Giáo trình Vẽ kỹ thuật (Phần 1) - Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................... 4
Chương 1 ........................................................................................................... 5
NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ LẬP BẢN VẼ KỸ THUẬT..................... 5
1. Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ. ................................................................ 5
1.1. Các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật................................................................ 5
1.2 Khái niệm về tiêu chuẩn............................................................................... 5
1.3 Khổ giấy TCVN2-74 (ISO 5457 - 1999) ...................................................... 5
1.4 Khung vẽ, khung tên: TCVN 3821 – 83 ....................................................... 6
1.5 Tỷ lệ: TCVN3-74 ......................................................................................... 7
1.6. Các nét vẽ.................................................................................................... 8
1.7 Chữ viết trên bản vẽ TCVN6-85................................................................. 10
1.8 Các qui định ghi kích thước trên bản vẽ TCVN 5705 : ISO 129 - 1985...... 11
2. Dựng hình cơ bản......................................................................................... 17
2.1 Dựng đường thẳng song song..................................................................... 17
2.2 Dựng đường thẳng vuông góc. ................................................................... 18
2.3. Chia đều một đoạn thẳng........................................................................... 19
2.4. Vẽ độ dốc và độ côn.................................................................................. 20
Chương 2 ......................................................................................................... 24
VẼ HÌNH HỌC................................................................................................ 24
1. Chia đều đường tròn..................................................................................... 24
1.1 Chia đường tròn ra 3 và 6 phần bằng nhau (Hình 2.1) ................................ 24
1.2 Chia đường tròn ra 4 và 8 phần bằng nhau ................................................. 24
1.3 Chia đường tròn ra 5 và 10 phần bằng nhau................................................ 24
1.4 Chia đường tròn thành 7 và 9 phần bằng nhau............................................ 25
1.5 Dựng đa giác đều nội tiếp bằng thước và êke ............................................. 25
2. Vẽ nối tiếp.................................................................................................... 26
2.1 Vẽ cung tròn nối tiếp với 2 đường thẳng..................................................... 26
2.2 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc ngòai với một đường thẳng và một cung tròn
khác.................................................................................................................. 27
2.3 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với một đường thẳng và một cung tròn
khác.................................................................................................................. 27
2.4 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc ngoài với hai cung tròn khác ...................... 27
2.5 Vẽ cung tròn nối tiếp, tiếp xúc trong với hai cung tròn khác....................... 28
2.6 Vẽ cung tròn nối tiếp, vừa tiếp xúc ngoài vừa tiếp xúc trong...................... 28
2.7 Bài tập áp dụng........................................................................................... 28
3. Vẽ đường elíp............................................................................................... 29
3.1 Vẽ đường elíp theo 2 trục AB và CD vuông góc với nhau.......................... 29
3.2 Vẽ đường ô van.......................................................................................... 29
3.3. Đường thân khai của đường tròn . ............................................................. 30
Chương 3 ......................................................................................................... 32
CÁC PHÉP CHIẾU VÀ HÌNH CHIẾU CƠ BẢN............................................ 32
1
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
1. Hình chiếu của điểm, đường thẳng, mặt phẳng............................................. 32
1.1 Các phép chiếu........................................................................................... 32
1.2 Phương pháp các hình chiếu vuông góc...................................................... 33
1.3 Hình chiếu của điểm, đường thẳng và mặt phẳng ....................................... 33
2. Hình chiếu của các khối hình học đơn giản .................................................. 42
2.1 Hình chiếu của các khối đa diện ................................................................. 42
2.2 Hình chiếu của khối hộp............................................................................. 42
2.3 Hình chiếu của khối lăng trụ....................................................................... 43
2.4 Hình chiếu của khối chóp, chóp cụt đều ..................................................... 43
2.5 Hình chiếu của khối có mặt cong................................................................ 45
3. Giao tuyến của mặt phẳng với khối hình học................................................ 47
3.1 Giao tuyến của mặt phẳng với khối đa diện................................................ 47
3.2. Giao tuyến của mặt phẳng với khối trụ...................................................... 48
3.3. Giao tuyến của mặt phẳng với khối cầu..................................................... 48
4. Giao tuyến của khối đa diện với khối tròn.................................................... 49
4.1 Giao tuyến của hai khối đa diện.................................................................. 49
4.2 Giao tuyến của hai khối tròn....................................................................... 49
4.3 Giao tuyến của khối đa diện với khối tròn .................................................. 51
Chương 4 ......................................................................................................... 53
BIỂU DIỄN VẬT THỂ TRÊN BẢN VẼ KỸ THUẬT..................................... 53
1. Hình chiếu trục đo........................................................................................ 53
