Ðặc điểm nội dung và nghệ thuật kịch bản văn học Thành phố Hồ Chí Minh đương đại
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
ðꢀc ñiꢁm nꢂi dung và nghꢃ thuꢄt kꢅch bꢆn
văn hꢇc Thành phꢈ Hꢉ Chí Minh ñương ñꢊi
•
Lưu Trung Thꢀy
ðꢊi hꢇc Quꢈc gia Thành phꢈ Hꢉ Chí Minh
TÓM TꢁT:
Tꢀ thꢁp niên cuꢂi thꢃ kꢄ XX ñꢃn nay, Thành
phꢂ Hꢅ Chí Minh là mꢆt trong nhꢇng trung tâm
sôi ñꢆng cꢈa văn hꢉc kꢊch và sân khꢋu kꢊch
cꢈa cꢌ nưꢍc. Gꢎn vꢍi hoꢏt ñꢆng cꢈa sân khꢋu
kꢊch nói, trong hơn 20 năm qua, văn hꢉc kꢊch
Thành phꢂ ñã hình thành nên ñꢆi ngũ tác giꢌ
kꢊch bꢌn chuyên nghiꢐp, ñưa ñꢃn công chúng
nhꢇng tác phꢑm phꢌn ánh nhꢇng xung ñꢆt
trong cuꢆc sꢂng và thꢃ giꢍi nꢆi tâm, nꢆi cꢌm
cꢈa con ngưꢒi Viꢐt Nam giai ñoꢏn ñꢓi mꢍi và
hꢆi nhꢁp cꢈa ñꢋt nưꢍc cũng như ñóng góp
kinh nghiꢐm cho viꢐc tiꢃp thu và vꢁn dꢔng
nhꢇng thành tꢕu nghꢐ thuꢁt xây dꢕng kꢊch bꢌn
cꢈa kꢊch nói hiꢐn ñꢏi thꢃ giꢍi, phù hꢖp vꢍi thói
quen tiꢃp nhꢁn cꢈa ngưꢒi Viꢐt.
Bài viꢃt này khái quát ñꢗc ñiꢘm nꢆi dung
phꢌn ánh, trong ñó tꢁp trung vào nꢆi dung
xung ñꢆt, và nghꢐ thuꢁt xây dꢕng kꢊch bꢌn trên
phương diꢐn xây dꢕng cꢂt truyꢐn, xây dưng
nhân vꢁt, xây dꢕng ngôn ngꢇ ñꢂi thoꢏi và vꢁn
dꢔng thꢈ pháp nghꢐ thuꢁt mꢍi cꢈa kꢊch bꢌn
văn hꢉc kꢊch nói Thành phꢂ Hꢅ Chí Minh
ñương ñꢏi. Bài viꢃt hy vꢉng góp thêm vào
nhꢇng ñánh giá, tꢓng kꢃt vꢙ văn hꢉc kꢊch
Thành phꢂ Hꢅ Chí Minh trong thꢒi gian hơn 20
năm qua ñꢃn nay.
Tꢀ khóa: kꢊch bꢌn văn hꢉc ñương ñꢏi, văn hꢉc kꢊch ñương ñꢏi, kꢊch nói ñương ñꢏi, kꢊch
nói Thành phꢂ Hꢅ Chí Minh ñương ñꢏi
1. Nꢀi dung xung ñꢀt trong kꢁch bꢂn văn hꢃc
Thành phꢄ Hꢅ Chí Minh ñương ñꢆi
cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
thành bꢅn nhóm như sau:
Hơn 20 năm qua, kꢀch nói cꢁ nưꢂc loay hoay
tìm giꢁi pháp thoát khꢃi khó khăn do thiꢄu khán giꢁ.
Trong bꢅi cꢁnh ñó, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh chꢇn hưꢂng ñi thích ꢈng vꢂi thꢀ trưꢉng ñꢊ tꢆn
tꢋi và phát triꢊn. Tꢌ sꢍ phát triꢊn cꢎa sân khꢏu kꢀch
nói mà văn hꢇc kꢀch Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh có
ñiꢐu kiꢑn phát triꢊn vꢐ sꢅ lưꢒng tác phꢓm, phꢁn ánh
nhꢔng xung ñꢕt ñang ñꢖt ra trong xã hꢕi, cuꢕc sꢅng,
ñꢆng thꢉi chuyꢊn tꢁi ñꢄn công chúng nhꢔng thông
ñiꢑp mang tính chꢏt hưꢂng thiꢑn, khuyꢄn thiꢑn.
ꢗ góc ñꢕ ñꢐ tài và phꢋm vi hiꢑn thꢍc, qua khꢁo
sát hơn 60 tác phꢓm dành ñưꢒc nhiꢐu quan tâm cꢎa
công chúng thành phꢅ khoꢁng thꢘp niên cuꢅi thꢄ kꢙ
XX ñꢄn nay, chúng tôi thꢏy có thꢊ phân chia ñꢐ tài
-
-
-
-
Chính luꢘn.
Lꢀch sꢚ.
Tình yêu-hôn nhân-gia ñình.
ðꢋo ñꢈc cá nhân.
Có thꢊ sꢅ lưꢒng tác phꢓm ꢛ các mꢁng ñꢐ tài có
khác nhau nhưng nhìn chung phꢋm vi hiꢑn thꢍc mà
kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh quan tâm
khá rꢕng. Trong ñó, ñꢐ tài vꢐ tình yêu-hôn nhân-gia
ñình cùng vꢂi ñꢐ tài vꢐ ñꢋo ñꢈc cá nhân là nhꢔng ñꢐ
tài liên quan ñꢄn phꢋm vi hiꢑn thꢍc cꢎa cá nhân
chiꢄm hơn 70% sꢅ lưꢒng kꢀch bꢁn. Xu hưꢂng này
cꢎa kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi
cũng nꢜm trong xu hưꢂng chung cꢎa kꢀch nói Viꢑt
Nam, như nhà nghiên cꢈu Phan Trꢇng Thưꢛng
Trang 96
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
(trong Phan Cꢍ ðꢑ (Chꢎ biên), Văn hꢀc Viꢁt Nam
thꢂ kꢃ XX: Nhꢄng vꢅn ñꢆ lꢇch sꢈ và lý luꢉn, Nhà
xuꢏt bꢁn Giáo dꢝc, Hà Nꢕi, năm 2004) nhꢘn ñꢀnh vꢐ
kꢀch nói sau Hꢕi diꢞn sân khꢏu năm 1985: kꢀch nói
Viꢑt Nam sau thꢉi kỳ ñꢟi mꢂi ñã có mꢕt bưꢂc
chuyꢊn tꢌ kꢀch thꢉi sꢍ-chính luꢘn sang kꢀch tâm lý.
Tꢌ góc ñꢕ ñꢐ tài, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh trong hơn 20 năm qua ñã cꢅ gꢠng ñưa ñꢄn ñꢕc
giꢁ và khán giꢁ bꢈc tranh phong phú vꢐ ñꢉi sꢅng
cꢎa ngưꢉi thành phꢅ nói riêng và vùng Nam bꢕ nói
chung. Cꢝ thꢊ:
ꢗ mꢁng ñꢐ tài chính luꢘn, kꢀch bꢁn văn hꢇc
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi cũng phꢁn ánh
mꢕt sꢅ hiꢑn tưꢒng tiêu cꢍc trong xã hꢕi hiꢑn nay
như sꢍ xuꢅng cꢏp cꢎa ñꢋo ñꢈc xã hꢕi, thói vô trách
nhiꢑm cꢎa mꢕt sꢅ cán bꢕ công quyꢐn, thói vô cꢁm
như Quꢏ bom ñiꢂc cꢎa Nguyꢞn Thanh Bình. Còn
Ngưꢐi thi hành án tꢈ cꢎa Phꢋm Văn Quý, tꢌ không
gian cꢎa trꢋi giam, cho thꢏy thꢍc trꢋng là phꢋm
pháp, tꢕi ác diꢞn ra ꢛ hꢤu hꢄt các tꢤng lꢂp xã hꢕi.
Bên cꢋnh ñó, kꢀch bꢁn văn hꢇc thành phꢅ cũng
ñꢐ cꢘp ñꢄn nhꢔng nhꢔng xung ñꢕt trong ñꢉi sꢅng
nghꢑ thuꢘt cꢎa ñꢏt nưꢂc như nghꢑ thuꢘt vꢀ nhân sinh
và nghꢑ thuꢘt vꢀ ñꢆng tiꢐn trong Nhꢄng con ma nhà
hát (Lê Hoàng), hay giá trꢀ thꢘt và giꢁ trong nghꢑ
thuꢘt trong Ca sĩ ngôi sao (Lê Hoàng). Tác phꢓm
Nhꢄng bóng ma nhà hát ñꢖt ra hàng loꢋt nghꢀch lý
diꢞn ra ꢛ mꢕt nơi làm nghꢑ thuꢘt mà nhꢔng diꢞn
viên tài năng ñã chuyꢊn sang tꢏu hài, ñóng phim,
kiꢄm tiꢐn bꢜng cách thi... gameshow. Còn tác phꢓm
Ca sĩ ngôi sao (Lê Hoàng) phơi bày góc khuꢏt cꢎa
hoꢋt ñꢕng ca nhꢋc cꢎa ñꢏt nưꢂc hiꢑn nay. Kꢀch bꢁn
văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh cũng ñi vào
nhꢔng hiꢑn tưꢒng xã hꢕi liên quan ñꢄn giꢂi trꢢ hiꢑn
nay như sꢅng thꢚ. Tác phꢓm Sꢑng thꢈ cꢎa Ngꢇc
Trúc ñꢐ cꢘp ñꢄn xung ñꢕt vꢐ lꢅi sꢅng, lꢅi yêu chân
thành và ngꢕ nhꢘn cꢎa giꢂi trꢢ.
ꢗ mꢁng ñꢐ tài mang tính chꢏt chính luꢘn, kꢀch
nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh tꢘp trung vào mꢕt sꢅ
xung ñꢕt mang tính chꢏt thꢉi sꢍ trong quá trình xây
dꢍng, phát triꢊn và hꢕi nhꢘp cꢎa ñꢏt nưꢂc như xung
ñꢕt trong phát triꢊn kinh tꢄ (tác phꢓm Hoa Biꢊn cꢎa
Lê Bình). Hoa biꢊn phꢁn ánh xung ñꢕt giꢔa phương
thꢈc làm giàu bꢜng mꢇi cách và làm giàu mꢕt cách
bꢐn vꢔng. Hay như xung ñꢕt giꢔa hꢕi nhꢘp và giꢔ
gìn văn hóa truyꢐn thꢅng (ðꢅt lꢋ cꢎa Ngꢇc Linh,
Tình duyên thuꢋ trưꢌc cꢎa Thanh Hoàng, Biꢊn cꢎa
Lê Duy Hꢋnh), giꢔa văn hóa ꢈng xꢚ phương ðông
và Phương Tây (Dꢍ cꢎ Hoài Lang cꢎa Thanh
Hoàng).
Xung ñꢕt vꢐ văn hóa ꢛ các tác phꢓm kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh chꢡ mꢂi dꢌng lꢋi ꢛ nhꢔng
va chꢋm, chưa ñꢄn mꢈc gay gꢠt. ðây cũng là ñiꢊm
ñáng tiꢄc trong cách ñꢖt vꢏn ñꢐ và xꢚ lý cꢎa các
kꢀch bꢁn văn hꢇc thuꢕc phꢋm vi ñꢐ tài này. Bꢛi vì
nhꢔng biꢄn chuyꢊn trong thꢉi kỳ xây dꢍng, phát
triꢊn và hꢕi nhꢘp cꢎa ñꢏt nưꢂc nói chung và Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh nói riêng ñang tác ñꢕng và làm
thay ñꢟi nhꢔng giá trꢀ văn hóa cꢎa ñô thꢀ cũng như
nông thôn. Xung ñꢕt vꢐ nhꢘn thꢈc và ꢈng xꢚ giꢔa
các thꢄ hꢑ trong gia ñình và xã hꢕi, xung ñꢕt giꢔa
giá trꢀ văn hóa cũ và mꢂi, giꢔa truyꢐn thꢅng và hiꢑn
ñꢋi chưa ñưꢒc kꢀch nói ñꢖt ra, lý giꢁi ñꢊ tꢋo nên sꢍ
chia sꢢ, cꢁm thông giꢔa thꢄ hꢑ già và trꢢ cũng như
bꢁo vꢑ nhꢔng hiꢑn tưꢒng văn hóa tích cꢍc, phê phán
nhꢔng hiꢑn tưꢒng văn hóa tiêu cꢍc hoꢖc lꢣi thꢉi.
Nhìn chung, ꢛ nhꢔng xung ñꢕt mang tính chꢏt
thꢉi sꢍ, chính luꢘn, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh ñương ñꢋi ñã có gꢠng tái hiꢑn mꢕt sꢅ
xung ñꢕt mang tính chꢏt thꢉi sꢍ. Nꢕi dung xung
ñꢕt, nhìn chung, chꢡ mꢂi dꢌng lꢋi ꢛ ñꢖt vꢏn ñꢐ hoꢖc
nên lên hiꢑn tưꢒng chꢈ tác giꢁ chưa ñi ñꢄn bꢁn chꢏt,
chưa thꢍc sꢍ ñꢖt ra rꢅt ráo nhꢔng vꢏn ñꢐ ñꢊ công
chúng nghiꢐn ngꢥm và tìm hưꢂng giꢁi quyꢄt. Các
nhân vꢘt trong phꢋm vi xung ñꢕt này cũng hành
ñꢕng mꢕt cách chꢌng mꢍc và tiꢄt chꢄ, chưa quyꢄt
liꢑt. ðây có thꢊ xem là ñiꢐu ñáng tiꢄc trong mꢁng ñꢐ
tài này cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh ñương ñꢋi.
