Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá trình rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm văn nghị luận cho học sinh trung học phổ thông

Download

Phạm Khánh Dương

Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá trình

rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong

làm văn nghị luận cho học sinh trung học phổ thông

Phạm Khánh Dương

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

TÓM TẮT: Dạy học hợp tác đang là một trong những xu hướng phát triển mới

136 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam

Email: kduong.va[email protected]

có nhiều ưu điểm và hiệu quả cao của giáo dục thế kỉ XXI. Với mục đích

góp phần nâng cao hiệu quả dạy học làm văn nghị luận nói chung, kĩ năng

kết hợp các thao tác lập luận trong bài văn nghị luận nói riêng, bài viết đề

xuất vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá trình rèn luyện kĩ

năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm văn nghị luận cho học sinh

trung học phổ thông.

TỪ KHÓA: Phương pháp dạy học; dạy học hợp tác; văn nghị luận; thao tác lập luận.

Nhận bài 24/8/2019 Nhận kết quả phản biện và chỉnh sửa 16/9/2019 Duyệt đăng 25/10/2019.

học chính thức hàng năm của một số trường đại học ở Mĩ.

J. Cooper và các tác giả khác (1990) cho rằng: Học tập

hợp tác là một chiến lược học tập có cấu trúc, có chỉ dẫn

một cách hệ thống, được thực hiện cùng nhau trong các

nhóm nhỏ, nhằm đạt được nhiệm vụ chung [1]. Kế thừa

quan niệm đó, D. W.Johnson, Roger T.Johnson & Holubec

khái quát: Học tập hợp tác là toàn bộ những hoạt động học

tập mà HS thực hiện cùng nhau trong các nhóm, trong hoặc

ngoài phạm vi lớp học. Có 5 đặc điểm quan trọng nhất mà

mỗi giờ học hợp tác phải đảm bảo được, đó là: (1) Sự phụ

thuộc lẫn nhau một cách tích cực; (2) Ý thức trách nhiệm

của mỗi cá nhân; (3) Sự tác động tương hỗ; (4) Các năng lực

xã hội; (5) Đánh giá trong các nhóm [2]. Với quan điểm đó,

những năm gần đây, David W.Johnson và Roger T.Johnson

thuộc trường Đại học Minnesota, Robert Slavin thuộc viện

Johns Hopkins cùng với nhiều nhà nghiên cứu khác đã phát

triển giáo dục hợp tác thành một trong những phương pháp

dạy học hiện đại nhất hiện nay.

1. Đặt vấn đề

Dạy học hợp tác (DHHT) đã và đang là một trong những

xu hướng phát triển mới có nhiều ưu điểm và hiệu quả cao

của giáo dục thế kỉ XXI. DHHT góp phần thực hiện mục

tiêu giáo dục toàn diện, không chỉ giúp cho người học nắm

vững kiến thức mà còn phát triển năng lực giao tiếp và khả

năng hợp tác - một trong những phẩm chất cần thiết, quan

trọng của con người mới trong giai đoạn hiện nay. Đối với

dạy học Làm văn ở nhà trường trung học phổ thông (THPT)

nói chung, dạy học kĩ năng (KN) sử dụng kết hợp các thao

tác lập luận (TTLL) trong bài văn nghị luận nói riêng,

phương pháp DHHT sẽ giúp học sinh (HS) phát huy tính

tích cực trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, tạo ra sự tương

tác giữa HS với HS và giữa HS với giáo viên (GV). Qua đó,

hình thành những KN cần thiết về sử dụng lập luận, TTLL

và kết hợp các TTLL trong bài văn nghị luận.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Giới thiệu chung về phương pháp dạy học hợp tác

Người đầu tiên khởi xướng ra xu thế DHHT vào đầu

Như vậy, có thể thấy, DHHT là phương pháp dạy học

mang tính tập thể, trong đó có sự hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau

những năm 1900 là John Dewey, nhà giáo dục theo xu giữa các cá nhân và kết quả là người học tiếp thu được kiến

hướng thực dụng Mĩ. Đến những năm 1930, nhà tâm lí học thức thông qua các hoạt động tương tác khác nhau: Giữa

xã hội Kurt Lewin (Đức - Mĩ) đã tạo nên một dấu ấn mới người học với người học, giữa người học với người dạy,

trong lịch sử phát triển của tư tưởng giáo dục hợp tác. Sau giữa người học và môi trường. Trong DHHT, “GV tổ chức

