Thịt chó trong văn hóa ẩm thực của người Việt - Nghiên cứu trường hợp phường Dương Nội, quận Hà Đông, Hà Nội

Thịt chó trong văn hóa ẩm thực của người Việt -

Nghiên cứu trường hợp phường Dương Nội,

quận Hà Đông, Hà Nội

Phạm Thị Thu Hiền

Trường Đại học KHXH&NV

Luận văn ThS. Chuyên ngành: Dân tộc học ; Mã số: 60 22 70

Người hướng dẫn: PGS. TS. Nguyễn Văn Chính

Năm bảo vệ: 2013

Abstract: Khái quát quá trình chuyển đổi kinh tế tại phường Dương Nội và sự hình thành dịch

vụ chế biến thịt chó ở đây: tập trung giới thiệu khái quát về phường Dương Nội, các đặc điểm

lịch sử, kinh tế, xã hội, văn hóa tự nhiên của phường Dương Nội; Đặc biệt nhấn mạnh sự tác

động của quá trình đô thị hóa đối với kinh tế, văn hóa, xã hội của một xã mới lên phường; Các

yếu tố này được cho là có tác động đáng kể đến sự hình thành và phát triển của một trong những

“vương quốc thịt chó” của Hà Nội. Nghiên cứu về Dương Nội: Vương quốc thịt chó?: Phân tích

mức độ, quy mô, bản chất mạng lưới của nghề cung ứng thịt chó tại Dương Nội để lý giải sự

phát triển, tồn tại của nghề này tại Dương Nội; Bước đầu tìm hiểu cuộc sống của những người

làm nghề giết mổ chó; sự tác động của nghề này đối với kinh tế, văn hóa, y tế, môi trường của

cộng đồng. Nghiên cứu nghệ thuật chế biến thịt chó trong ẩm thực của người Việt: Kiến thức về

cách chế biến thịt chó tại Dương Nội và một số cửa hàng xung quanh khu vực Dương Nội sử

dụng thịt chó ở đây; Đồng thời nghiên cứu giải thích văn hóa ăn thịt chó của người Việt.

Keywords: Dân tộc học; Văn hóa; Ẩm thực việt

Content:

MỤC LỤC

Trang

4

Mở đầu:

1. Cơ sở khoa học của đề tài

4

2. Lịch sử vấn đề

10

16

20

22

24

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4. Phương pháp nghiên cứu

5. Cấu trúc của luận văn

Chương 1: Tóm tắt về địa bàn nghiên cứu: Phường Dương Nội,

Hà Đông

1.1. Làng Dương Nội trong không gian địa - văn hóa Hà Đông

1.2. Dương Nội trong lịch sử các làng La

1.3. Đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội phường Dương Nội

1.3.1. Tình hình kinh tế

24

26

28

34

41

48

51

55

62

65

70

76

80

1.3.2. Đời sống văn hóa xã hội

1.4. Quá trình đô thị hóa ở Dương Nội

Chương 2: Từ làng lụa đến “Vương quốc thịt chó”

2.1. Sự hình thành và phát triển của “Phố chó” Dương Nội

2.2. Quy mô thu mua, giết mổ và cung ứng thịt chó

2.3. Công nghệ giết mổ chó

2.4. Mạng lưới phân phối thịt chó

2.5. Cơ cấu thu chi của hộ gia đình kinh doanh giết mổ chó

2.6. Cuộc sống của người làm nghề giết mổ chó

2.6.1. Gia đình chủ hộ kinh doanh

2.6.2. Cuộc sống của những người làm thuê

2.7. Mối quan hệ xã hội của người kinh doanh giết mổ chó

5

2.8. Thái độ của cộng đồng đối với nghề giết mổ chó

Chương 3: Thịt chó Dương Nội

3.1. Trường phái thịt chó Dương Nội – Hà Đông

3.2. Nghệ thuật chế biến thịt chó

82

88

91

3.3. Đồ uống và gia vị ăn kèm

96

3.4. Kiêng kỵ trong chế biến thịt chó

3.5. Khách ẩm thực món thịt chó

99

101

103

109

3.5.1. Quán thịt chó Việt Trì

3.5.2. Quán thịt chó Ánh Sáng

3.6. Thịt chó - Văn hóa ẩm thực

Kết luận

126

130

138

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

6

Chuyện ăn thịt chó hay không ăn thịt chó không hề là một vấn đề đơn giản, và

nó không hẳn gắn với quan niệm về tính nhân văn hay thiếu nhân văn, mà hơn

thế, là một tập tục gắn với kiến thức về dinh dưỡng, chế biến thực phẩm và cả

thế giới quan tâm linh nữa.

MỞ ĐẦU

1.Cơ sở khoa học của đề tài:

Tôi chọn đề tài nghiên cứu “Thịt chó trong văn hóa ẩm thực của

người Việt”, tập trung vào trường hợp phường Dương Nội, quận Hà Đông, Hà

Nội nhằm tìm kiếm thông tin để hiểu được những quan niệm và cách nhìn

nhận khác nhau trong xã hội về món ăn gây nhiều tranh cãi, thậm chí đối lập,

là thịt chó. Nghiên cứu hy vọng sẽ góp phần phát triển và kiểm nghiệm lý

thuyết chức năng xã hội của thức ăn trong đời sống con người, đặc biệt là

trong đời sống của người Việt ở khu vực đồng bằng sông Hồng.

Trong các nhu cầu của con người: thực, y, cư, hành, khang, lạc thì

thực (ăn uống) để duy trì sự sống của con người được xếp ở vị trí đứng đầu.

Trong kho tàng ngôn ngữ dân gian, những hành vi, hoạt động chính của con

người dường như đều được ghép với khái niệm ăn, như ăn uống, ăn mặc, ăn

học, ăn nói, ăn ở, ăn chơi, ăn ngủ, ăn nằm, v.v…Bất luận thịt chó được người

Việt sử dụng như một loại thực phẩm đa chức năng từ khi nào thì đến nay, món

ăn này đã trở thành một thứ đặc sản khoái khẩu, đáp ứng nhu cầu của người dân

thuộc nhiều tầng lớp xã hội, tôn giáo, giới và lứa tuổi khác nhau. Các nguồn tài

liệu hiện có thường mô tả hai nước Việt Nam và Hàn Quốc coi thịt chó là món

ăn phổ biến. Trong khi đó, ở một số vùng lãnh thổ, như tại đảo Hawoai thuộc

Hoa Kỳ, các nhà nghiên cứu lại phát hiện thấy các nhóm thổ dân thường cúng

thần linh bằng thịt chó, và xem đó như một loại thịt sang trọng chỉ sử dụng

vào các dịp lễ hội lớn. Để tìm hiểu về vị trí của con chó trong tâm thức dân

gian Việt Nam, chúng tôi đã khảo sát kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam và

phát hiện có tới hàng trăm câu tục ngữ liên quan đến loài chó. Các câu tục ngữ

này chủ yếu mô tả mối quan hệ gần gũi giữa chó và người cũng như những

đặc tính của loài chó. Chó có lẽ là loài động vật được nhắc đến nhiều nhất

trong ca dao, tục ngữ Việt Nam so với các loài động vật khác. Một số câu tục

ngữ lại liên quan đặc biệt đến món thịt chó với một ý thức đề cao giá trị của

nó. Có nhiều ý kiến cho rằng thịt chó là một món ăn dân tộc song cũng có

nhiều ý kiến không đồng tình trong việc ăn thịt chó. Thịt chó đã được thương

mại hóa, trở thành một nghề chế biến thực phẩm có tính chuyên nghiệp ở

nhiều nơi trên cả nước, và từ đây cũng nảy sinh tranh cãi về các vấn đề liên

quan đến cách chế biến món ăn đặc biệt này như môi trường, y tế, tâm linh.

Về mặt lý thuyết khoa học mà nói, cho đến nay, hầu hết các nghiên

cứu đã có về văn hóa ẩm thực Việt Nam vẫn được tiếp cận từ hai hướng chủ

yếu: 1) Khám phá quá trình chế biến món ăn và những nét độc đáo trong cách

thưởng thức món ăn; 2) Nghiên cứu đặc điểm dinh dưỡng và nguyên tắc dân

gian trong kết hợp các món ăn trên cơ sở nguyên lý ẩm thực phương Đông.

Nói cách khác, văn hóa ăn uống và khía cạnh vật chất sinh học của món ăn

được quan tâm nhiều hơn trong khi ý nghĩa văn hóa - xã hội gắn liền với thức

ăn chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều. Ngoài các ý nghĩa khoa học về văn

hóa ẩm thực, việc tìm hiểu hoạt động của các lò mổ và buôn bán thịt chó cũng

có ý nghĩa thiết thực nhằm mang lại thông tin cho các nhà quản lý có chính

sách quản lý ngành nghề chế biến thực phẩm ở khu vực không chính thức.

2. Lịch sử vấn đề

Khảo sát các nguồn tài liệu hiện có về thịt chó trong mối quan hệ với

văn hóa ẩm thực của người Việt, chúng ta thấy món ăn này đã được tiếp cận

từ nhiều khía cạnh khác nhau. Trước hết, món thịt chó được phản ánh khá

phong phú trong kho tàng ca dao tục ngữ của dân gian, cho thấy món ăn có

ảnh hưởng sâu đậm trong tâm thức ăn uống của một bộ phận dân cư trong xã

2

hội. Thứ hai, thịt chó cũng được các nhà văn ưa chuộng khi chú trọng đưa

món ăn này vào trong các tác phẩm của họ. Thứ ba, các nhà nghiên cứu văn

hóa ẩm thực dân gian cũng đã bước đầu phân tích món ăn này trong mối liên

hệ tới tập quán ăn uống của người Việt. Cuối cùng, các tài liệu khoa học dinh

dưỡng và dịch tễ học cũng đã dành nhiều sự quan tâm phân tích đặc điểm dinh

dưỡng từ góc độ y – sinh học và dịch tễ học, đặc biệt là sự lan truyền bệnh

dịch liên quan đến món thịt chó. Thịt chó như một món ẩm thực đặc biệt

thường được đề cập khá phổ biến trong các nghiên cứu tiếp cận từ góc nhìn

văn hóa dân gian. Một trong những cách tiếp cận phổ biến là tìm kiếm tập

quán ăn uống trong kho tàng thành ngữ, tục ngữ, ca dao, dân ca của người

Việt và xem thịt chó đã được phản ánh như thế nào. Thịt chó là món ăn phổ

biến, thông dụng, ở mọi nơi, từ thành thị cho đến nông thôn. Có thể thấy món

thịt chó từ trước đến nay chủ yếu được phản ánh qua các nguồn tài liệu

sau:Trước hết, thịt chó thường được nhắc tới trong các tùy bút, truyện ngắn,

tiểu thuyết của nhà văn Tô Hoài, Vũ Bằng, Thạch Lam, v.v.. Nhà văn Tô Hoài

(Chuyện cũ Hà Nội: 1986) nhận định thịt chó là món ăn khoái khẩu, không thể

không luận bàn. Tuy nhiên xuất sắc nhất khi đề cấp đến món thịt cầy không

thể không nhắc tới nhà văn Vũ Bằng (Món ngon Hà Nội: 2006). Ông không

những thụ cảm miếng ăn bằng sự cộng cảm các giác quan mà còn bằng lạc thú

ngũ quan. Ngoài các tùy bút phải kể tới một số truyện, tiểu thuyết như “Trẻ

con không được ăn thịt chó” của Nam Cao (2000). Vũ Bão (2007) với cuốn

tiểu thuyết “Utopi - Một miếng để đời” mở ra cho người đọc một thế giới

trong mộng tưởng về món thịt chó đặc sản của xứ An Nam sang xứ người.