Trong khi ñó, các tác phꢓm thuꢕc ñꢐ tài lꢀch sꢚ
lꢋi phꢁn ánh sꢠc nét nhꢔng xung ñꢕt mang tính chꢏt
Trang 97
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
thꢉi sꢍ và ñꢘm tính chính luꢘn thông qua nhꢔng giai
thoꢋi và nhân vꢘt lꢀch sꢚ. ðó là xung ñꢕt giꢔa trách
nhiꢑm vꢂi dân, vꢂi nưꢂc và nhꢔng toan tính cá nhân
trong Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi (Hoàng Hꢔu ðꢁn); xung
ñꢕt giꢔa sꢍ tꢍ mãn, bꢏt cꢓn, chia rꢦ vꢂi cꢁnh giác,
ñoàn kꢄt trong thꢉi bình trong Nꢒ thꢓn (Lê Duy
Hꢋnh); xung ñꢕt giꢔa quan niꢑm lꢏy dân làm gꢅc
vꢂi bꢋo quyꢐn làm gꢅc trong cai trꢀ ñꢏt nưꢂc trong
Vương thánh Triꢆu Lê (Lê Duy Hꢋnh); và xung ñꢕt
giꢔa quan niꢑm, hành ñꢕng vì dân vꢂi sꢍ tham lam,
vꢀ kꢙ, vơ vét cꢎa dân trong Tꢏ quân Lê Văn Duyꢁt
(Phꢋm Văn Quý).
Ngꢇc Linh, Ngưꢐi vꢖ ma cꢎa Xuyên Lâm); giá trꢀ
thꢍc và giá trꢀ ꢁo trong tình yêu (Hꢍnh phúc trên
ñꢕi hoa máu cꢎa Mꢨ Dung); tình yêu và thù hꢘn
(Thꢈ yêu lꢓn nꢄa cꢎa Hoàng Thái Thanh); tình yêu
và vꢘt chꢏt (Mèo Hoang cꢎa Nguyên Thꢁo); hꢋnh
phúc ưꢂc mơ và hiꢑn thꢍc (Trò chơi cꢔa quꢃ cꢎa
Vương Huyꢐn Cơ, Chuyꢂn tàu ñꢂn thiên ñưꢐng cꢎa
Lê Hoàng, Tơ duyên cꢎa Minh Hùng). Xu hưꢂng
thꢈ hai là nhꢔng xung ñꢕt gꢠn vꢂi bꢅi cꢁnh, tác
ñꢕng cꢎa môi trưꢉng xã hꢕi như: tình yêu và ñꢀa vꢀ
xã hꢕi (Chưa yêu sao hiꢊu cꢎa Vương Huyꢐn Cơ),
tình yêu và sꢍ toan tính (Nꢂu như yêu cꢎa Vương
Huyꢐn Cơ), tình yêu và sꢍ dꢅi trá (Trꢓn gian phꢏi
có tình yêu cꢎa Hoàng Thái Thanh, Mꢗ và ngưꢐi
tình cꢎa Lê Chí Trung). Tính chꢏt giáo dꢝc nhꢩ
nhàng là ñꢖc ñiꢊm nꢟi bꢘt trong các tác phꢓm kꢀch
thuꢕc mꢁng ñꢐ tài này. Không chú trꢇng vào viꢑc
ñꢓy cao xung ñꢕt, các tác phꢓm thuꢕc ñꢐ tài tình
yêu-hôn nhân-gia ñình thưꢉng khai thác chꢎ yꢄu ꢛ
nhꢔng va chꢋm, hiꢊu lꢤm cꢎa các nhân vꢘt ñꢊ
hưꢂng tꢂi viꢑc rút ra nhꢔng bài hꢇc nhꢩ nhàng vꢐ
nhꢘn thꢈc và hành vi trong tình yêu-hôn nhân-gia
ñình.
Chính ꢛ mꢁng ñꢐ tài lꢀch sꢚ, kꢀch nói Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh mꢂi có nhꢔng tác phꢓm tiêu biꢊu, gây
ñưꢒc tiꢄng vang. Thông qua viꢑc tái hiꢑn và làm
mꢂi nhꢔng xung ñꢕt lꢀch sꢚ, các tác giꢁ ñã ñꢖt ra và
giꢁi quyꢄt thꢏu ñáo nhꢔng xung ñꢕt ñang ñꢖt ra cꢎa
ñꢏt nưꢂc. Sꢍ va chꢋm, xung ñꢕt ñưꢒc thꢊ hiꢑn ñꢘm
nét như tuyꢄn nhân vꢘt Nguyꢞn Trãi, Nguyꢞn Thꢀ
Lꢕ vꢂi tuyꢄn nhân vꢘt Hoàng hꢘu Nguyꢞn Thꢀ Anh,
thái giám Tꢋ Thanh trong Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi hay
giꢔa Tꢁ quân Lê Văn Duyꢑt vꢂi Phó tꢟng trꢏn Gia
ðꢀnh Huỳnh Công Lý trong Tꢏ quân Lê Văn Duyꢁt.
Hành ñꢕng nhân vꢘt quyꢄt liꢑt ñꢊ khꢧng ñꢀnh ý chí
tꢍ do cꢎa mình như nhân vꢘt Lê Thánh Tông trong
Vương thánh triꢆu Lê. Nhưng cũng tꢌ viꢑc mưꢒn
các câu chuyꢑn lꢀch sꢚ ñꢊ xây dꢍng kꢀch bꢁn, thꢊ
hiꢑn quan ñiꢊm mà ta thꢏy rꢜng dưꢉng như các tác
giꢁ kꢀch bꢁn chꢀu mꢕt áp lꢍc nhꢏt ñꢀnh khi tái hiꢑn
nhꢔng xung ñꢕt mang tính chꢏt thꢉi sꢍ, chính luꢘn
mà trong báo cáo tꢟng kꢄt nhiꢑm kỳ 2011-2015 cꢎa
Chi hꢕi tác giꢁ kꢀch bꢁn thuꢕc Hꢕi sân khꢏu Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh gꢇi là “tꢍ kiꢊm duyꢑt bút pháp, tư
tưꢛng”.
ꢗ ñꢐ tài vꢐ ñꢋo ñꢈc cá nhân, các tác phꢓm thuꢕc
phꢋm vi ñꢐ tài vꢐ ñꢋo ñꢈc cá nhân thꢊ hiꢑn các xung
ñꢕt ña dꢋng trong phꢋm vi ñꢋo ñꢈc như: giꢔa cái
thiꢑn và cái ác (Hꢀa hꢕn cꢎa Bùi Quꢅc Bꢁo, Quꢏ
tim máu cꢎa Thái Hòa, Hꢕn ma báo oán cꢎa Vương
Huyꢐn Cơ); chân thành và giꢁ dꢅi (Sát thꢔ hai mꢏnh
cꢎa Lê Hoàng), Hoàng Oanh cꢎa Ngꢇc Linh), Ba
ngưꢐi ñàn ông hꢀ Lôi cꢎa Hoàng Thái Thanh-Mꢨ
Dung); tham vꢇng và sꢍ lương thiꢑn (Ngôi nhà anh
túc cꢎa Nguyꢞn Mꢋnh Tuꢏn); giꢔa ñꢀnh kiꢄn và vꢀ
tha, bao dung (Xóm Gà cꢎa Vương Huyꢐn Cơ); giꢔa
thù hꢘn và lòng vꢀ tha (Giꢂng lꢍ cꢎa Phꢋn Văn Tân-
Huỳnh Anh Tuꢏn, Trái tim nhꢏy múa cꢎa Nguyꢞn
Thꢀ Minh Ngꢇc); giꢔa ñꢆng tiꢐn và phꢓm giá
(Chuyꢁn lꢍ cꢎa Lê Duy Hꢋnh).
ꢗ mꢁng ñꢐ tài vꢐ tình yêu, hôn nhân, gia ñình,
kꢀch bꢁn văn hꢇc thành phꢅ thưꢉng khai thác hai
dꢋng xung ñꢕt. Thꢈ nhꢏt là nhꢔng xung ñꢕt mang
tính muôn thuꢛ trong tình yêu, hôn nhân, gia ñình
như: tình yêu và sꢍ vꢀ kꢙ (Viꢁt võ ñưꢐng cꢎa Vương
Huyꢐn Cơ); tình yêu và sꢍ ghen tuông (Ngôi nhà
cꢔa nhꢄng linh hꢕn, Ngôi nhà thiꢂu ñàn bà cꢎa
Xung ñꢕt trong các tác phꢓm thuꢕc mꢁng ñꢐ tài
ñꢋo ñꢈc cá nhân thưꢉng là dꢋng xung ñꢕt giꢔa cái
thiꢑn và cái ác, giꢔa tích cꢍc và tiêu cꢍc, cho nên
Trang 98
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
diꢞn ra gay gꢠt, kꢀch tính. Xung ñꢕt trong ñꢐ tài này
ít nhiꢐu ñưꢒc các tác giꢁ ñꢖt ra và lý giꢁi tꢌ góc ñꢕ
tác ñꢕng tiêu cꢍc cꢎa xã hꢕi lên ñꢋo ñꢈc, nhân
phꢓm con ngưꢉi. ða phꢤn xung ñꢕt trong mꢁng hiꢑn
thꢍc này phꢁn ánh nhꢔng tác ñꢕng cꢎa mꢖt trái thꢀ
trưꢉng tác ñꢕng ñꢄn ñꢋo ñꢈc, nhân phꢓm con ngưꢉi.
Hiꢑn thꢍc diꢞn ra trưꢂc mꢠt khán giꢁ như mꢕt sꢍ
cꢁnh tꢡnh vꢐ nhꢔng suy thoái ñꢋo ñꢈc, nhân cách
ñang diꢞn ra trong xã hꢕi. Các tác phꢓm truyꢐn ñꢄn
khán giꢁ thông ñiꢑp vꢐ giꢔ gìn nhân phꢓm, ñꢋo ñꢈc
trưꢂc nhꢔng cám dꢣ cꢎa vꢘt chꢏt, danh vꢇng.
ñưꢒc xây dꢍng ñꢤy ñꢖn nên kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh chưa thꢍc sꢍ thꢊ hiꢑn rõ nét vai
trò tiên phong, nhꢋy cꢁm trưꢂc thꢉi cuꢕc.
ꢗ góc ñꢕ loꢋi xung ñꢕt, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh ñương ñꢋi khai thác cꢁ xung ñꢕt bên
trong lꢥn xung ñꢕt bên ngoài nhưng chꢎ yꢄu vꢥn sꢚ
dꢝng xung ñꢕt bên ngoài thꢊ hiꢑn qua xung ñꢕt giꢔa
tính cách vꢂi tính cách, ví dꢝ như: giꢔa lòng yêu
nưꢂc thương dân cꢎa Nguyꢞn Trãi vꢂi sꢍ vꢀ kꢙ cꢎa
Nguyꢞn Thꢀ Anh trong Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi (Hoàng
Hꢔu ðꢁn); giꢔa trung nghĩa cꢎa Nhan Tꢏn và xꢁo
quyꢑt cꢎa Cao Thꢝc trong Nꢒ thꢓn (Lê Duy Hꢋnh);
giꢔa nhꢘn thꢈc lꢏy dân làm gꢅc cꢎa Lê Thánh Tông
vꢂi nhꢘn thꢈc lꢏy vương quyꢐn làm gꢅc cꢎa Lê
Nguyꢞn Quꢅc Công trong Vương thánh Triꢆu Lê
(Lê Duy Hꢋnh).
ðiꢐu hꢋn chꢄ là tuy nhìn thꢏy thꢍc trꢋng và ꢁnh
hưꢛng, tác hꢋi cꢎa suy thoái ñꢋo ñꢈc cá nhân ñꢅi
vꢂi gia ñình, xã hꢕi, quꢅc gia nhưng nhiꢐu kꢀch bꢁn
chưa lý giꢁi thꢏu ñáo căn nguyên cꢎa sꢍ suy thoái
ñó, chưa nhꢘn thꢏy nhꢔng nguyên nhân tꢋo nên suy
thoái như tꢌ tác ñꢕng mꢖt trái cꢎa nꢐn kinh tꢄ thꢀ
trưꢉng, tꢌ viꢑc chưa gꢠn chꢖt giꢔa phát triꢊn kinh tꢄ
vꢂi xây dꢍng văn hóa, ñꢋo ñꢈc hay tꢌ viꢑc buông
lꢃng quꢁn lý và giáo dꢝc văn hóa, ñꢋo ñꢈc. Viꢑc lý
giꢁi chꢡ mꢂi dꢌng lꢋi ꢛ góc ñꢕ nhꢘn thꢈc và ñꢕng
mang tính chꢏt cá nhân nên còn thiꢄu sꢈc thuyꢄt
phꢝc. Ngoài ra, ꢛ mꢕt sꢅ tác phꢓm, nhꢏt là tác phꢓm
ñưꢒc gꢇi là kꢀch kinh dꢀ, kꢀch tính ñưꢒc tꢋo nên
không phꢁi là tꢌ sꢍ va chꢋm, ñꢏu tranh cꢎa các nhân
vꢘt mà tꢌ nhꢔng thꢎ pháp tꢋo nên không khí hꢆi
hꢕp mang tính chꢏt hoang ñưꢉng như hꢆn ma,
nhꢔng sꢍ kiꢑn ngꢥu nhiên kỳ bí… trong khi ñó ý
nghĩa xã hꢕi cꢎa hành ñꢕng kꢀch lꢋi không ñưꢒc tác
giꢁ lý giꢁi thꢏu ñáo hoꢖc nêu lên mꢕt cách mꢉ nhꢋt,
khiꢄn cho tác phꢓm mang nꢖng tính chꢏt giꢁi trí và
hiꢑu quꢁ giáo dꢝc, hưꢂng thiꢑn không cao.