đó, Mornton Deutsch, một học trò của Lewin đã phát triển cho HS hoạt động trong những nhóm nhỏ để HS cùng thực

“Lí luận về hợp tác và cạnh tranh” trên cơ sở những lí luận hiện một nhiệm vụ trong một thời gian nhất định. Trong

nền tảng của Lewin. Đến Elliot Aronson (Mĩ) với mô hình nhóm, dưới sự chỉ đạo của nhóm trưởng, HS kết hợp giữa

lớp học Jigsaw đầu tiên (1978) đã có những đóng góp lớn làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, chia sꢀ kinh nghiệm và

trong việc hoàn thiện các hình thức DHHT. Với rất nhiều hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ được giao” [3, tr.

công trình nghiên cứu từ năm 1981 đến năm 1989 về giáo 92]. Phương pháp này không chỉ có tác dụng phát huy tính

dục hợp tác, D. W.Johnson, Roger T.Johnson và các cộng sự tích cực của người học, tạo ra sự tương tác giữa các thành

của mình đã nhận thấy rằng, giáo dục hợp tác có nhiều khả viên trong nhóm, giữa nhóm này và nhóm khác mà còn có

năng tạo nên thành công hơn các hình thức giáo dục khác thể huy động được kinh nghiệm, hiểu biết của từng cá nhân

(từ tiểu học đến trung học phổ thông). Đến năm 1996, lần để giải quyết các nhiệm vụ học tập được giao, nhất là những

đầu tiên phương pháp DHHT được đưa vào chương trình nhiệm vụ phức tạp.

Số 22 tháng 10/2019

NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN

Những đặc điểm trên là cơ sở để chúng ta có thể vận dụng giữa tờ giấy lớn được phát.

phương pháp DHHT vào việc tổ chức cho HS rèn luyện KN

kết hợp các TTLL trong làm văn nghị luận. Bởi yêu cầu của

nhóm bài học về rèn luyện KN kết hợp các TTLL, ngoài

việc nắm chắc KN về các TTLL riêng lꢀ (chứng minh, giải

thích, phân tích, so sánh, bác bỏ, bình luận), hiểu về nguyên

tắc và cách thức kết hợp các TTLL trong cùng một văn bản

nghị luận, mục đích cuối cùng là giúp HS vận dụng kiến

thức đã có để viết được bài (đoạn) văn nghị luận có sử dụng

kết hợp một cách linh hoạt ít nhất là hai trong sáu TTLL nói

trên. Đây là yêu cầu khá phức tạp, đòi hỏi HS phải có kiến

thức tổng hợp về các TTLL, phương pháp, KN kết hợp các

TTLL trong cùng một bài văn nghị luận. Sử dụng phương

pháp DHHT sẽ hỗ trợ HS trong quá trình chiếm lĩnh tri

thức, hình thành KN, hướng đến đích viết văn nghị luận

hay, thuyết phục. Bằng phương pháp này, tri thức và kinh

nghiệm của mỗi cá nhân không chỉ góp phần giải quyết

nhiệm vụ học tập của nhóm mà còn trở thành tri thức và

kinh nghiệm chung cho mọi HS thông qua sự tương tác lẫn

nhau, qua đó giúp hỗ trợ việc hình thành KN kết hợp các

TTLL trong làm văn nghị luận cho HS THPT.

