Ảnh hưởng tỉ lệ hạt sen bổ sung và điều kiện chế biến cơ bản lên chất lượng bánh hamburger
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
DOI:10.22144/jvn.2017.018
ẢNH HƯỞNG TỈ LỆ HẠT SEN BỔ SUNG VÀ ĐIỀU KIỆN CHẾ BIẾN CƠ BẢN
LÊN CHẤT LƯỢNG BÁNH HAMBURGER
Nguyễn Chí Dũng và Nguyễn Thị Bích Liểu
Khoa Khoa học Nông nghiệp, Trường Đại học Cửu Long
ABSTRACT
Thông tin chung:
Ngày nhận: 26/08/2016
Ngày chấp nhận: 29/04/2017
The study was conducted to make high nutritional hamburger with lotus
seed added for consumers’more choices. Impact of lotus seeds additional
rate, incubation conditions (quantity of yeast, temperature and time) and
baking temperature to physical properties and sensory value of hamburger
were studied. Results showed that lotus seed hamburger had golden-brown
color, good volume and texture with adding of 10% lotus seeds, 1.6%
yeast and fermented at 38oC for 110 minutes. The cake had golden-brown
color and soft structure when baking was carried out at 210oC. The study
results demonstrated that lotus seeds contribute to enhancing the
nutritional value and creating unique flavor for lotus seed hamburger.
Title:
Effect of lotus seed and basis
processing conditions on
hamburger quality
Từ khóa:
Bánh hamburger, chất lượng,
độ nở, hạt sen, nướng
TÓM TẮT
Keywords:
Baking, hamburger, lotus
seed, quality, swelling ratio
Nghiên cứu được tiến hành nhằm làm ra loại bánh hamburger với giá trị
dinh dưỡng cao, hạt sen được bổ sung vào cải thiện giá trị dinh dưỡng và
̉
tăng sự lựa chọn cho người tiêu dùng. Anh hưởng của tỷ lệ hạt sen bổ
sung, điều kiện u (số lượng nấm men, nhiệt độ và thời gian) và nhiệt độ
̉
nướng đê
được nghiên cứu. Kết quả cho thâ
đều, độ nở cao, cấu trúc mềm mịn, xốp khi bô sung 10% hạt sen và lên
men với 1,6% nâ
m men ở nhiệt độ 38oC trong 110 phút. Màu sắc banh
vàng đều và cấu trúc mềm mịn khi nướng ơ nhiệt độ 210oC. Các kết quả
́ ̣
n tính chất vật lý và gia tri cam quan của banh hambuger đã
̉
́ ́
́
y banh hambuger hạt sen có màu vàng
́
̉
́
́
̉
nghiên cứu đa chứng minh hạt sen góp phần nâng cao giá trị dinh dưỡng
̃
̣ ̣ ̣
và tao hương vị đăc trưng của hambuger hat sen.
Trích dẫn: Nguyễn Chí Dũng và Nguyễn Thị Bích Liểu, 2017. Ảnh hưởng tỉ lệ hạt sen bổ sung và điều kiện
chế biến cơ bản lên chất lượng bánh hamburger. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. 49b:
18-26.
1 GIỚI THIỆU
triển không chỉ cho giới trẻ mà còn được rất nhiều
người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi yêu thích. Trong đó,
bánh hamburger có thể nói là một món ăn quen
thuộc của mọi lứa tuổi, được yêu thích và lựa chọn
nhiều nhất.
Cây sen là một trong những loại cây thủy sinh
được trồng khá phổ biến. Đặc biệt, ở Đồng bằng
sông Cửu Long như các tỉnh: Vĩnh Long, Đồng
Tháp, An Giang,… Hạt sen được xem là một dược
liệu quý, có rất nhiều tác dụng được sử dụng là
nguyên liệu chế biến thức ăn hoặc một vị thuốc dân
gian. Trong hạt sen không chỉ cung cấp các dưỡng
chất cần thiết cho cơ thể như protid, lipid, glucid,
calci, phosphor, sắt,… mà còn giàu các vitamin B1,
B2, PP, C,… (Nguyen, V.Q. và D. Hicks, 2001).
Hiện nay, các loại thức ăn nhanh đã và đang phát
Quá trình thực hiện việc bổ sung các loại rau
quả vào trong bánh là một hướng đi mới và nhiều
tiềm năng cho các sản phẩm bánh kẹo nói chung và
bánh hamburger nói riêng. Bổ sung bột hạt điều
vào nguyên liệu làm bánh bích quy xốp, kết hợp
với nhào bột, nhiệt độ ủ, nhiệt độ nướng làm thay
đổi thành phần dinh dưỡng và năng lượng, hương
18
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
vị sản phẩm mang tính đặc trưng riêng (Đinh Thị
Hiền và ctv., 2013). Nghiên cứu bổ sung tảo
Spirulina kết hợp với thời gian, nhiệt độ lên men và
tỉ lệ nấm men để tạo ra sản phẩm bánh hamburger
không những đảm bảo về dinh dưỡng mà còn đảm
bảo về mùi vị và màu sắc cảm quan của sản phẩm
cerevisiae (Mauri – Việt Nam) men khô có hình
hạt nhỏ hoặc những sợi ngắn, màu vàng sẫm, có
mùi men, và có vị hơi đắng, độ ẩm 11 ÷ 12%, lực
nở: không quá 110 phút, độ bền vững: trong 5
tháng, không cho phép có những tạp chất lẫn trong
men, đường RE (Biên Hòa), bơ (công ty cổ phần
(Nguyễn Thị Kiều va Nguyễn Hữu Phước Trung,
2012).
dầu thực vật Tường An), trứng gà, muối, sữa va hạt
sen tươi thu mua tại Vınh Long.
