Văn bản thông tin trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 Chương trình 2018
Đặng Thị Lệ Tâm
Văn bản thông tin trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1
Chương trình 2018
Đặng Thị Lệ Tâm
Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên
TÓM TẮT: Văn bản thông tin là phần văn bản khá mới mẻ trong Chương trình
20 Lương Ngọc Quyến, thành phố Thái Nguyên,
Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn. Để chuẩn bị cho năm học 2020 - 2021, có
tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam
5 bộ sách giáo khoa lớp 1 đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Mặc dù
Email: letamsptn[email protected]
mỗi bộ sách có quan điểm biên soạn, cách tiếp cận, cấu trúc và bản sắc riêng
nhưng nội dung các văn bản thông tin trong sách giáo khoa Tiếng Việt đều
giúp học sinh hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp cũng như các
năng lực cốt lõi để sống và làm việc hiệu quả, để học suốt đời.
TỪ KHÓA: Văn bản thông tin; sách giáo khoa; tiếng Việt; Tiểu học; kĩ năng sống.
Nhận bài 18/02/2020 Nhận bài đã chỉnh sửa 02/3/2020 Duyệt đăng 24/4/2020.
1. Đặt vấn đề
cách chi tiết, giúp người đọc/nghe hiểu những gì được
mô tả bằng cách tổ chức hoặc phân loại thông tin. “Về
cơ bản, chúng ta đọc loại văn bản này để chuyển hóa các
thông tin hoặc kiến thức trong văn bản thành tri thức của
mình với mục đích sử dụng luôn trong học tập và đời
sống hoặc làm tư liệu cho mai sau. Chỉ nguyên mục đích
đó đã làm cho việc đọc VBTT trở nên khác với đọc văn
bản văn học”. Như Rosenblatt (1978) đã gợi ý, người đọc
sẽ có hai tư tưởng khi đọc VBTT, một là để trải nghiệm,
hai là để định vị và ghi nhớ thông tin. Do đó, với hầu hết
các VBTT, sự chú ý của người đọc sẽ tập trung chủ yếu
vào những điều họ sẽ thu được từ việc đọc - tức là thông
tin chứa đựng trong văn bản. [3, tr.302]. Nội dung được
đề cập tới trong VBTT là những đề tài gần gũi với cuộc
sống, vì vậy nó có tính thời sự, hàm chứa giá trị văn học
và mang ý nghĩa nhân loại. Những đề tài trong VBTT rất
Chương trình (CT) Giáo dục (GD) phổ thông môn Ngữ
văn đã chỉ rõ có 3 loại văn bản: văn học, nghị luận và
thông tin. Văn bản thông tin (VBTT) là phần văn bản khá
mới mẻ trong CT, đề cập đến các vấn đề thường nhật của
cuộc sống. Đây là loại văn bản hay, thiết thực, đưa học
sinh (HS) trở lại với những vấn đề quen thuộc, gần gũi
hàng ngày và có ý nghĩa GD sâu sắc. Bởi đặc trưng này
mà việc học tập VBTT luôn gây được nhiều hứng thú với
các bạn HS. Trong sách giáo khoa (SGK) Tiếng Việt tiểu
học mới 2018, các VBTT được đưa vào với tư cách là
một phương tiện, hình thức để HS tiếp cận với những tri
thức của xã hội luôn cập nhật và phát triển.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Văn bản thông tin
VBTT (Informative text) trong Khung CT Tiếng Anh phong phú, bao hàm mọi mặt của đời sống.
của Úc - 2003 đã được xác định: “Là những văn bản mà
2.2. Văn bản thông tin trong sách giáo khoa Tiếng Việt,
Chương trình 2018
mục đích chính là cung cấp thông tin. Chúng bao gồm
những văn bản có nội dung quan trọng về phương diện
văn hóa trong xã hội và nội dung thông tin có thể được
đánh giá như một kho lưu trữ tri thức hoặc chỉ là một
phần của cuộc sống hàng ngày.” [1, tr.137].
