Áp dụng hình thức dạy học theo dự án cho sinh viên ngành sư phạm Ngữ văn tại các trường cao đẳng, đại học đáp ứng yêu cầu chương trình và sách giáo khoa mới
Kỷ yếu hội thảo khoa học
119
ÁP DỤNG HÌNH THỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHO SINH VIÊN
NGÀNH SƯ PHẠM NGỮ VĂN TẠI CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC
ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH VÀ SÁCH GIÁO KHOA MỚI.
ThS. Võ Thị Thanh Hà - ThS. Nguyễn Thị Hồng Phượng
Khoa THCS, Trường CĐSP Nghệ An
Tóm tắt:
Bài viết trình bày các cơ sở lí luận hình thức tổ chức dạy hꢀc theo dự án, phân
tích sự phù hợp của hình thức dạy hꢀc theo dự án, những thuận lợi và khó khăn khi
áp dụng vào giảng dạy sinh viên ngành Ngữ Văn, trường CĐSP Nghệ An. Bên cạnh
đó, bài viết đưa ra một ví dụ minh hꢀa về tổ chức dạy hꢀc theo dự án trong hꢀc phần
Văn hꢀc dân gian.
1. Đặt vấn đề
Điểm khác biệt lớn nhất của chương trình giáo dục phổ thông mới với chương
trình hiện hành đó là “hình thành và phát triển cho hꢀc sinh những năng lực cốt lõi
bao gồm những năng lực chung thông qua tất cả các môn hꢀc và hoạt động giáo dục
( năng lực tự chủ và tự hꢀc, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề
và sáng tạo); những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua
một số môn hꢀc và hoạt động giáo dục nhất định ( năng lực ngôn ngữ, năng lực tính
toán, năng lực khoa hꢀc, năng lực công nghệ, năng lực tin hꢀc, năng lực thẩm mĩ, năng
lực thể chất)” [1,3]. Sự thay đổi về mục tiêu, yêu cầu và nội dung tất yếu sẽ kéo theo
sự thay đổi về hình thức dạy hꢀc để đảm bảo sự tương thích giữa các khâu trong một
chỉnh thể. Trong các hình thức dạy hꢀc tích cực, dạy hꢀc theo dự án tỏ ra phù hợp với
chương trình và sách giáo khoa mới.
Giáo viên được xem là một trong những yếu tố quan trꢀng nhất trong việc quyết
định sự thành bại của công cuộc đổi mới giáo dục. Đối với phương pháp giáo dục lấy
hꢀc sinh làm trung tâm, vị thế của người giáo viên không vì thế mà mờ nhạt đi, ngược
lại vai trò của hꢀ chính là dꢁn dắt, khơi gợi hướng dꢁn, tổ chức các hoạt động dạy
hꢀc. Nói một cách hình ảnh chính là vai trò của người nhạc trưởng, tuy không trực tiếp
biểu diễn nhưng lại điều phối hoạt động của cả dàn nhạc. Để có thể tạo ra sản phẩm
(người hꢀc) có các phẩm chất và năng lực trên, yêu cầu người dạy trước hết phải được
tiếp cận với những hình thức dạy hꢀc tích cực, được thụ hưởng hình thức dạy hꢀc tích
cực từ khi còn trong quá trình hꢀc nghề. Vì vậy, để có một đội ngũ giáo sinh có các
năng lực phẩm chất cần thiết để đáp ứng được chương trình và sách giáo khoa mới, thì
trước hết, chính các em phải là sản phẩm của một chương trình và phương pháp dạy
hꢀc tích cực, trong đó dạy hꢀc theo dự án (DHTDA) là một gợi ý.