Thứ hai, thịt chó còn được nghiên cứu theo hướng giới thiệu các món ăn đặc

sản của vùng miền. Mỗi địa phương, vùng miền có cách chế biến khác biệt,

tạo nên sự đa dạng về các trường phái chế biến thịt chó. Lý Khắc Cung trong

bài “Thịt cầy, quán thịt cầy, lái chó” (Hà Nội, văn hóa và phong tục: 2009);

“Thịt chó Hà Nội” của tác giả Nguyễn Hà. Trước đây, Hà Nội có hẳn một chợ

ở trung tâm thành phố, gần như sản phẩm chính là thịt chó. Đó là chợ 19

tháng 12 mà người ta quen gọi là chợ Âm phủ (hiện chợ này đã được giải thể

để làm đường). Ngoài ra còn có phố Nhật Tân, gồm mấy chục quán nằm san

sát chuyên bán thịt chó. Ngữ Yên (Người ăn rong: 2009) dẫn người đọc vào

muôn nẻo 36 phố chó - một mảng văn hóa ẩm thực thú vị của Sài Gòn. “Làng

cỗ Cổ Tự” của tác giả Trần Quốc Thịnh (2006) cũng đề cập đến kỹ thuật giết

mổ, kỹ thuật thui và cách chế biến thịt chó mang đặc trưng riêng của làng Cổ

Tự, huyện Võ Nhai, tỉnh Bắc Ninh. Thịt chó Đông Lỗ, thịt chó Vân Đình

(Nguyễn Hữu Thức: 2010) với các cách chế biến thịt chó đặc biệt. Thứ ba, thịt

chó từ góc nhìn y - sinh học. Danh y Tuệ Tĩnh có lẽ là Người đầu tiên nhắc

đến thịt chó như một phương thuốc trong y học trong tác phẩm Nam Dược

Thần Hiệu. Ngoài ra, trong y văn hiện đại phải kể đến công trình nghiên cứu

của Bác sỹ Đỗ Tất Lợi (Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam: 2004) đã hệ

thống đầy đủ công dụng và liều dùng các bộ phận của loài chó có tác dụng

chữa bệnh trong y học. Bên cạnh đó cũng có nhiều nghiên cứu, giới thiệu

những món ăn, bài thuốc bổ dưỡng chế biến từ thịt lợn, thịt dê, thịt bò, thịt

chó (Hà Kiến, Tưởng Thúc Khải, Phạm Đức Huân: 2004). Thứ tư, các tài liệu

đề cập đến thịt chó qua hướng dẫn đi sâu vào cách chế biến món ăn: Đinh Bá

Châu, Nguyễn Thị Nhâm, Đinh Vũ: 1991; Nguyễn Trúc Chi: 2006; Văn Châu

(Món ăn Việt Nam: 1984) ... Ngoài ra, phải kể tới nghiên cứu về món thịt chó

của người Hàn Quốc trong cách nhìn nhân học văn hóa (Mai Đặng Hiền

Quân: 2010) lý giải vấn đề người Hàn Quốc ăn thịt chó.

Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu, sưu tầm về món ăn thịt chó.

Tuy nhiên, phân tích các nguồn tài liệu nêu trên, chúng tôi nhận thấy có hai

khuynh hướng chính khi nói đến món thịt chó:

a) Hầu hết các phản ánh của văn chương và các nghiên cứu xã hội đã

có chủ yếu quan tâm mô tả cách thức chế biến món ăn và cảm thụ cái sự thỏa

mãn thú ăn chơi tinh tế của người ăn trong khi ý nghĩa xã hội của món ăn

3

thường chưa được chú trọng phân tích. Triết lý ăn uống và sự kết hợp các

thành phần thực phẩm trong chế biến đã được chú trọng nhưng chưa có tính

hệ thống và còn quá chung chung.

Mặc dù thịt chó được phản ánh rộng rãi trong kho tàng tục ngữ ca

dao, dân ca và trong đời sống hàng ngày nhưng tiếp cận từ tầng vĩ mô lại là

một thách thức khó vượt qua do phương pháp nhân học đòi hỏi thông tin phải

được thu thập trong một không gian văn hóa – xã hội càng cụ thể càng tốt.

Trong nghiên cứu này, chúng tôi chọn các hộ gia đình tham gia kinh doanh

giết mổ chó (có chủ hộ kinh doanh, các thành viên trong gia đình và người

làm thuê) và người buôn chó để khảo sát nghề chế biến thịt chó, từ một thú

ẩm thực gia đình, đang trở thành một công nghiệp chế biến thực phẩm như thế

nào? Chúng tôi cũng cố gắng tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của họ

trong khi tham gia giết mổ chó, một nghề đặc biệt vì quan niệm của xã hội về

nghề này rất khác nhau. Đồng thời, để nghiên cứu cách người ta ăn thịt chó

thế nào, chúng tôi tập trung vào các nhà hàng bán thịt chó, khách hàng ăn thịt

chó. Tôn giáo, dân tộc, giới, lứa tuổi, trình độ văn hóa, nghề nghiệp khác nhau

được thu thập để tìm hiểu xem các yếu tố này có ảnh hưởng đến lý do ăn hay

không ăn thịt chó trong cộng đồng.

b) Thịt chó như một vị thuốc đã được nói đến từ lâu trong y văn, nhưng ý

nghĩa tôn giáo đằng sau món ăn chưa được lý giải. Năm 2009, dịch tả bùng phát

trên cả nước được cho là có liên quan đến thịt chó thì vấn đề an toàn thực phẩm

trong chế biến, phân phối và bảo quản thịt chó đã được báo chí truyền thông quan

tâm nhưng chưa có công trình nghiên cứu sâu hơn về khái cạnh này.

3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Người Việt Nam, từ xưa đến nay vẫn xem chó là con vật nuôi thân

thiết với con người. Chó được xem là người bạn bốn chân sớm nhất của loài

người. Con chó tinh khôn, hiểu được ý người, trung thành với chủ, thậm chí

sẵn sàng xả thân bảo vệ chủ. Con chó hay họ chó (canidae) được thuần hóa từ

rất sớm, có lẽ từ chó sói. Các tài liệu đều cho rằng thịt chó ngon, bổ, dùng để

chế biến được nhiều món ăn ngon, được nhiều người ưa thích. Hiếm có món

ăn nào của Việt Nam mà lại có nhiều tên gọi như thịt chó: “thịt cầy”, “cây

còn” (con cầy), “mộc tồn”, “nai vườn”, “thịt sư tử đất”, “cờ tây”, “hương

nhục”, “thịt rồng”, “thịt hổ đồng”, v.v.. Những tên gọi khác nhau dường như

cho thấy món ăn này vừa được tôn sùng, đề cao, vừa như ngại ngùng gọi ra

tên thật của nó. Trong nghiên cứu này, chúng tôi cố gắng trong khả năng có

thể, chỉ cái cách gọi tên của món ăn để hiểu được tính phong phú đa dạng và

quan niệm khác nhau của dân gian về món ăn này.

Địa bàn khảo sát chính của chúng tôi là tại Phường Dương Nội, quận

Hà Đông, Thành phố Hà Nội, một địa danh gần đây nổi lên như một công

xưởng chế biến, giết mổ chó. Hàng ngày tại nơi đây cung cấp khoảng 3 tấn

thịt chó cho nhu cầu sử dụng thịt chó của dân Hà Nội (Hà Nội Mới cuối tuần,

số 21, ngày 30/5/2009

4. Phƣơng pháp nghiên cứu

Để triển khai thu thập thông tin phục vụ nghiên cứu, chúng tôi sử

dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

Trọng tâm nghiên cứu của luận văn này là nhằm trả lời câu hỏi thịt

chó được chế biến, tiêu thụ và thưởng thức như thế nào?; tại sao người ta ăn

hay không ăn thịt chó?; và các quan niệm khác nhau về nghề giết mổ và về

những người ăn thịt chó trong cộng đồng.

Nguồn tư liệu chủ yếu được dùng trong luận văn gồm các thông tin

được thu thập ở địa bàn nghiên cứu từ các hộ kinh doanh giết mổ chó và các

nhà hàng bán thịt chó trong địa bàn. Ngoài ra trong các thông tin thống kê do

chính quyền địa phương cung cấp cũng rất có giá trị để hiểu thêm về nghề chế

biến thịt chó trong mối liên hệ với bối cảnh thay đổi của kinh tế xã hội địa

3.2. Phạm vi nghiên cứu

4

phương. Về thông tin định lượng, chúng tôi thu thập và tổng hợp các số liệu có

sẵn ở địa phương, kết hợp với các số liệu khác bằng điều tra thực địa, chúng tôi

đã tập hợp được một số cơ sở dữ liệu khá đầy đủ về tất cả các hộ kinh doanh

giết mổ chó và các cửa hàng bán thịt chó, những người làm thuê, lượng khách

hàng mua thịt chó về chế biến và lượng khách ăn thịt chó tại các nhà hàng trên

địa bàn.

Mở đầu: Đây là phần dẫn luận quan trọng nhằm xác định hướng

nghiên cứu chính của luận văn, ý nghĩa khoa học và thực tiễn cũng như những

đóng góp của luận văn.