Khác với văn bản văn học, VBTT chủ yếu được viết
để truyền đạt thông tin hoặc kiến thức. Nell K. Duke
cùng nhóm nghiên cứu của ông cũng đã đưa ra cách hiểu
về VBTT như sau: “VBTT là loại văn bản có mục đích
chính là chuyền tải thông tin về thế giới tự nhiên, xã hội
và những văn bản dùng trong đời sống thường nhật. Loại
văn bản này thường hướng đến toàn bộ các lớp, loại sự
vật trong cách tiếp cận, mà hầu như không hoặc ít chịu sự
chi phối bởi sự thay đổi của yếu tố thời gian” [2, tr.16].
VBTT bao giờ cũng trình bày thông tin một cách khách
Ngày 22 tháng 11 năm 2019, Bộ GD&ĐT đã công bố
Quyết định phê duyệt danh mục SGK lớp 1 được lựa
chọn sử dụng trong các cơ sở GD phổ thông, bắt đầu từ
năm học 2010 - 2021. Theo đó, môn Tiếng Việt có đủ cả
ở 5 bộ sách: Cánh diều, Kết nối tri thức cuộc sống, Chân
trời sáng tạo, Cùng học để phát triển năng lực, Vì sự bình
đẳng và dân chủ trong GD và đã được biên soạn theo
định hướng đổi mới của CT GD phổ thông. Mặc dù mỗi
bộ sách có quan điểm biên soạn, cách tiếp cận, cấu trúc
và bản sắc riêng nhưng đều giúp HS hình thành và phát
triển những phẩm chất tốt đẹp cũng như các năng lực cốt
lõi để sống và làm việc hiệu quả, để học suốt đời.
Khi thiết kế nội dung giảng dạy và ngữ liệu trong SGK
Tiếng Việt 1, các nhóm biên soạn SGK đã lưu ý đến tính
quan, không hư cấu, cung cấp thông tin về đối tượng một đa dạng của kiểu loại văn bản để tạo cơ hội giúp HS
Số 28 tháng 4/2020
43
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
tiếp cận với càng nhiều kiểu loại văn bản cụ thể càng
tốt. Đồng thời, các tác giả cũng thấy rất cần thiết phải
gia tăng số lượng các VBTT với tỉ lệ hợp lí để HS rèn
luyện kĩ năng đọc. Bên cạnh đó, SGK Tiếng Việt lớp 1
mới không chỉ sử dụng các VBTT thuần túy được viết
bằng ngôn từ như hiện nay mà còn đưa thêm các văn bản
được trình bày dưới dạng đồ họa, hình vẽ, biểu tượng,
kí hiệu, hình ảnh… tăng cường tính thiết thực, khả năng
ứng dụng kiến thức, kĩ năng vào đời sống, tạo hứng thú
học tập cho HS và phù hợp với trình độ, khuynh hướng
của các em. Nội dung của các VBTT trong SGK Tiếng
Việt lớp 1 CT 2018 về cơ bản được tập trung đề cập đến
2 nội dung chủ yếu là: GD kĩ năng sống và cung cấp các
tri thức về đời sống, tự nhiên và xã hội cho HS.
2.2.1. Văn bản thông tin giáo dục kĩ năng sống
Việc GD kĩ năng sống cho HS thông qua các bài học
VBTT trong SGK Tiếng Việt 1 được tiếp cận theo hai
phương diện: từ nội dung bài học và từ phương pháp
triển khai các nội dung bài học. Nhiều bài học trong SGK
hướng đến việc giúp HS nhận thức được các giá trị trong
cuộc sống, sau đó biến những bài học đó trở thành những
năng lực, phẩm chất của bản thân, bồi dưỡng nhân cách
để sống có ích cho xã hội.