Môn Ngữ văn trong chương trình Giáo dục phổ thông mới cấp THCS có mục tiêu
“hình thành và phát triển cho hꢀc sinh những phẩm chất và năng lực cần thiết ngoài
các phẩm chất và năng lực chung, giúp các em khám phá bản thân và thế giới xung
quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, có quan niệm sống và
ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với tiếng Việt và văn hꢀc; có ý thức về cội nguồn và
Kỷ yếu hội thảo khoa học
120
bản sắc của dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hoá Việt Nam”[2,5];
“giúp các em phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn hꢀc” [2,5]. Vì vậy, trong
đào tạo giáo viên Ngữ văn bậc THCS ở trường Cao đẳng Sư phạm cần có các hình
thức tổ chức dạy hꢀc để phát triển những phẩm chất và năng lực này cho đội ngũ giáo
sinh, trang bị cho giáo sinh phương pháp tìm kiếm thông tin hơn là thông tin; phương
pháp tìm kiếm chân lí hơn là chân lí, giúp giáo sinh tự đào tạo. Đặc điểm tính chất của
hình thức dạy hꢀc theo dự án hoàn toàn phù hợp với việc bồi dưỡng các phẩm chất và
năng lực cho giáo sinh ngành Ngữ văn.
2. Sự phù hợp của hình thức tổ chức dạy học theo dự án đối với định hướng
về phương pháp giáo dục của chương trình GDPT môn Ngữ văn
Trước hết, hình thức tổ chức DHTDA tỏ ra phù hợp đối với định hướng về phương
pháp giáo dục của chương trình GDPT tổng thể.
Theo các tác giả Nguyễn Lăng Bình, Đỗ Hương Trà, Nguyễn Phương Hồng, Cao
Thị Thặng thì DHTDA “là một hình thức dạy hꢀc hay phương pháp dạy hꢀc phức hợp
trong đó dưới sự hướng dꢁn của GV, người hꢀc tiếp thu kiến thức và hình thành kĩ
năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống có thật trong cuộc sống, theo
sát chương trình hꢀc, có sự kết hợp giữa lí luận và thực hành và tạo ra sản phẩm cụ
thể” [5,28]. Người dạy cần phải hướng dꢁn cộng đồng người hꢀc, tạo thuận lợi, kích
thích hứng thú của người hꢀc và làm cho hꢀ hiểu rõ tiến trình hꢀc tập. Khác với lớp
hꢀc truyền thống, giáo viên đóng vai trò chủ đạo, nắm giữ tất cả kiến thức và truyền
tải đến người hꢀc, lớp hꢀc theo dự án, giáo viên chỉ đóng vai trò như một nhà tư vấn,
một hꢀc viên cộng tác. Những thông tin mà giáo viên đưa ra, phải nhằm hướng dꢁn
người hꢀc dần dần có thể tự lực hoàn toàn, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện kế
hoạch, nhiệm vụ hꢀc tập của bản thân (lập kế hoạch, định hướng điều chỉnh, kiểm tra
và đánh giá), thức nhấn mạnh đến việc làm chủ những kiến thức “công bố” được và
“thực hiện” được. Trong khi đó, Chương trình GDPT mới cũng định hướng về phương
pháp giáo dục chủ yếu là “áp dụng các phương pháp tích cực hoá hoạt động của hꢀc
sinh, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dꢁn hoạt động cho hꢀc sinh, tạo
môi trường hꢀc tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích hꢀc
sinh tích cực tham gia vào các hoạt động hꢀc tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vꢀng
của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự hꢀc, phát huy tiềm năng và những
kiến thức, kĩ năng đã tích luỹ được để phát triển”[1,32].