1.1 Khái niệm về hình chiếu trục đo................................................................. 53
1.2 Phân loại hình chiếu trục đo: ...................................................................... 53
1.3 Cách dựng hình chiếu trục đo..................................................................... 56
1.4 Vẽ phác hình chiếu trục đo ......................................................................... 59
1.5 Bài tập áp dụng........................................................................................... 59
2. Hình chiếu của vật thể.................................................................................. 60
2.1 Các loại hình chiếu..................................................................................... 60
2.2 Cách dựng hình chiếu của vật thể............................................................... 62
2.3 Cách ghi kích thước vật thể ........................................................................ 63
2.4 Đọc bản vẽ hình chiếu của vật thể .............................................................. 65
2.5 Bài tập áp dụng........................................................................................... 66
3. Hình cắt và mặt cắt....................................................................................... 67
3.1 Khái niệm về hình cắt mặt cắt .................................................................... 67
3.2 Hình cắt...................................................................................................... 67
3.3. Mặt cắt. ..................................................................................................... 74
3.4 Hình trích ................................................................................................... 76
3.5 Bài tập áp dụng........................................................................................... 76
4. Bản vẽ chi tiết .............................................................................................. 77
4.1 Các loại bản vẽ cơ khí ................................................................................ 77
4.3 Kích thước của chi tiết................................................................................ 79
4.5 Ký hiệu nhám bề mặt.................................................................................. 82
4.6 Bản vẽ chi tiết............................................................................................. 83
Chương 5 ......................................................................................................... 88
2
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
BẢN VẼ KỸ THUẬT...................................................................................... 88
1. Ren và cách vẽ quy ước ren.......................................................................... 88
1.1 Sự hình thành của ren................................................................................. 88
1.2 Các yếu tố của ren ...................................................................................... 89
1.4 Cách vẽ quy ước ren.................................................................................. 91
1.5 Cách ký hiệu các loại ren............................................................................ 93
1.6 Bài tập áp dụng........................................................................................... 94
2. Các chi tiết ghép có ren ................................................................................ 95
2.1. Bu lông...................................................................................................... 95
2.2. Đai ốc........................................................................................................ 95
2.3. Vòng đệm.................................................................................................. 96
2.4. Vít cấy....................................................................................................... 96
2.5 Vít.............................................................................................................. 96
3. Vẽ quy ước bánh răng, lò xo......................................................................... 97
4. Các mối ghép ............................................................................................... 99
4.1 Mối ghép ren .............................................................................................. 99
4.2 Mối ghép then, chốt.................................................................................. 100
4.3 Mối ghép bằng đinh tán............................................................................ 105
4.4 Mối ghép bằng hàn................................................................................... 106
4.5 Bài tập áp dụng......................................................................................... 107
5. Bản vẽ lắp .................................................................................................. 109
5.1 Nội dung bản vẽ lắp.................................................................................. 109
5.2 Các quy ước biểu diễn trên bản vẽ lắp...................................................... 110
5.3 Đọc bản vẽ lắp.......................................................................................... 112
5.4 Vẽ tách chi tiết từ bản vẽ lắp .................................................................... 114
5.5 Bài tập ứng dụng ...................................................................................... 114
6. Sơ đồ và ký hiệu quy ước các cơ cấu trong sơ đồ ....................................... 116
6.1 Sơ đồ hệ thống truyền động cơ khí ........................................................... 117
6.2. Sơ đồ hệ thống thủy lực, khí nén ............................................................. 118
6.3 Sơ đồ hệ thống điện.................................................................................. 119
3
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
LỜI NÓI ĐẦU
Vẽ kỹ thuật là môn học kỹ thuật cơ sở rất quan trọng trong kế hoạch đào
tạo kỹ thuật của các Trường Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề. Nếu có kiến
thức vẽ kỹ thuật tốt thì mới nắm vững vàng và phát triển kiến thức chuyên môn
được tốt.
Trong môn học này sẽ trang bị cho sinh viên một số kiến thức cơ bản về
tiêu chuẩn trình bày các bản vẽ cơ khí, giúp sinh viên hiểu được bản chất của
bản vẽ kỹ thuật cơ khí, hiểu được cách trình bày một bản vẽ kỹ thuật và biết
cách sử dụng một số dụng cụ vẽ thông dụng, một trong những kỹ năng rất quan
trọng của người thợ sửa chữa.