Các xung ñꢕt bên ngoài ñꢐu là sꢍ va chꢋm cꢎa
các tính cách ñꢅi lꢘp nhau chꢈ không thꢏy có xung
ñꢕt giꢔa tính cách vꢂi hoàn cꢁnh hoꢖc xã hꢕi cho
nên cꢁm hꢈng chꢎ ñꢋo cꢎa phꢤn lꢂn các tác phꢓm
hoꢖc là khꢧng ñꢀnh tính tích cꢍc cꢎa cá nhân trong
viꢑc cꢁi tꢋo hoàn cꢁnh, cꢁi tꢋo bꢁn thân hoꢖc biꢊu
hiꢑn vꢂi cꢁm hꢈng hài hưꢂc chꢈ không mang màu
sꢠc bi quan. Vì vꢘy có thꢊ hiꢊu tꢋi sao kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi phꢤn lꢂn sꢚ
dꢝng thꢊ loꢋi chính kꢀch và thꢊ loꢋi hài kꢀch.
Kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh thiên
vꢐ xu hưꢂng sꢚ dꢝng mꢕt xung ñꢕt xuyên suꢅt tác
phꢓm. Ít khi xây dꢍng dꢍa trên nhiꢐu xung ñꢕt
chꢆng chéo, phꢈc tꢋp. Bên cꢋnh nhꢔng nguyên nhân
như ñꢁm bꢁo sꢍ thꢅng nhꢏt hành ñꢕng, tâm lý tiꢄp
nhꢘn cꢎa khán giꢁ thì chúng tôi cho rꢜng hoꢋt ñꢕng
biꢊu diꢞn cũng là yꢄu tꢅ chi phꢅi quan trꢇng. Hiꢑn
nay, các sân khꢏu kꢀch cꢎa Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñꢐu là nhꢔng sân khꢏu vꢌa hoꢖc nhꢃ, quy mô khán
giꢁ khoꢁng chꢌng 300-500 ngưꢉi/suꢏt diꢞn. Cho
nên các sân khꢏu kꢀch thưꢉng chꢇn nhꢔng kꢀch bꢁn
vꢌa vꢖn, sꢅ lưꢒng nhân vꢘt không lꢂn, phù hꢒp vꢂi
viꢑc duy trì hoꢋt ñꢕng biꢊu diꢞn hàng ñêm. Nhꢔng
kꢀch bꢁn có xung ñꢕt phꢈc tꢋp, chꢆng chéo, tuyꢄn
nhân vꢘt vꢌa phꢁi như Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi (Hoàng
Có thꢊ thꢏy rꢜng, ꢛ góc ñꢕ ñꢐ tài, tuy phꢋm vi
hiꢑn thꢍc khá rꢕng nhưng nꢕi dung xung ñꢕt cꢎa
kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương
ñꢋi mꢂi chꢡ dꢌng ꢛ góc ñꢕ phꢁn ánh và khơi gꢒi
tình cꢁm cho công chúng. Không nhiꢐu kꢀch bꢁn ñꢖt
ra cho công chúng nhꢔng vꢏn ñꢐ cꢤn suy nghĩ và ñꢐ
xuꢏt hưꢂng giꢁi quyꢄt nhꢔng vưꢂng mꢠc trong cuꢕc
sꢅng hôm nay cꢎa ngưꢉi dân Thành phꢅ và vùng
Nam bꢕ. Thiꢄu tính vꢏn ñꢐ, thiꢄu nhꢔng xung ñꢕt
Trang 99
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
Hꢔu ðꢁn) ñưꢒc Sân khꢏu kꢀch Idecaf dꢍng ꢛ mꢕt
nhà hát lꢂn hơn, ñꢆng thꢉi sꢅ lưꢒng các buꢟi diꢞn
cũng giꢂi hꢋn chꢈ không diꢞn ñưꢒc quanh năm như
cách kꢀch bꢁn dàn dꢍng tꢋi sân khꢏu kích thưꢂc nhꢃ
cꢎa mình.
hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi. Theo
chúng tôi, sꢛ dĩ nhiꢐu kꢀch bꢁn văn hꢇc thành phꢅ
chꢇn cách giꢁi quyꢄt theo hưꢂng ñiꢐu hòa, hóa giꢁi
xung ñꢕt có lꢦ do xuꢏt phát tꢌ viꢑc ñáp ꢈng nhu cꢤu
cꢎa công chúng ñꢋi chúng. Sau mꢕt ngày bꢐ bꢕn
cꢎa cuꢕc sꢅng, công chúng này tìm ñꢄn kꢀch nói ñꢊ
thꢃa mãn nhu cꢤu giꢁi trí. ꢗ nhꢔng kꢀch bꢁn chꢇn
cách giꢁi quyꢄt xung ñꢕt theo hưꢂng này, nhân vꢘt
hay tuyꢄn nhân vꢘt ñꢅi kháng hoꢖc lꢤm lꢋc tꢍ nhꢘn
thꢏy mình sai và quay vꢐ tích cꢍc. ðꢊ giꢁi quyꢄt
xung ñꢕt theo hưꢂng ñiꢐu hòa, trong quá trình vꢘn
ñꢕng cꢎa xung ñꢕt, các tác giꢁ tiꢄt chꢄ viꢑc ñꢓy
xung ñꢕt lên cao. ꢗ cao trào, mꢕt sꢍ kiꢑn hoꢖc hành
ñꢕng ñꢕt ngꢕt xuꢏt hiꢑn, khiꢄn cho cꢝc diꢑn thay
ñꢟi hoꢖc sꢍ thꢘt dꢏu kín ñưꢒc phơi bày khiꢄn nhân
vꢘt thꢈc tꢡnh. Chꢧng hꢋn như trong Ngôi nhà không
có ñàn ông (Ngꢇc Linh), sꢍ xuꢏt hiꢑn cꢎa vꢒ chꢆng
Thu cùng ñꢈa con khiꢄn cho bà Hꢘu thꢈc tꢡnh và
thay ñꢟi thái ñꢕ cꢎa mình. Bà Hꢘu chꢏp nhꢘn vꢒ
chꢆng Thu nghĩa là xung ñꢕt ñưꢒc hóa giꢁi. Quan
ñiꢊm thiên kiꢄn cꢎa bà ñã thꢏt bꢋi trưꢂc cô con gái
út, ñꢋi diꢑn cho mꢕt thꢄ hꢑ dám sꢅng thꢘt vꢂi chính
mình và dám chꢀu trách nhiꢑm vꢐ nhꢔng viꢑc mình
làm. Còn trong Vương Thánh Triꢆu Lê (Lê Duy
Hꢋnh), hành ñꢕng ñòi chꢄt cꢎa Lê Thánh Tông sau
tranh luꢘn vꢂi Lê Nguyꢞn Quꢅc Công ñã khiꢄn cho
nhân vꢘt Lê Nguyꢞn Quꢅc Công thꢈc tꢡnh vꢐ trách
nhiꢑm vꢂi dân, vꢂi nưꢂc. Giꢁi quyꢄt xung ñꢕt theo
hưꢂng ñiꢐu hòa, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh ñương ñꢋi thưꢉng dꢍa vào các sꢍ kiꢑn
hoꢖc hành ñꢕng mang tính bꢏt ngꢉ ñꢊ thay ñꢟi cꢝc
diꢑn. ða sꢅ cách giꢁi quyꢄt này không tꢋo nên sꢍ
thuyꢄt phꢝc. Cái kꢄt ñôi khi bꢏt ngꢉ vꢂi chính nhân
vꢘt và cꢁ ñꢕc giꢁ lꢥn khán giꢁ. Tuy nhiên cách giꢁi
quyꢄt xung ñꢕt như vꢘy giúp khán giꢁ vui vꢢ rꢉi
khꢃi rꢋp, không nꢖng nꢐ vꢐ mꢖt tư duy, ñáp ꢈng
mꢝc tiêu giꢁi trí.
Ngoài ra, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh không nhiꢐu tác phꢓm khai thác xung ñꢕt nꢕi
tâm tiêu biꢊu, gây ñưꢒc tiꢄng vang, mꢖc dù sꢅ
lưꢒng tác phꢓm theo hưꢂng khai thác hiꢑn thꢍc
xung ñꢕt liên quan ñꢄn cá nhân chiꢄm sꢅ lưꢒng lꢂn.
ðiꢐu ñó làm cho kꢀch nói thành phꢅ thiꢄu nhꢔng tác
phꢓm giúp công chúng trꢁi nghiꢑm, khám phá
nhꢔng giꢜng xé, day dꢈt trong nꢕi tâm, nꢕi cꢁm cꢎa
con ngưꢉi trưꢂc nhꢔng thay ñꢟi, biꢄn chuyꢊn cꢎa
cuꢕc sꢅng hôm nay.
Vꢐ giꢁi quyꢄt xung ñꢕt, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh phꢟ biꢄn vꢂi hai cách giꢁi quyꢄt
xung ñꢕt: theo hưꢂng dꢈt ñiꢊm và thꢈ hai là theo
hưꢂng ñiꢐu hòa và hóa giꢁi. ꢗ hưꢂng giꢁi quyꢄt thꢈ
nhꢏt, phꢤn chiꢄn thꢠng thưꢉng thuꢕc vꢐ cái thiꢑn,
cái chính nghĩa, cái tích cꢍc. Không nhiꢐu tác phꢓm
giꢁi quyꢄt theo hưꢂng ngưꢒc lꢋi, ngoꢋi trꢌ hai tác
phꢓm Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi cꢎa Hoàng Hꢔu ðꢁn và
Nꢒ thꢓn cꢎa Lê Duy Hꢋnh. ꢗ cꢁ hai tác phꢓm ñꢋi
diꢑn cho chính nghĩa ñꢐu không giành thꢠng lꢒi
trưꢂc ñꢋi diꢑn phi nghĩa. Tuy nhiên, dꢍa trên cơ sꢛ
hai bi kꢀch cꢎa lꢀch sꢚ dân tꢕc, Hoàng Hꢔu ðꢁn và
Lê Duy Hꢋnh ñã có cách xꢚ lý riêng ñꢊ tác phꢓm
mang ñꢄn mꢕt thông ñiꢑp khác vꢂi thông ñiꢑp quen
thuꢕc vꢂi khán giꢁ. Trong Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi, mꢖc
dù nhân vꢘt chính diꢑn cꢎa tác phꢓm thꢏt bꢋi trong
cuꢕc chiꢄn chꢅng lꢋi nhân vꢘt phꢁn diꢑn nhưng toàn
cꢝc thì nhꢔng nhân vꢘt này ñã dành ñưꢒc thꢠng lꢒi
vꢂi sꢍ ngꢒi ca, tôn vinh tꢏm lòng trong sáng tꢌ nhân
dân. Còn ꢛ tác phꢓm Nꢒ thꢓn cũng vꢥn trên nꢐn bi
kꢀch lꢀch sꢚ nhưng ñiꢐu mà tác phꢓm hưꢂng ñꢄn là
lý giꢁi sꢈc mꢋnh chiꢄn thꢠng quân xâm lưꢒc cꢎa
nhà nưꢂc Âu Lꢋc và nguyên nhân mꢏt nưꢂc vào tay
Triꢑu ðà.
Tóm lꢋi, có thꢊ thꢏy rꢜng, nꢕi dung xung ñꢕt
trong kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh trong hơn
20 năm qua khá ña dꢋng, bao quát nhiꢐu mꢖt cꢎa
thꢉi sꢍ, xã hꢕi cũng như con ngưꢉi cá nhân cꢎa
Giꢁi quyꢄt xung ñꢕt theo hưꢂng ñiꢐu hòa, hóa
giꢁi là hưꢂng giꢁi quyꢄt phꢟ biꢄn cꢎa kꢀch bꢁn văn
Trang 100
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
thành phꢅ, vùng Nam bꢕ. Do ñó cùng vꢂi kꢀch nói
cꢁ nưꢂc, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñã ñi
tuyꢄn ñꢤu trong viꢑc phꢁn ánh ñꢉi sꢅng, xã hꢕi, con
ngưꢉi cꢎa ñꢏt nưꢂc thꢉi kỳ ñꢟi mꢂi, qua ñó góp
phꢤn ñꢀnh hưꢂng văn hóa, lꢅi sꢅng, bꢆi dưꢪng nhân
cách, tâm hꢆn cho khán giꢁ, nhꢏt là khán giꢁ trꢢ.
ðiꢐu ñó thꢊ hiꢑn ý thꢈc, trách nhiꢑm cꢎa nghꢑ sĩ
kꢀch nói thành phꢅ trong viꢑc tꢋo nên nhꢔng kꢀch
bꢁn ñꢊ khán giꢁ tꢍ thanh lꢇc, tꢍ nhꢘn thꢈc, tꢌ ñó
ñiꢐu chꢡnh hành ñꢕng, hoàn thiꢑn bꢁn thân và môi
trưꢉng sꢅng xung quanh mình.