Hình 1: Nội dung bài học “Nói thế nào?”
làm sai. Giao tiếp tốt là chìa khóa để giúp trẻ có được
thiện cảm từ mọi người xung quanh. Hình thành được kĩ
năng này ngay từ nhỏ sẽ hỗ trợ các em phát triển trong
tương lai, trở thành người giao tiếp lưu loát, lịch sự và
thông minh.
a. Kĩ năng giao tiếp
Mục đích của GD kĩ năng giao tiếp cho HS tiểu học là
giúp các em biết được các kĩ năng cần thiết khi giao tiếp
(với bạn cũng trang lứa, với thầy cô và người lớn…), biết
lắng nghe và tôn trọng ý kiến người khác, biết các đặt
câu hỏi với thầy cô giáo và người lớn với các vấn đề chưa
hiểu rõ, biết nói ra chủ kiến, chính kiến của bản thân…
Trong SGK Tiếng Việt 1, bộ sách Vì sự bình đẳng và
dân chủ trong GD, các tác giả đã đưa bài học Nói thế
nào? (xem Hình 1) giúp HS biết cách nói khi: Ở trường,
tùy từng nơi, từng lúc, giọng nói của em cần có độ lớn
khác nhau. Im lặng, trật tự trong giờ ngủ, giờ ăn, khi
nghe giảng bài, làm bài, khi đọc sách trong thư viện. Nói
vừa đủ nghe khi thảo luận trong nhóm, khi chỉ cần người
bên cạnh nghe thấy, khi chào hỏi thầy cô và các bạn. Nói
to khi đọc bài trước lớp, khi phát biểu trước nhiều người.
Nói to theo cảm xúc khi vui chơi, hoạt động ngoài trời
[4, tr. 108].
Rõ ràng, đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh
cách giao tiếp một cách phù hợp, hiệu quả cũng là một
trong những kĩ năng sống quan trọng cần thiết mà chúng
ta cần trang bị cho con em mình khi con bước vào môi
trường tiểu học. Chỉ có sự giao tiếp tự tin, thông minh
mới giúp HS hòa đồng với bạn bè, thầy cô, có được
những người bạn tuyệt vời nhất. Bên cạnh đó, cha mẹ
và thầy cô cần dạy con phải biết chào hỏi người lớn, biết
b. Kĩ năng tự chăm sóc bản thân (tự lập)
Không phải lúc nào bố mẹ, thầy cô giáo cũng có thể
bên cạnh để chăm sóc trẻ từng chút một. Chính bởi vậy,
cha mẹ, thầy cô cũng cần dạy cho các em phải học cách
tự lập trong cuộc sống. Với những việc nhỏ, đơn giản
như dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, vệ sinh cá nhân, tự giác học
tập, soạn sách vở tới trường, đi bộ học một mình (nếu
nhà gần) thì trẻ đều có thể làm. Nếu được chiều chuộng,
bao bọc quá mức sẽ khiến các em trở nên lười biếng và
thụ động, tính cách sẽ trở nên khó chịu, khi gặp những
khó khăn sẽ dễ dàng chán nản và bỏ cuộc. Khi các em tự
lập thì bố mẹ và thầy cô sẽ không cần lúc nào cũng phải
lo lắng mà hoàn toàn yên tâm làm việc. Tự lập là một
trong những kĩ năng sống cần thiết mà chúng ta nên dạy
cho trẻ, giúp trẻ mau chóng trưởng thành, có bản lĩnh và
kết quả học tập chắc chắn cũng sẽ tốt hơn.
Các bài học trong SGK Tiếng Việt 1 rất đa dạng, chứa
nhiều thông tin hữu ích như: Rửa tay trước khi ăn (Kết
nối tri thức với cuộc sống); Sử dụng đồ điện an toàn, sử
dụng đồ học tập an toàn (Cánh diều); Xào rau, Sử dụng
nhà vệ sinh, Phòng bệnh (Vì sự bình đẳng và dân chủ
cách cảm ơn khi ai đó giúp mình và biết nói xin lỗi khi trong GD), Lợi ích của việc đi bộ, Làm thế nào để luộc
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
44
Đặng Thị Lệ Tâm
trứng ngon, Ăn thế nào cho đẹp (Cùng học để phát triển cận… Rất nhiều nguy cơ có thể xảy ra, bởi vậy việc trang
năng lực) …
bị những kĩ năng xử lí tình huống khẩn cấp là không thể
Vi trùng có ở khắp nơi nhưng chúng ta không nhìn thấy thiếu để giúp trẻ luôn được an toàn.