Bản chất việc dạy hꢀc theo dự án là hình thức dạy hꢀc lấy người hꢀc làm trung
tâm, giúp phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ
mang tính mở, khuyến khích hꢀ tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã hꢀc trong
quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chính mình. Trong dạy hꢀc dự án,
người hꢀc thực hiện một nhiệm vụ hꢀc tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và
thực tiễn, thực hành. Nhiệm vụ này được người hꢀc thực hiện với tính tự lực cao trong
toàn bộ quá trình hꢀc tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện
dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Điều này cũng
hoàn toàn phù hợp với định hướng của chương trình GDPT mới khi cho rằng “các hoạt
Kỷ yếu hội thảo khoa học
121
động hꢀc tập của hꢀc sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập
và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã hꢀc để phát hiện và giải quyết những
vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của thiết bị dạy hꢀc, đặc
biệt là công cụ tin hꢀc và các hệ thống tự động hoá của kĩ thuật số.
Trong DHTDA, người hꢀc đóng vai trò là những “chuyên gia” thuộc các ngành
nghề khác nhau trong xã hội, được tham gia quyết định việc xây dựng kế hoạch và
thực hiện dự án gắn với đời sống thực tế, hợp tác làm việc với nhau trong các nhóm,
thể hiện thành quả của mình thông qua các bài thuyết trình, sản phẩm, trang web,…
Còn trong Chương trình GDPT mới, các hoạt động hꢀc tập của người hꢀc “được tổ
chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường thông qua một số hình thức chủ yếu sau:
hꢀc lí thuyết; thực hiện bài tập, thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án nghiên cứu; tham
gia xêmina, tham quan, cắm trại, đꢀc sách; sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng
đồng...hꢀc sinh được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ hꢀc tập và trải ng-
hiệm thực tế” [1,32].
Bên cạnh đảm bảo phát triển cho hꢀc sinh những năng lực chung, hình thức tổ
chức DHTDA còn có thể phát triển cho hꢀc sinh những năng lực đặc thù của bộ môn
Ngữ văn.
Trong định hướng chung về phương pháp giáo dục của môn Ngữ văn (chương
trình GDPT mới), giáo viên cần “đa dạng hoá các hình thức tổ chức, phương pháp và
phương tiện dạy hꢀc; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong hꢀc tập và vận
dụng kiến thức, kĩ năng của hꢀc sinh”[1, 79], “rèn luyện cho hꢀc sinh phương pháp
đꢀc, viết, nói và nghe; thực hành, trải nghiệm việc tiếp nhận và vận dụng kiến thức
tiếng Việt, văn hꢀc thông qua các hoạt động hꢀc bằng nhiều hình thức trong và ngoài
lớp hꢀc... luyện tập, thực hành, trình bày, thảo luận”[1,79].
Những phân tích trên cho thấy DHTDA hoàn toàn phù hợp với phương pháp giáo
dục của chương trình GDPT tổng thể nói chung và của chương trình GDPT môn Ngữ
văn nói riêng.
3. Áp dụng hình thức DHTDA trong đào tạo sinh viên Sư phạm Ngữ văn
cho các trường Cao đẳng, Đại học
Với những ưu thế và sự phù hợp của hình thức tổ chức DHTDA đã phân tích ở trên,
chúng tôi nhận thấy có thể áp dụng trong việc đào tạo sinh viên Sư phạm Ngữ văn cho
các trường Cao đẳng, Đại hꢀc.
Trong bài viết này chúng tôi xin minh hꢀa cách áp dụng hình thức DHTDA trong
đào tạo sinh viên Sư phạm Ngữ văn qua một dự án cụ thể :” Tìm hiểu những giá trị
đặc sắc của Ca dao-dân ca xứ Nghệ”, thuộc hꢀc phần Văn hꢀc dân gian Việt Nam cho
đối tượng sinh viên năm thứ nhất, ngành Văn, trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An.
3.1. Các bước tiến hành hoạt động
Bước 1: Quyết định chủ đề và xác định mục tiêu dự án
Quyết định chꢀn chủ đề dự án: “Tìm hiểu những giá trị đặc sắc về Ca dao - dân ca
xứ Nghệ”. GV hướng dꢁn SV thảo luận nhận diện những vấn đề có liên quan đến nội
dung dự án như:
Kỷ yếu hội thảo khoa học
122
-Nội dung cơ bản của một số loại ca dao: Ca dao trữ tình, Ca dao trào phúng
-Đặc điểm thi pháp ca dao: Ngôn ngữ, Thể thơ, Thời gian, không gian nghệ thuật
- Tìm hiểu về mối quan hệ và ảnh hưởng qua lại giữa ca dao với các thể loại
VHDG và thơ ca trong Văn hꢀc viết.