Nội dung của giáo trình biên soạn được dựa trên sự kế thừa nhiều tài liệu
của các trường đại học và cao đẳng, kết hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng
đào tạo cho sinh viên các trường dạy nghề trong cả nước. Để giúp cho sinh viên
có thể nắm được những kiến thức cơ bản nhất của môn Vẽ kỹ thuật,nhóm biên
soạn đã sắp xếp môn học thành từng chương theo thứ tự:
Chương 1. Những kiến thức cơ bản về trình bày bản vẽ.
Chương 2. Vẽ hình học.
Chương 3. Các phép chiếu và hình chiếu cơ bản.
Chương 4. Biểu diễn vật thể trên bản vẽ kỹ thuật.
Chương 5. Bản vẽ kỹ thuật.
Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình dạy nghề đã
được Bộ Lao động TB&XH, sắp xếp logic và cô đọng. Sau mỗi bài học đều có
các bài tập đi kèm để sinh viên có thể nâng cao tính thực hành của môn học. Do
đó, người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng các nội dung trong chương trình.
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, nhóm
tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để giáo trình được
hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Yên Bái, ngày ... tháng ... năm 2015
4
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Chương 1
NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ LẬP BẢN VẼ KỸ THUẬT
1. Các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ.
1.1. Các tiêu chuẩn về bản vẽ kỹ thuật
- Bản vẽ kỹ thuật thể hiện một cách đúng đắn hình dạng kích thước các
đối tượng được biểu diễn theo quy tắc thống nhất của tiêu chuẩn Việt Nam và
tiêu chuẩn quốc tế về bản vẽ kỹ thuật
- Bản vẽ kỹ thuật là tài liệu kỹ thuật quan trọng trong thiết kế cũng như
trong sản xuất và sử dụng, nó là phương tiện thông tin kỹ thuật dùng trong mọi
lĩnh vực. Bản vẽ kỹ thuật được xem như là tài liệu kỹ thuật cơ bản liên quan dến
sản phẩm. Vì vậy bản vẽ kỹ thuật phải được lập theo quy tắc thống nhất của
TCVN và tiêu chuẩn quốc tế về bản vẽ kỹ thuật.
- Tiêu chuẩn Việt nam và tiêu chuẩn quốc tế về bản vẽ kỹ thuật bao gồm:
các tiêu chuẩn về trình bày bản vẽ, các hình biểu diễn, các ký hiệu và quy ước…
cần thiết cho việc lập các bản vẽ kỹ thuật.
1.2 Khái niệm về tiêu chuẩn
- Các tiêu chuẩn Việt nam là những văn bản kỹ thuật do do Viện Tiêu
chuẩn Chất lượng Việt Nam (thuộc Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng)
và các bộ, ngành tổ chức xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
- Tổng cục tiêu chuẩn đo lường và chất lượng là cơ quan nhà nước trực
tiếp chỉ đạo công tác tiêu chuẩn hóa ở nước ta, nó là tổ chức quốc gia về tiêu
chuẩn hóa được thành lập từ 1962.
- Trong sản xuất tiêu chuẩn hóa làm đơn giản giản quá trình lắp giáp, sửa
chữa, về mặt công nghệ đảm bảo hợp tác sản xuất giữa các xí nghiệp được thuận
lợi, tạo điều kiện áp dụng khoa học tiên tiến, tổ chức sản xuất hợp lý, nâng cao
năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm, có ý nghĩa rất quan trọng trong nền
kinh tế quốc dân.
1.3 Khổ giấy TCVN2-74 (ISO 5457 - 1999)
a. Các khổ giấy.
TCVN 2-74(1) quy định khổ giấy của các bản vẽ và những tài liệu kĩ thuật
khác của tất cả các ngành công nghiệp và xây dựng.
Khổ giấy được xác định bằng các kích thước của mép ngoài của bản vẽ.
(Hình 1.1)
25
5
Hình 1.1
5
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Khổ chính gồm khổ có kích thước 1189 x 841 với diện tích bằng 1m2 và
các khổ khác được chia ra từ khổ giấy này.