Kĩ thuật Khăn trải bàn trong dạy học

Ý kiến cá nhân

Ý kiến chung của nhóm

Ý kiến cá nhân

Hình 1: Kĩ thuật Khăn trải bàn

Khăn trải bàn là một kĩ thuật dạy học dễ thực hiện, có thể

sử dụng trong tất cả các bài học, môn học. Theo đó, GV

cũng có thể sử dụng kĩ thuật dạy học này để tổ chức cho

HS chiếm lĩnh các tri thức về sử dụng kết hợp các TTLL

trong văn nghị luận qua các bài học tương ứng. Có thể thấy,

sử dụng kết hợp các TTLL vừa đảm bảo những nguyên

tắc chung, vừa thể hiện sự sáng tạo, phong cách riêng của

người viết. Trong khi đó, kĩ thuật Khăn trải bàn vừa giúp

tăng cường hợp tác để các thành viên tìm ra những giải

pháp, ý kiến chung, vừa khuyến khích sự suy nghĩ độc lập

để tìm ra những ý tưởng mới, giải pháp mới của mỗi cá

nhân. Như vậy, hiệu quả mà kĩ thuật Khăn trải bàn đưa lại

cũng tương ứng với mục đích của việc dạy học sử dụng kết

hợp các TTLL trong làm văn nghị luận cho HS THPT. Vì

thế, nếu sử dụng hợp lí kĩ thuật dạy học này, việc tổ chức

hình thành tri thức về sử dụng kết hợp các TTLL trong văn

nghị luận cho HS sẽ đạt được hiệu quả cao hơn. HS không

chỉ tự đi đến thống nhất về những vấn đề lí thuyết chung

như mục đích, yêu cầu mà còn tiếp thu được những ý tưởng,

biện pháp mới trong việc sử dụng kết hợp các TTLL, làm

cho khả năng lập luận, KN viết văn nghị luận của HS ngày

càng tốt hơn.

Từ quy trình sử dụng kĩ thuật Khăn trải bàn nói chung,

GV có thể vận dụng vào các khâu của quá trình tổ chức hình

thành tri thức sử dụng kết hợp các TTLL trong văn nghị

luận như: Tìm hiểu ngữ liệu, khái quát tri thức và củng cố

- vận dụng. Ở khâu tìm hiểu ngữ liệu, nếu sử dụng kĩ thuật

dạy học này, GV chú ý các bước sau:

Bước 1: Chia nhóm và phân công nhiệm vụ cho các nhóm

Chia nhóm: GV có thể sử dụng những cách khác nhau để

chia nhóm, mỗi nhóm nên có từ 4 - 6 HS.

2.2. Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá trình dạy

học rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm

văn nghị luận cho học sinh trung học phổ thông

Trong phương pháp DHHT, có rất nhiều kĩ thuật dạy học

tích cực các nhà giáo dục đã đưa ra nhằm dạy HS không

chỉ tiếp thu kiến thức tốt mà còn phát triển năng lực, như:

kĩ thuật Khăn trải bàn, kĩ thuật KWL, kĩ thuật Các mảnh

ghép, Bản đồ tư duy... Điều quan trọng là GV linh hoạt tùy

theo bài học để lựa chọn kĩ thuật dạy học hoặc kết hợp một

số kĩ thuật dạy học cho phù hợp. Để sử dụng phương pháp

DHHT đạt được hiệu quả trong việc rèn luyện KN kết hợp

các TTLL trong làm văn nghị luận cho HS THPT, chúng tôi

đề xuất sử dụng một số kĩ thuật trong quá trình dạy học như:

Khăn trải bàn, KWL, Các mảnh ghép.

Kĩ thuật Khăn trải bàn là hình thức tổ chức hoạt động

mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt

động nhóm (xem Hình 1). Theo đó, mỗi thành viên trong

nhóm đều suy nghĩ nghiêm túc để đưa ra một ý kiến hay

phương án giải quyết nhiệm vụ của nhóm. Ý kiến của mỗi

thành viên là cơ sở để tổng hợp, rút ý kiến chung của nhóm.

Sử dụng kĩ thuật Khăn trải bàn cũng tạo ra sự tương tác giữa

HS với HS, giữa nhóm HS với nhóm HS, giữa HS với GV.

Qua sự tương tác này, HS được bổ sung thêm những tri thức

mới, tiếp thu thêm được những ý tưởng và giải pháp mới từ

những HS khác.