Nhìn chung, kꢀch nói Viꢑt Nam 30 năm qua ña
sꢅ vꢥn vꢘn dꢝng phương pháp xây dꢍng kꢀch bꢁn
theo quan niꢑm và nguyên tꢠc xây dꢍng kꢀch bꢁn
cꢎa kꢀch cꢟ ñiꢊn, trên cơ sꢛ phương pháp sáng tác
hiꢑn thꢍc và phương pháp sáng tác hiꢑn thꢍc xã hꢕi
chꢎ nghĩa. So vꢂi các thꢊ loꢋi văn hꢇc khác như tꢍ
sꢍ, thơ, quá trình cách tân nghꢑ thuꢘt kꢀch nói Viꢑt
Nam hiꢑn ñꢋi và ñương ñꢋi không diꢞn ra mꢋnh mꢦ
thành mꢕt trào lưu. Sau thꢉi gian phát triꢊn mꢋnh tꢌ
thꢘp niên 80 ñꢄn ñꢤu thꢘp niên 90 cꢎa thꢄ kꢙ XX,
tình trꢋng khó khăn vꢐ khán giꢁ ñã khiꢄn cho tiꢄn
trình cách tân, ñꢟi mꢂi nghꢑ thuꢘt cꢎa thꢊ loꢋi này
có phꢤn chꢘm lꢋi.
Tuy nhiên cũng cꢤn thꢏy rꢜng viꢑc không nhiꢐu
kꢀch bꢁn tiêu biꢊu thꢊ hiꢑn và có hưꢂng giꢁi quyꢄt
thuyꢄt phꢝc vꢐ nhꢔng xung ñꢕt mang tính thꢉi sꢍ,
chính luꢘn là mꢕt sꢍ phát triꢊn thiꢄu toàn diꢑn, nhꢋy
bén và năng ñꢕng cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi. Bꢛi mꢕt trong nhꢔng thꢄ
mꢋnh và hꢏp dꢥn cꢎa thꢊ loꢋi kꢀch nói là tính chꢏt
tiên phong, nhꢋy cꢁm trưꢂc nhꢔng vꢏn ñꢐ thꢉi sꢍ
ñꢖt ra vꢂi cuꢕc sꢅng và con ngưꢉi.
Nꢜm trong tiꢄn trình chung cꢎa kꢀch nói Viꢑt
Nam tꢌ khoꢁng thꢘp niên cuꢅi cꢎa thꢄ kꢙ XX ñꢄn
nay, nghꢑ thuꢘt xây dꢍng kꢀch bꢁn cꢎa kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi ñi theo hai xu
hưꢂng:
-
Thꢈ nhꢏt, theo nhꢔng nguyên tꢠc nghꢑ thuꢘt
cꢎa kꢀch nói cꢟ ñiꢊn, trên nꢐn tꢁng phương
pháp sáng tác cꢎa chꢎ nghĩa hiꢑn thꢍc và chꢎ
nghĩa hiꢑn thꢍc xã hꢕi chꢎ nghĩa.
Các xung ñꢕt trong kꢀch ñưꢒc thꢊ hiꢑn hꢤu hꢄt
bꢜng xung ñꢕt bên ngoài, giꢔa tính cách và tính
cách. Cách ñꢖt vꢏn ñꢐ nhꢩ nhàng chꢈ không gay
gꢠt, quyꢄt liꢑt. Cách thꢈc giꢁi quyꢄt xung ñꢕt phꢤn
lꢂn theo hưꢂng ñiꢐu hòa, hóa giꢁi trong kꢀch bꢁn
văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi chꢀu sꢍ
chi phꢅi không nhꢃ cꢎa thói quen tiꢄp nhꢘn, nhu
cꢤu, thꢀ hiꢄu cꢎa khán giꢁ ñꢋi chúng và hoꢋt ñꢕng tꢟ
chꢈc biꢊu diꢞn cꢎa các sân khꢏu kꢀch nói Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh. ðiꢐu này có thꢊ giúp cho kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh duy trì sꢍ tꢆn tꢋi cꢎa mình.
Tuy nhiên vꢐ lâu dài, ñꢊ có mꢕt nꢐn tꢁng phát triꢊn
bꢐn vꢔng, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh cꢤn
phꢁi mꢋnh dꢋn nâng tꢤm thꢓm mꢨ cꢎa công chúng
bꢜng các kꢀch bꢁn văn hꢇc vꢂi cách ñꢖt ra và giꢁi
quyꢄt mꢂi mꢢ, sâu sꢠc hơn, vꢂi ñiꢊm nhìn, góc nhìn
ña dꢋng, làm nꢐn tꢁng cho sꢍ vꢘn ñꢕng lên mꢈc cao
hơn và bꢐn vꢔng cꢎa kꢀch nói thành phꢅ.
-
Thꢈ hai, tiꢄp thu mꢕt sꢅ kꢨ thuꢘt xây dꢍng
kꢀch bꢁn mꢂi cꢎa kꢀch nói Phương Tây hiꢑn
ñꢋi và ñương ñꢋi.
Trong phꢋm vi bài viꢄt này, chúng tôi tꢘp trung
khꢁo sát ñꢖc ñiꢊm nghꢑ thuꢘt xây dꢍng kꢀch bꢁn
văn hꢇc kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương
ñꢋi trên bꢅn phương diꢑn: xây dꢍng cꢅt truyꢑn và
cꢏu trúc tác phꢓm, xây dꢍng nhân vꢘt, xây dꢍng
ngôn ngꢔ và mꢕt sꢅ tiꢄp thu, vꢘn dꢝng nhꢔng thꢎ
pháp nghꢑ thuꢘt mꢂi.
2.1. Xây dꢉng cꢄt truyꢇn
Kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi ña
phꢤn thuꢕc dòng kꢀch kꢀch tính hay hòa cꢁm. Mô
hình cꢅt truyꢑn ñꢐu không nꢜm ngoài phꢋm vi mô
hình xây dꢍng cꢅt truyꢑn cꢎa kꢀch cꢟ ñiꢊn, truyꢐn
thꢅng, ngay cꢁ nhꢔng tác phꢓm ñã tꢌng ñꢋt ñưꢒc
tiꢄng vang trên lĩnh vꢍc sân khꢏu như: Ngôi nhà
không có ñàn ông (Ngꢇc Linh), Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi
(Hoàng Hꢔu ðꢁn), Dꢍ cꢎ hoài lang (Thanh Hoàng),
2. Nghꢇ thuꢈt xây dꢉng kꢁch bꢂn văn hꢃc
Thành phꢄ Hꢅ Chí Minh ñương ñꢆi
Trang 101
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
Trái tim nhꢏy múa (Nguyꢞn Thꢀ Minh Ngꢇc), Nꢒ
thꢓn (Lê Duy Hꢋnh)… Vꢂi mô hình tꢟ chꢈc sꢍ kiꢑn
theo 5 hꢆi, hành ñꢕng kꢀch vꢘn ñꢕng theo quy luꢘt
nhân quꢁ và thꢉi gian tuyꢄn tính. Sꢍ khác biꢑt chꢡ
nꢜm ꢛ phꢤn cao trào và phꢤn mꢛ nút thành mꢕt,
ñꢆng thꢉi không gò bó vꢐ thꢉi gian và không gian
hành ñꢕng. Mꢕt ví dꢝ vꢂi tꢟ chꢈc sꢍ kiꢑn cꢎa kꢀch
bꢁn Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi (Hoàng Hꢔu ðꢁn). Xung
ñꢕt giꢔa trách nhiꢑm vꢂi dân, vꢂi nưꢂc và nhꢔng
toan tính cá nhân cꢝ thꢊ hóa thành xung ñꢕt giꢔa vꢒ
chꢆng Gián nghꢀ ñꢋi phu Nguyꢞn Trãi vꢂi Hoàng
phi Nguyꢞn Thꢀ Anh và các gian quan ñưꢒc tꢟ chꢈc
trong kꢀch bꢁn như sau:
Phꢊn mꢋ ñꢊu
Nguyꢞn Thꢀ Anh lo Cái chꢄt cꢎa Vua Biên giꢂi bꢀ quân Nguyꢞn Thꢀ Lꢕ bꢀ Nguyꢞn Trãi thꢁn
sꢒ ñꢈa con trong Lê Thái Tôn, giꢖc lâm le xâm xꢚ tꢚ, cung nꢔ trꢢ nhiên ñón nhꢘn cái
bꢝng Tiꢑp dư Ngꢇc Nguyꢞn Thꢀ Anh lưꢒc, trong nưꢂc khuyên Nguyꢞn chꢄt. Nguyꢞn Thꢀ
Phꢊn thꢌt nút
Phꢊn phát triꢍn
Phꢊn cao trào
Phꢊn mꢋ nút
Giao sꢦ tiꢄm ngôi lên ngôi nhiꢄp nhân dân kéo vꢐ Trãi bꢃ trꢅn nhưng Anh day dꢈt trưꢂc
cꢎa Thái tꢚ Bang chính, Nguyꢞn Trãi kinh thành gây áp Nguyꢞn Trãi không nhꢔng bóng ma
Cơ.
và Nguyꢞn Thꢀ Lꢕ lꢍc ñòi thꢁ Nguyꢞn bꢃ trꢅn. Cung nꢔ oan khuꢏt.
bꢀ bꢠt giam. Trãi và Nguyꢞn trꢢ ñã nói lên ñiꢐu
Thꢀ Lꢕ.
bí mꢘt vꢐ cái chꢄt
cꢎa vua Lê Thái
Tôn.
Mô hình cꢅt truyꢑn 5 hꢆi khá phꢟ biꢄn trong
tác giꢁ kꢀch bꢁn cꢤn thay ñꢟi tư duy theo hưꢂng tꢌ
ñáp ꢈng nhu cꢤu cꢎa khán giꢁ ñꢋi chúng ñꢄn dꢥn dꢠt
và nâng cao thꢓm mꢨ cꢎa lꢂp khán giꢁ này.
Ngoài ra, viꢑc sꢚ dꢝng phꢟ biꢄn cꢏu trúc kꢀch 5
hꢆi có lꢦ còn liên quan ñꢄn thꢉi lưꢒng cꢎa mꢕt vꢛ
diꢞn. Trung bình mꢕt vꢛ diꢞn hiꢑn nay tꢋi các sân
khꢏu kꢀch thành phꢅ diꢞn ra khoꢁng tꢌ 120 phút
hoꢖc 180 phút. Tuy nhiên cũng cꢤn thꢏy rꢜng vꢏn ñꢐ
ñꢖt ra vꢌa phꢁi thì dung lưꢒng cꢎa kꢀch bꢁn và vꢛ
diꢞn cũng nên vꢌa phꢁi, không nên phꢝ thuꢕc vào
thꢉi gian biꢊu diꢞn mà kéo dài tác phꢓm khiꢄn cho
hành ñꢕng nhân vꢘt không tꢘp trung, vꢏn ñꢐ không
ñưꢒc nêu bꢘt mà ngưꢉi xem thì cꢁm thꢏy tác phꢓm
dài lê thê, tꢎn mꢎn. Bên cꢋnh ñó, cꢅ gꢠng kéo dài
tác phꢓm cũng không hꢧn là cách thꢈc hꢒp lý. Vꢂi
thꢉi lưꢒng tꢌ 2 ñꢄn 3 tiꢄng, lꢋi biꢊu diꢞn vào ban
ñêm nên khi vꢛ diꢞn kꢄt thúc thì cũng ñã quá khuya
mà khán giꢁ lꢋi không có nhiꢐu thꢉi ñiꢊm lꢍa chꢇn
ñi xem cũng là nguyên nhân khiꢄn hꢇ ngꢋi ñꢄn vꢂi
sân khꢏu kꢀch.
kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi. ða sꢅ
kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ tuân thꢎ chꢖt chꢦ theo
nguyên tꢠc thꢅng nhꢏt hành ñꢕng, ít có kꢀch bꢁn ñan
xen nhiꢐu cꢅt truyꢑn, nhiꢐu hành ñꢕng, nhiꢐu tuyꢄn
xung ñꢕt. Lý giꢁi cho ñiꢐu này, chúng tôi cho rꢜng
áp lꢍc tꢌ khán giꢁ, ngưꢉi duy trì sꢍ tꢆn tꢋi cꢎa các
sân khꢏu là không nhꢃ. Mꢖc dù hiꢑn nay, các sân
khꢏu ñã tính ñꢄn phân khúc khán giꢁ ñꢊ dꢍng vꢛ,
tꢌng bưꢂc nâng nhu cꢤu thꢓm mꢨ nhưng ñꢈng trưꢂc
áp lꢍc vꢐ kinh doanh vꢥn khiꢄn cho nꢣ lꢍc này diꢞn
ra không ñꢐu ñꢖn và cũng rꢏt ít so vꢂi viꢑc sꢚ dꢝng
và dꢍng nhꢔng tác phꢓm theo lꢅi truyꢐn thꢅng, phù
hꢒp vꢂi thói quen tiꢄp nhꢘn cꢎa khán giꢁ ñꢋi chúng.
