Bài giảng Nhập môn lập trình - Chương 2: Sử dụng những kiểu dữ liệu cơ sở trong chương trình

Nhập môn lập trình

Trình bày: Phạm Minh Tuấn; Email: [email protected]du.vn

Cấu trúc một chương trình máy tính

Chương trình đơn giản

Các kiểu dữ liệu cơ sở và phép toán

Các hàm thông dụng có sẵn trong

thư viện

Các vấn đề tìm hiểu mở rộng kiến thức

nghề nghiệp

Thuật ngữ và bài đọc thêm tiếng Anh

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

2

• Ví dụ

Chương trình C

Chương trình C++

1 /* Hello.c */

2 #include <stdio.h>

// Hello.cpp

#include <iostream>

3

using namespace std;

void main()

{

4 void main()

5 {

6

pritnf(“Hello everybody!”);

cout << “Hello everybody!”;

7 }

}

– Khai báo sử dụng các hàm hay đối tượng có sẵn của NNLT (dòng 2)

– Đầu vào (entry point) của chương trình chính bắt đầu bằng một hàm

đặc biệt có tên là main, chương trình sẽ bắt đầu chạy tại chỗ này.

– Chương trình bắt đầu bằng dấu { (dòng 5) và kết thúc bằng dấu }

(dòng 7)

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

4

• Ví dụ (chương trình C)

#include <stdio.h>

void main()

{

#define Pi 3.14159

float R = 1.25;

float Dientich;

/* hằng số Pi, kiểu dữ liệu float */

/* biến R, kiểu dữ liệu float */

/* biến Dientich, kiểu dữ liệu float */

Dientich = Pi * R * R;

printf(“Hinh tron, ban kinh = %f\n”, R);

printf(“Dien tich = %f”, Dientich);

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

5

• Ví dụ (chương trình C++)

#include <iostream>

using namespace std;

void main()

{

const float Pi = 3.14159;// hằng số Pi, kiểu dữ liệu float

float R = 1.25;

float Dientich;

// biến R, kiểu dữ liệu float

// biến Dientich, kiểu dữ liệu float

Dientich = Pi * R * R;

cout << “Hinh tron, ban kinh = ” << R << endl;

cout << “Dien tich = ” << Dientich;

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

6

• Sử dụng kết hợp các chữ cái từ A đến Z,

các số từ 0 đến 9, dấu _, bắt đầu bằng

chữ cái.

• Tên phải gợi nhớ và có liên quan về mặt

ngữ nghĩa với đối tượng được đặt tên.

• Tên có thể được đặt theo qui ước riêng

của một số tổ chức, công ty sản xuất phần

mềm theo những thỏa thuận cụ thể.

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

7

• Khi chương trình chạy, mỗi biến hay hằng

của chương trình sẽ được kết buộc với một ô

nhớ bên trong bộ nhớ của máy tính.

• Tùy theo kiểu dữ liệu, kích thước (hay độ

dài) của ô nhớ này (cũng được gọi là kích

thước của biến hay hằng tương ứng) sẽ

chiếm một số byte nhất định trong bộ nhớ.

• Toán tử sizeof dùng để xác định kích thước

của kiểu dữ liệu, biến hay hằng trong C/C++

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

8

• Ví dụ (chương trình C)

#include <stdio.h>

void main()

{

short Delta=9;

printf(“Kich thuoc bien Delta = %d\n”, sizeof(Delta));

printf(“Kich thuoc kieu int = %d\n”, sizeof(int));

printf(“Kich thuoc kieu long = %d\n”, sizeof(long));

printf(“Kich thuoc kieu float = %d\n”, sizeof(float));

printf(“Kich thuoc kieu double = %d\n”, sizeof(double));

printf(“Kich thuoc kieu char = %d\n”, sizeof(char));

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

9

• Ví dụ (chương trình C++)

#include <iostream>

using namespace std;

void main()

{

short Delta=9;

cout << “Kich thuoc bien Delta = ” << sizeof(Delta) << endl;

cout << “Kich thuoc kieu int = ” << sizeof(int) << endl;

cout << “Kich thuoc kieu long = ” << sizeof(long) << endl;

cout << “Kich thuoc kieu float = ” << sizeof(float) << endl;

cout << “Kich thuoc kieu double = ” << sizeof(double) << endl;

cout << “Kich thuoc kieu char = ” << sizeof(char) << endl;

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

10

• Đa số các chương trình máy tính đều thực

hiện ba nhóm thao tác chính như sau:

– Nhập dữ liệu: nhận dữ liệu từ người sử dụng

thông qua thiết bị nhập (bàn phím, chuột, …)

hay từ chương trình khác.