Kĩ thuật Khăn trải bàn được tiến hành bằng cách chia HS

thành các nhóm nhỏ (khoảng 4 – 6 người/nhóm) và phát

cho mỗi nhóm 1 tờ giấy khổ lớn, chia giấy gồm phần chính

giữa và các phần xung quanh tương ứng với mỗi thành viên

trong nhóm. Mỗi thành viên ngồi vào vị trí đã được đánh số

và suy nghĩ, làm việc độc lập trong khoảng thời gian nhất

định, sau đó ghi kết quả tìm được vào phần giấy của mình

được chia. Trên cơ sở những ý kiến của mỗi cá nhân, HS

Phân công nhiệm vụ: Nhiệm vụ của nhóm là phân tích

“mẫu” dựa trên những yêu cầu mà GV nêu ra, chỉ nên đưa

từ 1 - 2 “mẫu” (vì nếu quá nhiều sẽ vừa tốn thời gian, vừa

gây khó khăn cho việc phân tích và khái quát tri thức của

HS). Nhiều nhóm có thể cùng tìm hiểu một “mẫu”. Yêu cầu

đặt ra cho các nhóm phải phù hợp với nội dung trọng tâm

thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến và viết vào phần chính của bài học. Chꢁng hạn, khi dạy bài Luyện tập vận dụng

TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

Phạm Khánh Dương

các thao tác lập luận (tiết 114, tuần 29), GV có thể sử dụng

- GV yêu cầu các nhóm HS suy nghĩ để trả lời những câu

mẫu mà tác giả SGK Ngꢀ văn 11 đã nêu ra (trang 112) và hỏi đã nêu.

đặt ra yêu cầu:

- GV thiết kế “Khăn trải bàn” trên bảng và yêu cầu đại

diện một số nhóm ghi câu trả lời ngắn gọn vào ô của nhóm

mình.

- Trong đoạn trích, tác giả đã vận dụng kết hợp các TTLL

nào?

- Đâu là thao tác chính?

- Căn cứ vào đâu mà xác định như vậy?

Bước 3: Tổ chức cho HS thảo luận để rút ra kết luận

chung

- Có phải một bài (đoạn) văn càng sử dụng được nhiều

TTLL thì càng có sức hấp dẫn không? Phải xuất phát từ đâu

để có thể chọn chính xác các TTLL và vận dụng tổng hợp

các thao tác đó trong một bài (đoạn) văn cụ thể?

Bước 2: Tổ chức cho HS phân tích mẫu bằng kĩ thuật

Khăn trải bàn

- GV phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A0, yêu cầu HS dùng

thước chia thành từng phần theo kĩ thuật Khăn trải bàn,

đồng thời hướng dẫn các em cách sử dụng.

- GV yêu cầu HS đọc kĩ “mẫu” và những câu hỏi của

nhóm, sau đó tập trung suy nghĩ để tìm ra câu trả lời; nội

dung câu trả lời ghi vào phần đã quy định trên tờ giấy. GV

cần yêu cầu HS làm việc độc lập, không được trao đổi.

- Khi hết thời gian quy định, GV yêu cầu nhóm trưởng

dựa vào kết quả thực hiện của từng thành viên để tổng hợp

thành kết quả chung của nhóm.

Bước 3: Các nhóm báo cáo kết quả thực hiện và tham gia

thảo luận

- Vì số lượng nhóm trong lớp nhiều, GV có thể lựa chọn

một số nhóm ngẫu nhiên trình bày. Các nhóm khác chú ý

theo dõi và ghi chép lại để đối chiếu với kết quả của nhóm

mình.

- Sau khi các nhóm trình bày xong, GV yêu cầu HS dựa

trên kết quả vừa trình bày để thảo luận, bổ sung và điều

chỉnh cho phù hợp.

Tương tự như phần phân tích “mẫu”, GV có thể sử dụng

kĩ thuật Khăn trải bàn để tổ chức cho HS khái quát tri thức

về sử dụng kết hợp các TTLL trong văn nghị luận. Sử dụng

kĩ thuật Khăn trải bàn giúp HS có thể dựa vào những ý kiến,

nhận xét khác nhau để tìm ra một kết luận đúng đắn nhất.

Việc tổ chức cho HS khái quát tri thức bằng kĩ thuật Khăn

trải bàn được tiến hành theo các bước sau:

- GV yêu cầu HS trao đổi, thảo luận dựa trên kết quả của

các nhóm được trình bày trên bảng.

- GV kết luận và ghi vào phần chung của “Khăn trải bàn”.