Do ñó, mꢕt kꢀch bꢁn vꢂi cꢅt truyꢑn ñưꢒc tꢟ chꢈc
theo lꢅi truyꢐn thꢅng cùng vꢂi viꢑc kꢄt hꢒp các
mꢁng miꢄng trình diꢞn mang tính chꢏt hài hưꢂc ñꢊ
khán giꢁ dꢞ theo dõi nhꢜm giꢁi quyꢄt nhu cꢤu giꢁi
trí ñang là xu hưꢂng chung cꢎa kꢀch nói Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh. Xây dꢍng kꢀch bꢁn theo thói quen
tiꢄp nhꢘn cꢎa công chúng ñꢋi chúng là trꢛ lꢍc cho
sáng tꢋo cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh ñương ñꢋi. Kꢀch nói thành phꢅ mà trưꢂc hꢄt là
Bên cꢋnh ñó, trong xây dꢍng cꢅt truyꢑn, kꢀch
bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi hay
có sꢍ xuꢏt hiꢑn cꢎa sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ ꢛ phꢤn cao trào
Trang 102
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
và mꢛ nút cꢎa tác phꢓm. Trong nghꢑ thuꢘt xây dꢍng
kꢀch bꢁn, sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ và sꢍ kiꢑn ngꢥu nhiên là
hai thꢎ pháp nghꢑ thuꢘt thưꢉng ñưꢒc sꢚ dꢝng. Viꢑc
sꢚ dꢝng hai loꢋi sꢍ kiꢑn này nhꢜm mꢝc ñích: tꢋo
tình huꢅng khiꢄn cho nhân vꢘt bꢕc lꢕ bꢁn chꢏt cꢎa
mình và tꢋo nên tính hꢏp dꢥn ngưꢉi xem. Nguyên
tꢠc khi sꢚ dꢝng hai loꢋi sꢍ kiꢑn này là phꢁi ñꢁm bꢁo
tính liꢐn mꢋch và logic, ñꢖt trong diꢞn tiꢄn tâm lý
nhân vꢘt và sꢍ phát triꢊn cꢎa hꢑ thꢅng sꢍ kiꢑn cꢎa
cꢅt truyꢑn. Sꢍ xuꢏt hiꢑn cꢎa sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ ꢛ phꢤn
cao trào và mꢛ nút cꢎa tác phꢓm khiꢄn xoay chuyꢊn
tình thꢄ kꢀch, thay ñꢟi vꢀ thꢄ và mꢅi quan tương
quan giꢔa các tính cách, tꢌ ñó giꢁi tꢃa xung ñꢕt.
Tuy nhiên, nꢄu sꢍ xuꢏt hiꢑn cꢎa hai sꢍ kiꢑn này
lꢃng lꢢo, không ăn nhꢘp vꢂi logic phát triꢊn sꢍ kiꢑn
và tính cách nhân vꢘt mà tác giꢁ ñã dꢫn dꢠt tꢌ trưꢂc
thì ñiꢐu ñó thꢊ hiꢑn sꢍ non tay và bꢄ tꢠc cꢎa tác giꢁ.
Nhìn chung, viꢑc chꢇn sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ ñꢊ ñꢓy xung
ñꢕt lên cao trào và mꢛ nút ngay sau ñó ñã mang ñꢄn
nhꢔng hiꢑu ꢈng nhꢏt ñꢀnh cho tác phꢓm. Ví dꢝ như
Lê Bình ñưa sꢍ kiꢑn Trí ñánh mìn san hꢆ ngꢤm rꢆi
giꢄt chꢄt cꢁ ngưꢉi cha cꢎa mình ñang lꢖn xuꢅng
biꢊn ñꢊ tháo mìn trꢛ thành phꢤn cao trào và kꢄt thúc
cꢎa kꢀch bꢁn Hoa biꢊn, tꢋo nên cꢁm xúc kinh hoàng
cho cꢁ nhân vꢘt và ngưꢉi xem. Khiꢄn cho ngưꢉi
xem phꢁi day dꢈt khôn nguôi vꢐ bi kꢀch làm giàu
thiꢄu bꢐn vꢔng trên nhꢔng miꢐn quê cꢎa ñꢏt nưꢂc.
Nhưng ꢛ hưꢂng ngưꢒc lꢋi, sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ này nꢄu
sꢚ dꢝng không hꢒp lý, nghĩa là không gꢠn liꢐn vꢂi
hꢑ thꢅng sꢍ kiꢑn, mꢋch phát triꢊn tâm lý, tính cách
cꢎa nhân vꢘt hoꢖc có mà mꢉ nhꢋt thì sꢦ khiꢄn cho
tác phꢓm trꢛ nên dꢛ dꢁm. Như trong kꢀch bꢁn
Ngưꢐi nhà quê (Lam Tuyꢐn), sꢍ kiꢑn ðꢖng và
Phꢝng trꢛ vꢐ, trꢅn trong nhà ñꢊ theo dõi toàn bꢕ
diꢞn biꢄn mꢏy ngày qua trong nhà cꢎa ông Lꢠm và
bà Tám ñꢊ rꢆi thay ñꢟi nhꢘn thꢈc vꢐ cha mꢩ cꢎa
mình là mꢕt sꢍ kiꢑn bꢏt ngꢉ mang tính chꢏt gưꢒng
ép ñꢊ giꢁi quyꢄt xung ñꢕt. Lꢣi này không phꢁi là ít
gꢖp trong kꢀch bꢁn văn hꢇc cꢎa kꢀch nói Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi, nhꢏt là ꢛ thꢊ loꢋi hài kꢀch.
Mꢕt vꢏn ñꢐ nꢔa trong xây dꢍng cꢅt truyꢑn là vài
năm trꢛ lꢋi ñây, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
rꢕ lên xu hưꢂng kꢀch kinh dꢀ. Sꢍ thu hút khán giꢁ
cꢎa hai vꢛ kꢀch Ngưꢐi vꢖ ma (Xuyên Lâm) vào năm
2006, rꢆi ñꢄn Quꢏ tim máu (Thái Hòa) vào năm
2008 có thꢊ xem là mꢛ ñꢤu cho cho xu hưꢂng kꢀch
kinh dꢀ tꢋi Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh. Cho ñꢄn nay,
kꢀch kinh dꢀ ñang chiꢄm sꢅ lưꢒng áp ñꢁo so vꢂi các
thꢊ loꢋi kꢀch khác ꢛ các sân khꢏu kꢀch tꢋi Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh, thꢘm chí có nhꢔng sân khꢏu
chuyên vꢐ kꢀch kinh dꢀ và có nhꢔng tác giꢁ kꢀch bꢁn
chuyên viꢄt kꢀch bꢁn vꢐ thꢊ loꢋi kꢀch này như Bùi
Quꢅc Bꢁo, Tâm Ngꢇc. Khái niꢑm kinh dꢀ ñang
ñưꢒc sꢚ dꢝng tꢋi sân khꢏu kꢀch Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh ñưꢒc hiꢊu như là sꢍ có mꢖt cꢎa các yꢄu tꢅ li
kì. Theo chúng tôi ñó chưa hꢧn là kꢀch thuꢕc dòng
văn hꢇc hay kꢀch kinh dꢀ (honor drama) tꢌng phát
triꢊn trong ꢛ phương Tây. Bꢛi vì ñꢖc trưng cꢎa các
tác phꢓm thuꢕc loꢋi văn hꢇc này là yꢄu tꢅ kì bí,
thꢘm chí ma quái phꢁi trꢛ thành trung tâm miêu tꢁ
cꢎa tác phꢓm. Còn loꢋi kꢀch kinh dꢀ nꢛ rꢕ trong thꢉi
gian qua cꢎa kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ña
sꢅ là sꢚ dꢝng thꢎ pháp nhꢜm lôi cuꢅn sꢍ hiꢄu kỳ
ngưꢉi xem. ðó là mꢕt cách ñꢊ tꢋo không khí kꢀch
tính cho tác phꢓm mang tính giꢁi trí. Cũng có nhꢔng
tác phꢓm sꢚ dꢝng các sꢍ kiꢑn mang tính chꢏt hoang
ñưꢉng, kỳ bí như ñꢕng lꢍc thúc ñꢓy nhân vꢘt hành
ñꢕng và bꢕc lꢕ nhꢔng bí mꢘt sâu kín ꢛ trong mình
như Ngưꢐi vꢖ ma cꢎa Xuyên Lâm và Quꢏ tim máu
cꢎa Thái Hòa. Hai tác phꢓm này ñã vꢘn dꢝng thành
công sꢍ kiꢑn li kì ñꢊ ngưꢉi xem khám phá thꢄ giꢂi
bên trong cꢎa nhân vꢘt trong cuꢕc ñꢏu tranh vꢂi tꢕi
ác và công lý. Các kꢀch bꢁn sꢚ dꢝng sꢍ kiꢑn li kì
trong cꢅt truyꢑn ñꢊ thúc ñꢓy nhân vꢘt bꢕc lꢕ tính
cách, hành ñꢕng cꢎa kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí
Minh ñꢐu gꢠn liꢐn vꢂi ñꢐ tài vꢐ ñꢋo ñꢈc cá nhân, ꢛ
ñó nꢟi lên xung ñꢕt giꢔa tꢕi ác và công lý như:
Ngưꢐi vꢖ ma (Xuyên Lâm), Quꢏ tim máu (Thái
Hòa), Hꢍnh phúc trên ñꢕi hoa máu (Mꢨ Dung),
Hꢕn ma báo oán (Vương Huyꢐn Cơ), Hꢀa hꢕn (Bùi
Quꢅc Bꢁo). ꢗ các cꢅt truyꢑn kꢀch dꢋng này, sꢍ kiꢑn
Trang 103
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
li kì ñóng vai trò rꢏt quan trꢇng. Nó vꢌa thúc ñꢓy
nhân vꢘt hành ñꢕng vꢌa là yꢄu tꢅ cuꢅn hút ngưꢉi
xem. Chꢧng hꢋn trong Ngưꢐi vꢖ ma (Xuyên Lâm)
là sꢍ kiꢑn ngưꢉi mꢩ ñã chꢄt hiꢑn vꢐ ñòi bꢠt bé Yꢄn
ñi, trong Quꢏ tim máu (Thái Hòa) là sꢍ kiꢑn Hꢜng
bꢀ ám ꢁnh bꢛi bꢈc ꢁnh thꢉ cꢎa Phương, trong Hꢍnh
phúc trên ñꢕi hoa máu (Mꢨ Dung) là sꢍ kiꢑn ngôi
nhà thưꢉng xuyên xuꢏt hiꢑn màu ñꢃ như máu cꢎa
loài hoa có tên Tꢚ Anh loang lꢟ khꢠp vưꢉn, dính cꢁ
vào áo quꢤn nꢄu ngưꢉi ta chꢧng may vưꢂng phꢁi.
Các sꢍ kiꢑn li kì này là ñiꢊm mꢛ ñꢤu và là ñꢕng lꢍc
khiꢄn cho nhân vꢘt hành ñꢕng nhꢜm ñi tìm sꢍ thꢘt.
Khi nhân vꢘt hành ñꢕng thì nó bꢠt ñꢤu va chꢋm vꢂi
các nhân vꢘt khác, xung ñꢕt bꢠt ñꢤu vꢘn ñꢕng cho
ñꢄn khi nhân vꢘt tìm ra câu trꢁ lꢉi. Tuy nhiên viꢑc
xây dꢍng sꢍ kiꢑn li kì phꢁi nꢜm trong mꢋch logic
cꢎa toàn bꢕ cꢅt truyꢑn chꢈ không phꢁi là nhꢔng sꢍ
kiꢑn ngꢥu nhiên, khiên cưꢪng như cái cách sꢚ dꢝng
hàng loꢋt các sꢍ kiꢑn tai nꢋn chꢄt ngưꢉi trong kꢀch
bꢁn Hꢕn ma báo oán (Vương Huyꢐn Cơ). Cho nên
sꢍ kiꢑn li kì ñưꢒc sꢚ dꢝng như mꢕt thꢎ pháp nghꢑ
thuꢘt ñꢊ cuꢅn hút, dꢫn dꢠt công chúng ñꢄn vꢂi chân-
thiꢑn-mꢨ sꢦ khác vꢂi viꢑc lꢋm dꢝng nó nhꢜm mꢝc
ñích thꢃa mãn cꢁm giác sꢒ hãi, tò mò cꢎa khán giꢁ,
khꢃa lꢏp nhꢔng thiꢄu hꢝt, yꢄu kém trong nꢕi dung
và kꢨ thuꢘt xây dꢍng kꢀch bꢁn văn hꢇc.
nghꢑ thuꢘt xây dꢍng kꢀch bꢁn văn hꢇc, các tác giꢁ
ñã tiꢄp thu lꢅi cꢏu trúc kꢀch bꢁn mꢛ cꢎa kꢀch nói
phương Tây hiꢑn ñꢋi, phù hꢒp vꢂi thói quen tiꢄp
nhꢘn kꢀch cꢎa khán giꢁ thành phꢅ. Viꢑc tiꢄp thu
dꢋng cꢏu trúc này theo hai hưꢂng, thꢈ nhꢏt ñꢖt
nhꢔng nhân vꢘt cꢎa mình vào sꢍ kiꢑn giꢁ ñꢀnh ñꢊ
nhân vꢘt hành ñꢕng như tác phꢓm Lùng ngưꢐi trong
mꢙng, Sát thꢔ hai mꢏnh và thꢈ hai là bꢕc lꢕ thꢄ giꢂi
nꢕi tâm và nꢕi cꢁm cꢎa mình như Chuyꢂn tàu ñꢂn
thiên ñưꢐng, Ngưꢐi ñàn bà thꢅt lꢍc, Thiên Thiên.
Sꢍ phù hꢒp thꢊ hiꢑn ꢛ chꢣ vꢥn có yꢄu tꢅ “truyꢑn”
ñꢊ ngưꢉi xem dõi theo chꢈ không hoàn toàn phi cꢅt
truyꢑn như dòng kꢀch hiꢑn thꢍc tâm lý hay kꢀch phi
lý phương Tây.
2.2. Xây dꢉng nhân vꢈt
ꢗ góc ñꢕ nꢕi dung, hình tưꢒng nhân vꢘt trong
kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương
ñꢋi khá phong phú. Khái quát lên có hai loꢋi nhân
vꢘt là: nhân vꢘt ñꢉi thưꢉng và nhân vꢘt lꢀch sꢚ.