A0
A2
A1
A4
A3
297
594
1189
Hình 1.2
Các khổ giấy chính gồm khổ A0 với kích thước 1189 x 841
Các khổ giắy khác được chia ra từ khổ giấy A0 ( Hình1.2)
Bảng 1-1
Kí hiệu khổ giấy
44
24
22
12
11
Kích thước các
cạnh khổ giấy tính
bằng mm
1189x841 594x841 594x420 297x420 297x210
Kí hiệu tương ứng
các khổ giấy sử dụng
theo TCVN 193-66
Ao
A1
A2
A3
A4
b. Ý nghĩa của kí hiệu khổ giấy.
Kí hiệu của mỗi khổ chính gồm hai chữ số, trong đó chữ số thứ nhất là
thương của kích thước một cạnh của khổ giấy (tính bằng mm) chia cho 297, chữ
số thứ hai là thương của của kích thước cạnh còn lại của khổ giấy chia cho 210.
Tích của hai chữ số kí hiệu là số lượng khổ 11 chứa trong khổ giấy đó. Ví
dụ khổ 24 gồm có: 2 x 4 = 8 lần khổ 11.
1.4 Khung vẽ, khung tên: TCVN 3821 – 83
Mỗi bản vẽ đều phải có khung vẽ và khung tên riêng. Nội dung và kích
thước của chúng được quy định trong TCVN 3821 - 83.
Dưới đây giới thiệu khung vẽ và khung tên thường dùng trong nhà trường.
a) Khung bản vẽ. Hình 1.3
6
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Khung bản vẽ được vẽ bằng nét liền đậm, kẻ cách các mép khổ giay 5mm.
Khi cần đóng thành tập, cạnh trái của khung bản vẽ được kẻ cách mép trái của
khổ giấy một khoảng bằng 25mm.
Hình 1.3
b) Khung tên.
Khung tên có thể đặt theo cạnh dài hay cạnh ngắn của bản vẽ và được đặt ở
góc phải phía dưới bản vẽ (Hình 1.4). Cạnh dài của khung tên xác định hướng
đường bằng của bản vẽ. Nhiều bản vẽ có thể vẽ chung trên một tờ giấy, song
mỗi bản vẽ phải đặt sao cho các chữ ghi trong khung tên có đầu hướng lên trên
hay hướng sang trái đối với bản vẽ đó.
20
30
15
Người vẽ
Người KT
(5)
(6)
(8)
(1)
(2)
(7)
(9)
(3)
(4)
25
140
Hình 1.4
Nội dung khung tên của bản vẽ dùng trong nhà trường như hình 1.3 đã
trình bày.
Ô 1: Đầu đề bài tập hay tên gọi chi tiết.
Ô 6: Ngày vẽ
Ô 2: Vật liệu của chi tiết
Ô 3: Tỉ lệ
Ô 7: Chữ kí của người kiểm tra
Ô 8: Ngày kiểm tra
Ô 4: Kí hiệu bản vẽ
Ô 5: Họ và tên người vẽ.
Ô 9: Tên trường, khoa, lớp
1.5 Tỷ lệ: TCVN3-74
Định nghĩa: Tỉ lệ của hình vẽ (bản vẽ) là tỉ số giữa kích thước đo được
trên hình biểu diễn với kích thước tương ứng đo được trên vật thể.
7
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Trong các bản vẽ kĩ thuật, tuỳ theo mức độ phức tạp và độ lớn của vật thể
được biểu diễn và tuỳ theo tính chất của mỗi loại bản vẽ mà chọn các tỉ lệ dưới
đây. (bảng 1-2). Các tỉ lệ này được quy định trong TCVN 3-74.
Bảng 1-2
1: 2
1 :
1 : 4 1 : 5 1 : 10 1 : 15
1 : 20
1 : 40
2,5
Tỉ lệ thu nhỏ
1: 1 : 75 1 :
50 100
1 :
200
1 : 1 : 500 1 : 800
400
1 :
1000
Tỉ lệ nguyên
hình
1 : 1
Tỉ lệ phóng 2 : 2,5 : 4 :
to
5 : 10 :
20 : 40 :
100
:1
50 : 1
1
1
1
1
1
1
1
Kí hiệu tỉ lệ được ghi ở ô dành riêng trong khung tên của bản vẽ và viết
theo kiểu: 1 : 1 ; 1 : 2 ; 2 : 1 ; .v.v..
Ngoài ra, trong mọi trường hợp khác phải ghi theo kiểu:
TL 1 : 1 ;
TL 1 : 2;
TL 2: 1; v.v...
