Bài giảng Tin học đại cương - Bài 10: Hàm

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

TIN HỌC ĐẠI CƯƠNG

Bài 10. Hàm

Nội dung

1. Khái niệm hàm

2. Khai báo và sử dụng hàm

3. Phạm vi của biến

2

1

Nội dung

1. Khái niệm hàm

1.1. Khái niệm chương trình con

1.2. Phân loại chương trình con

2. Khai báo và sử dụng hàm

3. Phạm vi của biến

3

Một ví dụ

#include <stdio.h>

#include <conio.h>

int giaiThua(int);//Khai báo nguyên mẫu hàm

int main(){

//Khai báo n, k và nhập thông tin

//...

toHop=giaiThua(n)/(giaiThua(k)*giaiThua(n-k));

//In kết quả

}

//Khai báo nội dung hàm

int giaiThua(int n){

int i,ketQua = 1;

for(i = 1;i <= n; i++) ketQua = ketQua*i;

return ketQua;

4

}

2

1.1. Khái niệm chương trình con

• Khái niệm

– Là một chương trình nằm trong một chương

trình lớn hơn nhằm thực hiện một nhiệm vụ

cụ thể

• Vai trò

– Chia nhỏ chương trình ra thành từng phần để

quản lý => Phương pháp lập trình có cấu trúc

– Có thể sử dụng lại nhiều lần: printf, scanf…

– Chương trình dễ dàng đọc và bảo trì hơn

5

1.2. Phân loại chương trình con

• Phân loại chương trình con

Chương trình con

Hàm

Thủ tục

(function)

(procedure)

– Hàm: trả về giá trị trong khi thủ tục thì không

– Trong C:

• Chỉ cho phép khai báo chương trình con là hàm.

• Sử dụng kiểu “void” với ý nghĩa “không là kiểu dữ

liệu nào cả” để chuyển thủ tục về dạng hàm

6

3

1.2. Phân loại chương trình con

• Phân loại hàm

HÀM

Hàm chuẩn

Hàm tự viết

(Có trong thư viện)

(Người dùng định nghĩa)

7

Nội dung

1. Khái niệm hàm

2. Khai báo và sử dụng hàm

2.1. Khai báo hàm

2.2. Sử dụng hàm

3. Phạm vi của biến

8

4

2.1. Khai báo hàm

• Trong chương trình lớn có nhiều chương

trình con, điểm bắt đầu thực hiện chương

trình sẽ thuộc chương trình con nào?

• main là một chương trình con?

• Khai báo các chương trình con độc lập

nhau/lồng lẫn nhau?

• Muốn “lắp ráp” các công việc khác nhau để

cùng thực hiện, cần phải đưa ra “lời gọi”

hàm. “Lời gọi” cần cung cấp những gì?

9

2.1. Khai báo hàm

• Ví dụ:

– Chương trình in ra bình phương của các số

tự nhiên từ 1 đến 10

– Gồm 2 hàm:

• Hàm binhPhuong(int x): trả về bình phương

của x

• Hàm main(): với mỗi số nguyên từ 1 đến

10, gọi hàm binhPhuong với một giá trị đầu

vào và hiển thị kết quả.

10

5

2.1. Khai báo hàm

#include<stdio.h>

#include<conio.h>

int binhPhuong(int x){

int y;

Khai báo hàm

y = x * x;

return y;

}

int main(){

int i;

for (i=0; i<= 10; i++)

printf(“%d ”, binhPhuong(i));

getch();

return 0;

}

Gọi hàm

11

2.1. Khai báo hàm

KieuDuLieu tenHam (danh_sách_tham_số)

{

[<Các_khai_báo>]

[<Các_câu_lệnh>]

}

• Dòng đầu hàm

– Là thông tin trao đổi giữa các hàm. Phân biệt

giữa các hàm với nhau.

– KieuDuLieu: kiểu dữ liệu giá trị trả về của

hàm

– tenHam: là tên hợp lệ, trong C tên hàm là duy

nhất

12

6

2.1. Khai báo hàm

– Danh sách tham số

• Cho biết những tham số giả định cung cấp hoạt

động cho hàm => các tham số hình thức

• Tham số cung cấp dữ liệu cho hàm lúc hoạt động:

tham số thực

– Ví dụ: int max(int a, int b, int c)

• Thân hàm

– return

• Gọi hàm thông qua tên hàm và các tham số thực

cung cấp cho hàm.

• Sau khi thực hiện xong, trở về điểm mà hàm được

gọi thông qua câu lệnh return hoặc kết thúc hàm.