được bằng mắt thường. Khi tay tiếp xúc với đồ vật, vi
trùng dính vào tay. Tay cầm thức ăn, vi trùng từ tay theo
thức ăn đi vào cơ thể. Do đó, chúng ta có thể mắc bệnh.
Để phòng bệnh, chúng ta phải rửa tay trước khi ăn. Cần
rửa tay bằng xà phòng với nước sạch. (Rửa tay trước khi
ăn [5, tr. 64]. Bàn tay là nơi phát tán vi khuẩn nhiều hơn
bất cứ bộ phận nào trên cơ thể. Do đó, rửa tay đóng vai
trò vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo vệ sinh. Đây
cũng là một biện pháp quan trọng để ngăn ngừa sự lây
lan của các mầm bệnh cũng như các loại bệnh truyền
nhiễm mà hàng ngày các em đã chạm tay vào.
Kĩ năng giải quyết vấn đề giúp HS biết cư xử linh hoạt
đối với các tình huống bất ngờ phát sinh trong cuộc sống,
thích nghi với sự thay đổi của môi trường bên ngoài,
biết bảo vệ bản thân… Các VBTT trong SGK Tiếng Việt
1 đã chú ý hướng dẫn các em biết quyết định lựa chọn
phương án tối ưu và hành động theo phương án đã chọn
để giải quyết vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc
sống như: Nếu không may bị lạc, Đèn giao thông (Kết
nối tri thức với cuộc sống), Xe cấp cứu, Quy tắc giao
thông, Làm gì khi bị lạc (Vì sự bình đẳng và dân chủ
trong GD)…
Dạy trẻ xử lí khi bị lạc đường là một trong những bài
học vỡ lòng đầu đời mà cha mẹ và thầy cô đặc biệt lưu
tâm. Các tác giả bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống đã
giúp HS ghi nhớ những kĩ năng đối phó trong tình huống
không may xảy ra, giúp các em tránh được những tai nạn
không đáng có, đồng thời cũng giúp trẻ hiểu và cẩn thận
hơn khi đi chơi cùng với người thân.
Việc hướng dẫn HS nhận biết xe cấp cứu (Xe cấp cứu
là xe đưa bệnh nhân nặng đến bệnh viện. Xe có màu
trắng và có dấu cộng màu đỏ) và ghi nhớ số điện thoại
khi cần cấp cứu (Khi cần xe cấp cứu, bạn hãy bấm số
115) của bài học trong bộ sách Vì sự bình đẳng và dân
chủ trong GD đã giúp các em biết cách tự bảo vệ mình
và chăm sóc mọi người xung quanh khi gặp phải những
tình huống nguy hiểm.
Bài học Sử dụng đồ điện an toàn trang bị cho các em
HS kĩ năng về an toàn điện để hạn chế rủi ro và đảm bảo
an toàn cho các em. Đó cũng là một trong những kĩ năng
sống cần thiết mà cha mẹ và thầy cô cần dạy để trẻ biết
cách tự bảo vệ và chơi an toàn khi không có người lớn.
Để sử dụng điện an toàn, em nhớ:
- Luôn hỏi người lớn trước khi sử dụng đồ điện.
- Không tự cắm và rút phích điện ra khỏi ổ cắm.
- Không sờ vào công tắc điện khi tay đang ướt hoặc đi
chân đất.