Chương 1: Quá trình chuyển đổi kinh tế tại phường Dương Nội và sự

hình thành dịch vụ chế biến thịt chó ở đây. Trong chương này, chúng tôi tập

trung giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu, các đặc điểm lịch sử, kinh tế,

xã hội, văn hóa tự nhiên của phường Dương Nội. Đặc biệt nhấn mạnh sự tác

động của quá trình đô thị hóa đối với kinh tế, văn hóa, xã hội của một xã mới

lên phường. Các yếu tố này được cho là có tác động đáng kể đến sự hình

thành và phát triển của một trong những “vương quốc thịt chó” của Hà Nội.

Chương 2: Dương Nội: Vương quốc thịt chó? Chương này dựa trên

phân tích mức độ, quy mô, bản chất mạng lưới của nghề cung ứng thịt chó tại

Dương Nội để lý giải sự phát triển, tồn tại của nghề này tại Dương Nội. Bên

cạnh đó, bước đầu tìm hiểu cuộc sống của những người làm nghề giết mổ chó;

sự tác động của nghề này đối với kinh tế, văn hóa, y tế, môi trường của cộng

đồng.

Thông tin định tính được xem là một nguồn thông tin chủ đạo của luận

văn. Các quan sát trực tiếp tại các hộ gia đình và cửa hàng cho phép chúng tôi

có nhiều thời gian trò chuyện với người dân để hiểu được các mối quan hệ trong

gia đình, chủ - thợ, hàng xóm, cộng đồng, khách hàng. Tham gia trực tiếp vào

đời sống của người bán hàng như làm hàng ăn cùng các hộ kinh doanh cũng là

một trải nghiệm cho tôi nhiều kiến thức thú vị. Sử dụng phương pháp phỏng

vấn phi cấu trúc, coi phỏng vấn như cuộc trò chuyện để có thể lắng nghe

những câu chuyện đời sống, những suy nghĩ, những băn khoăn, định hướng

tương lai của những người làm nghề, những người đã từng làm nghề, suy nghĩ

của những người dân về nghề giết mổ. Các cuộc thảo luận nhóm đã giúp

chúng tôi làm sâu thêm giả thuyết nghiên cứu và nhận định sống động, hữu

ích từ chính kiến của người dân.

Chương 3: Nghệ thuật chế biến thịt chó trong ẩm thực của người Việt.

Kiến thức về cách chế biến thịt chó tại Dương Nội và một số cửa hàng xung

quanh khu vực Dương Nội sử dụng thịt chó ở đây. Đồng thời nghiên cứu giải

thích văn hóa ăn thịt chó của người Việt.

Ngoài ra luận văn còn sử dụng các kiến thức khác liên quan đến như

dịch tễ học, môi trường học để đánh giá sự ảnh hưởng của nghề giết mổ chó

đối với môi trường, dịch bệnh và vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm. Để hiểu

rõ thêm về thịt chó trong văn hóa ẩm thực của người Việt, luận văn còn tham

khảo các nguồn tài liệu khác về phường Dương Nội, đặc tính của loài chó,

món thịt chó thông qua ca dao, tục ngữ, qua truyện kể của người dân trong

làng.

Cuối cùng, các phân tích về thịt chó trong văn hóa ẩm thực của người

Việt được hệ thống và phát triển trong phần kết luận và những đề xuất cho các

nghiên cứu tiếp theo.

5. Cấu trúc của luận văn

Những nội dung chính của luận văn được trình bầy trong 3 chương chính

5

1.3. Đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội phƣờng Dƣơng Nội

1.3.1. Tình hình kinh tế

Nằm trong vùng “Trăm làng nghề, Trăm làng truyền thống”, lại nằm sát

vùng đất Kinh Kỳ - Kẻ Chợ - Thăng Long - Hà Nội, trên đầu mối giao thông

quan trọng, các làng La Nội, La Dương và Ỷ La thuộc Dương Nội ngày nay

được người Việt cổ khai phá từ rất sớm.

CHƢƠNG 1

TÓM TẮT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU: PHƢỜNG DƢƠNG NỘI,

QUẬN HÀ ĐÔNG

Nằm trong cái nôi văn hóa của cả một khu vực ven sông Nhuệ, từ Vạn

Bảo (nay là Vạn Phúc) đến La Tinh, nên làng La Cả cũng mang dấu ấn chung

về một nghề nổi tiếng: nghề dệt lụa. Sản phẩm chính của nghề dệt La Cả, La

Dương là the, lụa. Trong đó the La Cả nối tiếng cả nước “The La, lĩnh Mỗ,

chồi Phùng” hoặc “The La, lụa Vạn, vải Canh”.

1.1. Làng Dƣơng Nội trong không gian địa – văn hóa Hà Đông

Quận Hà Đông là một quận mới phía tây của Thành phố Hà Nội, cách

trung tâm Thủ đô 11km, là một trong những quận có tốc độ đô thị hóa nhanh,

có vị thế là cửa ngõ phía tây tiếp giáp với Thủ đô Hà Nội. Phường Dương Nội

là một trong những phường mới từ xã lên phường của quận Hà Đông. Phía Bắc

tiếp giáp với xã An Khánh (huyện Hoài Đức) và xã Tây Mỗ (huyện Từ Liêm).

Phía Nam giáp xã Đông La (huyện Hoài Đức) và phường Yên Nghĩa. Phía

Đông giáp xã Đại Mỗ (huyện Từ Liêm) và phường La Khê. Còn phía Tây giáp

với xã La Phù (Huyện Hoài Đức).

Năm 2009, xã Dương Nội chuyển thành phường Dương Nội, cơ cấu

kinh tế được chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tỷ trọng

công nghiệp, thương mại dịch vụ tăng lên. Những năm 2000, sau khi các cửa

hàng bán đồ gỗ tại Đại Mỗ (Từ Liêm) phát triển, thì một số hộ gia đình nắm

bắt được nhu cầu và mở các xưởng xẻ gỗ chuyên cung cấp gỗ cho các chủ cửa

hàng đồ nội thất tại Đại Mỗ (Từ Liêm). Hiện nay, các ngành nghề được đầu tư

phát triển mạnh như: may gia công, dệt, nhuộm, in, chế biến gỗ, các nhóm

ngành dịch vụ được quan tâm phát triển.

1.2. Dƣơng Nội trong lịch sử các làng La

Dương Nội trước kia gồm 3 thôn (La Nội, Ỷ La và La Dương), là

một trong những làng nằm trong hệ thống “Bảy làng La, ba làng Mỗ” hay

“Bảy làng La, ba làng Xốm” được nhắc đến nhiều trong lịch sử văn hóa vùng

cửa ngõ phái Tây Thủ đô Hà Nội. Đây cũng được xem là cái nôi của người

Việt cổ, thuộc hệ thống các làng hình thành từ rất sớm.

Hiện nay, trên địa bàn có 55 doanh nghiệp sản xuất kinh doanh các

ngành nghề khác nhau, 20 cơ sở dệt nhuộm. Các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất

dệt nhuộm, sản xuất nilon, sản xuất đồ uống, sản xuất các sản phẩm khác,

kinh doanh và chế biến gỗ hoạt động thường xuyên, liên tục. Hiện tại có

khoảng 52 hộ gia đình đang kinh doanh buôn bán tại chợ Đồng Xuân. Qua

bảng cơ cấu ngành nghề kinh doanh thương mại, dịch vụ tại Dương Nội, so

với các dịch vụ khác đóng trên địa bàn phường, nghề kinh doanh thịt chó (giết

mổ chó, quán bán thịt chó) có số lượng đông sau ngành dịch vụ, sản xuất tiêu

dùng trong cơ cấu ngành kinh doanh dịch vụ thương mại.

Ngày 01/3/2006, xã Dương Nội thuộc thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây.

Sau khi tỉnh Hà Tây hợp nhất với thành phố Hà Nội, tháng 6-2009, phường

Dương Nội thuộc quận Hà Đông được thành lập gồm 14 tổ dân phố: La Nội:

Hoàng Văn Thụ, Quang Minh, Hòa Bình, Thống Nhất; Ỷ La: Quyết Tâm,

Trung Kiên, Đoàn Kết, Thắng Lợi, Vinh Quang, Hoàng Hanh; La Dương:

Thành Công, Trung Bình, Quyết Tiến, Kiên Quyết.

6

1.3.2. Đời sống văn hóa xã hội

đổi. Chính sự phát triển kinh tế và gia tăng quá trình đô thị hóa, biến đất nông

nghiệp thành đất ở, đât san xuât va kinh doanh dịch vụ , xây dựng các khu đô

thị la môt trong nhưng nguyên nhân quan trong lam cho không gian cảnh quan

Tình hình dân số

́

̉

́

̀

Tính đến tháng 6/2012, tổng dân số của phường Dương Nội hiện

nay là 19.578 người, trong đó nam 9.846, nữ 9.741. Dương Nội là một trong

những phường có số dân đông nhất quận Hà Đông. Trên địa bàn phường có

một số trường chuyên nghiệp, công ty đóng địa điểm như: Trường đào tạo bồi

dưỡng nghiệp vụ kiểm sát (trực thuộc Viện KSND Tối cao), Công ty VMEP

(sản xuất xe máy). Ngoài ra khu vực xung quanh phường có 01 trường Đại

học Thành Tây, 01 trung cấp kinh tế, Thiên đường Bảo Sơn, binh đoàn 12, sư

đoàn 301. Theo đánh giá của Công an phường thì số lưu trú từ quận, huyện

khác trong khu vực Hà Nội chiếm hơn nửa tổng số dân lưu trú, và phần lớn

thuộc các huyện của tỉnh Hà Tây cũ, còn lại một số người thuộc các huyện

Đông Anh, Sóc Sơn. Số lượng người từ Nam Định, Thanh Hóa chiếm số

lượng đông nhất so với các tỉnh thành khác. Đa số người Thanh Hóa làm việc

tại các cơ sở kinh doanh giết mổ chó và các quán bán thịt chó. Tại Dương Nội

xuất hiện dân cư của các địa phương khác chủ yếu từ các tỉnh phía nam, đa số

là nữ giới, làm các ngành nghề lao động tự do, dịch vụ thương mại.