Ngoài ra, chúng ta cũng có thể sử dụng kĩ thuật dạy học

Khăn trải bàn ở phần củng cố kiến thức. Tuy nhiên, việc

sử dụng kĩ thuật này cần có sự sáng tạo, linh hoạt, phù hợp

với tâm lí của HS. Nếu sử dụng rập khuôn, máy móc, nhiều

lần trong một tiết học sẽ gây ra sự nhàm chán, nặng nề đối

với người học, không phát huy được tính tích cực, sáng tạo

của HS.

Bên cạnh kĩ thuật Khăn trải bàn, GV có thể sử dụng kĩ

thuật KWL trong dạy học nói chung, dạy học rèn luyện KN

kết hợp các TTLL trong bài văn nghị luận. KWL là kĩ thuật

dạy học do Donna Ogle giới thiệu năm 1986 (xem Hình

2) gắn với sơ đồ gồm 3 cột lần lượt là: những gì tôi biết

(What I know - K), những gì tôi muốn học (What I want to

lean - W) và những gì tôi học được (What I learned - L). Kĩ

thuật này giúp HS tham gia nhiều hơn trong việc đọc các tài

liệu có tính mô tả. Một nhóm HS viết ra hoặc thảo luận về

những gì họ đã biết, những câu hỏi mà họ muốn trả lời và

những gì họ đã học được từ việc đọc các văn bản. Kĩ thuật

này yêu cầu HS vừa nhớ lại những kiến thức đã biết xung

quanh vấn đề sẽ học, vừa tự nêu ra những thắc mắc cần

được giải đáp dưới dạng câu hỏi. Cuối cùng, các em thảo

luận để tìm ra những phương án trả lời thỏa đáng nhất. Quy

trình sử dụng KWL gồm 5 bước:

(1) HS tham gia trong một cuộc thảo luận về những gì họ

đã biết về một nội dung được giới thiệu.

(2) Danh sách những gì HS biết được ghi vào cột K của

biểu đồ.

(3) Ghi những quan điểm đối lập và các câu hỏi HS muốn

được trả lời trong cột W.

(4) HS trực tiếp đọc văn bản và ghi lại những thông tin

mà họ tiếp thu được cũng như những câu hỏi mới xuất hiện.

(5) HS tham gia trong một cuộc thảo luận về những gì

họ đã tiếp nhận được từ việc đọc sách, ghi tóm tắt nội dung

thảo luận vào cột L.

Bước 1: Nêu yêu cầu cần khái quát

GV căn cứ vào mục tiêu bài học để đặt ra những yêu cầu

khái quát phù hợp. Chꢁng hạn, khi dạy bài Luyện tập vận

dụng các thao tác lập luận (tiết 114, tuần 29), GV có thể đặt

ra những yêu cầu sau:

- Từ việc thực hiện các bài tập, em có nhận xét gì về vai

trò của của việc kết hợp các TTLL trong văn nghị luận?

- Để việc kết hợp các TTLL trong văn nghị luận phát huy

được vai trò của mình, người viết cần phải chú ý điều gì?

- Làm thế nào để sử dụng kết hợp các TTLL trong văn

nghị luận một cách hiệu quả nhất?

Bước 2: Tổ chức cho HS tự khái quát tri thức bằng kĩ

thuật Khăn trải bàn

Ở bước này, GV có thể thực hiện các thao tác như đã tiến

hành ở phần tìm hiểu ngữ liệu. Mặt khác, cũng có thể sáng

tạo hơn với kĩ thuật Khăn trải bàn này bằng cách:

Kĩ thuật KWL trong dạy học

Ghi những điều đã Ghi những điều Ghi những điều nhận

biết có liên quan muốn biết khi tìm thức được trong quá

đến nội dung bài hiểu bài học

học

trình học tập

Hình 2: Kĩ thuật KWL

Số 22 tháng 10/2019

NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN

Có thể nói, kĩ thuật KWL giúp HS tự phản ánh và đánh thảo luận để tìm ra cầu trả lời cho những câu hỏi đã xác định

ở cột W. Các câu trả lời này được ghi vào cột L.

giá được kinh nghiệm học tập của mình, đồng thời khuyến

khích các em có thói quen độc lập suy nghĩ, tái hiện lại

những gì đã biết và đặt ra mục tiêu trong hoạt động học.