Sau khi nhận diện những vấn đề có liên quan đến nội dung dự án, cần xác định
mục tiêu cần đạt của dự án:
Về kiến thức:
- Hiểu biết, phân tích những nét đặc sắc về Ca dao - dân ca xứ Nghệ
- Đề xuất những giải pháp để giữ gìn và phát huy Ca dao - dân ca trong đời sống
hiện đại
Về kỹ năng:
- Thu thập, thống kê và phân loại các nguồn tư liệu về văn hꢀc dân gian Xứ Nghệ
thông qua việc điền dã, tìm hiểu trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên Inter-
net…
- Phân tích tổng hợp những nét đặc trưng của ca dao dân ca xứ Nghệ
Thái độ:
- Trân trꢀng yêu mến kho tàng Ca dao dân ca xứ Nghệ
- Ý thức bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dân tộc
Bước 2. Xây dựng kế hoạch dự án hꢀc tập
a. Lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ cho các sinh viên tham gia dự án (Phân công
nhiệm vụ theo các tiểu chủ đề của dự án)
b. Dự kiến những vấn đề triển khai dự án
b.1.Thời gian và địa điểm
+ Thời gian triển khai: với phạm vi vấn đề tìm hiểu có thể dự kiến triển khai dự
án hꢀc tập này trong 1 tuần
+ Địa điểm: Nghệ An, Hà Tĩnh
b.2.Nội dung triển khai dự án:
Nội dung 1: Giao tiếp chia sẻ - Thiết lập mối quan hệ với người dân, với nghệ nhân
dân gian để tìm hiểu đời sống ca dao dân ca trong thực tiễn đời sống.
Nội dung 2: Quan sát, tìm hiểu, thu thập tư liệu từ đó phân tích, xây dựng hồ sơ
để có cái nhìn tổng quan về một số khía cạnh đặc trưng của ca dao, dân ca xứ Nghệ.
Nội dung 3: Tìm hiểu thực trạng ca dao dân ca trong đời sống hiện đại
Nội dung 4: Chia sẻ một số giải pháp để bảo tồn phát huy những giá trị của ca dao
dân ca xứ Nghệ.
b.3. Phương pháp triển khai:
Trong quá trình triển khai dự án, GV hướng dꢁn SV sử dụng một cách linh hoạt
các phương pháp hꢀc tích cực như: Phỏng vấn, Quan sát tương tác, Thảo luận nhóm,
So sánh đối chiếu, Phân tích tổng hợp kết quả.
Bước 3. Thực hiện triển khai dự án
a. Chuẩn bị đầy đủ các phương tiện trang thiết bị phục vụ dự án
a1. Chuẩn bị hồ sơ
Kỷ yếu hội thảo khoa học
123
GV hướng dꢁn các nhóm dự án thảo luận và thống nhất soản thảo một số biểu
bảng, phiếu khảo sát điều tra phỏng vấn để thu thập dữ liệu.
a2. Chuẩn bị các thiết bị hỗ trợ khi thu thập dữ liệu: Máy vi tính, mạng Internet,
máy ảnh, máy ghi âm, đèn chiếu.
b. Các nhóm tiến hành quan sát điều tra nghiên cứu thu thập dữ liệu theo các
tiểu chủ đề đã được xác định trong kế hoạch triển khai dự án.