Không gian văn hóa truyền thống

̀

̣

̃

̣

̀

kiến trúc nơi đây biến đổi theo hướng từ truyền thống sang đô thị. Sự phát

triển dân số khiến cho các gia đình luôn đối mặt với nguy cơ xé nhỏ không

gian về mặt đất đai, quy hoạch và cư trú. Không gian đường làng , ngõ xóm

vố n nhỏ bé thì nay dường như trở thành một nhân tố là m cản trở sự phá t triể n

sản xuất công nghiệp và dịch vụ kinh doanh. Với sự xuất hiện quan trọng của

các trục đường giao thông đã tạo điều kiện cho Dương Nội rút ngắn khoảng

cách tới các khu trung tâm Hà Nội. Bên cạnh sự thay đổi về kiến trúc, lối sống

đô thị theo kiểu thành phố độc lập, lối sống công nghiệp coi trọng tốc độ và

hiệu quả, lối sống thị trường coi trọng sự hưởng thụ và sòng phẳng bắt đầu

được xuất hiện.Thói quen ăn uống, tiêu dùng cũng có thay đổi. Sự gia tăng

của các loại hình dịch vụ góp phần là m thay đổi cơ cấu và hình thức bữa ăn

của gia đình truyền thống. Một bộ phận người làng thường xuyên ra ngoài ăn

sáng ở các nhà hàng, quán phở, bún, ăn nhanh ở những quán cà phê. Tuy

nhiên, nhiều hộ dân đã bán đất dịch vụ để xây nhà, mua sắm thiết bị gia đình,

một bộ phận đã sử dụng tiền không đúng mục đích tham gia cờ bạc, sử dụng

ma túy, mại dâm, tệ nạn xã hội dẫn đến nhiều gia đình nợ nần, bị xiết

nợ…Tình trạng bong bóng của thị trường bất động sản và suy thoái kinh tế đã

dẫn đến vỡ nợ, tín dụng đen, xuất hiện tình trạng đòi nợ có sử dụng vũ khí,

gây mất trật tự công cộng.

La Cả và La Dương là một trong những các làng cổ, nằm sát Thăng

Long - Hà Nội, nằm trên vị trí đầu mối giao thông quan trọng. Từ bao đời, Kẻ

La đã nổi tiếng về tài dệt the, ca dao cổ có câu “The La, lĩnh Bưởi, chồi

Phùng”. Mặc dù hai làng La Nội và Ỷ La có hội đồng kỳ mục, hội đồng lý

dịch riêng, song lại được gọi chung là làng La Cả, thờ chung một thành

hoàng, chung đình, chùa, chung hương ước, và chung cả lễ hội hàng năm.

1.4. Quá trình đô thị hóa ở Dƣơng Nội

Tiểu kết chƣơng 1

Các tư liệu hiện có cho thấy Dương Nội là một trong những làng cổ

xưa, nơi vẫn còn lưu giữ được nhiều đặc điểm văn hóa truyền thống lâu đời

trong nếp sống, phong tục tập quán. Nghề dệt the, lụa của làng từ xưa đã làm

cho làng được cả nước biết đến như một trung tâm dệt lụa cổ truyền nổi tiếng.

Đây cũng là nơi tập trung đông dân cư, trung tâm trao đổi, giao lưu hàng hóa

Có thể nói, từ những năm 1980, nhất là từ nhữ ng năm 1990, dưới tác

động của các chương trình đổi mới, của nền kinh tế thị trường, đô thị hóa

mạnh mẽ, cấu trúc kinh tế và xã hội của nhiều làng quê cũng có những biến

7

của vùng thời kỳ trước. Sau này nhiều ngành nghề được phát triển, các công

xưởng sản xuất được thành lập, thu hút nhiều lao động nơi khác tới làm việc.

Với nhiều sự biến chuyển của địa giới hành chính đã tạo điều kiện

cho phường Dương Nội có hệ thống giao thông được thuận lợi, làm chỗ dựa

cho đời sống của người dân trong sản xuất và đi lại. Sự xuất hiện của các khu

đô thị, trường học, các công ty, nhà máy, xưởng thủ công, công nghiệp cùng

với sự gia tăng dân số đã tạo cho Dương Nội có nhiều điều kiện phát triển về

các ngành nghề thương mại dịch vụ. Nhiều hộ gia đình đã nhận thức và nắm

bắt được nhu cầu của người dân trong làng và khu vực xung quanh đã tự tạo

việc làm cho bản thân và gia đình thông qua mở rộng các dịch vụ thương mại.

Nghề giết mổ chó là một trong những ngành nghề đã giải quyết vấn đề việc

làm và đem lại một nguồn thu nhập cho gia đình và xã hội. Quá trình hình

thành và phát triển của nghề thịt chó tại Dương Nội sẽ được chúng tôi phân

tích ở các chương sau đây

Dương). Hộ gia đình anh T. là một trong những hộ xây dựng nhà ở trên đoạn

đường 72 đầu tiên ở La Dương vào đầu những năm 1990.

Năm 2004, đánh dấu thời điểm xuất hiện “ồ ạt” các hộ kinh doanh

chó. Thời hoàng kim của nghề thịt chó ở làng vào những năm 2005- 2010,

mỗi ngày tại đây cung cấp trung bình có từ 7 đến 8,5 tấn thịt chó móc hàm

được xử lý, sau đó được đem đi tiêu thụ tại Hà Đông, Hà Nội. Năm 2010, số

lượng cửa hàng bán thịt chó lên tới 28 hộ kinh doanh. Tính đến tháng 9/2012,

chỉ tồn tại còn có 18 hộ kinh doanh. Theo danh sách quản lý của Thú y

phường, các hộ kinh doanh thường lấy tên vợ và chồng để đặt tên cửa hàng

cho tiện việc buôn bán, và tránh bị nhầm lẫn giữa các hộ kinh doanh như nhà

Vinh Sử, Hợp Luân, Mai Tình. Các hộ kinh doanh giết mổ chó chủ yếu tập

trung tại hai thôn Ỷ La (06 hộ) và tập trung đông nhất tại La Dương (12 hộ)

chiếm 67% tổng số hộ kinh doanh. Tuy nhiên số lượng các hộ kinh doanh

không ổn định, trừ một số nhà làm lâu năm như nhà Vinh Sử, Hợp Luân. Có

hộ trước đã làm, sau bỏ một thời gian, rồi nay lại quay lại làm nghề như cửa

hàng (nhà Hoài Thơ). Số lượng lò mổ tăng vào đợt cuối năm sau rồi lại nghỉ.

Đặc điểm của các lò giết mổ chó ở Ỷ La (06/06 hộ) đều được kinh doanh, giết

mổ ngay tại nhà. Nhà các hộ trên đều xây dựng trên trục đường chính Ỷ La -

La Nội, thuận tiện cho việc buôn bán. 12 cửa hàng kinh doanh giết mổ chó ở

La Dương được xây dựng tạm bợ trên khu đất nông nghiệp, cách khu dân cư,

nhưng thuận tiện với đường giao thông, trục đường 72.

CHƢƠNG 2

TỪ LÀNG LỤA ĐẾN “VƢƠNG QUỐC THỊT CHÓ”

2.1. Sự hình thành và phát triển của “phố chó” Dƣơng Nội

Trước kia, khi nói đến các làng La, người ta nghĩ ngay đến những

làng nông nghiệp trù phú có nghề thủ công dệt lụa nổi tiếng. Nay nói đến La

Cả, người ta bắt đầu dùng tên mới “Phố Thịt Chó”. Con phố có tên gọi đặc

biệt này dùng để chỉ đoạn đường từ Đại Mỗ (Từ Liêm) đi An Khánh (Hoài

Đức), đi qua địa bàn thôn La Dương (Dương Nội), hay còn được gọi là Đường

72. Dù đoạn đường kéo dài chưa đến 500m nhưng đã có đến 12 cửa hàng kinh

doanh giết mổ chó, 06 quán ăn bán thịt chó.

2.2. Quy mô thu mua, giết mổ và cung ứng thịt chó

Nguồn gốc chó

Các tài liệu cho biết ở nước ta có bốn giống chó bản địa, bao gồm:

giống chó thường có cỡ trung bình, bộ lông vàng tuyền, là gốc giống chó săn

ở Việt Nam. Đến Dương Nội, có thể thấy những hộ kinh doanh chó thịt

thường đặt từ 3 đến 4 cũi sắt đặt trước cửa hàng. Đó là dấu hiệu cho thấy họ

kinh doanh thu mua chó thịt. Hiện nay, theo như các chủ lò mổ cho biết nguồn

Theo các hộ dân kinh doanh ở La Dương cho biết, hộ đầu tiên sáng

lập ra nghề giết mổ chó tại Dương Nội là gia đình anh Phạm Bá T.(khu La

8

chó chủ yếu được tuyển chọn do các thợ chuyên đi thu gom chó ở Thanh Hóa

chuyển về. Rất ít địa phương ở miền Bắc nuôi chó theo kiểu kinh doanh lấy

thịt. Do quá trình hình thành các khu đô thị, các xã lên phường, có ít nhà nuôi

chó nên số lượng chó ở miền Bắc giảm mạnh, khan hiếm hàng. Chính vì vậy

mà trong những năm gần đây, tình trạng cẩu tặc (trộm chó) ngày một gia tăng

do giá thành một con chó có giá trị cao. Ngay cả các chủ hộ kinh doanh không

biết rõ nguồn nhập chó do các chủ chó từ Thanh Hóa mang tới. Để biết thêm

về nguồn chó, chúng tôi đưa ra các câu hỏi liên quan với một số hộ và được

các hộ cho biết thông tin như sau:

Nhìn chung, các hộ kinh doanh ở Dương Nội không quan tâm nhiều tới

nguồn gốc chó. Họ chỉ biết được thông tin qua chủ kinh doanh chó. Thỉnh

thoảng cũng có một số chủ chó xuất trình được giấy phép nhập chó từ cửa

khẩu. Các hộ kinh doanh ở đây chủ yếu quan tâm tới chất lượng, giá thành của

con chó.

3.3. Công nghệ giết mổ chó

Cách chọn chó

Việc lựa chọn chó là một trong khâu đầu tiên và cũng quan trọng nhất

trong quá trình giết mổ, ảnh hưởng tới kinh tế và sự tồn tại phát triển của

chính các hộ kinh doanh.

Theo như các hộ kinh doanh ở Dương Nội, thống kê có 11 chủ chó

lớn chuyên bỏ mối hàng cho các hộ đều có nguồn gốc từ xã Thành Lộc, huyện

Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá. Đây là làng nghề nổi danh về xuất nhập khẩu chó ở

miền Bắc. Có thể nói Thành Lộc là nơi cung cấp nguồn hàng chính cho

Dương Nội. Ngoài ra các hộ còn mua của người dân nơi khác đem bán, tuy

nhiên số lượng này rất ít.

Có rất nhiều ý kiến cho rằng chó ngon nhất, đắt nhất là khi chuẩn bị đi

tơ; chó cái và cân nặng từ 12 đến 15kg là ngon nhất. Dân gian còn xếp thứ tự:

“nhất vàng, nhị đen, tam đốm”; hoặc “nhất vện, nhị vàng, tam khoang, tứ

mực, gặp lúc cùng cực, mới xực chó trắng”. Ngoài ra, các hộ kinh doanh cho

biết do đều làm ăn lâu dài, cung cấp chính cho các nhà hàng, quán ăn nên

hàng nhập về đều được chọn còn sống, không hay mua các loại chó đã bị chết,

mặc dù giá cả có rẻ đi nữa.