̃
̀
̀
Sản phẩm bánh hamburger có bổ sung hạt sen
trong bánh sẽ là một cách kết hợp độc đáo, mang
đậm nét văn hóa của dân tộc Việt Nam và góp phần
làm tăng giá trị kinh tế cho cây sen, tạo nên một
món bánh ngon, làm đa dạng sản phẩm bánh
hamburger trên thị trường. Để tạo ra sản phẩm
bánh hamburger không những đảm bảo chất lượng
dinh dưỡng mà còn đảm bảo về mùi vị và màu sắc
cảm quan. Do đó, cần nghiên cứu các điều kiện chế
biến cơ bản hướng tới xây dựng quy trình chế biến
để tạo ra sản phẩm ăn nhanh đáp ứng một phần nhu
cầu về năng lượng và giá trị cảm quan, thơm ngon
hấp dẫn, mang đến nhiều sự lựa chọn cho người
tiêu dùng.
̣
Nguyên liệu hat sen được chọn từ những gương
sen 21 ngày tuổi sau khi hoa sen rụng cánh, thu
hoạch tại ao sen ở Trường Đại học Cửu Long,
gương to không bị sâu bệnh. Hạt sen tươi được nấu
chín trong 8 ÷ 10 phút va xay nhuyễn với nước (tỷ
̀
lệ 1:1) thành dung dịch sen.
2.2 Quy trình chế biến bánh hamburger bổ
sung hạt sen
̣ ̣ ̣
́
Bôt mı (100 g) đươc phôi trôn vơi đường, muối
́
̀
va phụ gia. Sau đó, cho dịch sen, sữa tươi, trứng
̀
vào nhào trộn cho đến khi bột nhào mịn, đàn hồi và
dễ dàng kéo thành màng mỏng thì đạt yêu cầu.
Tiến hành lăn vê, ủ sơ bộ 7 ÷ 8 phút, tạo hình 3
mẫu bánh (60 g/bánh), lên men kết thúc (ủ bánh)
(nhiệt độ 30 ÷ 40oC, 60 ÷ 150 phút), bổ sung hạt
sen mỏng trên mặt bánh, nướng bánh 180 ÷ 220oC
và làm nguội sản phẩm. Khi kết thúc quá trình
nướng, bánh được làm mát và đánh giá các chỉ tiêu
lý học và cảm quan.
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Phương tiện nghiên cứu
Nguyên vật liệu: Môt
̣ ̣
́
sô nguyên liêu chınh sư
̉
́
dung trong qua trınh nghiên cưu bao gôm bột mì
̣
̀
́
́
̀
(loại I –VIKYBOMI), nấm men Saccharomyces
Đường
Sữa tươi,
Dịch sen
Đánh bột khô(3 phút)
Nhào trộn – Chia bột
Lên men kết thúc
Lăn vê – Ủ sơ bộ –
Tạo hình
Nướng
Làm nguội
Sản phẩm
Bổ sung hạt sen mỏng
trên mặt bánh
Hình 1: Sơ đồ quy trình sản xuất bánh hamburger bổ sung hạt sen
19
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
2.3 Phương pháp phân tích
̣
Cac chı tiêu ly hoa hoc cua banh đươc phân tıch
́
theo từng thuộc tính của sản phẩm bao gồm: màu
sắc, cấu trúc, mùi, vị. Mỗi thuộc tính được xây
dựng theo thang điểm mô tả từ 1 đến 5 (giá trị cảm
quan từ kém đến tốt).
̣
̉
́
̉
́
́
́
bă
̀
ng cac phương pháp thể hiện ở Bảng 1. Đánh giá
́
cảm quan sản phẩm theo phương pháp cho điểm
Bảng 1: Phương pháp xác định các chỉ tiêu vật lý của bánh hamburger bổ sung hạt sen
Chỉ tiêu đánh giá
Phương pháp xác định
Sử dụng phần mềm Adobe Photoshop CS6 Portable (Adobe
Photoshop CS6, Adobe Systems Incorporated, USA)
Xác định màu sắc của sản phẩm
GG = ꢀꢁꢂꢀꢃ x 100%
ꢀꢁ
Độ giảm khối lượng (%)
Độ ẩm (%)
Trong đó: Gt khối lượng bánh trước khi nướng (gam) và Gs
khối lượng bánh sau khi nướng (gam)
W = ꢄꢅ ꢂ ꢄꢆ x 100%
ꢄ
Trong đó: m1 khối lượng của đĩa có chứa mẫu trước khi sấy
(gam), m2 khối lượng của đĩa có mẫu sau khi sấy (gam), m
khối lượng mẫu mang đi sấy (g)
V =ꢇꢃꢂꢇꢈ 100%
ꢇꢈ
Trong đó: Vd thể tích đầu của khối bột (thể tích khối bột), Vs
thể tích sau của khối bột (thể tích của khối bột đã lên men kết
thúc)
Độ nở
ꢆꢉꢂꢊꢋꢅꢂꢋꢆꢌx 100%
ꢆꢉ
Trong đó: 27 là thể tích khối bánh mì (3 x 3 x 3= 27 cm3), V1
thể tích este dầu hỏa của bánh mì, V2 thể tích este dầu hỏa ban
đầu (Phạm Văn Sổ, Bùi Thị Như Thuận, 1991)
Sử dụng phương pháp FAO FNP 14/7 p.224 1986
Sử dụng phương pháp FAO FNP 14/7 p.212 1986
Sử dụng phương pháp TK TCVN 1526-1:2007
Sử dụng phương pháp HD 5.4-TP/Rauqua-13
Độ xốp (%)
Xác định hàm lượng protein (%)
Xác định hàm lượng lipid (%)
Xác định hàm lượng calci (mg/kg)
Xác định hàm lượng vitamin C (mg/kg)
Xác định hàm lượng đường tổng số (tính
theo saccharose) (%)
Sử dụng phương pháp TCVN 4074:2009
2.4 Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
Thí nghiệm 2. Khảo sát ảnh hưởng của điều
kiện lên men đến độ nở bánh hamburger bổ sung
hạt sen
Số liệu được phân tích phương sai bằng chương
trình Portable Statgraphics Centurion XV (Version
15.1.02, Corporate Enterprise, USA), đồ thị được
vẽ bằng chương trình Microsoft Excel (Microsoft
Excel 2010, Microsoft Corporation, USA).