Điều này không chỉ phát huy được tính tích cực cho HS

trong quá trình học tập mà còn có khả năng sử dụng trong

dạy học nhiều môn học khác nhau.

Như vậy, việc sử dụng kĩ thuật KWL để tổ chức hình

thành tri thức về sử dụng kết hợp các TTLL trong văn nghị

luận góp phần phát huy tính tích cực, chủ động của HS

trong quá trình học tập. Dựa trên gợi ý của GV, HS tự xác

định được những gì đã biết, những gì mong muốn được giải

đáp. Việc học tập của HS giờ đây không còn mang tính áp

đặt mà xuất phát từ nhu cầu, động lực bên trong của mỗi cá

nhân. Những tri thức về sử dụng kết hợp các TTLL trong

văn nghị luận mà HS có được không phải từ sự lắng nghe,

tiếp nhận thụ động mà là kết quả của quá trình suy nghĩ độc

lập, thảo luận nghiêm túc trong giờ học. Mặt khác, cũng

thông qua kĩ thuật dạy học này, GV có thể đánh giá được

năng lực tư duy, vốn kiến thức của HS, từ đó có những biện

pháp bổ sung, điều chỉnh kịp thời.

Kĩ thuật dạy học Các mảnh ghép (xem Hình 3) là hình

thức dạy học kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa

các nhóm nhằm: (1) Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp

(có nhiều chủ đề); (2) Kích thích sự tham gia tích cực của

HS; (3) Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp

tác (vì không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1 mà còn

phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn thành nhiệm vụ

ở vòng 2). Sử dụng kĩ thuật Các mảnh ghép trong dạy học

Làm văn giúp tiết học tăng thêm tính hứng thú của người

học. Bản thân người học tự giác động não, không tiếp thu

kiến thức một cách thụ động..

Đối với vấn đề kết hợp TTLL trong văn nghị luận, kĩ

thuật KWL sẽ làm cho việc dạy học nội dung này không

còn trở nên nặng nề, áp đặt, ngược lại giúp khuyến khích

được sự suy nghĩ, tìm tòi độc lập của các em trong việc huy

động vốn kiến thức đã có về văn học, xã hội, ngôn ngữ vào

quá trình học tập. Như vậy, HS sẽ thấy được rõ hơn mối

liên hệ giữa những tri thức này với việc sử dụng kết hợp

các TTLL trong văn nghị luận. Hơn nữa, việc sử dụng kĩ

thuật KWL trong quá trình dạy học cũng giúp làm tăng tính

tương tác giữa GV và HS, giữa các HS với nhau. Sự tương

tác này chính là cơ sở để HS tự điều chỉnh những hiểu biết

chưa đúng đắn và kiến tạo nên những tri thức về sử dụng

kết hợp các TTLL trong văn nghị luận. Để phát huy được

hiệu quả kĩ thuật KWL trong việc tổ chức hình thành tri

thức về sử dụng kết hợp các TTLL trong văn nghị luận, GV

nên tiến hành theo một quy trình cụ thể như sau:

Bước 1: Xác định nhꢀng tri thức đã biết có liên quan đến

bài học vào cột K.

Bước này vừa có tác dụng giúp HS tự huy động những

tri thức đã biết vào quá trình học tập, vừa tạo tâm thế học

tập cho các em. Chꢁng hạn, khi dạy học bài Luyện tập vận

dụng kết hợp các tác tác lập luận (Ngữ văn 12, tuần 14, tiết

42), GV yêu cầu HS viết những điều đã biết, đã học về văn

nghị luận, về các TTLL vào cột K, sau đó tổ chức cho HS

thảo luận để xác định những tri thức đúng và điều chỉnh, bổ

sung những tri thức chưa đầy đủ, chính xác. Bước này giúp

HS huy động những tri thức đã học vào quá trình tìm hiểu,

chiếm lĩnh tri thức mới.

Kĩ thuật Các mảnh ghép trong dạy học

Vòng 1

(chuyên gia)

Vòng 2

(mảnh ghép)

Bước 2: Xác định nhꢀng tri thức muốn biết trong bài học

vào cột W.