Hàng ngày vào buổi đêm tầm chín đến mười giờ tối, các xe chó đều

qua các lò mổ để giao hàng. Xe chó phải đi đêm do có nhiều đoạn cấm xe tải

đi vào ban ngày nên các xe chó thường đến tầm tối. Mỗi xe chở khoảng ba

mươi lồng chó, trên dưới ba tấn chó. Thường cách hai, ba ngày các hộ giết mổ

lại nhập chó một lần. Sau khi đưa hàng, khoảng một vài ngày sau các hộ kinh

doanh thanh toán tiền cho các chủ chó. Chó được các chủ xe nhốt trong các

lồng sắt, mỗi lồng chứa khoảng mười hai đến mười ba con. Các chủ hàng này

không những cung cấp chó cho riêng từng lò mổ mà còn bán cho nhiều lò

khác, tùy theo yêu cầu của khách hàng gọi điện. Những nhà lấy nhiều chó sẽ

được ưu tiên chọn hàng trước rồi mới đến các nhà khác. Những hộ kinh doanh

giết mổ chó cũng cho biết họ không những chỉ nhập của một chủ chó mà

nguồn chó được nhập từ nhiều chủ chó khác.

Bên cạnh những con chó què, thì chó xấu (ghẻ, lở, què) vẫn được các hộ

mua, tuy nhiên giá cả sẽ rẻ hơn so với các loại chó khác.

Qua điều tra cho thấy: Ở Dương Nội, các hộ kinh doanh giết mổ chỉ

nhập những con chó đẹp, còn những con bị loại, các chủ chó đưa lên vùng

Hoài Đức, Bắc Ninh, Bắc Giang tiêu thụ. Tuy nhiên trong quá trình làm nghề,

nhiều hộ không tránh khỏi các trường hợp khi gặp phải các mối hàng không

đạt chất lượng. Tuy nhiên, không phải lúc nào nguồn hàng cũng đủ cung cấp

cho các hộ ở Dương Nội. Trong quá trình kinh doanh, họ cũng gặp nhiều khó

khăn trong việc lựa chọn nguồn hàng.

9

Nghề kinh doanh giết mổ chó cũng là một ngành có mức độ rủi ro cao.

Khi nguồn hàng không tiêu thụ được ngay sẽ dẫn đến tình trạng chó bỏ ăn hao

sụt cân dẫn đến hàng không ngon, khách hàng chê, giá cả sẽ bị giảm đi.

Kỹ thuật giết mổ

ba con chó cùng một lúc trong vòng năm phút. Ruột chó được rửa sạch, rồi

lộn trái, lấy ngón tay kẹp lấy ruột mà tuốt sạch.

Thui chó: Là bước quan trọng nhất trong quá trình làm thịt chó. Phải

biết cách điều chỉnh nhiệt độ của rơm để thui chó. Trước kia người ta thường

quật mỡ khắp mình chó trong quá trình thui. Phải thui cho da có những vết nở

nhỏ sùi vệt trắng rồi mông má tiếp tục cho chó thêm phần hấp dẫn. Người thui

một tay rê mớ rơm đang cháy, tay kia quạt cho ngọn lửa táp vào thân con chó,

khi thử lấy que gạt da thấy vàng là được. Nếu thui quá cháy sẽ làm nát da, còn

thui non thì thịt không được thơm. Thui chó phải bằng rơm nếp, rơm sạch,

rơm mới thì mùi thịt mới thơm ngon, da mới chín bóng. Tuy nhiên hiện nay

rơm thui chó chủ yếu là rơm tẻ, được thu mua tại một số làng lân cận vẫn

trồng lúa như bên La Tinh, Cầu Đôi (huyện Hoài Đức). Con chó nào già thui

nhiều lửa, còn con non thui ít hơn. Theo các thợ ở đây, thịt chó ngon hay

không phụ thuộc nhiều vào quá trình thui.

Cứ tầm 3-4 giờ sáng, các nhà đã dậy làm hàng để kịp sáng sớm giao

cho các nhà hàng ở Hà Nội, giao cho các hộ bán thịt chó tại các chợ dân sinh.

“Sáng ra khu này đông lắm, nhà nào cũng tập nập người ra vào như một dây

truyền sản xuất, mỗi người một việc”. (Cô H, La Dương)

Kỹ thuật giết mổ chó được thực hiện qua các bước như sau:

Cắt tiết: Trước kia, người ta trói hai chân trước của con chó quặt ra

sau lưng, thít chặt mõm bằng lạt giang hoặc lạt tre tươi. Cắt một mảng da ở cổ

cho lộ các mạch máu, lấy que vót nhọn lựa động mạch (tìm tia) rồi dùng dao

cắt. Hiện nay, họ sử dụng một chiếc kìm sắt đường kính 10-12 cm, dài tầm

1mét, họ móc vào cổ con chó. Lúc này cổ con chó đã bị kẹp chặt nên không

cử động được, rồi lôi chó ra khỏi chuồng. Sau đó người ta sử dụng chầy gỗ to

đập vào sống mũi chó, làm như vậy chó bị choáng, ngất, và người làm cắt tiết

chó cho vào chậu.

Kỹ thuật mổ chó: mổ từ hậu môn, khoét quanh ruột con vật rồi lôi

ruột chó qua hốc xương, dạ dày, tim cật ra. Lôi ở cổ chó chỗ cắt tiết ra cuống

họng. Chó được xả bốn đùi theo thớ thịt và khớp xương thành bốn rảnh thịt,

thân chó được rạch hai mép.

Sau khi hết tiết chó mới chết hẳn. Người làm nhúng chó vào thùng

nước nóng, vò cho nước thấm tới da. Nước làm chó không được quá nóng

chỉ tầm khoảng 70 độ, nếu quá già lông chó sẽ cháy và sẽ không làm được

sạch lông. Nếu nước chưa đủ tầm, lông chó sẽ không rụng được. Vì vậy

nhiệt độ nước làm lông chó rất quan trọng. Sau đó họ cho chó vào chậu

vặt lông bằng máy.

Trung bình khoảng 10 phút, một người có kỹ thuật thành thạo có thể

thịt xong một con chó.

Pha hàng: Đối với những nhà hàng chuyên mua cả con, cửa hàng sẽ

mang cả con tới quán ăn cho khách. Còn bán cho người dân mua về, khách

mua chỗ thịt nào người bán hàng sẽ bán chỗ đấy. Sau khi thống nhất giá cả, số

lượng người bán hàng hỏi khách thái để hấp hay để nấu rượu mận. Tùy từng

món có cách nấu khác nhau.

Máy làm lông chó: Loại máy này được phát triển lên từ máy vặt lông

gà của Nga, bày bán nhiều tại Nhổn, Trọng lượng máy khoảng 58 kilogam;

đường kính lồng 55 cm; Kích thước: 60x60x90 cm; Tỉ lệ sạch lông đến 98%.

Máy có hình trụ, trên lồng tròn, đường kính 50-55cm, có các tay quay bằng

cao su, có hai đường thoát. Máy chạy bằng điện ba pha. Máy có thể vặt lông

Việc giết mổ chó ở Dương Nội đã có nhiều sự cải tiến so với trước. Thiết

bị máy móc được sử dụng nhiều trong quá trình giết mổ, đã làm tăng năng suất giết

10

mổ tạo nên các công xưởng giết mổ, chế biến thịt chó có quy mô lớn. Có ngày có

hộ có thể giết mổ đến trên trăm con chó.

Giá nhập chó phụ thuộc vào mùa, những tháng mùa đông, giá cả thịt

chó sẽ cao hơn so với các tháng mùa hè. Cụ thể theo như ghi chép sổ thanh

toán của nhà Hợp Luân, giá một kg thịt chó đưa cho các nhà hàng những

tháng cuối năm có giá 90 ngàn đồng/kg thịt còn lẫn xương, 110 ngàn đồng/kg với

loại thịt bóc sạch xương. Còn vào tháng năm, tháng sáu, giá một kg thịt chó lọc

xương chỉ còn 90.000 đồng/kg. Để tìm hiểu sâu hơn về thu nhập từ nghề giết

mổ chó, trong mục này, chúng tôi sử dụng những nghiên cứu trường hợp, dựa

trên thống kê về cơ cấu thu nhập và chi tiêu hàng tháng của một số hộ gia đình

theo các thông tin: lượng tiền, nguồn tiền, kết hợp với những lý giải của người

trong cuộc xung quanh việc thu nhập và chi tiêu của hộ gia đình.

Qua phân tích tình hình cơ cấu kinh tế của 03 trường hợp hộ kinh

doanh cho thấy: Tuy mức độ, quy mô kinh doanh khác nhau song nguồn kinh

tế chủ yếu của gia đình là đều từ nguồn giết mổ đem lại (01 hộ chiếm 90%

kinh tế của gia đình; 02 hộ chiếm 100% kinh tế của gia đình). Nguồn kinh tế

từ nghề giết mổ chó không những chi trả “thoải mái” cho cuộc sống hàng

ngày của gia đình như ăn uống, điện nước sinh hoạt, đầu tư học hành…mà

còn giúp họ có vỗn tích lũy riêng. Tùy theo quy mô kinh doanh mà mức tích

lũy khác nhau. Các hộ chuyên đưa hàng cho các nhà hàng (nhà Vinh Sử, nhà

Hợp Luân) có nguồn tích lũy lớn hơn nhiều so với hộ kinh doanh nhỏ lẻ (nhà

Chiến Lan).

2.4. Mạng lƣới phân phối thịt chó

Hàng tháng bắt đầu từ ngày mồng ba (âm lịch) trở đi, các cửa hàng

kinh doanh thịt chó bắt đầu hoạt động. Phần lớn số lượng thịt chó ở Dương

Nội được đưa tới các cửa hàng ăn uống tại khu vực Hà Đông, Thanh Xuân,

Từ Liêm và Cầu Giấy.