- Khi ngửi thấy mùi khét do chập điện, cần báo ngay
cho người lớn. Nếu có hỏa hoạn, gọi số điện thoại 114
cho lực lượng cứu hỏa. Sau đó nhanh chóng thoát ra
ngoài. [6, tr.137]
Bên cạnh hướng dẫn, HS tiểu học cần có khả năng tự
chăm sóc bản thân: Tự lập trong việc mặc quần áo, đi
giày, ăn uống, vệ sinh cá nhân… các tác giả cũng đã đưa
GD kĩ năng sống cho HS với bản chất là hình thành và
phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, ứng xử
phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng
vào SGK các bài học giúp HS biết cách phân biệt những ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống
rõ ràng là phù hợp với mục tiêu GD phổ thông. Những
kĩ năng sống đó không chỉ giúp các em hình thành nên
những hành vi tích cực và khả năng thích nghi với mọi
hoàn cảnh sống, tạo nên bản lĩnh của người thành công
sau này, mà còn giúp các em cảm thấy tự tin hơn để khám
phá và tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn.
loại thực phẩm an toàn và những loại có hại cho sức
khỏe, đồng thời biết ăn đa dạng các loại thực phẩm để đủ
chất cho sự phát triển của cơ thể.
Chế độ ăn hợp lí, có đủ năng lượng, đủ các chất dinh
dưỡng theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị và đảm
bảo tính cân đối giữa các chất dinh dưỡng là kiến thức
quan trọng, cần thiết mà mỗi HS tiểu học cần được biết.
Việc cung cấp kiến thức hợp lí, giúp các em hiểu được
tầm quan trọng của dinh dưỡng, biết cách lựa chọn thực
phẩm cho bữa ăn hàng ngày...sẽ tác động tốt tới ý thức
giữ gìn sức khỏe của trẻ sau này.
2.2.2. Văn bản thông tin cung cấp các tri thức về đời sống, tự
nhiên và xã hội
HS tiểu học sau khi đọc hiểu một VBTT đã có thêm
những hiểu biết nhất định về các lĩnh vực khoa học, lịch
sử, địa lí…Bản thân việc dạy học đọc hiểu VBTT cũng
hướng đến một mục đích là cung cấp cho HS những tri
thức thông tin thuộc các lĩnh vực khác nhau. Vì thế, ngữ
liệu trong các VBTT trong SGK Tiếng Việt 1 cũng được
các tác giả đề cập đến các nội dung rất quen thuộc và gần
gũi với HS.
c. Kĩ năng giải quyết vấn đề
Thực tế cuộc sống có những tình huống bất ngờ có thể
xảy ra với trẻ. Nếu trẻ không được trang bị những kiến
thức hay kĩ năng cần thiết thì rất khó có thể vượt qua. Trẻ
cần phải ghi nhớ số điện thoại bố mẹ, địa chỉ nhà, tên và
địa chỉ trường để phòng trường hợp trẻ đi lạc, cần biết
cách xử lí vết thương khi chẳng may bị ngã, đứt tay chảy
Là một địa danh nổi tiếng của Việt Nam, Vịnh Hạ Long
không chỉ đẹp bởi cảnh sắc “mây trời, sóng nước”, vẻ
máu, cần phải biết gọi người lớn khi có kẻ xấu định tiếp đẹp nên thơ hay vô số những đảo đá vôi nổi trên mặt
Số 28 tháng 4/2020
45
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
nước mà Hạ Long còn đem lại cho du khách cảm giác để phát triển năng lực); Người sáng chế chuột máy tính,
bình yên khi hòa mình vào cảnh vật nơi đây. Đến với bài Thiên tài Ê-đi-xơn, Cầu vồng, Bút chì, Mũ bảo hiểm
đọc Vịnh Hạ Long của bộ sách Kết nối tri thức với cuộc (Chân trời sáng tạo) đã giúp các em hiểu biết đầy đủ,
sống, các em HS sẽ được biết thêm những thông tin về toàn diện về cuộc sống; hình thành và phát triển ở các
địa danh này. “Vịnh Hạ Long là một kì quan thiên nhiên
của Việt Nam và thế giới. Nơi đây có những hòn đảo lớn
nhỏ trùng điệp, soi bóng trên mặt biển xanh biếc. Du
khách thích đến đây ngắm cảnh, tắm mát và đi dạo trên
bãi biển” [5, tr.137].