b1. Nghiên cứu tìm hiểu những nét đặc sắc về ca dao dân ca
- Về mặt nội dung: Thể hiện chân dung con người và phong cảnh quê hương xứ
Nghệ
- Về mặt hình thức thể hiện: Tìm hiểu Thi pháp ca dao nói chung, nghiên cứu
những đặc điểm đó bộc lộ trong ca dao dân ca xứ Nghệ như thế nào
b2. Điều tra, nhận diện về thực trạng giữ gìn và phát huy ca dao dân ca:
Yêu cầu: thu thập và xử lý tư liệu đầy đủ, điển hình
- Phỏng vấn nghệ nhân dân gian
- Tìm hiểu quan niệm nhận thức và thái độ của mꢀi người về vai trò của ca dao
dân ca trước những tác động của nhịp sống hiện đại (Internet và các loại hình giải trí
hiện đại).
b3. Thảo luận nhóm để xử lý, phân loại, chꢀn lựa tổng hợp kết quả điều tra.
Sau khi hoàn tất việc thu thập dữ liệu, GV hướng dꢁn phương pháp xử ký kết quả
điều tra từ các thành viên trong nhóm dự án:
- Tiến hành thống kê phân loại các nội dung quan sát điều tra về ca dao dân ca
- So sánh đối chiều tư liệu thu thập từ khảo sát thực tế với những nguồn tư liệu
khác có liên quan (sách vở, Internet…) để nhận ra những nét tương đồng và loại biệt.
- Phân tích tổng hợp thành những thông tin có giá trị, độ tin cậy chính xác; có ý
nghĩa và coi đây là những đóng góp của dự án.
- Thảo luận thống nhất về hình thức sản phẩm của dự án dưới dạng một đề tài
nghiên cứu, có thể trình bày dưới các đạng :
+ Sản phẩm trình bày dưới dạng báo cáo văn bản
+ Sản phẩm được minh hꢀa bằng hình thức trình chiếu Power point: thuyết minh
bằng tranh ảnh, video Clip và nhạc.
+ Sản phẩm được minh hꢀa bằng hình thức sân khấu hóa, diễn xướng ca dao dân
ca
- Phân công thành viên xây dựng và giới thiệu sản phẩm.
Bước 4. Tổ chức công bố trình bày sản phẩm của dự án
Nhóm dự án cử đại diện công bố sản phẩm dự án dưới dạng văn bản kết hợp với
minh hꢀa trình chiếu Power Point, trình bày một số bài dân ca Xứ Nghệ.
Bước 5. Đánh giá kết quả rút ra kinh nghiệm để thực hiện dự án tiếp theo
a. Đánh giá kết quả
a1. Dự án đã nêu bật được những giá trị đặc sắc của ca dao dân ca xứ Nghệ
a2. Dự án đã chia sẻ một số giải pháp góp phần bảo tồn và phát huy ca dao dân ca
trong đời sống hiện đại
Kỷ yếu hội thảo khoa học
124
b. Bài học kinh nghiệm
b1. Về tổ chức kế hoạch triển khai đự án chặt chẽ, đảm bảo tiến độ công việc ng-
hiên cứu
b2. Sử dụng một số phương pháp điều tra hợp lý, thu được kết quả chính xác.
b3. Thành công trong việc hợp tác giữa những thành viên trong nhóm dự án hoạt
động tích cực, nhiệt tình, đồng bộ
b4. Sử dụng những phương pháp hꢀc tích cực khi thực hiện dự án.
Trong năm bước hoạt động của dự án trên, sinh viên tham gia tất cả các bước, kể
cả cùng với giáo viên đánh giá kết quả và đúc rút kinh nghiệm. Vì vậy, kiến thức thu
được tương đương hoặc nhiều hơn so với những mô hình dạy hꢀc khác. Mặt khác, dạy
hꢀc theo hình thức này sẽ kích thích động cơ và hứng thú hꢀc tập của người hꢀc, giúp
cho hꢀ có thể vượt qua được những khó khăn trong khi giải quyết các vấn đề, đặc biệt
là những vấn đề mang tính phức hợp. Đối với giáo viên, DHTDA cũng hỗ trợ các đối
tượng SV đa dạng bằng việc tạo ra nhiều cơ hội hꢀc tập hơn trong lớp hꢀc.