Hình 3: Kĩ thuật Các mảnh ghép

Bước này, HS tự xác định những tri thức muốn biết trong

một bài học. Đây là nhu cầu nhận thức, là động cơ bên

trong của người học mà không phải sự áp đặt từ bên ngoài.

Ở bước này, HS thể hiện tính tích cực và ý thức tự giác rất

cao trong quá trình học tập. Vì thế, GV nên khuyến khích

và tôn trọng nhu cầu nhận thức của từng HS. Những điều

muốn biết được thể hiện thông qua các câu hỏi mà HS chủ

động nêu ra trước khi bắt đầu bài học. Sau khi HS đặt câu

hỏi, để đảm bảo thời gian và mục tiêu cần đạt, GV nên tiến

hành tổng hợp, loại bỏ đi những câu hỏi có nội dung trùng

lặp hay không sát với nội dung bài học và sắp xếp sao cho

đảm bảo tính logic.

Bước 3: Xác định nội dung tiếp thu được ở cột L.

Để HS thực hiện bước này được hiệu quả, GV tiến hành

các hoạt động sau:

- Yêu cầu các nhóm HS phân tích một số “mẫu” tiêu biểu

cho việc sử dụng kết hợp các TTLL trong văn nghị luận.

- Từ việc phân tích mẫu, yêu cầu các nhóm HS trao đổi,

Cách tiến hành kĩ thuật Các mảnh ghép như sau:

Vòng 1: Nhóm chuyên gia

- GV chia lớp học thành các nhóm khoảng từ 3 - 6 người.

Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ với những nội dung

học tập khác nhau. Ví dụ: Nhóm 1: Nhiệm vụ A; Nhóm 2:

Nhiệm vụ B; Nhóm 3: Nhiệm vụ C.

- HS làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về

câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình.

- Hết thời gian làm việc cá nhân, HS thảo luận nhóm, đảm

bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả

các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành chuyên

gia của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu

trả lời của nhóm ở vòng 2.

Vòng 2: Nhóm mảnh ghép

- GV chia lại nhóm mới khoảng từ 3 - 6 người (bao gồm

1 - 2 người từ nhóm 1; 1 - 2 từ nhóm 2; 1 - 2 người từ nhóm

3…), gọi là nhóm mảnh ghép.

- Các câu hỏi và câu trả lời của vòng 1 được các thành

TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM

Phạm Khánh Dương

viên trong nhóm mới chia sꢀ đầy đủ với nhau.

hứng thú trong việc chủ động nghiên cứu trước tài liệu để

- Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất có kiến thức đóng góp ý kiến trong nhóm, đồng thời được

cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho trao đổi ý kiến với các bạn cũng như GV, nhờ vậy sẽ nắm

các nhóm để giải quyết. Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ vững kiến thức bài học.

trình bày và chia sꢀ kết quả.

Có thể nói, việc sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực như

Để kĩ thuật Các mảnh ghép phát huy hiệu quả trong quá Khăn trải bàn, KWL, Các mảnh ghép trong phương pháp

trình dạy học, GV cần lưu ý một số điều như sau: (1) Đảm DHHT có tác dụng rất lớn để tổ chức cho HS chiến lĩnh tri

bảo những thông tin từ các mảnh ghép lại với nhau có thể thức và rèn luyện KN sử dụng kết hợp các TTLL trong văn

hiểu được bức tranh toàn cảnh của một vấn đề và là cơ sở nghị luận. Những kĩ thuật dạy học này giúp HS phát huy

để giải quyết một nhiệm vụ phức hợp ở vòng 2; (2) Các tính tích cực trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, tạo ra sự

chuyên gia ở vòng 1 có thể có trình độ khác nhau, nên cần tương tác giữa HS với HS và giữa HS với GV. Tuy nhiên,

xác định yếu tố hỗ trợ kịp thời để tất cả mọi chuyên gia có tùy thuộc vào từng bài học, đối tượng HS và nhiệm vụ đặt

thể hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 1, chuẩn bị cho vòng 2; ra mà GV cần cân nhắc lựa chọn, điều chỉnh và áp dụng các