Khảo sát tỉ lệ nấm men đến độ nở bánh
hamburger bổ sung hạt sen
Nhân tố B: tỉ lệ nấm men (% w/w so với bột
mì): 1,3; 1,4; 1,5; 1,6; 1,7; 1,8; 1,9
2.5 Bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm 1. Khảo sát ảnh hưởng của tỉ lệ hạt
sen bổ sung đến chất lượng bánh hamburger
Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ lên men
đến độ nở của bánh hamburger bổ sung hạt sen
Nhân tố C: nhiệt độ lên men (oC): 18, 30, 32,
34, 36, 38, 40, 42
Nhân tố A: tỉ lệ hạt sen bổ sung (% so với bột
mì): 0, 4, 6, 8, 10, 12, 15
Khảo sát ảnh hưởng của thời gian lên men
̣ ̣ ̣
́
Bôt mı đươc phôi trôn vơi đường, muối va phụ
́ ̀
̀
đến độ nở của bánh hamburger bổ sung hạt sen
gia 0,5%, 1,6% nấm men, sau đó cho tỉ lệ sen với
các tỉ lệ như trên. Ủ bánh với nhiệt độ 38oC, 110
phút, bổ sung hạt sen mỏng trên mặt bánh, nướng
bánh 210oC.
Nhân tố D: thời gian lên men (phút): 60, 70, 80,
90, 100, 110, 120, 130
Chỉ tiêu phân tích: độ nở bánh sau lên men
Chỉ tiêu phân tích: đánh giá cảm quan, xác định
màu sắc, độ nở, độ xốp (%), sự thay đổi khối lượng
(gam) và dinh dưỡng bánh.
Thí nghiệm 3. Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ
nướng đến tính chất vật lý và giá trị cảm quan của
sản phẩm bánh hamburger bổ sung hạt sen
20
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
Nhân tố E: nhiệt độ nướng (oC): 190, 200, 210,
215, 220
Chỉ tiêu phân tích: đánh giá cảm quan, xác định
màu sắc, sự thay đổi khối lượng (gam), độ ẩm (%).
Bôt mı đươc
̣
̣
phô
́
i trôn
̣
vơi đường, muối va phụ
3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
́
̀
̀
gia, nấm men đã xác định. Sau đó, cho tỉ lệ sen đã
xác định, sữa tươi, trứng vào nhào trộn. Tiến hành
lăn vê, ủ sơ bộ, tạo hình, ủ bánh với các nhiệt độ và
thời gian lên men đã xác định, bổ sung hạt sen
mỏng trên mặt bánh, nướng bánh ở các nhiệt độ.
3.1 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
chất lượng bánh hamburger
3.1.1 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
màu sắc (giá trị L) bánh hamburger bổ sung hạt
sen
Bảng 2: Ảnh hưởng của ty lệ hạt sen bổ sung đến màu sắc (giá trị L), sự thay đổi khối lượng, độ nở và
̉
độ xốp bánh hamburger bổ sung hạt sen
Tỉ lệ hạt sen
(%)
Màu sắc
(giá trị L)
Sự thay đổi
khối lượng (%)
Độ nở
Độ xốp (%)
0
4
6
53,18a*±0**
53,15a±0,025
51,00c±0,074
51,36b±0,040
50,51d±0,025
51,00c±0,050
50,07e±0,233
6,86 a±0,010
4,80b±0,017
4,77b±0,006
4,73c±0,006
4,72c±0,010
4,64d±0,049
4,58e±0,0173
75,70a±0
75,06b±0,023
72,58c±0,131
71,48d±0,025
71,37d±0
71,07de±0,207
68,77f±0,150
3,88c±0,006
3,97c±0,017
4,37a±0,159
4,09bc±0,123
4,15abc ±0,025
4,24ab±0,178
4,24ab±0,129
8
10
12
15
Ghi chú: * Kết quả trung bình của 3 lần lặp lại**Độ lệch chuẩn (STD) của giá trị trung bình
Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột thể hiện khác biệt ở mức ý nghĩa 5%
Kết quả về sự thay đổi màu sắc (giá trị L) cho
thấy, có sự khác biệt khi sử dụng tỉ lệ hạt sen khac
̣ ̣
Măt khac, trong hat sen có hàm lượng tinh bột
́
cao, có khả năng hút nước và trương nở. Tuy
nhiên, trong quá trình chế biến bánh hamburger bổ
sung hạt sen, tinh bột trong hạt sen đã qua quá trình
làm chín, hạt tinh bột sẽ hút vào một lượng nước.