Một trong những tiêu chí của CT GD phổ thông là
quan tâm đến tính chất các địa phương, vùng miền khác
nhau nên bên cạnh bài Vịnh Hạ Long, bộ sách Kết nối tri
thức với cuộc sống cũng đã giới thiệu về cảnh đẹp của Sa
Pa - một địa danh thuộc vùng Tây Bắc nước ta với những
nét đẹp hoang sơ, yên bình và giản dị. “Sa Pa ở phía Tây
Bắc của Tổ quốc. Một ngày Sa Pa như có bốn mùa. Sa Pa
có đào, lê, mận. Sa Pa có Thác Bạc, có Cầu Mây, có bản
Tả Van bên chân núi” [5, tr.105].
Bài Nam Yết của em trong bộ sách Cánh diều lại gửi
thông điệp mang tính thời sự về chủ quyền biển đảo nước
ta dưới dạng văn bản đa phương thức. Bài đọc với các
câu ngắn kèm hình ảnh như: “Nam Yết nằm giữa biển,
như nét chấm nhỏ trên bản đồ Việt Nam”; “Từ xưa, Việt
Nam đã làm chủ Nam Yết”; “Nam Yết có nhà cửa, có
đèn biển”; “Chiến sĩ ở đó như ở nhà”; “Nam Yết là bộ
phận của cơ thể Việt Nam” [6, tr.121].
em tình yêu con người, thiên nhiên; ý thức tiết kiệm bảo
vệ tài nguyên thiên nhiên và tinh thần trách nhiệm với
môi trường sống. Những kiến thức, ngữ liệu được đưa
vào SGK không phải vì mục đích tự thân mà cần phải là
“chất liệu”, “phương tiện” quan trọng của quá trình phát
triển phẩm chất và năng lực cho HS.
2.3. Một số gợi ý dạy học văn bản thông tin trong sách giáo
khoa Tiếng Việt 1 Chương trình 2018
Để có một tiết dạy VBTT đạt hiệu quả, mỗi GV dạy
học cần lưu ý những vấn đề sau:
Một là: Không nên quan niệm đây là những sáng tác
tiêu biểu cho các tác phẩm văn học …để đặt ra đòi hỏi
quá cao yêu cầu về nghệ thuật của văn bản. Về đích giao
tiếp, các VBTT chủ yếu thoả mãn đích truyền thông
xã hội hơn là sự thoả mãn giao tiếp thẩm mĩ. Nội dung
VBTT là những vấn đề gần gũi, bức thiết đối với cuộc
sống con người và cộng đồng trong xã hội hiện đại, nên
mục tiêu bài học VBTT còn là sự mở rộng nhận thức
của HS tới đời sống xã hội và bản thân về những vấn đề
được đặt ra từ văn bản, nên khai thác các vấn đề nội dung
tư tưởng đặt ra ở mỗi văn bản, từ đó mà liên hệ, GD tư
tưởng, tình cảm và ý thức cho HS.
Bộ sách Chân trời sáng tạo lại đưa các em HS đến với
những thông tin thú vị của Mâm cơm ngày tết ở Huế,
Làng gốm Bát Tràng, Hồ Gươm, Bưu điện Thành phố Hồ
Chí Minh, Nữ hoàng của đảo…Ví dụ: “Hồ Gươm còn
gọi là Hồ Hoàn Kiếm. Tên gọi này gắn với truyền thuyết
Lê Lợi trả gươm thần sau khi đánh đuổi giặc Minh. Hồ
Gươm nằm ở trung tâm Thủ đô Hà Nội. Nước Hồ Gươm
quanh năm màu xanh lục. Hồ Gươm có Tháp Rùa, có
Cầu Thê Húc, có Đền Ngọc Sơn. Quanh hồ, những hàng
cây trăm năm tuổi bốn mùa tỏa bóng. Hồ Gươm là hòn
ngọc xanh của Thủ đô Hà Nội”. (Hồ Gươm, [8, tr.121]).