– Tính toán hay xử lý dữ liệu nhập một cách

thích hợp để ra được kết quả cần thiết tùy

theo bài toán cụ thể.

– Xuất dữ liệu: gửi kết quả tính toán ra thiết bị

xuất (máy in, màn hình, …)

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

12

• Ví dụ (chương trình C)

#include <stdio.h>

void main()

{

int A, B;

/* khai báo biến */

int sum;

/* khai báo biến */

/* xuất dữ liệu */

/* nhập dữ liệu */

/* xuất dữ liệu */

/* khai báo biến */

/* tính toán, xử lý */

printf(“Gia tri cua A =”);

scanf(“%d”, &A);

printf(“Gia tri cua B =”);

scanf(“%d”, &B);

sum = A + B;

printf(“Tong so = %d\n”, sum); /* xuất dữ liệu */

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

13

• Ví dụ (chương trình C)

#include <iostream>

using namespace std;

void main()

{

int A, B;

int sum;

cout << “Gia tri cua A =”;

cin >> A;

cout << “Gia tri cua B =”;

cin >> B;

// khai báo biến

// xuất dữ liệu

// nhập dữ liệu

// xuất dữ liệu

// nhập dữ liệu

// tính toán, xử lý

sum = A + B;

cout << “Tong so = ” << sum << endl; // xuất dữ liệu

}

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

14

• Các NNLT đều có một hệ thống các kiểu

dữ liệu cơ sở cùng với các phép toán để

người lập trình có thể thực hiện các tính

toán và dựa vào kiểu cơ sở để xây dựng

những kiểu dữ liệu phức tạp hơn trong

quá trình viết chương trình.

• Các kiểu dữ liệu bao gồm kiểu số nguyên

(có dấu và không dấu), kiểu số thực, kiểu

luận lý và kiểu ký tự.

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

16

• Miền giá trị (số n-bit): -2^n-1.. +2^n-1– 1

Kiểu

(Type)

Độ lớn

(Byte)

Miền giá trị

(Range)

char

1

–128 … +127

2

4

–32.768 … +32.767

–2.147.483.648 … +2.147.483.647

int

short

long

2

4

–32.768 … +32.767

–2.147.483.648 … +2.147.483.647

–9,223,372,036,854,775,808

… 9,223,372,036,854,775,807

long long

8

Một số môi trường lập trình đồng nhất kiểu long long với kiểu long

cho nên kiểu này ít được sử dụng trong lập trình ứng dụng.

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

17

• Miền giá trị (số n-bit): 0 .. 2ⁿ– 1

Kiểu

(Type)

Độ lớn

(Byte)

Miền giá trị

(Range)

unsigned char

1

0 … 255

2

4

0 … 65535

0 … 4.294.967.295

unsigned int

unsigned short

unsigned long

2

4

0 … 65535

0 … 4.294.967.295

0 …

unsigned long long

8

18,446,744,073,709,551,615

Một số môi trường lập trình đồng nhất kiểu unsigned long long với kiểu

unsigned long cho nên kiểu này ít được sử dụng trong lập trình ứng dụng.

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

18

• Hằng số nguyên có thể biểu diễn ở 3 dạng

– Bát phân: viết bắt đầu bằng số 0

– Thập phân: viết bắt đầu bằng số từ 1 đến 9

– Thập lục phân: viết đầu bằng 0x

• Các phép toán số học

– Phép cộng: +, phép trừ: –, phép nhân: *

– Phép chia lấy phần nguyên: /

– Phép chia lấy phần dư: %

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

19

• Các phép toán trên bit cho số nguyên

không dấu (được áp dụng khi muốn lập

trình thao tác trên các bit của dữ liệu hay

muốn tăng tốc độ xử lý của chương trình

trong một vài tình huống nhất định)

– Phép and bit: &

– Phép or bit: |

– Phép xor bit: ^

– Phép not bit: ~

11/10/2012

Khoa CNTT - ĐH Khoa học tự nhiên

20

Bài giảng Nhập môn lập trình - Chương 2: Sử dụng những kiểu dữ liệu cơ sở trong chương trình - Phạm Minh Tuấn