Do đó, khả năng hút nước và trương nở sẽ giảm đi
đáng kể. Trong quá trình gia nhiệt, mô tế bào mất
đi tính trương nở và thấm chọn lọc (Nguyễn Minh
́
́
nhau tư 4 đên 15%. Ty lệ hạt sen bổ sung vào bột
̉
̀
nhào càng cao giá trị L giảm dần, màu sắc bánh
sậm dần, kém hấp dẫn. Hàm lượng đường càng cao
bánh càng dễ sậm màu do trong sen có hàm lượng
tinh bột cao, enzyme trong bột mì thủy phân tinh
bột trong hạt sen tạo thành đường tham gia phản
ứng maillard và caramel khi ở nhiệt độ cao nên ảnh
hưởng đến màu sắc bánh.
́
̣
Thủy, 2010). Bên cạnh đó, chât xơ trong hat sen
cũng ảnh hưởng không nhỏ đến kích thước, độ mịn
của khối bột nhào làm giảm khả năng đàn hồi và
tạo mạng gluten cho bánh.
3.1.2 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
độ nở bánh hamburger bổ sung hạt sen
3.1.3 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
độ xốp bánh hamburger bổ sung hạt sen
Kết quả cho thấy độ nở của bánh co ty lệ hạt
̉
́
sen bổ sung khac nhau thı khác biệt co ý nghĩa, độ
́
́
̀
̉
nở lớn nhất thu đươc
̣
ơ công thưc co bô sung hạt
Ty lệ hạt sen bổ sung càng cao độ xốp của bánh
̉
hamburger càng giảm, kết quả về độ xốp sự khác
̉
́
́
sen 4%. Tỉ lệ hạt sen càng tăng thì độ nở của bánh
càng giảm, độ nở của bánh thấp nhất ở 15% hạt sen
biệt co ý nghĩa ở các tỉ lệ hạt sen bổ sung. Độ xốp
́
bổ sung. Với tỉ lệ hạt sen 8%, 10% đô
̣
nơ cua banh
của bánh là khoảng không chứa không khí bên
trong bánh (Puchkova, 2005). Lượng khí CO2 tạo
ra quyết định trực tiếp đến độ nở cũng như độ xốp
của bánh. Trong sản xuất bánh mì, tinh bột lúa mì
đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cấu
trúc bánh, kiểm soát độ dẻo đàn hồi của khối bột
trong quá trình lên men và giúp giữ lại các chất khí
̉
̉
́
khác biệt không co ý nghĩa va bánh có độ nở khá
́
̀
̉
tốt. Khi bô sung hat
protein bôt mı (đăc biêt
khôi bôt giam. Gliadin và glutelin là protein trong
̣ ̣ ̣
sen vơi ty lê cao thı ham lương
̉
́ ̀
̀
̣
̣
̣
la gliadin và glutelin) trong
̀
̀
́
̣
̉
lúa mì có khả năng tạo mạng gluten, trương nở tạo
màng mỏng, đàn hồi tốt giúp giữ khí bên trong
bánh (Anjum et al., 2007). Trong khi đo, protein
trong quá trình nhào bột và nướng bánh (Cauvai va
Hodge, 1977).
́
̀
trong hat
năng liên kết với nước trong bột nhào để tạo mạng
gluten, do đó không có khả năng tao thanh mang
mong và giữ khí.
̣
sen không có đặc tính này, không có khả
Kích thước của hạt tinh bột là yếu tố quyết định
vai trò của tinh bột, kích thước tối đa 90 µm. Quá
trình nhào trộn không tốt, nguyên liệu trong khối
bột nhào không đều sẽ làm cho bánh nở kém, có
̣
̀
̀
̉
21
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
những lỗ khí to, đô
̣
nơ thâ
́
p, làm giảm độ xốp của
thay đổi không nhiều giữa các tỉ lệ hạt sen bổ sung.
Nhưng khi tỉ lệ hạt sen bổ sung vào bánh
hamburger tăng thì độ giảm khối lượng có sự thay
đổi là do hạt sen bổ sung ảnh hưởng đến tính chất
của bột nhào, làm yếu mạng gluten trong bột mì,
giảm khả năng giữ khí. Lượng CO2 mất nhiều, độ
nở thấp dẫn đến sự giảm khối lượng tăng khi tỉ lệ
hạt sen tăng. Hơn nữa trong suốt quá trình nướng,
các chất béo rắn chuyển thành dạng lỏng làm cho
việc thông khí cơ học bị giảm đi rất nhiều cũng làm
̉
bánh (Cauvain va Muir, 1974).
̀
Kích thước hạt sen bổ sung lớn hơn kích thước
hạt tinh bột, do đó làm ảnh hưởng đến tính chất của
bột nhào, khả năng thủy phân protein, tinh bột khó
khăn hơn. Giảm hàm lượng và chất lượng gluten,
khả năng giữ khí của mạng gluten yếu, khi đó làm
cho số lượng túi khí ít và lớn, độ xốp của bánh
hamburger thấp. Với tỉ lệ hạt sen bổ sung 10% là
phù hợp, đảm bảo các yêu cầu về độ nở và độ xốp.
cho bánh có thể tích nhỏ lại (Cauvain va Young,
̀
3.1.4 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
sự thay đổi khối lượng bánh hamburger bổ sung
hạt sen
2001).
3.1.5 Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến
giá trị cảm quan bánh hamburger bổ sung hạt sen
Hầu hết các loại ngũ cốc trong thành phần chủ
yếu là tinh bột và không có gluten (Bùi Đức Hợi và
ctv., 2009). Gluten trong bột mì có tính chất như
tạo ra độ nở, độ xốp, dai, giãn có khả năng giữ khí
CO2 và gia tăng khối lượng sản phẩm (Jeffrey,
2004). Độ giảm khối lượng chủ yếu do ẩm tách ra
từ vỏ bánh. Kết quả cho thấy, với cùng khối lượng
bánh ban đầu và khối lượng bánh sau khi nướng
Tỉ lệ hạt sen bổ sung càng cao thì màu sắc bánh
sẫm màu hơn, tuy nhiên giá trị cảm quan về màu
sắc không có sự khác biệt khi bổ sung ở các tỉ lệ
hạt sen. Mặt khác, bổ sung tỉ lệ hạt sen càng cao
giá trị cảm quan về cấu trúc của sản phẩm kém, do
hạt sen bổ sung nhiều vào bột nhào làm giảm độ nở
và độ xốp của bánh.