Việc trang bị các thông tin về đất nước và con người
Việt Nam, về chủ quyền biển đảo trong nội dung các bài
đọc trong sách Tiếng Việt 1 dưới nhiều dạng văn bản
đã giúp các em hiểu và thêm yêu quê hương, đất nước
mình. Từ đó, góp phần hình thành các phẩm chất yêu
nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm mà CT
đã định hướng.
Hai là: Coi trọng khâu chuẩn bị ở cả hai phía GV và
HS.
Chuẩn bị về kiến thức: GV thu thập, đồng thời giao
cho các nhóm HS cùng sưu tầm các tư liệu ngoài văn
bản liên quan đến chủ đề văn bản trên các nguồn thông
tin đại chúng (phát thanh, truyền hình, mạng intenet, báo
chí, sách vở, tranh ảnh, âm nhạc…) làm chất liệu cho dạy
học văn bản gắn kết với đời sống.
Chuẩn bị phương tiện dạy học: Các phương tiện dạy
học truyền thống như: SGK, bảng đen, phấn trắng, tranh
ảnh minh hoạ …là cần thiết những tự chúng chưa thể đáp
ứng được hết các yêu cầu dạy học VBTT theo tinh thần
nói trên. Ở đây, nếu hệ thống tư liệu bồi đắp trực tiếp
cho chủ đề VBTT và mở rộng chủ đề đó bên ngoài văn
bản (báo chí, mĩ thuật, điện ảnh…) được thu thập, thiết
kế và trình chiếu trên các phương tiện dạy học điện tử sẽ
là các phương tiện tạo hiệu ứng tích cực nhất trong dạy
học VBTT.
Bên cạnh đó, các VBTT trong SGK Tiếng Việt mới
còn đưa những nội dung về đời sống, tự nhiên và xã hội
nhằm cung cấp thông tin cho HS, khơi dậy trí tò mò khoa
học, bước đầu tạo cơ hội cho HS tìm hiểu, khám phá thế
giới tự nhiên, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Các bài
Ba là: Cần đáp ứng yêu cầu dạy học tích cực:
GV cần lựa chọn và kết hợp các phương pháp dạy học,
các cách tổ chức dạy học, các phương tiện dạy học…sao
cho có thể khai thác tốt nhất năng lực tự học của HS. Sự
đọc Loài chim của biển cả, Chúa tể rừng xanh (Kết nối gần gũi, thiết thực của các chủ đề nhật dụng trong bài
tri thức với cuộc sống); Mặt trăng, Tết Trung thu, Nước học, mục đích giúp HS hoà nhập hơn nữa với đời sống xã
ngọt và sự sống, Cá heo, Thời gian ấp trứng của chim, hội đòi hỏi không khí giờ học VBTT cần thể hiện nhiều
Vẹt Châu Mĩ nhận ra nhau bằng cách nào? (Cùng học hơn tính dân chủ và hào hứng trong hoạt động dạy, nhất
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
46
Đặng Thị Lệ Tâm
là hoạt động học. GV cần tạo cơ hội nhiều nhất cho mọi đời? Có quá nhiều thứ mà chúng ta muốn trẻ phải học
HS tham gia tự bộc lộ ý kiến khi đọc - hiểu văn bản dưới trong thời đại công nghệ ngày nay, đôi khi quên đi những
hình thức cá nhân hay nhóm học tập, hoặc có thể tổ chức kĩ năng thiết thực nhất mà trẻ cần có trong cuộc sống.