Tuy nhiên, DHTDA không những đòi hỏi chuẩn bị công phu, mà còn đòi hỏi
người dạy và người hꢀc có thói quen phù hợp mới có hiệu quả. Để dạy hꢀc theo dự án,
GV phải nắm vững kiến thức chuyên môn, kiến thức liên ngành (ngoài Ngữ văn cần
nắm vững kiến thức Lịch sử và văn hóa) và phương pháp tổ chức, hướng dꢁn, đánh
giá. Phát huy tính tích cực chủ động của SV bao nhiêu thì càng phải tăng cường vai
trò chủ động, định hướng của người dạy bấy nhiêu.
4. Kết luận
Dạy hꢀc theo đự án góp phần thay đổi mô hình dạy hꢀc theo truyền thống, tạo ra
tính năng động trong dạy hꢀc ở chỗ: Không có giải pháp định sẵn cho một vấn đề dạy
hꢀc, sinh viên tự ra quyết định trong khuôn khổ chương trình hꢀc tập và tự thiết kế
quá trình tìm kiếm giải pháp, có cơ hội thực hành; việc đánh giá diễn ra liên tục và có
sản phẩm cuối và được đánh giá chất lượng.
Trước sự đổi mới căn bản, toàn diện, đồng bộ hiện nay của nền giáo dục, các cơ
sở đào tạo giáo viên phải có những hoạt động đi trước nhằm định hướng cho giáo dục
phổ thông. Bên cạnh đó cần tiếp thu, phân tích, đánh giá thực tiễn giáo dục phổ thông
để có thể tư vấn, điều chỉnh, bổ sung, cập nhật về nội dung phương pháp dạy hꢀc và
giáo dục. Để giáo sinh ra trường có thể đủ kiến thức và kĩ năng để giảng dạy chương
trình GDPT mới, thì bên cạnh việc đổi mới các hꢀc phần rèn nghề, các đợt thực tế,
kiến tập, thực tập sư phạm, thì những hꢀc phần khác cũng cần phải thay đổi hình thức
giảng dạy. Trong đó, dạy hꢀc theo dự án là một hình thức giúp sinh viên có thể rèn
luyện năng lực tự hꢀc, tự nghiên cứu để đáp ứng với điều kiện thực tế giáo dục phổ
thông luôn đa dạng, luôn biến đổi.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, Hà
Nội
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ
Kỷ yếu hội thảo khoa học
125
văn, Hà Nội
3. Cao đẳng Sư phạm Nghệ An (2014), Chương trình đào tạo Cao đẳng Sư phạm
ngành Văn
4. Cao đẳng Sư phạm Nghệ An (2014), Chương trình chi tiết môn Văn hꢀc dân
gian Việt Nam.
5. Nguyễn Lăng Bình, Đỗ Hương Trà, Nguyễn Phương Hồng, Cao Thị Thặng
(2010). Dạy và hꢀc tích cực - Một số phương pháp và kĩ thuật dạy hꢀc, Nxb Đại hꢀc
Sư phạm,Hà Nội.
6. Đại hꢀc Sư phạm TPHCM (2014), Kỉ yếu Hội thảo khoa hꢀc “Dạy hꢀc Ngữ
văn trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông”, NXB ĐHSP TP
Hồ Chí Minh.
7 trang
16920
Free
Bạn đang xem tài liệu "Áp dụng hình thức dạy học theo dự án cho sinh viên ngành sư phạm Ngữ văn tại các trường cao đẳng, đại học đáp ứng yêu cầu chương trình và sách giáo khoa mới", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ap_dung_hinh_thuc_day_hoc_theo_du_an_cho_sinh_vien_nganh_su.pdf