Bảng 3: Ảnh hưởng của tỉ lệ hạt sen bổ sung đến giá trị cảm quan của bánh hamburger bổ sung hạt
sen
Tỉ lệ hạt sen (%)
Màu sắc
4,1*±0,516**
4,1±0,568
4,2±0,789
4,3±0,823
4,4±0,516
4,8±0,422
4,3±0,483
Cấu trúc
4,5a±0,527
4,4a±0,516
3,1b±0,316
4,4a±0,699
4,7a±0,483
3,3b±0,675
3,4b±0,516
Mùi
2,8d±0,785
3,1cd±0,994
2,8d±0,789
3,7bc±0,675
3,9ab±0,737
3,9ab±0,568
4,5a±0,527
Vị
3,4b±0,316
3,4b±0,516
3,3b±0,675
3,5b±0,707
4,3a±0,675
4,3a±0,675
4,5a±0,527
Điểm chung
13,6
0
4
6
14
12,8
15,15
16,85
16,35
17,35
8
10
12
15
Ghi chú: * Kết quả trung bình của 10 thành viên **Độ lệch chuẩn (STD) của giá trị trung bình
Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột thể hiện khác biệt ở mức ý nghĩa 5%
Tuy nhiên, hạt sen bổ sung càng tăng, càng làm
tăng mùi, vị của hạt sen. Mùi của bơ và trứng bổ
sung kết hợp với mùi hạt sen, tạo hương vị đặc
trưng riêng cho bánh hamburger. Ở tỉ lệ hạt sen bổ
sung 10% bánh có độ xốp tốt, ruột bánh mềm, mịn
có giá trị cảm quan cao, đạt hiệu quả kinh tế.
3.2.1 Nhiệt độ lên men ảnh hưởng đến độ nở
bánh hamburger bổ sung hạt sen
Bánh được bổ sung nấm men Saccharomyces
cerevisiae tham gia chuyển hóa đường thành CO2,
̣
trong qua trınh nương lương CO2 nay gian nơ va
̉ ̉
̀ ̀
́
́
̀
̉
lam tăng thê tıch banh. Mặt khác, việc bổ sung hạt
̀
́
́
3.2 Ảnh hưởng của điều kiện lên men đến
độ nở bánh hamburger bổ sung hạt sen
sen nhuyễn cũng ảnh hưởng không nhỏ đến kích
thước, độ mịn của khối bột nhào làm giảm khả
năng đàn hồi và tạo mạng gluten cho bánh. Bánh
hamburger bổ sung hạt sen có độ nở cao nhất ở
nhiệt độ lên men 38oC. Khi nhiệt độ tăng thì độ nở
bánh hamburger tăng nhanh nhưng đến một giới
hạn nhiệt độ nhất định độ nở của bánh sẽ giảm
xuống. Khi nhiệt độ tăng từ 28oC đến 38oC thì độ
nở bánh tăng lên nhanh. Ở 38oC đến 42oC độ nở
bánh giảm xuống đáng kể. Trong quá trình sản xuất
bánh hamburger nói riêng yếu tố quan trọng ảnh
Muốn cho bánh nở và có thể tích lớn, hình dáng
cần thiết thì phải để khối bột lên men kết thúc
trước khi đưa vào lò nướng. Trong quá trình lên
men kết thúc, khí CO2 tạo ra và làm cho khối bột
nở lên. Độ nở của bánh phụ thuộc vào nhiều yếu
tố: nhiệt độ, thời gian lên men và tỉ lệ nấm men bổ
sung trong quá trình lên men (Bùi Đức Hợi và ctv.,
2009).
22
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
hưởng đến giai đoạn lên men là nhiệt độ lên men.
Việc thay đổi khối lượng và chất lượng bánh có
liên quan đến sự thay đổi nhiệt độ. Hoạt động men
đạt được hiệu suất lên men 90% với tỉ lệ nấm men
cao, thời gian lên men ngắn tiêu chí quyết định duy
nhất là nhiệt độ lên men. Nhiệt độ thích hợp cho
hoạt động của nấm men trong bột nhào 35 ÷ 40oC
tăng lên khi nhiệt độ tăng va đạt mức tối đa ơ nhiêt
̣
̉
̀
đô
̣
43oC. Nhiệt độ đạt 55oC tất cả hoạt động của
(Cauvain va Young, 2001).
̀
nấm men sẽ chấm dứt, tế bào nấm men sẽ chết. Để
Hình 2: Ảnh hưởng của nhiệt độ lên men đến độ nở bánh hamburger bổ sung hạt
3.2.2 Thời gian lên men ảnh hưởng đến độ nở
bánh hamburger bổ sung hạt sen
bánh có độ nở cao. Tuy nhiên, khi thời gian tăng từ
110 phút đến 130 phút độ nở của bánh hamburger
bắt đầu giảm, lượng CO2 tạo ra quá nhiều sẽ làm
cho độ đàn hồi của mạng gluten giảm trong quá
trình nướng dưới tác dụng của nhiệt độ cao lượng
khí thất thoát nhanh khi đó độ nở của bánh giảm đi.