Nhân vꢘt ñꢉi thưꢉng ñꢋi diꢑn cho nhiꢐu tꢤng lꢂp
ngưꢉi trong xã hꢕi như công nhân, nông dân, trí
thꢈc…, nhiꢐu vꢀ trí, ñꢀa vꢀ xã hꢕi, có vꢀ trí cao như
lãnh ñꢋo và cꢁ nhꢔng nhân vꢘt ꢛ vꢀ trí thꢏp cꢎa xã
hꢕi. Kꢀch bꢁn văn hꢇc thành phꢅ ñã thꢊ hiꢑn mꢕt
diꢑn mꢋo hình tưꢒng con ngưꢉi Nam bꢕ trong giai
ñoꢋn xây dꢍng, phát triꢊn và hꢕi nhꢘp cꢎa ñꢏt nưꢂc
ꢛ ñꢎ mꢇi thành phꢤn xã hꢕi. Trong sꢅ ñó, nhꢔng
nhân vꢘt bình dân chiꢄm ñưꢒc nhiꢐu tình cꢁm cꢎa
công chúng. Nhꢔng hình tưꢒng nhân vꢘt này kꢄt
tinh trong mình tính cách truyꢐn thꢅng cꢎa ngưꢉi
Nam bꢕ như nꢖng tình vꢂi quê hương như ông Tư
trong Dꢍ cꢎ Hoài Lang (Thanh Hoàng), Tư Hào
trong Biꢊn (Lê Duy Hꢋnh), trꢇng nhân nghĩa như
Sáu Yên trong ðꢅt lꢋ (Ngꢇc Linh), thꢎy chung như
Tư xích lô trong Trꢓu Cau (Thanh Hoàng), nghĩa
hiꢑp như Viꢑt trong Trái tim nhꢏy múa (Nguyꢞn Thꢀ
Minh Ngꢇc)…
Vꢂi viꢑc xây dꢍng cꢅt truyꢑn theo nguyên tꢠc cꢟ
ñiꢊn, truyꢐn thꢅng, cꢏu trúc tác phꢓm cꢎa kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi phꢤn lꢂn là cꢏu
trúc khép kín, theo công thꢈc phꢟ biꢄn: xung ñꢕt
kꢀch thúc ñꢓy hành ñꢕng kꢀch vꢘn ñꢕng cho ñꢄn khi
xung ñꢕt ñưꢒc giꢁi quyꢄt thì kꢄt thúc tác phꢓm.
Bên cꢋnh ña sꢅ tác phꢓm xây dꢍng cꢅt truyꢑn
theo nguyên tꢠc truyꢐn thꢅng và khép kín thì kꢀch
nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi cũng có
nhꢔng tác phꢓm theo xu hưꢂng xây dꢍng tình
huꢅng, vꢂi kꢄt cꢏu mꢛ như tác phꢓm Ngꢘ ngôn năm
2000, Chuyꢂn tàu ñꢂn thiên ñưꢐng, Sát thꢔ hai
mꢏnh, Lùng ngưꢐi trong mꢙng cꢎa Lê Hoàng,
Ngưꢐi ñàn bà thꢅt lꢍc cꢎa Nguyꢞn Thꢀ Minh Ngꢇc,
Thiên Thiên cꢎa Viꢑt Linh. Trong nꢣ lꢍc ñꢟi mꢂi
Hình tưꢒng nhân vꢘt lꢀch sꢚ xuꢏt hiꢑn trong các
tác phꢓm như Bí mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi, Nꢒ thꢓn, Vương
Thánh Triꢆu Lê, Tꢏ quân Lê Văn Duyꢁt. Riêng kꢀch
bꢁn Ngưꢐi ñàn bà thꢅt lꢍc cꢔa Nguyꢚn Thꢇ Minh
Trang 104
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
Ngꢀc là mꢕt hiꢑn tưꢒng xây dꢍng nhân vꢘt ñꢕc ñáo
cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñương ñꢋi khi tác giꢁ cho nhân vꢘt lꢀch sꢚ ñꢆng hiꢑn
và ñꢅi thoꢋi vꢂi nhân vꢘt ñương thꢉi.
vꢘt này ñã là nhꢔng nhân vꢘt có tính cách sꢠc sꢁo
trong lꢀch sꢚ hoꢖc trong tác phꢓm văn hꢇc. ðꢆng
thꢉi, các nhân vꢘt này ñưꢒc phát triꢊn tính cách trên
nꢐn cꢎa nhꢔng kꢀch bꢁn có cꢅt truyꢑn ñꢤy ñꢖn, xung
ñꢕt ñꢖt ra gay gꢠt.
ꢗ góc ñꢕ kiꢊu nhân vꢘt, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh phꢟ biꢄn vꢂi kiꢊu nhân vꢘt tính
cách, ñưꢒc xây dꢍng theo nguyên tꢠc cꢎa chꢎ nghĩa
hiꢑn thꢍc. Ngoài ra, kꢀch nói thành phꢅ bưꢂc ñꢤu có
nhꢔng kꢀch bꢁn văn hꢇc xây dꢍng nhân vꢘt biꢊu
trưng, biꢊu tưꢒng.
ꢗ phꢋm vi phꢁn ánh hiꢑn thꢍc cuꢕc sꢅng, mꢕt
sꢅ kꢀch bꢁn ñã xây dꢍng ñưꢒc nhꢔng nhân vꢘt vꢂi
tính cách hoàn chꢡnh, tꢋo nên sꢍ sinh ñꢕng và chiꢐu
sâu cho tác phꢓm như nhân vꢘt Tâm vꢂi tính cách
chꢏt phác, hꢆn hꢘu, làm ăn chân chính ñꢅi lꢘp vꢂi
tính cách lꢇc lõi, bꢏt chꢏp, chà ñꢋp lên mꢇi giá trꢀ
cꢎa Trí trong Hoa Biꢊn cꢎa Lê Bình. Nhân vꢘt bà
Thơm vꢂi tình yêu mù quáng, nuông chiꢐu con và
nhân vꢘt Hꢘu ñꢟ ñꢅn, hư hꢃng trong Tiꢂng vꢍc sành
cꢎa Trung Dân. ðiꢊm khá thú vꢀ trong xây dꢍng
nhân vꢘt cꢎa Hoa Biꢊn là Hai nhân vꢘt bà Thơm và
Hꢘu không phꢁi là cꢖp nhân vꢘt ñꢅi lꢘp vꢐ tính cách
mà theo hưꢂng nhân quꢁ. Hành ñꢕng cꢎa nhân vꢘt
ngưꢉi mꢩ tꢋo nên tính cách cho ngưꢉi con. Sꢍ
nuông chiꢐu cꢎa nhân vꢘt ngưꢉi mꢩ ñã góp phꢤn
làm cho con mình hư hꢃng và ñꢓy chính mình vào
bi kꢀch khi cùng lúc mꢏt cꢁ hai ngưꢉi con. Kꢀch bꢁn
Ngôi nhà không có ñàn ông cꢎa Ngꢇc Linh tuy chꢡ
ñi vào vꢏn ñꢐ thuꢕc phꢋm vi tình yêu, gia ñình,
nhưng dưꢂi ngòi bút khꢠc hꢇa tính cách nhân vꢘt
cꢎa Ngꢇc Linh, nhꢔng nhân vꢘt, vꢂi tính cách rõ
ràng in dꢏu trong tâm trí cꢎa ngưꢉi xem hơn 20 năm
nay như tính bꢁo thꢎ cꢎa nhân vꢘt bà Hꢘu, tính cam
chꢀu cꢎa nhân vꢘt Dì Ba, tính sꢠc sꢁo cꢎa nhân vꢘt
Xuân, tính buông thꢁ cꢎa nhân vꢘt Hꢋ và tính cách
quyꢄt liꢑt cꢎa nhân vꢘt Thu.
Trong xây dꢍng nhân vꢘt, các tác giꢁ thưꢉng
xây dꢍng hai tuyꢄn nhân vꢘt chính ñꢋi diꢑn cho hai
tuyꢄn xung ñꢕt giꢔa thiꢑn-ác, tích cꢍc-tiêu cꢍc, tiꢄn
bꢕ-lꢋc hꢘu… Hành ñꢕng cꢎa nhân vꢘt do tính cách
nhân vꢘt quyꢄt ñꢀnh. Hành ñꢕng nhân vꢘt tꢋo thành
mꢕt chuꢣi sꢍ kiꢑn-hành ñꢕng cꢎa cꢅt truyꢑn, mang
tính chꢏt nhân quꢁ, thúc ñꢓy hành ñꢕng kꢀch vꢘn
ñꢕng. Cách thꢈc thꢊ hiꢑn tính cách nhân vꢘt theo
công thꢈc phꢟ biꢄn là sꢍ kiꢑn-hành ñꢕng và ngôn
ngꢔ nhân vꢘt. Tính cách cꢎa nhân vꢘt còn thꢊ hiꢑn
thông qua ngôn ngꢔ cꢎa chính nhân vꢘt ñó hoꢖc qua
miêu tꢁ cꢎa mꢕt nhân vꢘt khác, ñꢆng thꢉi thông qua
viꢑc mꢛ rꢕng các thꢎ pháp miêu tꢁ nꢕi tâm nhân vꢘt
như phân thân, giꢏc mơ, ñꢆng hiꢑn.
Nhꢔng tính cách nhân vꢘt ñưꢒc xây dꢍng sꢠc
sꢁo, ñꢘm nét thưꢉng trong các kꢀch bꢁn thuꢕc phꢋm
vi ñꢐ tài lꢀch sꢚ hoꢖc nhꢔng kꢀch bꢁn ñưꢒc chuyꢊn
thꢊ tꢌ tác phꢓm văn hꢇc. Tiêu biꢊu như tích cách
chính trꢍc, yêu nưꢂc thương dân cꢎa nhân vꢘt
Nguyꢞn Trãi ñꢅi lꢘp vꢂi tính cách xu nꢀnh, gian xꢁo
cꢎa nhân vꢘt thái giám Tꢋ Thanh hay tích cách vꢀ kꢙ
cꢎa nhân vꢘt hoàng hꢘu Nguyꢞn Thꢀ Anh trong Bí
mꢉt vưꢐn Lꢁ Chi cꢎa Hoàng Hꢔu ðꢁn, tính cách
cương trꢍc và ñꢐ cao cꢁnh giác cꢎa Cao Thꢝc ñꢅi
lꢘp vꢂi tích cách nham hiꢊm cꢎa nhân vꢘt Nhan Tꢏn
và tích cách chꢎ quan, hưꢛng lꢋc cꢎa nhân vꢘt An
Dương Vương trong Nꢒ thꢓn cꢎa Lê Duy Hꢋnh;
tính cách lưu manh cꢎa Xuân trong Sꢑ ñꢒ cꢎa Lê
Chí Trung chuyꢊn thꢊ tꢌ tiꢊu thuyꢄt cùng tên cꢎa
nhà văn Vũ Trꢇng Phꢝng. Sꢛ dĩ tính cách nhân vꢘt
trong các kꢀch bꢁn này ñꢘm nét vì bꢁn thân các nhân
Vꢐ khai thác chiꢐu sâu tâm lý, nꢕi tâm nhân vꢘt,
kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi có
dòng kꢀch tâm lý mà tiêu biꢊu là các kꢀch bꢁn văn
hꢇc cꢎa tác giꢁ Ái Như, Thành Hꢕi (lꢏy bút danh
chung là Hoàng Thái Thanh). Các nhân vꢘt tâm lý
trong kꢀch cꢎa Hoàng Thái Thanh thưꢉng có sꢅ
phꢘn éo le và ñưꢒc ñꢖt vào nhꢔng tình huꢅng nhiꢐu
trăn trꢛ, day dꢈt. Hoàng Thái Thanh ñã sáng tác ba
tác phꢓm nꢅi tiꢄp nhau Thꢈ yêu lꢓn nꢄa, Màu cꢔa
tình yêu, Cꢏm ơn mình ñã yêu em khai thác tâm lý
Trang 105
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
nhân vꢘt Thôi Hꢆng Phꢏn và cô giáo Bích Hꢆng
trong nhꢔng tình huꢅng khác nhau. ðây cũng là
kiꢊu sáng tác kꢀch bꢁn nhiꢐu tꢘp ñꢕc ñáo. Thꢈ yêu
lꢓn nꢄa khai thác niꢐm day dꢈt giꢔa lòng hꢘn thù và
khát vꢇng yêu thương cꢎa nhân vꢘt Thôi Hꢆng Phꢏn
khi gꢖp cô giáo Bích Hꢆng. Màu cꢔa tình yêu khai
thác nꢕi tâm cꢎa hai nhân vꢘt này khi ngưꢉi vꢒ cũ
quay trꢛ vꢐ trưꢂc thꢐm ñám cưꢂi cꢎa hꢇ. Và Cꢏm
ơn mình ñã yêu em khai thác nꢕi tâm cꢎa hai nhân
vꢘt trưꢂc ngưꢪng cꢚa cꢎa cái chꢄt, chia lìa hꢇ. Các
kꢀch bꢁn dòng kꢀch tâm lý giúp diꢞn viên thꢊ hiꢑn
chiꢐu sâu diꢞn xuꢏt cꢎa mình và làm nên phong
cách riêng cꢎa tác giꢁ Hoàng Thái Thanh cũng như
sân khꢏu kꢀch Hoàng Thái Thanh.