13

• Cú pháp chung: return biểu_thức;

2.1. Khai báo hàm

#include<stdio.h>

#include<conio.h>

int binhPhuong(int );

Nguyên mẫu hàm

int main(){

(function prototype)

int i;

for (i=0; i<= 10; i++)

printf(“%d ”,binhPhuong(i));

getch();

return 0;

}

int binhPhuong(int x){

int y;

y = x * x;

return y;

}

Định nghĩa hàm

7

2.1. Khai báo hàm

• Ý nghĩa của nguyên mẫu hàm

– Cho phép định nghĩa sau khi sử dụng. Nhưng

phải khai báo trước

– Cho phép đưa ra lời gọi đến một hàm mà

không cần biết định nghĩa

• Ví dụ: khi gọi printf, scanf chúng ta chỉ cần quan

tâm các tham số truyền cho hàm

• Tệp stdio.h chứa nguyên mẫu hàm của printf và

scanf

2.1. Khai báo hàm

• Các hàm thư viện

• Ngôn ngữ C cung cấp một số hàm thư

viện như: xử lý vào ra, hàm toán học, hàm

xử lý xâu…

• Để sử dụng các hàm này chúng ta chỉ

cần khai báo nguyên mẫu của chúng

trước khi sử dụng.

– Khai báo thông qua chỉ thị

#include<tệp_tiêu_đề>

– tệp_tiêu_đề (.h) đã chứa các nguyên mẫu

hàm

8

2.2. Sử dụng hàm

• Cú pháp:

tên_hàm (danh_sách_tham_số);

• Ví dụ: binhphuong(0), binhphuong(1)…

• Lưu ý:

– Nếu hàm nhận nhiều tham số thì các tham số ngăn

cách nhau bởi dấu phẩy

– Luôn luôn cần cặp dấu ngoặc đơn sau tên hàm

– Các tham số của hàm sẽ nhận các giá trị từ tham số

truyền vào

– Thực hiện lần lượt các lệnh cho đến khi gặp lệnh

return/kết thúc chương trình

17

Nội dung

1. Khái niệm hàm

2. Khai báo và sử dụng hàm

3. Phạm vi của biến

3.1. Phạm vi của biến

3.2. Phân loại biến

3.3. Câu lệnh static và register

18

9

3.1. Phạm vi của biến

#include<stdio.h>

• Phạm vi: khối lệnh, chương

trình con, chương trình

chính

#include<conio.h>

int i;

int binhPhuong(int x){

• Biến khai báo trong phạm vi

nào thì sử dụng trong phạm

vi đó

int y;

y = x * x;

return y;

}

• Trong cùng một phạm vi các

biến có tên khác nhau.

int main(){

int y;

• Tình huống

for (i=0; i<= 10; i++){

– Trong hai phạm vi khác

nhau có hai biến cùng tên.

Trong đó một phạm vi này

nằm trong phạm vi kia?

y = binhPhuong(i);

printf(“%d ”, y);

}

return 0;

}

19

3.2. Phân loại biến

• Phân loại biến

– Biến toàn cục: biến được khai báo ngoài mọi

hàm, được sử dụng ở các hàm đứng sau nó

– Biến cục bộ: biến được khai báo trong lệnh

khối hoặc chương trình con, được đặt trước

các câu lệnh.

• Ghi nhớ

– Hàm main() cũng là một chương trình con

nhưng là nơi chương trình được bắt đầu cũng

như kết thúc

– Biến khai báo trong hàm main() cũng là biến

cục bộ, chỉ có phạm vi trong hàm main().

20

10

3.3. Câu lệnh static và register

• Biến static

– Xuất phát: biến cục bộ ra khỏi phạm vi thì bộ

nhớ dành cho biến được giải phóng

– Yêu cầu lưu trữ giá trị của biến cục bộ một

cách lâu dài => sử dụng từ khóa static

– So sánh với biến toàn cục?

– Cú pháp:

static KieuDuLieu tenBien;

21

3.3. Câu lệnh static và register

# include <stdio.h>

# include <conio.h>

void fct() {

static int count =0;

printf("\n Day la lan goi ham fct lan thu %2d",

count++);

}

int main(){

int i;

for(i = 0; i < 10; i++) fct();

getch();

return 0;

}

22

11

3.3. Câu lệnh static và register

Day la lan goi ham fct lan thu 1

Day la lan goi ham fct lan thu 2

Day la lan goi ham fct lan thu 3

Day la lan goi ham fct lan thu 4

Day la lan goi ham fct lan thu 5

Day la lan goi ham fct lan thu 6

Day la lan goi ham fct lan thu 7

Day la lan goi ham fct lan thu 8

Day la lan goi ham fct lan thu 9

Day la lan goi ham fct lan thu 10

23

3.3. Câu lệnh static, register

• Biến register

– Thanh ghi có tốc độ truy cập nhanh hơn RAM,

bộ nhớ ngoài

– Lưu biến trong thanh ghi sẽ tăng tốc độ thực

hiện chương trình

– Cú pháp

register KieuDuLieu tenBien;

– Lưu ý: số lượng biến register không nhiều và

thường chỉ với kiểu dữ liệu nhỏ như int, char

24

12

Thảo luận

25

13

Bài giảng Tin học đại cương - Bài 10: Hàm - Bùi Trọng Tùng