Do đó, thời gian lên men thích hợp cho bánh
hamburger bổ sung hạt sen có độ nở cao là 110
phút.
Nấm men khô Saccharomyces cerevisiae có lực
nở không quá 110 phút (Bùi Đức Hợi và ctv.,
2009). Kết quả cho thấy, khi thời gian lên men
càng dài, độ nở của bánh càng tăng, nguyên nhân là
do hoạt động của nấm men chuyển hóa đường có
trong bột nhào thành rượu và CO2. Thời gian lên
men dài lượng CO2 tạo ra càng nhiều giúp cho
Hình 3: Ảnh hưởng của thời gian lên men đến độ nở bánh hamburger bổ sung hạt sen
3.2.3 Tỉ lệ nấm men bổ sung ảnh hưởng đến
độ nở bánh hamburger bổ sung hạt sen
men 1,6% bánh có độ nở cao nhất, mạng gluten có
đàn hồi giữ khí tốt. Với tỉ lệ nấm men tăng từ 1,7 ÷
1,9% độ nở của bánh hamburger giảm nhanh do độ
đàn hồi của mạng gluten kém, do đó khả năng giữ
khí giảm. Tỉ lệ men thấp hơn 1,6%, hoạt lực lên
men thấp, bánh nở kém, nở không đều.
Nấm men là nhân tố chính, quan trọng nhất ảnh
hưởng đến quá trình lên men, quyết định độ nở của
bánh hamburger. Kết quả cho thấy, với tỉ lệ nấm
23
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
Hình 4: Ảnh hưởng của tỉ lệ nấm men đến độ nở bánh hamburger bổ sung hạt sen
3.3 Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến tính
chất vật lý và giá trị cảm quan của sản phẩm
bánh hamburger bổ sung hạt sen
đồng đều, sáng bóng. Bánh có độ ẩm tốt đạt yêu
cầu kỹ thuật về độ ẩm của bánh mì, ruột bánh chín
mềm, mịn và khô ráo.
3.3.1 Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến màu
sắc (giá trị L) bánh hamburger bổ sung hạt sen
Nướng là quá trình quan trọng trong sản xuất
bánh vì dưới tác dụng của nhiệt trong khối bột
nhào cùng lúc xảy ra các quá trình lý – nhiệt, hóa –
sinh và keo hóa (Lê Bạch Tuyết, 1996). Ngoài ra,
nhiệt làm hồ hóa tinh bột và đông tụ protein. Khi
protein đông tụ thì nước được giải phóng và tinh
bột bị hồ hóa liên kết với nước tự do có trong bột
nhào. Quá trình này giúp tạo cấu trúc mao-xốp và
hình thành vỏ bánh. Với cùng thời gian nướng
bánh 10 phút cho bánh chín, màu mật ong đẹp
Kết quả Bảng 4 cho thấy, màu sắc (giá trị L)
của sản phẩm có sự khác biệt ý nghĩa ở các nhiệt
độ nướng. Nhiệt độ nướng bánh tỉ lệ nghịch với giá
trị L, khi tăng nhiệt độ nướng màu sắc bánh sậm
dần, tương ứng với giá trị L giảm dần. Ở nhiệt độ
nướng bánh 210oC, bánh chín, bánh có màu vàng
mật ong đẹp đồng đều, giá trị L thể hiện sự khác
biệt ý nghĩa so với các chế độ nướng còn lại.
Bảng 4: Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến màu sắc (giá trị L), sự thay đổi khối lượng và độ ẩm bánh
hamburger bổ sung hạt sen
Nhiệt độ nướng (oC)
Màu sắc ( giá trị L)
55,36a*±0,026**
53,28b± 0,085
Sự thay đổi khối lượng (%)
4,55a±0,029
Độ ẩm (%)
32,68e±0,053
34,49d±0,031
36,92c±0,020
37,47b±0,012
38,37a±0,012
190
200
210
215
220
4,31b±0,010
48,06c ±0,036
4,24c±0,019
37,17d ±0,015
4,11d±0,035
27,50e± 0,200
4,01e±0,025
Ghi chú: * Kết quả trung bình của 3 lần lặp lại ** Độ lệch chuẩn (STD) của giá trị trung bình
Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột thể hiện khác biệt ở mức ý nghĩa 5%
Nhiệt độ nướng bánh có ảnh hưởng rất lớn đến
màu sắc sản phẩm, nhiệt độ thấp phản ứng caramel
và maillard xảy ra chậm, bánh có màu vàng nhạt.
Ngược lại, nhiệt độ cao tốc độ phản ứng xảy ra
nhanh chóng làm cho bánh có màu vàng sẫm hoặc
nâu đen. Do đó, với nhiệt độ nướng 3 có kết quả về
màu sắc tốt hơn các chế độ nướng khác, màu vàng
mật ong rất đẹp, sáng bóng hấp dẫn.
nướng 5 với nhiệt độ nướng cao hơn nhiệt độ
nướng 1, 2 và 3 nên khả năng tách ẩm thấp hơn,
dẫn đến sự thay đổi khối lượng nhỏ. Với cùng khối
lượng bột nhào ban đầu và thời gian nướng bánh,
khi nướng ở nhiệt độ càng cao thì sự thay đổi khối
lượng càng nhỏ. Độ giảm khối lượng chủ yếu là do
lượng ẩm tách ra trong quá trình tạo vỏ khi nướng.