Trước kia các hộ kinh doanh chủ yếu chỉ bán cho người dân đi lại

qua vùng, sau khi hình thành tuyến phố chó, thu hút nhiều nhà hàng ở Hà

Đông, Hà Nội qua xem hàng và thấy giá cả hợp lý nên người ta đặt hàng cung

cấp. Thịt chó nhà bà Sử chuyên cung cấp cho của hàng thịt chó như Nhà hàng

Bắc Ninh, Ánh Sáng, và một số cửa hàng ở Hà Nội (Thanh Trì). Nhà Hợp

Luân chuyên cung cấp cho các nhà hàng ở Cầu Giấy, Từ Liêm. Nhà Huy

Hương cung cấp thịt cho nhà hàng Anh Hiếu, Khải Nam Định (La Khê, Hà

Đông). Bên cạnh việc “đổ buôn” cho các nhà hàng, quán thịt chó, các hộ ở

đây cũng đều bán lẻ thịt chó cho những người đi qua đường, hộ gia đình trong

làng. Lượng tiêu thụ vào những ngày cuối tháng cao gấp hai lần, thậm chí gấp

ba lần so với số lượng tiêu thụ vào những ngày đầu tháng. Ngoài ra, theo các

hộ kinh doanh cho biết vào những ngày nghỉ lễ (giỗ Tổ, Dịp 30/4, Dịp 2/9) số

lượng thịt chó tiêu thụ mạnh do nhiều nơi, nhiều nhóm tổ chức họp lớp, gặp

mặt, và thịt chó được sử dụng làm món ăn chính. Ngày 2/9/2012 (ngµy 17/7

âm lịch), nhà Hợp Luân giao 82 kg thịt chó chó quán Khánh Béo.

2.5. Cơ cấu thu nhập và chi tiêu trong gia đình

2.6. Cuộc sống của những ngƣời làm nghề giết mổ chó

3.6.1.Gia đình chủ hộ kinh doanh

Kinh tế:

Bình quân thu nhập mỗi con chó sau khi được giết mổ, các gia đình

thu về tầm khoảng 70-80.000 đồng. Tuy nhiên nguồn thu nhập này phụ thuộc

theo mùa: mùa đông giết mổ nhiều nên thu nhập tăng lên. Còn mùa hè mức

tiêu thụ hàng kém nên thu nhập cũng giảm đi. Vì vậy vào những dịp cuối năm

nhiều hộ phải thuê thêm người làm.

Qua khảo sát, các hộ kinh doanh giết mổ chó trừ khu vực Ỷ La, kinh

doanh ngay tại nhà ở, còn các hộ La Dương đều có nhà trong làng. Cửa hàng

chỉ là nơi kinh doanh giết mổ và sinh hoạt hàng ngày. Mặc dù các hộ vẫn sinh

hoạt tại cửa hàng cho tiện việc kinh doanh, nhưng nhà nào cũng có nhà trong

11

làng. Đa số các hộ kinh doanh đều có điều kiện kinh tế khá giả ở làng, nhà cửa

được xây dựng kiên cố (3-4 tầng), đầy đủ tiện nghi sinh hoạt.

lo sợ khi người ta giải phóng mặt bằng, thu hồi lại đất, sẽ không có chỗ để bán

hàng nên đa số có tư tưởng tranh thủ kiếm tiền. Sau khi có vốn sẽ chuyển sang

kinh doanh thứ khác nhẹ nhàng hơn (trừ những nhà có sẵn điều kiện cơ sở hạ

tầng ở thôn Ỷ La). Ngoài ra, nhiều nhà mong con cái sau khi có công ăn việc

làm sẽ thôi không làm nghề này nữa vì quá vất vả. Thực chất nhiều hộ vẫn sợ

nghề sát sinh, sợ sẽ ảnh hưởng đến con cháu họ sau này.

Công việc chính của các chủ hộ kinh doanh là quản lý, bán hàng. Còn

người làm thuê chịu trách nhiệm giết mổ và giao hàng cho các cửa hàng. Còn

đối với những gia đình không có người làm thuê, chồng chịu trách nhiệm thịt,

vợ hoặc con làm công đoạn thui chó, bán hàng cho khách. Tuy công việc nặng

nhọc (làm từ đêm, dậy sớm) nhưng thu nhập từ nghề này đem lại nguồn kinh

tế rất cao so với các ngành ghề khác.

Tất cả những khó khăn trên đã tác động nhiều đến sự phát triển lâu dài

của các hộ kinh doanh.

Thu nhập giữa các hộ tùy thuộc vào số lượng giết mổ của các hộ.

Các hộ kinh doanh lớn sẽ có mức thu nhập cao hơn. Tuy nhiên so với các

ngành nghề kinh doanh khác, nghề giết mổ chó đem lại lợi nhuận đáng kể

cho các hộ gia đình. Qua khảo sát 18 hộ kinh doanh cho thấy có 16 hộ

(chiếm 89%) đều làm duy nhất một nghề thịt chó, có 02 hộ (11%) có thêm

nghề khác như nhà Vinh Sử và nhà Hợp Luân. Mọi thành viên trong các hộ

gia đình đều cùng tham gia kinh doanh (Trừ một số hộ con cái còn nhỏ, vẫn

còn phải đi học).

2.6.2.Cuộc sống của những người làm thuê

Qua nguồn tài liệu của công an địa bàn, tổ dân phố 2 thôn Ỷ La, La

Dương cung cấp, có thể nhận thấy số lượng người làm thuê chủ yếu có quê

gốc từ Thanh Hóa và Sóc Sơn. Công an phường cho biết, do thanh niên ở làng

không tham gia vào ngành nghề này (công việc nặng nhọc, vất vả, thức đêm,

lương lại thấp) nên các hộ kinh doanh ở đây phải thuê người các tỉnh khác tới

làm thuê. Có 14/18 hộ kinh doanh có thuê người làm. Đa số những người làm

thuê cho các hộ trên đều được các ông chủ buôn chó giới thiệu cho các hộ

kinh doanh. Có tới 41/42 (97%) người làm thuê là nam giới; chỉ có duy nhất

01 trong số 42 công nhân giết mổ chó ở Dương Nội là là nữ giới, lao động tại

nhà bà Vinh Sử.

Như vậy, kinh doanh giết mổ chó đem lại lợi nhuận rất lớn cho các hộ

kinh doanh. Các phân tích về tình hình kinh tế hộ gia đình của các trường hợp

trên cho thấy vai trò của nghề giết mổ chó là chủ yếu trong thu nhập của gia

đình, đem lại nghề cho nhiều người và cuộc sống của họ được đảm bảo và

phát triển bền vững.

Công việc chính của người làm thuê là giết mổ thịt chó và đưa hàng

cho các nhà hàng. Còn nữ lao động tại nhà bà Sử có nhiệm vụ nấu cơm, dọn

nhà cửa phục vụ cho các thành viên làm thuê khác trong nhà. Ngoài ra trông

cháu cho bà Sử chứ không tham gia trực tiếp vào các công đoạn giết mổ chó.

Qua tìm hiểu cuộc sống của những người làm thuê, cho thấy họ đều có hoàn

cảnh kinh tế khó khăn, ở quê ruộng ít, lại không có nghề phụ nên lên đây làm

thuê cho các hộ kinh doanh. Mức lương bình quân của người làm thuê từ 2.5-

3.5 triệu/tháng, họ được nuôi ăn, ở. So với các nghề khác, lương của họ cao

Tâm linh:

Khi đề cập đến vấn đề tâm linh, nhiều hộ kinh doanh rất ngại khi đề

cập đến vấn đề này. Qua những câu chuyện của một số hộ kinh doanh cho

thấy: Các hộ kinh doanh trên đều không có ý định kinh doanh lâu dài (trừ

trường hợp nhà bà Sử). Khó khăn lớn nhất đối với các hộ kinh doanh đó là

không có địa điểm kinh doanh ổn định. Vì 12/12 hộ kinh doanh tại La Dương

đều xây trên đất nông nghiệp, một số hộ đi thuê. Tâm lý của các chủ hộ ở đây

12

hơn, thời gian làm việc không nhiều, chính vì vậy họ gắn bó với nghề và có

thêm thu nhập gửi về gia đình.

như các hộ kinh doanh cho biết: khách nhà nào, mua của nhà đó, nên không

có hiện tượng tranh giành, lôi kéo khách.

Tuy nhiên, qua khảo sát 100% người làm thuê cho các hộ trên đều

không có hợp đồng lao động mà chỉ dựa trên thỏa thuận miệng giữa hai bên.

Đây cũng là một sự thiệt thòi lớn đối với người lao động (không được chăm

sóc y tế, hướng dẫn an toàn vệ sinh…). Đa số họ đều cho biết khi kiếm được

một số tiền sẽ về quê kinh doanh nghề khác, không muốn làm nghề này vì

thành kiến của người dân đối với nghề sát sinh và họ cũng sợ ảnh hưởng đến

cuộc sống của con cái sau này.

2.8. Thái độ của cộng đồng đối với nghề giết mổ chó

Mặc dù là nghề sát sinh, nhưng cũng có nhiều ý kiến cảm thông cho

các hộ gia đình làm nghề giết mổ. Nghề giết mổ được đánh giá là một nghề

lao động lương thiện, lành mạnh, không những tăng thu nhập kinh tế gia đình

mà còn tạo công ăn việc làm cho nhiều người. Song vấn đề ô nhiễm môi

trường, tiếng ồn cần được chính quyền hướng dẫn, nhắc nhở các hộ kinh

doanh khắc phục để tránh ảnh hưởng tới đời sống của các hộ dân xung quanh.

Thái độ của các nhà chức trách về nghề thịt chó

2.7. Mối quan hệ xã hội của các hộ kinh doanh giết mổ chó

Gia đình, họ hàng, làng xóm

Thực trạng cho thấy nguồn chó từ Thanh Hóa vào Dương Nội vẫn

chưa được quản lý, đánh giá chất lượng. Đây cũng là khó khăn lớn đối với các

hộ kinh doanh giết mổ chó tại Dương Nội.

Theo quan sát thực địa và được cung cấp các thông tin từ chính

quyền, chúng tôi nhận thấy giữa các hộ kinh doanh thịt chó đều có mối quan

hệ với nhau. Họ hàng (có 5 trường hợp, có 3 trường hợp là anh chị em ruột

như nhà Yến Sơn với Hương Trường; Mai Tình với nhà Vân Hùng: quán thịt

chó Việt Trì, Tuấn Phượng với Thắng Định). Sau khi thành lập được một

mạng lưới cung cấp hàng ổn định, các hộ thường có khuynh hướng lôi kéo

anh em họ hàng cùng làm. Trước kia có ba anh em hộ nhà Anh T (La Dương),

giờ thì cả ba đều chuyển sang kinh doanh nghề khác. Còn lại các hộ là người

làng nên đều có mối quan hệ hàng xóm. Do vẫn có nhà trong làng (khu La

Dương) nên các hộ vẫn tham gia sinh hoạt chung của gia đình, dòng họ, làng

xóm. Tùy vào vị trí trong họ mà các hộ điều chỉnh thời gian kinh doanh của

mình. Ngoài công việc kinh doanh bận rộn, các hộ kinh doanh vẫn tham gia

sinh hoạt của các tổ chức chính trị, xã hội như hội phụ nữ, hội nông dân, hội

cựu chiến binh, các hội lớp, hội nhập ngũ, v.v…thông qua đóng góp, họp hành.