1.6. Các nét vẽ
Trên bản vẽ kĩ thuật, các hình chiếu biểu diễn của vật thể được tạo thành
bởi các nét vẽ có tính chất khác nhau.
TCVN 0008: 1993 các nét vẽ quy định các loại nét vẽ, chiều rộng của nét
vẽ và quy tắc vẽ chung trên các bản vẽ kĩ thuật.
a. Các loại nét vẽ. Các loại nét vẽ được liệt kê trong bảng 1-3 dưới đây
minh hoạ một số áp dụng của các nét đã quy định
Bảng 1-3
Tên gọi
Hình dạng
Kích thước
(mm)
Ứng dụng
Nét liền đậm
b = 0,3 – A1: Cạnh thấy, đường bao
1,5
thấy
A2: Đường ren thấy, đường
đỉnh ren thấy
A3: Đường bao mặt cắt rời
B1: Giao tuyến tưởng tượng
B2: Đương kích thước
B3: Đường gióng kích thước
B4: Đường gạch gạch trên
mặt cắt
Nét
mảnh
liền
b/3
B5: Đường bao mặt cắt chập
B6: Đường chân ren thấy
8
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Nét đứt
b/2
b/3
Đường bao khuất, cạnh
khuất
C1: Đường phân cách giữa
hình cắt và hình chiếu khi
không dừng đường trục làm
đường giới hạn
Nét
sóng
lượn
Đường cắt lìa của hình rút
gọn
D1: Đường giới hạn hình cắt
và hình chiếu
Nét
chấm
b/3
G1: Đường tâm
gạch mảnh
G2: Trục đối xứng
Nét cắt
1.5b
H1: Vết của mặt phẳng cắt
Nét
gạch đậm
chấm
b/2
K1: Đường bao của phôi chi
tiết
K2: Vị trí các đường, mặt cần
có xử lý riêng
b. Chiều rộng của nét vẽ.
Quy định sử dụng hai chiều rộng của nét vẽ trên một bản vẽ, tỉ số chiều
rộng của nét đậm và nét mảnh không được nhỏ hơn 2 : 1.
Các chiều rộng của nét vẽ cần chọn sao cho phù hợp với kích thước, loại
bản vẽ và căn cứ vào dãy kích thước sau: 0,18; 0,25; 0,35; 0,5; 0,7; 1; 1,4 và
2mm
Chiều rộng của cùng một nét trong một bản vẽ phải được đảm bảo không
thay đổi trên các hình khác nhau của chi tiết được vẽ theo cùng một tỉ lệ.
Chú thích: Không khuyến khích sử dụng chiều rộng 0,18mm do những
khó khăn của một số phương tiện in ấn.
c. Quy tắc vẽ.
- Khoảng cách nhỏ nhất giữa hai đường song song, bao gồm cả trường
hợp các đường gạch gạch của mặt cắt, không được nhỏ hơn hai lần chiều rộng
của nét đậm nhất. Khoảng cách này không nhỏ hơn 0,7mm.
Khi hai hay nhiều nét vẽ khác loại
trùng nhau thì cần theo thứ tự ưu tiên sau
a) Đường bao thấy, cạnh thấy (nét
liền đậm, loại A)
b) Đường bao khuất, cạnh khuất
(nét đứt, loại E hay F);
9
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
c) Mặt phẳng cắt (nét gạch chấm mảnh có nét đậm ở hai đầu, loại H);
d) Đường tâm và trục đối xứng (nét chấm gạch mảnh, loại G).
e) Đường trọng tâm (nét gạch hai chấm mảnh, loại K);
f) Đường dóng kích thước (nét liền mảnh, loại B).
Hình 1.5
(1) Thích hợp khi sử dụng máy vẽ.
(2) Chỉ được dùng một trong hai loại trên cùng một bản vẽ.
- Các đường dẫn liên quan đến một phẩn tử nào đó (kích thước, vật thể,
đường bao .…) phải vẽ nghiêng so với các đường khác của bản vẽ và tận cùng
của nét vẽ như sau:
a) Bảng một chấm, nếu đường dẫn kết thúc ở bên trong đường bao của vật
thể
b) Bằng một mũi tên, nếu đường dẫn kết thúc ở đường bao của vật thể
c) Không có dấu hiệu gì, nếu đường dẫn kết thúcở một đường kích thước
1.7 Chữ viết trên bản vẽ TCVN6-85
Trên bản vẽ kỹ thuật ngoài hình vẽ ra, còn có những con số kích thước
những ký hiệu bằng chữ, những ghi chú bằng lời văn khác. Chữ và chữ số đó
phải được viết rõ ràng, thống nhất dễ đọc và không gây ra nhầm lẫn.
