*(n+1))

c. S(n) = 1/2 + 2/3 + 3/4 + … + n/(n+1)

2. Nhập vào số nguyên dương n và số thực x (nếu người dùng nhập n không nguyên

dương thì yêu cầu nhập lại). Tính giá trị các biểu thức sau:

a. S(x,n) = x + x²+ x³+ … + xⁿ

b. S(x,n) = x + x³+ … + x²ⁿ⁺¹

c. S(x,n) = x + x²/(1 + 2) + x³/(1 + 2 + 3) + … + xⁿ/(1 + 2 + … + n)

3. Nhập vào số nguyên dương n (nếu người dùng nhập n không nguyên dương thì

yêu cầu nhập lại). Hãy cho biết n có phải số nguyên tố hay ko?

4. Nhập vào số nguyên dương n (nếu người dùng nhập n không nguyên dương thì

yêu cầu nhập lại). Hãy cho biết n có phải số chính phương hay ko?

Thởi hạn nộp bài: 23h55 Ngày 14/11/2012

Trang 10

Giáo trình Nhập môn lập trình - Hướng dẫn thực hành tuần 3 - Phạm Minh Tuấn