Mối quan hệ giữa các hộ kinh doanh

Tiểu kết chƣơng 2

Những năm gần đây, với sự tham gia của 18 hộ kinh doanh giết mổ

chó, với số lượng giết mổ hàng ngày từ 5 đến 7 tấn thịt chó, Dương Nội trở

thành trung tâm cung cấp cho thị trường thịt chó Hà Nội. Việc giết mổ chó

hiện nay đã được công nghiệp hóa với sự xuất hiện các máy móc phục vụ cho

việc giết mổ nhanh chóng và thuận tiện, có sự phân công lao động giữa các

thành viên trong gia đình và người làm thuê đã tạo cho Dương Nội trở thành

Vương quốc thịt chó. Nguồn thu nhập từ giết mổ chó đem lại kinh tế chính

cho các hộ kinh doanh không những trang trải cho sinh hoạt hàng ngày mà

còn có thể tiết kiệm để quay vòng vốn kinh doanh khác. Bên cạnh đó còn tạo

ra công ăn việc làm cho cả gia đình, và các lao động ngoại tỉnh khác. Tuy

nhiên, vấn đề ô nhiễm môi trường, ô nhiễm tiếng ồn, nguy cơ bùng phát các

dịch bệnh, sự kỳ thị của xã hội cũng là một trong những trở ngại cho ngành

nghề giết mổ chó phát triển.

Bên cạnh mối quan hệ huyết thống giữa nhiều hộ kinh doanh giết mổ

chó, chúng tôi còn tìm hiểu mối quan hệ giữa các hộ kinh doanh còn lại. Theo

13

CHƢƠNG 3

hướng tên thành viên trong gia đình (09/16 quán), theo các trường phái nấu

thịt chó (04/16 quán), theo tên gọi khác (03/12 quán). Các quán đều có món

riêng chủ đạo như: Quán Anh Hiếu có món khủy và món canh măng được

khách ưa chuộng; quán thịt chó Bắc Ninh có món gan nướng cuốn lá na; Quán

thịt chó 24 giờ phục vụ 24/24 giờ, có món lẩu chó.

THỊT CHÓ DƢƠNG NỘI

Hà Tây xưa nay đã cung cấp cho kẻ chợ Thăng Long - Hà Nội rất

nhiều món đặc sản. Xứ Đoài cũng như xứ Nam còn cung cấp cho nền văn hóa

ẩm thực Thăng Long Hà Nội một món ăn độc đáo là thịt chó. Không chỉ Trôi

mà Hà Tây còn có nhiều trung tâm thịt cầy ngon nổi tiếng như Ba La Bông

Đỏ, Ngã Tư Vác, vùng Mỹ Đức, v.v...đã hình thành nên một vùng thịt chó nổi

tiếng. Để nắm bắt được nhu cầu ăn thịt chó của người dân, bước đầu chúng tôi

tìm hiểu qua các quán ăn bán thịt chó tại Dương Nội và các quán thịt chó trên

địa bàn quận Hà Đông lấy nguồn hàng từ Dương Nội.

3.2. Nghệ thuật chế biến thịt chó

Thịt chó là một món ăn ở đâu cũng có, là một món ăn phổ biến, thịt

chó xuất hiện trong các chợ quê, các quán thành. Tuy nhiên, trong nghiên cứu

này, chúng tôi xin đưa ra một số món ăn từ thịt chó phổ biến nhất, thường

được người dân và các quán ở khu vực Dương Nội – Hà Đông chế biến mà tôi

tạm gọi là một trường phái chế biến riêng gồm các món như: chó luộc, chó

hấp, chả chó, đùi ninh, dồi chó, tiết canh chó, xáo chó...

3.1.Trƣờng phái thịt chó Dƣơng Nội - Hà Đông

Các quán thịt chó Dương Nội

Để làm được các món thịt chó ngon, thì nguồn thực phẩm phải luôn

tươi, đảm bảo các nguyên tắc về độ tuổi con chó không quá già và quá non thì

khi chế biến các món ăn mới ngon, không bị hao hụt nhiều. Chính vì vậy mà

các quán bán thịt chó chọn thịt chó Dương Nội vì có đủ yêu cầu của chế biến

món thịt chó.

Qua điều tra khảo sát, trên địa bàn phường Dương Nội có 06 nhà hàng

quán ăn chuyên về món thịt chó. Các quán thịt chó trên đều được mở trong

vòng 5 năm trở lại đây. Do ở ngay cạnh trung tâm giết mổ chó nên các quán

thịt chó ở đây có nhiều thuận lợi về chọn lựa nguồn hàng và giá cả phù hợp.

Điều đặc biệt ở Dương Nội, các quán trên bán cả thịt sống lẫn đồ ăn chín, một

số nhà hàng kiêm cả lò mổ chó (nhà Hồng Thơm, nhà Vinh Sử).

3.3. Đồ uống và gia vị ăn kèm

Đồ uống

Các quán thịt chó tại quận Hà Đông

Rượu có nguồn gốc lâu đời. Từ xưa, hầu hết các nơi trên lãnh thổ Việt

Nam đều biết nấu rượu để uống. Nấu rượu bằng gạo nếp hoặc gạo tẻ. Nguyên

liệu chính để nấu rượu là gạo nếp được đồ chín, đánh tơi và trộn với men rượu

tán thật nhỏ mịn cho đều khi nguyên liệu vẫn còn ấm. Đem ủ kín trong chỗ

ấm một thời gian nhất định tùy theo thời tiết khoảng vài ngày cho sản phẩm

lên men chuyển hóa tinh bột thành rượu. Sau đó cho sản phẩm đã lên men vào

nồi chưng cất đun lửa đều để rượu (cồn) bay hơi...Thịt chó đặc biệt chỉ hợp

với rượu quốc lủi, rượu trắng. Tại các quán thịt chó hay bán rượu nếp cái hoa

vàng. Rượu nếp cái có công dụng để bồi bổ sức khỏe.

Tại Hà Đông, qua tổng hợp thống kê có 11 quán bán thịt chó, ngoài ra

tại các chợ dân sinh đều có quầy hàng bán thịt chó. Có 02 quán bán dồi chó và

chả chó nướng tại vỉa hè ngã tư Lê Lợi, Quang Trung vào các buổi chiều.

Trong số đó có 10/11 cửa hàng (chiếm 91%) sử dụng nguồn thực phẩm thịt

chó từ Dương Nội. Trước kia có hẳn một phố chó ở trên đường Lê Trọng

Tấn, đây là khu đất nông nghiệp, gần trục đường Hà Đông, Hà Nội.

Theo thông tin khảo sát thực địa, trên địa bàn quận Hà Đông có 16

quán thịt chó có nguồn hàng từ Dương Nội. Các quán đều đặt tên theo xu

14

Gia vị

sinh ra chứng tả lỵ. Kiêng ăn thịt chó với cá chép. Cá chép tính vị cam có tác

dụng hạ thủy khí. Còn thịt chó tính cam ôn có công năng sinh thủy khí và thấp

nhiệt. Nếu ăn lẫn dễ sinh chứng hàn, nhiệt và kiết lỵ.

Gia vị là những thứ thêm vào, định vị cho món ăn để đạt được hiệu

quả cao nhất, gia vị tôn từng món ăn. Để thưởng thức các món thịt chó, không

thể không nhắc tới các gia vị làm nên hương vị của món ăn:

+ Riềng: có tác dụng ôn trung, tán hàn, hết đau, tiêu thực. Nó được

dùng cả trong y học hiện đại và y học cổ truyền để làm thuốc kích thích tiêu

hóa, chữa đau bụng do lạnh, bụng đầy trướng, nôn mửa, tiêu chảy.

+ Húng quế (chó): Tinh dầu húng quế có chứa chất chống ô-xy hóa

mạnh có thể làm chậm quá trình lão hóa. Húng quế có vị thơm át cái tanh hợp

với thịt chó nên thường được dân gian gọi là húng chó.

Do thịt chó tính nóng nên khi ăn thịt chó phải sử dụng các chất gia vị

khác như mẻ, húng, bún (tính mát, bình) để cân bằng tính nhiệt của thịt chó.

Người Việt đã khéo léo khi kết hợp giữa các loại thực phẩm đi cùng để luôn

cân bằng yếu tố âm dương. Tính biện chứng âm dương trong nghệ thuật ẩm

thực Việt dựa trên quy luật bù trừ và chuyển hóa giữa các thành tố thức ăn

trong mối tương quan với các yếu tố khác (bên trong và bên ngoài) để tạo nên

sự cân bằng, thể hiện trong các mối tương quan:

+Lá mơ lông: theo quan niệm dân gian chữa được bệnh tả nên ăn kèm

chống đau bụng, khó tiêu.

3.5. Khách ẩm thực món thịt chó

Để hiểu rõ đối tượng ăn thịt chó, chúng tôi sử dụng hai nguồn tài liệu

chính đó là Bảng thống kê số lượng người mua thịt chó tại quán thịt chó Việt

Trì (La Dương) và bảng hỏi điều tra đối với 100 khách ăn thịt chó tại quán thịt

chó Ánh Sáng (La Khê).

+ Mắm tôm: là một loại gia vị và cũng là một loại thực phẩm có giá

trị dinh dưỡng cao.

+ Mẻ: Nuôi mẻ bằng cơm nguội để cho mẻ lên men (mẻ chua). Mẻ là

một loại sinh vật gây tác dụng lên men. Mùi chua của mẻ tạo mùi cho món ăn.

Cơm mẻ rất bổ dưỡng, có nhiều đạm, vitamin và nhiều lợi ích khác…

+ Chanh: Dịch quả chanh có vị chua, tính mát có tác dụng giải khát,

thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc. Nặn chanh vào mắm tôm làm món gia vị thêm

phần hấp dẫn (Loại mắm tôm nào khi hòa chanh vào sủi bọt là mắm tôm loại

ngon nhiều đạm).