TCVN 6-85 Chữ viết trên bản vẽ quy định chữ viết gồm chữ, số và dấu
dùng trên các bản vẽ và tài liệu kỹ thuật.
a. Khổ chữ.
Khổ chữ (h) là giá trị được xác định bằng chiều cao của chữ hoa tính bằng
milimét, có các khổ chữ sau: 2.5; 3.5; 5; 7; 10; 14; 20; 28; 40.
Chiều rộng nét chữ (d) phụ thuộc vào kiểu chữ và chiều cao chữ.
b. Kiểu chữ.
Có các kiểu chữ sau:
- Kiểu A đứng và A nghiêng 750 với d= 1/14 h
- Kiểu A đứng (Hình 1.6a)
Hình 1.6a
10
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Kiểu B đứng và nghiêng 750 với d= 1/10h
Kiểu B nghiêng 750 (Hình 1.6b)
Hình 1.6b
1.8 Các qui định ghi kích thước trên bản vẽ TCVN 5705 : ISO 129 - 1985
Kích thước ghi trên bản vẽ thể hiện độ lớn của vật thể được biểu diễn. Ghi
kích thước trên bản vẽ kỹ thuật là vấn đề rất quan trọng khi lập bản vẽ. Kích thước
phải được ghi thống nhất, rõ ràng theo các quy định của TCVN 5705 - 1993.
Quy tắc ghi kích thước.
a. Quy tắc chung
Những kích thước ghi trên bản vẽ thể hiện bằng con số ghi kích thước đường
kích thước. Các kích thước đó không phụ thuộc vào tỷ lệ hình biểu diễn
- Dùng mm làm đơn vị đo kích thước dài và sai lệch giới hạn của nó.
Trong bản vẽ không cần ghi đơn vị đo.
- Nếu dùng đơn vị độ dài khác như centimét, mét thì đơn vị đo được ngay
sau chữ số ghi kích thước hoặc trong phần ghi chú của bản vẽ.
- Dùng độ, phút, giây làm đơn vị đo góc và các sai lệch giới hạn của nó.
- Không được ghi kích thước dưới dạng phân số trừ kích thước dùng đơn
vị độ dài theo hệ trích.
- Mỗi kích thước chỉ được ghi một lần trên bản vẽ.
b. Đường kích thước và đường gióng.
* Đường kích thước
- Đường kích thước xác định
phần tử ghi kích thước. Đường kích
thước của phần tử là đoạn thẳng được
11
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
kẻ song song với đoạn thẳng đó (Hình 1.7) .
- Đường kích thước của độ dài cung tròn là cung tròn đồng tâm, đường
kích thước của góc là cung tròn có tâm ở đỉnh góc (Hình 1.8)
dùng bất kỳ đường nào của hình vẽ thay thế đường kích thước.
- Không được
Hình 1.8
Hình 1.7
Đường kích thước được vẽ bằng nét liền mảnh, ở hai đầu có hai mũi tên
(Hình 1.9a) mũi tên được vẽ như hình 1.9b. Độ lớn của mũi tên phụ thuộc vào
bề rộng b của nét liền đậm.
Hình 1.9
Trường hợp nếu đường kích thước quá ngắn không đủ chỗ để vẽ mũi tên
thì mũi tên được vẽ ở phía ngoài hai đường gióng (Hình 1.10a).
Trường hợp các đường kích thước nối tiếp nhau mà không đủ chỗ để mũi
tên thì dùng dấu chấm đậm hay gạch xiên thay cho mũi tên (Hình 1.10b, Hình
1.10c)
12
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Hình 1.10
Trong trường hợp hình vẽ đối xứng, nhưng vẽ không hoàn toàn, hoặc hình
cắt kết hợp với hình chiếu thì đường kích thước được kẻ quá trục đối xứng và cả
vẽ một mũi tên (hình l.11)
Hình 1.11
* Đường gióng kích thước:
Đường gióng kích thước giới hạn phần tử được ghi kích thước, đường gióng vẽ
bằng nét liền mảnh và vạch quá đường kích thước một khoảng từ 2- 5mm.