Sự giảm khối lượng còn phụ thuộc vào khối lượng
bánh trước khi nướng, bánh có khối lượng nhỏ thì
sự giảm khối lượng càng cao, bởi sự mất ẩm phụ
thuộc vào tỷ lệ diện tích bề mặt trên thể tích, khi tỷ
lệ này càng lớn thì khả năng mất ẩm xảy ra càng
nhiều. Nhiệt độ nướng cao thì tốc độ hình thành vỏ
3.3.2 Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến sự
thay đổi khối lượng bánh hamburger bổ sung hạt
sen
Sự thay đổi khối lượng có sự khác biệt ý nghĩa
ở các nhiệt độ nướng. Ở nhiệt độ nướng 4, nhiệt độ
24
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
bánh xảy ra càng nhanh, do đó, vỏ bánh dày, cứng
ngăn cản ẩm tách ra, sự giảm khối lượng của bánh
thấp, bánh có độ ẩm cao.
tăng lên. Lượng hơi nước chuyển qua lớp vỏ và
bay hơi, phần lớn hơi nước do trở lực của vỏ cứng
nên chuyển vào trung tâm của ruột bánh và ngưng
tụ ở đó, làm cho ruột bánh ướt. Ở nhiệt độ nướng 3
có nhiệt độ nướng thích hợp cho quá trình khuếch
tán ẩm diễn ra đồng đều, bánh có độ ẩm tốt đạt yêu
cầu kỹ thuật về độ ẩm của bánh mì, ruột bánh chín
mềm, mịn và khô ráo.
3.3.3 Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến độ
ẩm bánh hamburger bổ sung hạt sen
Sự mất ẩm phụ thuộc vào diện tích bề mặt
bánh, diện tích bề mặt càng lớn thì khả năng mất
ẩm càng nhiều. Ngoài ra, sự mất ẩm còn phụ thuộc
vào nhiệt độ và thời gian nướng bánh, nhiệt độ
nướng thấp, thời gian nướng dài lớp vỏ bánh hình
thành chậm, lượng ẩm mất càng lớn (Lê Bạch
Tuyết, 1996).
3.3.4 Nhiệt độ nướng ảnh hưởng tới giá trị
cảm quan của bánh hamburger bổ sung hạt sen
Kết quả cho thấy, với nhiệt độ nướng 3: 210oC,
làm tăng giá trị cảm quan về cấu trúc, màu sắc, mùi
và vị. Nhiệt độ nướng phù hợp, khả năng làm giãn
nở bột nhào cao hơn, tạo lớp vỏ bánh mỏng, giải
phóng một lượng khí có trong bánh. Bên trong
bánh khô ráo, bánh nở đều, tạo cấu trúc mềm mịn,
độ xốp tốt, làm cho bánh chín hoàn toàn tạo hương
thơm hấp dẫn cho sản phẩm. Mùi sen đặc trưng
trong sản phẩm được thể hiện khá rõ, có giá trị cảm
quan cao. Do các chất thơm được tạo thành chủ
yếu ở vỏ bánh khuếch tán vào trong ruột bánh và
một phần thoát ra môi trường xung quanh. Vỏ bánh
chặt và nhẵn giữ được mùi lâu hơn (Bùi Đức Hợi
và ctv., 2009).
Với cùng khối lượng bột nhào ban đầu và thời
gian nướng bánh, kết quả cho thấy có sự khác biệt
ý nghĩa về độ ẩm ở các nhiệt độ nướng. Độ ẩm ban
đầu của khối bột nhào trước khi nướng là 43%, với
nhiệt độ nướng 1 và 2 có nhiệt độ nướng thấp (190
÷ 200oC), quá trình hình thành lớp vỏ bánh xảy ra
chậm, lượng ẩm trên bề mặt bánh mất nhanh, độ
ẩm thấp, cấu trúc bánh hơi khô, cứng. Nhiệt độ
nướng 4, nhiệt độ nướng 5 có nhiệt độ nướng cao,
lớp vỏ bánh hình thành nhanh, dưới lớp vỏ hình
thành một vùng bay hơi nước, vùng này sẽ đi sâu
vào trong ruột bánh khi đó, độ dày của vỏ bánh
Bảng 5: Ảnh hưởng của nhiệt độ nướng đến giá trị cảm quan bánh hamburger bổ sung hạt sen
Nhiệt độ nướng (oC)
Cấu trúc
2,9c*±0,876**
3,8ab±0,516
4,2a±0,779
Màu sắc
3,9b±0,316
3,6b±0,422
4,8a±0,422
2,8c±0,632
1,6d±0,516
Mùi
2,1b±0,568
1,9bc±0,316
2,8a±0,632
1,8bc±0,632
1,4c±0,699
Vị
2,9b±0,738
3,1b±0,738
4,0a±0,667
2,7bc±0,823
2,1c±0,876
190
200
210
215
220
3,7ab±0,823
3,4bc±0,843
Ghi chú: * Kết quả trung bình của 10 thành viên **Độ lệch chuẩn (STD) của giá trị trung bình
Các chữ cái khác nhau trong cùng một cột thể hiện khác biệt ở mức ý nghĩa 5%
3.4 Thành phần dinh dưỡng của bánh
hamburger thay đổi sau khi bổ sung hạt sen
phân tích thành phần dinh dưỡng của bánh
hamburger thay đổi sau khi bổ sung hạt sen, thu
được kết quả thể hiện ở Bảng 6.