Việc đưa các VBTT vào SGK nói chung và SGK Tiếng
Việt 1 CT 2018 nói riêng nhằm giảm bớt tính hàn lâm,
tạo cơ hội rõ rệt hơn cho việc dạy văn học gắn kết với đời
sống, nhằm GD nhân cách cho HS. Đồng thời, các bài
đọc VBTT đã giúp HS thêm yêu thích văn học, rèn luyện
kĩ năng sống cần thiết để rồi hàng ngày, khi tiếp cận với
các hình thức trò chơi gọn nhẹ, thiết thực minh hoạ cho
chủ đề văn bản …Với các yêu cầu trên, việc quan trọng
là GV cần thiết kế được những giáo án văn bản nhật dụng
theo hướng dạy - học gắn với cuộc sống cộng đồng.
3. Kết luận
Bất cứ đứa trẻ nào cũng phải tự mình bước ra cuộc cuộc sống xung quanh các em sống nhân hậu, nhân ái và
sống, liệu trẻ có được trang bị đầy đủ hành trang để vào có trách nhiệm cao hơn.
Tài liệu tham khảo
[1] ACARA, (2013), The English
–
The Australian
Chí Minh.
ulum .edu.au/.
[2] Nell K. Duke - V. Susan Bernett - Armistead - P. David
Pearson, (2003), Reading & Writing Informational Text
in the Primary Grades. Scholastic Inc, U.S.A.
[3] Michael R. Graves, Teaching Reading in the 21st century:
Motivating All Learners (fifth edition), Pearson, p.302.
[4] Lê Phương Nga (Chủ biên), (2020), Tiếng Việt 1, Bộ sách
Vì sự bình đẳng và dân chủ trong giáo dục, NXB Giáo
dục Việt Nam.
[5] Bùi Mạnh Hùng (Chủ biên), (2020), Tiếng Việt 1, Bộ sách
Kết nối tri thức với cuộc sống, NXB Giáo dục, Hà Nội.
[6] Nguyễn Minh Thuyết (Chủ biên), (2020), Tiếng Việt 1, Bộ
sách Cánh diều, NXB Đại học Sư phạm Thành phố Hồ
[7] Nguyễn Thị Hạnh (Chủ biên), (2020), Tiếng Việt 1, Bộ
sách Cùng học để phát triển năng lực, NXB Giáo dục
Việt Nam.
[8] Nguyễn Thị Ly Kha (Chủ biên), (2020), Tiếng Việt 1, Bộ
sách Chân trời sáng tạo, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà
Nội.
[9] Phạm Thị Thu Hiền, (2016), Đề xuất về việc dạy học đọc
hiểu văn bản thông tin ở trường trung học của Việt Nam
trong thời gian tới, nguvan.hnue.edu.vn.
[10] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2018), Chương trình Giáo dục
phổ thông môn Ngữ văn, Ban hành kèm theo Thông tư số
32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ
Giáo dục và Đào tạo.
INFORMATIONAL TEXTS IN VIETNAMESE LANGUAGE TEXTBOOK
GRADE 1 UNDER THE GENERAL EDUCATION CURRICULUM 2018
Dang Thi Le Tam
Thai Nguyen University of Education
20 Luong Ngoc Quyen, Thai Nguyen city,
Thai Nguyen province, Vietnam
ABSTRACT: Informational text is a fairly new piece of texts in Vietnamese
Literature subject of general education curriculum. To prepare for the 2020-
2021 school year, the Ministry of Education and Training has approved five
sets of grade 1 textbooks, each of which has its own point of view, approach,
structure and its own identity. However, the content of informational texts in
these Vietnamese language textbooks is structured to help students form
and develop good qualities and the core competencies for effective living and
working as well as for lifelong learning.
Email: letamsptn[email protected]
KEYWORDS: Informational text; textbook; Vietnamese; primary; life skills.
Số 28 tháng 4/2020
47
5 trang
27380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Văn bản thông tin trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 1 Chương trình 2018", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_ban_thong_tin_trong_sach_giao_khoa_tieng_viet_lop_1_chuo.pdf