Đường gióng của kích thước độ dài kẻ vuông góc với đường kích thước
trường hợp đặc biệt cho phép kẻ xiên góc (Hình 1.12)
Hình 1.12
Ở chỗ cung lượn, đường gióng được kẻ từ giao điểm của hai đường bao
nối tiếp với cung lượn sóng( Hình 1.13)
Hình 1.13
13
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Cho phép dùng các đường trục, đường bao làm đường gióng kích thước
(Hình 1.14)
Hình 1.14
* Con số ghi kích thước:
Con số đo kích thước chỉ số đo kích thước, đơn vị đo là mm. Con số đo
kích thước phải được viết rõ ràng, chính xác trên dường kích thước.
Chiều con số kích thước độ dài phụ thuộc vào độ nghiêng của đường kích
thước so với đường bằng của bản vẽ ( Hình 1.15a)
a
b
Hình 1.15
Nếu đường kích thước có độ nghiêng quá lớn thì con số kích thước được
ghi trên giá ngang (Hình 1.15b).
Chiều con số kích thước góc phụ thuộc vào độ nghiêng của đường thẳng
vuông góc với đường phân giác của góc đó (Hình l.16).
14
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Hình 1.16
Không cho phép bất kỳ đường nét nào của bản vẽ kẻ chồng lên con số ghi
kích thước, trong trường hợp đó các đường nét được vẽ ngắt đoạn (hình l.17).
a
b
Hình 1.17
Đối với những kích thước quá bé, không đủ chỗ để ghi chữ số thì con số
kích thước được viết trên đường kéo dài của đường kích thước hay viết trên giá
ngang (Hình l.18).
Hình 1.18
Trong trường hợp có hai đoạn thẳng song song và cùng ghi kích thước về
một phía thì các đường dóng và đường kích thước không được cắt nhau, đường
kích thước bên trong song song với kích thước bên ngoài và cách nhau một đoạn
là 7mm ( Hình 1.19)
Hình 1.19
15
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
* Các dấu hiệu và ký hiệu.
Đường kính: Trong mọi trường hợp con số kích thước của đường kính ghi
ký hiệu . Chiều cao của ký hiệu bằng chiều cao của con số kích thước. Đường
kích thước của đường kính kẻ qua tâm đường tròn. Hình 1.20
Hình 1.20
Bán kính: Trong mọi trường hợp, trước con số kích thước bán kính của
cung tròn ghi ký hiệu R (chữ hoa); đường kích thước kẻ qua tâm (hình l.21a).
Các đường kích thước của các cung tròn đồng tâm không được nằm trên
cùng một đường thẳng (Hình l.21b).
Đối với các cung tròn có bán kính quá lớn, cho phép đặt tâm gần cung tròn
và đường kích thước kẻ gấp khúc (Hình l.21c).
Hình 1.20
Đối với các cung tròn quá bé không đủ chỗ để ghi con số hay vẽ mũi tên thì
con số hay mũi tên được ghi hay vẽ ở ngoài (Hình l.21)
Hình 1.21
16
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Hình cầu: Trước con số kích thước đường kính hay bán kính của hình cầu
phải ghi chữ "cầu' và ký hiệu hay ký hiệu R (Hình l.22).
Hình vuông: Trước con số kích thước cạnh
của hình vuông, ghi dấu . Đểphân biệt phần mặt
phẳng với mặt cong, thường dùng nét liền mảnh
gạch chéo phần mặt phẳng (Hình l.23).
Hình
Độ dài cung tròn: Phía trên số đo độ dài cung
tròn ghi dấu ' 1, đường kích thước là cung tròn đồng
tâm, đường gióng kẻ song song với đường phân giác
của góc chắn cung đó (Hình 1.24).
Hình
2. Dựng hình cơ bản
2.1 Dựng đường thẳng song song
Cho một đường thẳng a và một điểm C ở ngoài đường thẳng a. Hãy vạch
qua C đường thẳng b song song với đường thẳng a.
a) Cách dựng bằng thước và compa. Cách dựng như sau: Hình 1.25
Hình 1.25
- Trên đường thẳng a lấy một điểm B tùy ý làm tâm, vẽ cung tròn bán
kính bằng đoạn CB, cung tròn này cắt đường thẳng a tại điểm A,.