Mꢖc dù sꢅ lưꢒng kꢀch bꢁn thꢉi gian qua khá lꢂn,
kiꢊu, loꢋi nhân vꢘt ñưꢒc thꢊ hiꢑn trong kꢀch bꢁn
phong phú nhưng kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñương ñꢋi chưa có nhiꢐu hình tưꢒng nhân vꢘt lưu
dꢏu sâu ñꢘm trong tâm trí cꢎa ñꢕc giꢁ cũng như
khán giꢁ. Lý do có thꢊ bꢠt nguꢆn tꢌ phꢤn lꢂn nꢕi
dung kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñi vào
nhꢔng xung ñꢕt mang tính chꢏt cá nhân hoꢖc sinh
hoꢋt ñꢉi sꢅng, không nhiꢐu các tác phꢓm khai thác
nhꢔng xung ñꢕt mang tính chꢏt xã hꢕi, thꢊ hiꢑn tính
chính luꢘn, tư tưꢛng sꢠc bén cho nên thiꢄu nhꢔng
nhân vꢘt trung tâm thꢊ hiꢑn sꢈc khái quát hóa và
ñiꢊn hình hóa ñꢖc trưng cꢎa thꢉi xây dꢍng, phát
triꢊn và hꢕi nhꢘp cꢎa thành phꢅ và ñꢏt nưꢂc. Ngoài
ra, khi ñi vào các ñꢐ tài có nꢕi dung gꢠn vꢂi bꢅi
cꢁnh ñꢏt nưꢂc hiꢑn nay, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi thưꢉng theo khuynh
hưꢂng kꢀch hiꢑn thꢍc phê phán. Các nhân vꢘt ñꢋi
diꢑn cho tiêu cꢍc trong xã hꢕi ñưꢒc ñiꢊn hình hóa
trong khi nhân vꢘt tích cꢍc thì lꢋi chưa ñưꢒc xây
dꢍng ñúng tꢤm, ñôi khi tác giꢁ xꢚ lý hành ñꢕng cꢎa
nhân vꢘt tích cꢍc mang tính chꢏt gưꢒng ép, chưa
hꢒp lý và thiꢄu sꢈc thuyꢄt phꢝc. Kꢀch bꢁn văn hꢇc
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi ñang thiꢄu
nhꢔng nhân vꢘt kꢄt tinh ñꢘm nét và mang hơi thꢛ
cꢎa thꢉi ñꢋi xây dꢍng, phát triꢊn và hꢕi nhꢘp cꢎa
thành phꢅ và ñꢏt nưꢂc, thiꢄu nhꢔng ngưꢉi “anh
hùng” cꢎa thꢉi cuꢕc.
Lê Hoàng có lꢦ là tác giꢁ có nhiꢐu kꢀch bꢁn sáng
tác theo xu hưꢂng nghꢑ thuꢘt phi truyꢐn thꢅng nhꢏt.
ꢗ góc ñꢕ xây dꢍng nhân vꢘt, nhân vꢘt trong kꢀch
cꢎa Lê Hoàng ñưꢒc xây dꢍng theo hưꢂng biꢊu
trưng, biꢊu tưꢒng hơn là tính cách. Tiêu biꢊu như
nhân vꢘt ngưꢉi chꢎ cꢚa hàng trong tác phꢓm Lùng
ngưꢐi trong mꢙng cꢎa Lê Hoàng. Nhân vꢘt này lúc
ñꢤu xuꢏt hiꢑn là mꢕt con ngưꢉi bình thưꢉng nhưng
vꢐ sau lꢋi ñưꢒc các nhân vꢘt nꢔ lꢠp ghép thành các
nhân vꢘt khác. Ngoài ra có thꢊ kꢊ ñꢄn nhân vꢘt
Miên Tâm trong Ngôi nhà anh túc cꢎa Nguyꢞn
Mꢋnh Tuꢏn. Nhân vꢘt Miên Tâm ám chꢡ bóng ñêm,
nhꢔng góc khuꢏt trong lòng ngưꢉi. Và nꢄu ta thꢃa
hiꢑp vꢂi nhân vꢘt ñꢏy thì tꢌng chút, tꢌng chút mꢕt,
nhân vꢘt ñꢏy sꢦ dꢥn ta ñꢄn con ñưꢉng xa ngã. Ngoài
ra, nhân vꢘt dàn ñꢆng ca trong kꢀch bꢁn Ngưꢐi ñàn
bà thꢅt lꢍc cꢔa Nguyꢞn Thꢀ Minh Ngꢇc cũng là mꢕt
nét mꢂi trong xây dꢍng nhân vꢘt cꢎa kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi. Nhân vꢘt này
vꢌa ñóng vai trò bình phꢓm như trong sân khꢏu
truyꢐn thꢅng Viꢑt Nam nhưng ñꢆng thꢉi ñóng vai
trò dꢥn dꢠt và thúc ñꢓy mꢋch kꢀch vꢘn ñꢕng ꢛ mꢕt
kꢀch bꢁn mà xung ñꢕt kꢀch không hiꢑn trên bꢐ nꢟi
thông qua sꢍ ñꢅi kháng giꢔa tính cách nhân vꢘt.
Nhân vꢘt giàn ñꢆng ca còn là mꢕt kiꢊu nhân vꢘt
biꢊu trưng, ñꢋi diꢑn cho tꢘp thꢊ nhꢔng ngưꢉi phꢝ nꢔ
Viꢑt Nam.
Cuꢅi cùng, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñương ñꢋi vꢥn còn nhiꢐu kꢀch bꢁn mà các nhân vꢘt
chꢎ yꢄu thꢊ hiꢑn vai trò chꢈc năng, ñꢋi diꢑn cho hai
thái cꢍc tꢅt-xꢏu, tích cꢍc-tiêu cꢍc mang tính chꢏt
giáo dꢝc tình cꢁm, ñꢋo ñꢈc hơn là thꢊ hiꢑn ñưꢒc
nhꢔng tính cách sinh ñꢕng, có chiꢐu sâu, vꢂi sꢈc
khái quát mang tính chꢏt xã hꢕi. Nguyên nhân này
thuꢕc vꢐ trình ñꢕ sáng tác cꢎa tác giꢁ kꢀch bꢁn. Các
nhân vꢘt ñưꢒc xây dꢍng theo nguyên tꢠc sáng tác
hiꢑn thꢍc nhưng chꢏt liꢑu, cơ sꢛ cꢎa hiꢑn thꢍc nꢕi
dung và hiꢑn thꢍc tâm lý nhân vꢘt chưa chꢠc chꢠn
và nhuꢤn nhuyꢞn. Cꢅt truyꢑn chưa xây dꢍng ñưꢒc
nhꢔng sꢍ kiꢑn, biꢄn cꢅ mang tính logic, phù hꢒp vꢂi
Trang 106
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
tích cách và sꢍ phát triꢊn cꢎa nhân vꢘt. Cho nên
hành ñꢕng cꢎa nhân vꢘt trưꢂc các sꢍ kiꢑn, biꢄn cꢅ
mang tính chꢏt khiên cưꢪng, không làm bꢘt lên tính
cách nhân vꢘt cũng như tính hꢒp lý vꢐ sꢍ tꢍ do ý
chí và hành ñꢕng cꢎa nhân vꢘt.
giꢇng lý luꢘn, triꢄt lý. ðây là phong cách ngôn ngꢔ
nhân vꢘt không chꢡ riêng kꢀch nói mà có lꢦ là phong
cách truyꢐn thꢅng cꢎa các nhân vꢘt trong văn hꢇc
Nam bꢕ tꢌ các tác phꢓm văn xuôi hoꢖc kꢀch nói ñꢤu
thꢄ kꢙ XX cꢎa Nam bꢕ cho ñꢄn nay. Ngôn ngꢔ
nhân vꢘt này là phꢁn chiꢄu phong cách ngôn ngꢔ và
tư duy cꢎa ngưꢉi Viꢑt vùng Nam bꢕ. ðiꢐu này vꢌa
góp phꢤn ñưa kꢀch nói gꢤn gũi vꢂi ñꢕc giꢁ, khán giꢁ
Nam bꢕ vꢌa cá tính hóa nhân vꢘt kꢀch trong thꢊ
hiꢑn bꢅi cꢁnh ñꢉi sꢅng, xã hꢕi, văn hóa và con
ngưꢉi vùng Nam bꢕ.
2.3. Xây dꢉng ngôn ngꢎ ñꢄi thoꢆi
ꢗ nghꢑ thuꢘt xây dꢍng ngôn ngꢔ, ngôn ngꢔ ñꢅi
thoꢋi cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñương ñꢋi phꢤn lꢂn vꢥn mang nhꢔng ñꢖc ñiꢊm
chung cꢎa ngôn ngꢔ kꢀch nói Viꢑt Nam hiꢑn ñꢋi.
Ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành
phꢅ Hꢆ Chí Minh là ngôn ngꢔ thꢊ hiꢑn hành ñꢕng
và tính cách nhân vꢘt. Ngôn ngꢔ hành ñꢕng ñưꢒc
thꢊ hiꢑn bꢜng tranh luꢘn, tꢏn công, truy vꢏn, thuyꢄt
phꢝc, cꢤu khꢓn, ñe dꢇa giꢔa các nhân vꢘt vꢂi
nhau… Tính logic cꢎa hành ñꢕng nhân vꢘt cũng thꢊ
hiꢑn qua tính logic trong ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi giꢔa
các nhân vꢘt. Không có vai trò dꢥn dꢠt cꢎa tác giꢁ
như trong thꢊ loꢋi văn hꢇc tꢍ sꢍ, nhꢔng gì thuꢕc vꢐ
nhân vꢘt ñưꢒc bꢕc lꢕ bꢜng chính ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi
cꢎa nhân vꢘt ñó. Ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi giúp ñꢕc giꢁ
hiꢊu ñưꢒc suy nghĩ, quan ñiꢊm cꢎa nhân vꢘt. Thông
qua ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi, tính cách nhân vꢘt ñưꢒc
bꢕc lꢕ, phơi bày.
2.4. Nhꢎng ñiꢍm mꢏi trong thꢐ pháp nghꢇ
thuꢈt
Vꢐ mꢖt thꢎ pháp nghꢑ thuꢘt, kꢀch nói Thành phꢅ
Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi bưꢂc ñꢤu ñã tiꢄp thu và vꢘn
dꢝng nhꢔng thꢎ pháp nghꢑ thuꢘt cꢎa kꢀch nói hiꢑn
ñꢋi thꢄ giꢂi vào xây dꢍng tác phꢓm. Có thꢊ kꢊ ñꢄn
các tác phꢓm vꢘn dꢝng thành công nhꢔng thꢎ pháp
mꢂi như :
Thꢎ pháp vꢐ giꢏc mơ ñưꢒc Hoàng Hꢔu ðꢁn vꢘn
dꢝng trong tác phꢓm Bí mꢉt vưꢐn lꢁ chi thông qua
giꢏc mơ cꢎa hoàng hꢘu Nguyꢞn Thꢀ Anh. Hoꢖc giꢏc
mơ cꢎa bà Hꢘu và cuꢕc ñꢅi thoꢋi cꢎa bà vꢂi bóng
trꢠng trong Ngôi nhà không có ñàn ông cꢎa Ngꢇc
Linh.
Bên cꢋnh ñó, ñiꢊm ñꢖc sꢠc trong ngôn ngꢔ kꢀch
bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi là
ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi miêu tꢁ và khꢠc hꢇa tính cách
nhân vꢘt theo hình tưꢒng con ngưꢉi Nam bꢕ. Viꢑc
khꢠc hóa tính cách Nam bꢕ ñưꢒc thꢊ hiꢑn thông qua
lꢅi khꢓu ngꢔ Nam bꢕ, sꢚ dꢝng lꢅi nói và phương
ngꢔ Nam bꢕ. Xây dꢍng ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi cꢎa
nhân vꢘt theo lꢅi khꢓu ngꢔ Nam bꢕ góp phꢤn vꢌa
khꢠc hꢇa tính cách nhân vꢘt, phù hꢒp vꢂi bꢅi cꢁnh
ñꢖt ra trong kꢀch bꢁn vꢌa góp phꢤn làm nên tính
chꢏt ñꢖc sꢠc cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh so vꢂi các ñꢀa phương khác cꢎa cꢁ nưꢂc.
Bên cꢋnh ñó, ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi cꢎa nhân vꢘt kꢀch
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñương ñꢋi ña phꢤn ñꢐu là
dꢋng ngôn ngꢔ hꢆn nhiên, chꢏt phác. Nhìn chung,
ngôn ngꢔ ñꢅi thoꢋi cꢎa nhân vꢘt trong kꢀch nói
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ít bóng bꢁy, ꢓn ý hay cao
Thꢎ pháp gián cách ñưꢒc Viꢑt Linh vꢘn dꢝng
trong tác phꢓm Thiên Thiên, vꢂi vai trò dꢥn dꢠt và
xâu nꢅi cꢅt truyꢑn cꢎa nhân vꢘt Thiên thiên. Hay
trong kꢀch bꢁn Ngưꢐi ñàn bà thꢅt lꢍc cꢎa Nguyꢞn
Thꢀ Minh Ngꢇc, vꢂi vai trò dꢥn dꢠt cꢎa nhân vꢘt
dàn ñꢆng ca.
Thꢎ pháp ñꢆng hiꢑn vꢐ không gian ñưꢒc Ngꢇc
Linh vꢘn dꢝng sáng tꢋo trong tác phꢓm Ngôi nhà
thiꢂu ñàn bà. Hai tuyꢄn nhân vꢘt tꢆn tꢋi ꢛ hai thꢄ
giꢂi khác nhau: thꢄ giꢂi cꢎa ngưꢉi sꢅng và thꢄ giꢂi
cꢎa ngưꢉi chꢄt. Nhân vꢘt ꢛ hai không gian này tuy
không ñꢅi thoꢋi trꢍc tiꢄp vꢂi nhau nhưng cùng song
song tꢆn tꢋi và quan sát lꢥn nhau.