Sau khi chọn được công thức chế biến bánh
hamburger có bổ sung 10% hạt sen. Tiến hành
Bảng 6: Kết quả xác định thành phần dinh dưỡng của bánh hamburger bổ sung hạt sen
Kết quả thử nghiệm
STT Chỉ tiêu
Phương pháp thử
Không bổ sung Bổ sung hạt
hạt sen
sen
1
2
3
4
5
Hàm lượng protein, %
Hàm lượng lipid, %
Hàm lượng saccharose, %
Hàm lượng vitamin C, mg/kg
Hàm lượng calci, mg/kg
FAO FNP 14/7 p.224 1986
FAO FNP 14/7 p.212 1986
TCVN 4074:2009
HD 5.4-TP/Rauqua-13
TK TCVN 1526-1:2007
8,86b
9,64a
4,33a
4,27b
13,98a
15,08b
2,64a
13,65b
22,83a
2,46b
Ghi chú: Các chữ cái khác nhau trong cùng một hàng thể hiện khác biệt ở mức ý nghĩa 5%
bổ sung 10% hạt sen thấp hơn so với bánh không
bổ sung hạt sen. Vitamin C là một trong những
vitamin cần thiết trong cơ thể, giúp duy trì sức đề
kháng tăng khả năng miễn dịch. Do đó, khi bổ sung
hạt sen vào bánh hamburger sẽ cung cấp một lượng
Kết quả phân tích nhận thấy, bánh hamburger
bổ sung 10% hạt sen có hàm lượng protein, vitamin
C và calci cao hơn bánh hamburger không bổ sung
hạt sen. Hàm lượng saccharose và lipid của bánh
25
Tap
̣
chı Khoa hoc
̣
Trương Đai
̣
hoc
̣
Cầ
n Thơ
Tập 49, Phần B (2017): 18-26
̀
́
Cauvain, S.P. and Muir, D.D., 1974. High-ratio
yellow cakes: effect of flour particle size,
FMBRA Report No. 61, CCFRA, Chipping
Campden, UK.
đáng kể vitamin C cho cơ thể. Ngoài ra, điểm đáng
quan tâm là thành phần % các chất cung cấp năng
lượng như protein tăng lên đáng kể khi bổ sung hạt
sen vào bánh hamburger. Hàm lượng lipid, glucid
trong bánh hamburger bổ sung hạt sen giảm xuống
là giải pháp tốt cho sự lựa chọn của những người
ăn kiêng hay muốn hạn chế hàm lượng đường
trong khẩu phần ăn.
Cauvain, S.P. and Young, L.S., 2001. Baking
Problems Solved. Woodhead Publishing,
Cambridge, 304 pages.
Đinh Thị Hiền, Nguyễn Thị Thanh Thủy, Nguyễn
Đức Quyết, 2013. Xác định một số công nghệ
chính của quá trình chế biến bánh quy xốp bổ
sung bột hạt điều làm nguyên liệu phụ. Tạp chí
Khoa học và Phát triển Học viện Nông nghiệp
Việt Nam.7: 1037-1044.
4 KẾT LUẬN
Bánh hamburger bổ sung hạt sen (dịch sen và
sen cắt lát mỏng) có hàm lượng protein, vitamin C,
calci và giá trị cảm quan tăng đáng kể hơn bánh
hamburger không bổ sung hạt sen, khi được chế
biến với tỉ lệ hạt sen bổ sung 10%, nấm men sử
dụng 1,6%, nhiệt độ lên men 38oC, thời gian lên
men 110 phút, ở nhiệt độ nướng 210oC sẽ cho bánh
hamburger bổ sung hạt sen có màu sắc vàng đẹp,
sự thay đổi khối lượng, độ ẩm thích hợp, được
đánh giá có thể chấp nhận được.
Jeffrey, H., 2004. Bread: a baker's book of
techniques and recipes, ISBN 0-471-16857-2,
New York, pp. 7–13.
Lê Bạch Tuyết, 1996. Các quá trình công nghệ cơ
bản trong sản xuất thực phẩm. Nhà xuất bản
Giáo Dục, 360 trang.
Nguyễn Minh Thủy, 2010. Kỹ thuật sau thu hoạch
rau quả, Nhà xuất bản Nông nghiệp, 160 trang.
Nguyễn Thị Kiều, Nguyễn Hữu Phước Trung, 2012.
Nghiên cứu bổ sung tảo Spirulina để nâng cao
chất lượng dinh dưỡng bánh hamburger. Tuyển
tập báo cáo Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa
học lần thứ 8. Trường Đại học Đà Nẵng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Anjum, F.M., Khan, M.R., Din, A., Saeed, M., Pasha,
I. and Arshad, M.U., 2007. Wheat gluten: high
molecular weight glutenin subunits—structure,
genetics, and relation to dough elasticity. Journal
of food science, 72(3), pp.R56-R63.
Nguyen, V.Q. and D. Hicks, 2001. Exporting Lotus
to Aisa- an agronomic and physiological study,
Australia, 49 pages.
Bùi Đức Hợi, Lê Hồng Khanh, Mai Văn Lề, Lê Thị
Cúc, Hoàng Thị Ngọc Châu, Lê Ngọc Tú, Lương
Hồng Nga, 2009. Kỹ thuật chế biến lương thực,
tập 2. Nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội.
Puchkova, L.I., 2005. Kỹ thuật chế biến bánh mì,
Nhà xuất bản Saint Petecburg, Hà Nội.
Phạm Văn Sổ, Bùi Thị Như Thuận, 1991. Kiểm
nghiệm lương thực thực phẩm. Đại học Bách
khoa Hà Nội.
Cauvain, S.P. and Hodge, D.G., 1977. Collapse in
sponge cakes, FMBRA Bulletin No. 6, CCFRA,
Chipping Campden, UK, pp. 214-222.
26
9 trang
13380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ảnh hưởng tỉ lệ hạt sen bổ sung và điều kiện chế biến cơ bản lên chất lượng bánh hamburger", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- anh_huong_ti_le_hat_sen_bo_sung_va_dieu_kien_che_bien_co_ban.pdf