- Vẽ cung tròn tâm C, bán kính CB và cung tròn tâm B, bán kính CA, hai
cung tròn này cắt nhau tại D.
- Nối CD, đó là đường thẳng b song song với đường thẳng a.
17
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
b) Cách dựng bằng thước và êke: Hình 1.26
Áp dụng tính chất các góc đồng vị bằng nhau của các đường thẳng song
song bằng cách dùng êke trượt lên thước (hoặc 2 êke trượt lên nhau) để dựng
các đường thẳng song song với nhau.
Hình 1.26
- Sau đó trượt êke dọc theo mép thước đến vị trí cạnh của êke đi qua điểm
C.
- Kẻ đường thẳng theo cạnh của êke đi qua điểm C, ta được đường thẳng b.
2.2 Dựng đường thẳng vuông góc.
Cho một đường thẳng a và một điểm C ở ngoài đường thẳng a. Hãy vạch
qua điểm C một đường thẳng vuông góc với đường thẳng a.
a) Cách dựng bằng thước và compa. Hình 1.27
Hình 1.27
- Lấy điểm C làm tâm, vẽ cung tròn có bán kính lớn hơn khoảng cách từ điểm
C đến đường thẳng a, cung trong này cắt đường thẳng a tại hai điểm A và B.
- Lần lượt lấy A và B làm tâm, vẽ cung tròn có bán kính lớn hơn AB/2.
Hai cung tròn này cắt nhau tại điểm D.
- Nối C và D, CD là đường thẳng vuông góc với đường thẳng a.
Nếu điểm C nằm trên đường thẳng a thì vẽ cũng tương tự. Hình 1.28
18
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Hình 1.28
b) Cách dựng bằng thước và êke.
Dùng là hai cạnh vuông góc của êke
để vẽ, cách vẽ như sau: (Hình 1.29)
- Đặt một canh goc svuông của êke
trùng với đường thẳng a đã cho và áp sát
mép thước vào cạnh huyền của êke.
- Trượt êke đến vị trí sao cho cạnh kia
của góc vuông của êke đi qua điểm C;
- Vạch qua C đường thẳng theo cạnh
góc vuông đó của êke.
H
2.3. Chia đều một đoạn thẳng
a) Chia đôi một đoạn thẳng.
Cách dựng bằng thước và compa. Hình1.30
Để chia đôi một đoạn thẳng AB đã cho, ta dùng thước và compa vẽ đường
trung trực của đoạn thẳng đó. Cách dựng như
hình
Hình 1.30
19
Giáo trình Vẽ kỹ thuật
Trường Cao đẳng nghề Yên Bái
Cách dựng bằng thước và êke. Dùng êke dựng một tam giác cân, nhận
đoạn AB làm cạnh đáy, sau đó dựng đường cao của tam giác cân đó. Cách dựng
như Hình 1.31
Hình 1.31
b) Chia một đoạn thẳng ra nhiều phần bằng nhau. Hình 1.32
Áp dụng tính chất của các đường thẳng song song cách đều để chia một
đoạn thẳng ra nhiều phần bằng nhau, ví dụ chia đoạn thẳng AB thành 4 phần
bằng nhau.
Cách vẽ như sau:
- Từ đầu mút A ( hoặc B) vạch nửa đường thẳng AX tuỳ ý dùng compa đo
đặt trên AX, bắt đầu từ A 4 đoạn thẳng bằng nhau, chẳng hạn:
AC’ = C’D’ = E’F’
- Nói đến điểm cuối F’ với điểm B, sau đó dùng thước và êke trượt lên
nhau để kẻ các đường song song với đường F’B lần lượt đi qua các điểm E’, D’,
C’; chúng cắt AB tại các điểm E, D, C.
Theo tính chất của các đường song song và cách đều, đoạn thẳng AB cũng
được chia làm 4 phần bằng nhau: AC = CD = DE = EB.
Hình 1.32
2.4. Vẽ độ dốc và độ côn
a) Vẽ độ dốc.
Độ dốc giữa đường thẳng AB đối với đường thẳng AC là tang của góc
BAC: Hình 1.33
i = BC/AC = tga
Độ dốc được kí hiệu bằng chữ “i”
20
Tải về để xem bản đầy đủ
52 trang
10/01/2024
5640
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Vẽ kỹ thuật (Phần 1) - Trường Cao đẳng nghề Yên Bái", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_ve_ky_thuat_phan_1_truong_cao_dang_nghe_yen_bai.pdf