(3) Số lượng mảnh ghép không nên quá lớn để đảm bảo các kĩ thuật dạy học nói trên một cách phù hợp.

thành viên có thể truyền đạt lại kiến thức cho nhau; (4) Đặc

điểm của nhiệm vụ mới ở vòng 2 là một nhiệm vụ phức hợp

và chỉ có thể giải quyết được trên cơ sở nắm vững những

3. Kết luận

Dạy học hướng đến rèn luyện KN, hình thành năng lực và

kiến thức đã có ở vòng 1. Do đó, cần xác định rõ những yếu phẩm chất người học đang trở thành xu thế tất yếu của giáo

tố cần thiết về kiến thức, kĩ năng, thông tin… cũng như các dục hiện nay. Trong dạy học Làm văn nghị luận, phương

yếu tố hỗ trợ cần thiết để giải quyết nhiệm vụ phức hợp này; pháp DHHT giúp quá trình dạy học kết hợp các TTLL

(5) Trong quá trình sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép, GV trong văn nghị luận của GV và HS phát huy hiệu quả tối ưu.

phải dành thời gian theo dõi HS thảo luận nhóm và trình Trong phương pháp DHHT, các kĩ thuật dạy học như Khăn

bày kết quả.

trải bàn, KWL, Các mảnh ghép... đang được sử dụng rất

Như vậy, khi HS đã chuẩn bị tốt tâm thế học tập như tài phổ biến hiện nay vào việc hình thành tri thức cho HS. Việc

liệu và nội dung bài học thì việc sử dụng kĩ thuật Các mảnh phối hợp sử dụng hợp lí các kĩ thuật nói trên trong dạy học

ghép là khâu cuối cùng để HS có cơ hội nêu ý kiến của sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động của HS trong quá

mình và ai cũng được tham gia vào nội dung của bài học trình kiến tạo, củng cố, khắc sâu tri thức về các TTLL và

hay một vấn đề mà GV nêu ra. Kĩ thuật này cũng giúp HS việc kết hợp các TTLL trong quá trình làm văn nghị luận.

Tài liệu tham khảo

[1] Trịnh Văn Biểu, (2011), Dạy học hợp tác - một xu hướng

mới của giáo dục thế kỉ XXI, Tạp chí Khoa học, Trường

Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, số 25, tr.88-

93.

[2] David W.Johnson - Roger T.Johnson - Holubec, (1994),

Cooperative Learning in The Classroom, Association For

Supervision and Curriculum Development Alexandria

Virgnia.

học tích cực, một số phương pháp và kĩ thuật dạy học,

NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.

[4] Chu Huy - Chu Văn Sơn - Vũ Nho, (2005), Nâng cao kĩ

năng làm văn nghị luận, NXB Giáo dục, Hà Nội.

[5] Đặng Thành Hưng, (2002), Dạy học hiện đại: Lí luận -

Biện pháp - Kĩ thuật, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[6] Hoàng Thị Mai (chủ biên) - Kiều Thọ Long, (2009),

Phương pháp dạy học văn bản nghị luận ở trường phổ

thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.

[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án Việt - Bỉ, (2010), Dạy và

APPLYING THE COOPERATIVE TEACHING METHOD

IN TRAINING SKILLS OF COMBINING ARGUMENT MANIPULATION

IN WRITING ARGUMENTATIVE TEXTS FOR HIGH SCHOOL STUDENTS

Pham Khanh Duong

Hanoi National University of Education

ABSTRACT: Cooperative teaching method is one of the new development trends

136 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam

in the 21st century with many advantages and high efficiency. With the purpose

Email: kduong.va[email protected]

of improving the quality of teaching the argumentative writing, and combining

manipulation of arguments in the argumentative texts, the article proposes

the application of cooperative teaching method in training skills of combining

argument manipulation in writing argumentative texts for high school students.

KEYWORDS: Teaching methods; cooperative teaching method; argumentative writing;

argument manipulation.

Số 22 tháng 10/2019

5 trang baolam 21920 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào quá trình rèn luyện kĩ năng kết hợp các thao tác lập luận trong làm văn nghị luận cho học sinh trung học phổ thông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

van_dung_phuong_phap_day_hoc_hop_tac_vao_qua_trinh_ren_luyen.pdf