Trong khi ñó, thꢎ pháp ñꢆng hiꢑn vꢐ thꢉi gian
ñưꢒc Nguyꢞn Thꢀ Minh Ngꢇc sꢚ dꢝng sáng tꢋo
trong Ngưꢐi ñàn bà thꢅt lꢍc. ꢗ tác phꢓm, nhân vꢘt
Trang 107
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
ngưꢉi chꢆng và nhꢔng ngưꢉi phꢝ nꢔ nꢟi tiꢄng trong
lꢀch sꢚ, truyꢐn thuyꢄt và văn hꢇc khác nhau vꢐ thꢉi
gian nhưng hꢇ cùng xuꢏt hiꢑn và ñꢅi thoꢋi vꢂi nhau.
Bên cꢋnh ñó, kꢀch bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh ñương ñꢋi cũng có nhꢔng tác phꢓm xây
dꢍng kiꢊu nhân vꢘt mang tính biꢊu trưng như ñꢖt
tên các nhân vꢘt là trꢠng, xanh, vàng, ñꢃ trong tác
phꢓm Lùng ngưꢐi trong mꢙng cꢎa Lê Hoàng hay
nhân vꢘt Miên Tâm trong tác phꢓm Ngôi nhà anh
túc cꢎa Trꢤn Mꢋnh Tuꢏn.
thành phꢅ trong bꢅi cꢁnh khó khăn chung cꢎa cꢁ
nưꢂc. Và chꢠc chꢠn, nꢄu ñꢐ cꢘp ñꢄn nhꢔng ñꢖc
ñiꢊm, thành tꢍu cꢎa kꢀch nói Viꢑt Nam thꢉi gian
qua, vꢂi tư cách là mꢕt thꢊ loꢋi văn hꢇc, mà không
nhꢠc ñꢄn nhꢔng ñóng góp trong viꢑc duy trì và phát
triꢊn ñꢕi ngũ sáng tác kꢀch bꢁn cũng như nꢕi dung
phꢁn ánh và nhꢔng ñiꢊm ñꢟi mꢂi vꢐ mꢖt nghꢑ thuꢘt
cꢎa kꢀch nói bꢁn văn hꢇc Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
ñương ñꢋi thì quꢁ là mꢕt thiꢄu sót.
Thꢉi gian vꢌa qua, văn hꢇc kꢀch Thành phꢅ Hꢆ
Chí Minh ñã tiꢄn nhꢔng bưꢂc mꢋnh vꢐ lꢍc lưꢒng
sáng tác, sꢅ lưꢒng kꢀch bꢁn. Nhưng nhìn tꢟng thꢊ,
nꢣ lꢍc ñꢟi mꢂi chưa trꢛ thành xu hưꢂng chꢎ ñꢋo.
Kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh ñang hiꢄm nhꢔng
kꢀch bꢁn văn hꢇc mang chiꢐu sâu tư duy, mꢂi lꢋ vꢐ
ñiꢊm nhìn và nghꢑ thuꢘt thꢊ hiꢑn. Mà kꢀch bꢁn văn
hꢇc vꢂi tư cách là khâu ñꢤu tiên, quan trꢇng cꢎa
toàn bꢕ quy trình sáng tꢋo vꢛ diꢞn cꢤn phꢁi thay ñꢟi
và ñꢟi mꢂi trưꢂc tiên. Cho nên cꢤn thiꢄt phꢁi có
nhꢔng hꢣ trꢒ cho nhꢔng tác giꢁ, kꢀch bꢁn mꢋnh dꢋn
ñꢟi mꢂi. Hiꢑn nay nhꢔng kꢀch bꢁn cách tân vꢥn còn
bꢀ khuꢏt lꢏp bꢛi nhꢔng kꢀch bꢁn sáng tác theo lꢅi
mòn, công thꢈc. ðꢟi mꢂi phꢁi gꢆm cꢁ vꢐ nꢕi dung
và nghꢑ thuꢘt xây dꢍng kꢀch bꢁn, ñꢟi mꢂi vꢐ tư duy
tuyꢊn chꢇn, sꢚ dꢝng kꢀch bꢁn và cꢁ cách thꢈc ꢈng
xꢚ vꢂi tác giꢁ, tác phꢓm tꢌ chính các sân khꢏu kꢀch
nói cꢎa thành phꢅ. ðꢟi mꢂi phꢁi tiꢄp tꢝc ñưꢒc
khuyꢄn khích, tꢋo ñiꢐu kiꢑn và phꢁi trꢛ thành xu
hưꢂng chꢎ ñꢋo.
Nhìn chung, mꢕt sꢅ ñiꢊm mꢂi trong thꢎ pháp
xây dꢍng kꢀch bꢁn văn hꢇc thꢄ giꢂi hiꢑn ñꢋi ñã
ñưꢒc mꢕt sꢅ tác giꢁ kꢀch bꢁn thành phꢅ tiꢄp thu và
vꢘn dꢝng sáng tꢋo trong ñiꢐu kiꢑn cꢝ thꢊ cꢎa kꢀch
nói Viꢑt Nam và Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh, phù hꢒp
vꢂi thói quen tiꢄp nhꢘn cꢎa công chúng. Và trong
tình hình cꢎa văn hꢇc kꢀch Viꢑt Nam nói chung và
Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh nói riêng cꢤn tꢋo ñiꢐu kiꢑn
cho nhꢔng kꢀch bꢁn văn hꢇc theo xu hưꢂng ñꢟi mꢂi
nghꢑ thuꢘt ñꢄn vꢂi công chúng, ñꢆng thꢉi trꢛ thành
xu hưꢂng chꢎ ñꢋo nhꢜm thúc ñꢓy tiꢄn trình phát
triꢊn cꢎa kꢀch nói chꢈ không chꢡ dꢌng lꢋi ꢛ viꢑc xây
dꢍng tác phꢓm mꢂi lꢋ nhꢜm thu hút khán giꢁ ñꢄn
vꢂi sân khꢏu. Bꢛi lꢀch sꢚ kꢀch nói thꢄ giꢂi ñã chꢈng
minh rꢜng nꢄu không có sꢍ ñꢟi mꢂi tꢌ kꢀch bꢁn văn
hꢇc gꢆm cꢁ nꢕi dung và nghꢑ thuꢘt thꢊ hiꢑn thì sꢦ
rꢏt khó có nhꢔng ñꢟi mꢂi trong nghꢑ thuꢘt dàn dꢍng
và trình diꢞn kꢀch.
3. Kꢑt luꢈn
Trong hơn 20 năm qua, Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh
là mꢕt trong nhꢔng ñꢀa phương, không muꢅn nói là
duy nhꢏt cꢎa cꢁ nưꢂc, có hoꢋt ñꢕng sáng tác kꢀch
bꢁn và biꢊu diꢞn kꢀch nói sôi ñꢕng. Có thꢊ còn
nhꢔng ý kiꢄn khác nhau vꢐ sꢍ chưa ñꢆng ñꢐu vꢐ
chꢏt lưꢒng nghꢑ thuꢘt cꢎa kꢀch bꢁn văn hꢇc, vꢛ diꢞn
và cꢁ cách thꢈc tꢟ chꢈc hoꢋt ñꢕng cꢎa kꢀch nói
thành phꢅ nhưng có mꢕt ñiꢐu không thꢊ phꢎ nhꢘn là
vꢂi tâm huyꢄt cꢎa ñꢕi ngũ tác giꢁ kꢀch bꢁn, ñꢋo
diꢞn, diꢞn viên và các nghꢑ sĩ có liên quan, thꢊ loꢋi
văn hꢇc và sân khꢏu này ñã tꢆn tꢋi và phát triꢊn tꢋi
Cuꢅi cùng, kꢀch nói Thành phꢅ Hꢆ Chí Minh chꢡ
có thꢊ tiꢄp tꢝc phát triꢊn vꢔng chꢠc khi nꢣ lꢍc ñꢟi
mꢂi phꢁi diꢞn ra cùng lúc, cùng chiꢐu ꢛ cꢁ hai
phương diꢑn: văn hꢇc kꢀch và sân khꢏu kꢀch. Bꢛi sꢦ
khó có mꢕt nꢐn sân khꢏu kꢀch phát triꢊn nꢄu không
có mꢕt nꢐn văn hꢇc kꢀch phát triꢊn và ngưꢒc lꢋi.
Riêng ꢛ góc ñꢕ văn hꢇc, bên cꢋnh viꢑc nâng cao lꢍc
lưꢒng sáng tác kꢀch bꢁn, văn hꢇc kꢀch Thành phꢅ
ñang cꢤn mꢕt sꢍ quan tâm ñúng mꢈc cꢎa giꢂi phê
bình và nghiên cꢈu văn hꢇc.
Trang 108
TAÏP CHÍ PHAÙT TRIEÅN KH&CN, TAÄP 19, SOÁ X1-2016
The features of content and playwriting art
in Ho Chi Minh City’s contemporary play
•
Luu Trung Thuy
Vietnam National University - Ho Chi Minh City
ABSTRACT:
Since the last decade of the twentieth
century, Ho Chi Minh City has become one of
the Vietnamese lively dramatic literature and
theater centers. During the past twenty years,
together with dramatic theater, Ho Chi Minh
playwriting techniques to suit Vietnamese’s
drama reception habits.
This paper generally provides content
feature (focus on conflicts) and playwriting art
feature (focus on plots, characteristics,
dialogue language construction and the
acquirement of new art techniques in Ho Chi
Minh City’s contemporary literary scripts),
contributing to the evaluation and summary of
Ho Chi Minh City’s dramatic literature during
the past.
City’s dramatic literature has built up
a
professional playwriter force, providing
audiences plays which reflect the conflicts
between human’s life in the time of Vietnam’s
reformation and integration. Besides, these
plays have contributed experiences in
acquiring and applying the world modern
Keywords: drama, Contemporary Vietnamese play, Contemporary Vietnamese drama,
Contemporary Ho Chi Minh City play, Contemporary Ho Chi Minh City drama
TÀI LIꢂU THAM KHꢃO
[1]. Annette J.Saddik (2007), Contemporary
American drama, Edinburgh University Press,
Edinburgh.
[6]. John Howard Lawson (1960), Theory and
technique of playwriting, Hill and Wang, New
York.
[2]. David Krasner (2012), A history of modern
drama, Wiley-Blackwell, Oxford.
[7]. Marvin Carlson (1993), Theories of the
theatre: a historical and critical survey, from
the Greeks to the present, Cornell University
Press, New York.
[3]. Trꢤn Trꢇng ðăng ðàn (2004), Nghꢁ thuꢉt sân
khꢅu Viꢁt Nam, Nhà xuꢏt bꢁn Văn hꢇc, Hà
Nꢕi.
[8]. Oscar G.Brockett, Robert Findlay (1991),
Century of innovation: A history of European
and American theatre and drama since the
late nineteenth century, Allyn and Bacon,
Massachusetts.
[4]. Trꢤn Trꢇng ðăng ðàn (2011), Kꢇch Viꢁt Nam:
thưꢋng thꢛc và bình luꢉn, Nhà xuꢏt bꢁn Văn
hóa-Văn nghꢑ, Tp Hꢆ Chí Minh.
[5]. Phan Cꢍ ðꢑ (2004), Văn hꢀc Viꢁt Nam thꢂ kꢃ
XX: Nhꢄng vꢅn ñꢆ lꢇch sꢈ và lý luꢉn, Nhà xuꢏt
bꢁn Giáo dꢝc, Hà Nꢕi.
[9]. ðình Quang, “Kꢀch nói giai ñoꢋn tꢌ sau Cách
mꢋng tháng Tám ñꢄn nay”, Tꢍp chí Văn hꢀc,
sꢑ 7, tr.3-12 (2001).
Trang 109
SCIENCE & TECHNOLOGY DEVELOPMENT, Vol 19, No.X1-2016
[10]. ðình Quang, “ðiꢊm qua phương pháp sáng tꢋo
cꢎa sân khꢏu phương Tây”, Tꢍp chí sân khꢅu,
sꢅ tháng 10, tháng 11, tr.56-59 (2012).
[13]. Tꢏt Thꢠng (1996), Diꢁn mꢍo sân khꢅu: nghꢁ sĩ
và tác phꢝm, Nhà xuꢏt bꢁn Sân khꢏu, Hà Nꢕi.
[14]. Viꢑn sân khꢏu (1995), 20 năm sân khꢅu Viꢁt
Nam (1975-1995), Nhà xuꢏt bꢁn Sân khꢏu, Hà
Nꢕi.
[11]. Nguyꢞn Thꢀ Minh Thái (1999), Sân khꢅu và
tôi, Nhà xuꢏt bꢁn Sân khꢏu, Hà Nꢕi.
[12]. Nguyꢞn Văn Thành (2008), Kꢇch nói Thành
phꢑ Hꢕ Chí Minh mꢙt chꢜng ñưꢐng lꢇch sꢈ,
Nhà xuꢏt bꢁn Sân khꢏu, Hà Nꢕi.
Trang 110
15 trang
15800
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ðặc điểm nội dung và nghệ thuật kịch bản văn học Thành phố Hồ Chí Minh đương đại", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ac_diem_noi_dung_va_nghe_thuat_kich_ban_van_hoc_thanh_pho_ho.pdf