3.5.1.Quán thịt chó Việt Trì

Quán thịt chó Việt Trì (La Dương, Dương Nội) do vợ chồng chị

Nguyễn Thị Vân (34 tuổi) làm chủ quán. Chị Vân kiêm quản lý và đầu bếp, có

3 người phục vụ làm thuê. Quán được mở vào đầu năm 2008. Quán vừa là nơi

bán hàng và nơi sinh hoạt của chủ và thợ với diện tích trên 240m², trong đó

diện tích quán và bếp 120m², với 10 bộ bàn phục vụ khoảng 60-70 người.

Quán thịt chó của chị V còn kiêm cả bán thịt chó sống cho người dân và

khách các vùng lân cận. Tỷ lệ nữ giới mua thịt chó: 33 người (58%) và nam giới:

24 (42%). Tỷ lệ giới nữ mua thịt chó nhiều hơn so với nam giới. Lý do là phụ nữ

kiêm nội trợ, chợ búa trong gia đình. Trong 57 đối tượng mua thịt chó có 20

người là người làng La Dương (chiếm tỷ lệ 35%), 37 người ở nơi khác (65%).

Tâm lý chung của những người mua thịt chó về nhà là phục vụ nhu cầu ăn

+ Sả: được sử dụng làm thuốc chữa các chứng bệnh: giải cảm hàn thấp,

nóng sốt, đau bụng do bị lạnh, nôn mửa, cảm mạo, đau dạ dày, ỉa chảy..

3.4. Kiêng kỵ trong chế biến thịt chó

Bên cạnh các gia vị phối hợp trên, người Việt có những kiêng kỵ các

thực phẩm trong khi chế biến, cách ăn khi ăn thịt chó như:

Kiêng ăn thịt chó với thịt dê vì thịt chó tính cam ôn, dê tính đại nhiệt,

khi hai thứ gặp nhau sẽ sinh ra chứng tích thực, thức ăn khó tiêu, sẽ tích nhiệt,

15

uống của gia đình. Đặc biệt những dịp đông người, thói quen sử dụng thịt chó

làm món ăn.

cầu của con người về mặt ăn uống. Qua bảng thành phần dinh dưỡng cho

thấy 100g thịt chó cung cấp 338 calo, với đầy đủ các chất dinh dưỡng cho

cơ thể. Chính vì vậy mà thịt chó được xem là một loại thực phẩm có nhiều

giá trị dinh dưỡng.

3.5.2. Quán thịt chó Ánh Sáng

Năm 2009, đường Lê Trọng Tấn giải tỏa, quán thịt chó Ánh Sáng

chuyển về tổ dân phố số 2 đường bờ sông La Khê. Quán rộng khoảng gần

200m²với 14 dãy bàn nghế. Trong vòng 12 ngày tại quán thịt chó Ánh

Sáng có 772 khách hàng ăn tại quán. Nam giới: 635 người, chiếm tỷ lệ

82%; nữ giới: 137 người, tỷ lệ 18%. Như vậy số liệu cho thấy người ăn

thịt chó chủ yếu là nam giới, với tỷ lệ gấp hơn 4 lần so với nữ giới. Giới

tính cũng ảnh hưởng tới việc ăn thịt chó do ảnh hưởng tâm lý thích ăn

nhậu của nam giới.

Giới tính

Qua phân tích số liệu về giới tính phần trên cho thấy, số lượng

nam giới ăn thịt chó là chủ yếu. Theo quan niệm của người Việt trước kia,

người đàn ông lý tưởng phải là người tài hoa, phải biết cầm, kỳ, thi, họa.

Nhưng phải biết cả tửu (rượu) và ăn thịt chó.

“Làm trai biết đánh tổ tôm

Uống rượu thịt chó, xem nôm thúy Kiều”.

3.6. Thịt chó - Văn hóa ẩm thực

Trước kia con gái, đàn bà không được ăn thịt chó, người phụ nữ nào ăn

thịt chó bị xã hội xa lánh, coi khinh, v.v…nay quan điểm đã thay đổi.

Ngoài ra phụ nữ và trẻ em là đối tượng không được ăn thịt chó. Hiện nay,

đã có sự thay đổi giới tính tham gia ăn thịt chó so với thời kỳ trước. Tại

Dương Nội, thịt chó được sử dụng nhiều trong trường hợp đám ma, đám

giỗ, bữa ăn sau hôm cưới để cảm ơn mọi người đã giúp đỡ. Thịt chó còn

được dùng nhiều trong tiếp khách đến chơi, trong các buổi liên hoan, họp

lớp. Có nhiều người lựa chọn thịt chó khi đi ăn cùng bạn bè và đồng

nghiệp, người thân trong gia đình, mời đối tác làm ăn. Chính vì vậy có thể

nói món ăn thịt chó tạo nên các mối quan hệ giữa mọi người. Ăn thịt chó

không như ăn cỗ, phải thật thoải mái. Thịt chó không chỉ duy nhất để thoả

mãn con người về mặt dinh dưỡng mà còn đóng vai trò cố kết quyền thành

viên nhóm. Thịt chó không chỉ thỏa mãn con người về nhu cầu ăn, mà thịt chó

còn là chất liên kết giữa mọi người với nhau thông qua các dịp gặp mặt, quà

tặng.

Thực phẩm dinh dưỡng

Từ xưa đến nay, đối với người dân Việt Nam, con chó cũng như

con lợn, con gà là những vật nuôi trong nhà. Chó không chỉ bảo vệ tài sản

của chủ, vừa là nguồn cung cấp thực phẩm cho chủ, vừa là khoản thu nhập

phụ cho chủ. Không nhà nào mà không nuôi chó, nuôi chó vừa có tác dụng

giữ nhà vừa để là nguồn thực phẩm dự trữ khi trong nhà có việc giỗ chạp,

đình đám, lễ lạc.

Trong kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam có tới hàng trăm câu tục

ngữ đề cập tới loài chó. Tuy nhiên, có rất nhiều câu tục ngữ liên quan đến

thói hư tật xấu, hay muốn chê cười người khác, người ta lấy hình ảnh của

con chó như: Loại trâu sinh chó đẻ, lòng lang dạ sói; Mèo đàng, chó điếm;

Tham ăn như chó; Dâu dữ mất họ, chó dữ mất láng giềng; Nói như chó cắn

ma; Chó có váy lĩnh, v.v…Do đặc tính của loài chó ở Việt Nam là ăn chất

thải của con người. Vì vậy, chó còn được nhắc đến hình ảnh “Làm kiếp

trâu ăn cỏ, làm kiếp chó ăn dơ” hay “Có cứt, có chó”; “Bao giờ chó chê cứt

thì người chê của”. Khoa học dinh dưỡng hiện nay đã xác định được nhu

Thịt chó được nhiều người lựa chọn ăn nhất vào dịp cuối tháng.

Vào những ngày cuối tháng lượng khách ăn thịt chó tăng hơn nhiều nhiều

16

so với những ngày đầu tháng. Theo quan niệm dân gian, ăn thịt chó vào

những ngày cuối tháng lại có thể xua đi vận đen đủi, “rửa sạch” rủi ro để

bước sang năm mới may mắn hơn. Sang đến đầu tháng người ta thường ăn

những món ăn như tiết canh với màu đỏ của huyết hi vọng cả tháng sẽ gặp

nhiều điềm lành. Còn ăn thịt chó vào đầu tháng sẽ đen đủi. Bên cạnh kiêng

kỵ việc ăn thịt chó đầu tháng, vấn đề thời tiết cũng ảnh hưởng nhiều đến

nhu cầu ăn thịt chó của người dân. Chính vì vậy, mà mùa đông thịt chó

được ưu tiên sử dụng. Mùa đông ở miền Bắc lạnh nên cần dùng mỡ nhiều

hơn để chống rét. Mùa đông uống nhiều rượu để chống rét, ăn thịt chó để

có nhiều dinh dưỡng, năng lượng. Do thịt chó có tính nóng (tính dương)

nên phù hợp với thời tiết lạnh (tính âm). Triết lý âm dương giữa các mùa

được người Việt ưu tiên lựa chọn hàng đầu. Ăn uống nên theo mùa thì việc

hấp thụ thức ăn của cơ thể mới tốt và bổ ích.

Yếu tố tâm linh và kiêng kỵ liên quan món thịt chó

Giải đen:

Theo bảng số liệu thống kê trình bầy ở trên thì có nhiều trường hợp

ăn thịt chó nhằm để giải đen, giải vận hạn xui xẻo mà mình đã và đang gặp

phải. Ở Việt Nam, bên cạnh việc mua trinh thì ăn thịt chó cũng là một trong

những cách để giải đen. Thịt chó thuộc loại màu đỏ. Theo đông y, màu đỏ là

thuộc về tâm hỏa (tim mạch) và là loại thịt đỏ nhất trong các loại thịt đỏ như

trâu, bò, heo, dê, ngựa. Ngoài ra khi gặp những điều không may, người Việt

thường sử dụng các câu liên quan đến loài chó như “đen như chó”, “đen như

mõm chó”. Màu đen tượng trưng cho bóng tối, cho những điều xấu chính vì

vậy khi vận đang đen, ăn đồ đen sẽ tạo nên sựu chuyển biến, đang đen thành

đỏ. Ăn thịt chó là cách lấy độc trị độc

Pháp thuật

Ngoài ra những hôm thời tiết mát mẻ, trời mưa “Nắng gỏi mưa

cầy” hay “Trời mưa ăn chó trắng, trời nắng ăn chó vàng”cũng được nhiều

người quan tâm lựa chọn thịt chó là món ăn chính.

Ngoài ra, trong tín ngưỡng của người Việt Nam mắm tôm là thức

ăn có tác dụng xua đuổi tà ma. Người ta cho rằng ma quỷ rất sợ loại mắm

này, người ăn mắm tôm sẽ không bị ma quỷ làm hại. Để mắm tôm ở trong

nhà sẽ tránh hồn ma hiện về. Sử dụng chó mực để trừ tà, chó mực quý lắm.

Khi người nào khó nuôi con đẻ đứa nào cũng chết, người ta bảo là có tà,

phải làm thịt chó mực cho người đàn bà ấy ăn, nhất là cho ăn cái dồi làm

bằng tiết chó, còn xương chó thì chôn xuống chân giường. Thức ăn có thể

trừ tà và an tạng phủ, tinh thần sảng khoái, bổ dưỡng khí huyết. Phép ăn

uống và chữa bệnh là một bộ phận quan trọng của Y học Đông phương.

Trước kia khi xây nhà, cửa ngõ không làm đúng chính giữa nhà và

sân để cho người ngoài đường nhìn thẳng vào trung tâm nhà. Người ta

cũng thường kiêng không nên để cho có con đường đâm thẳng vào nhà,

hay là có đền chùa ở trước cửa nhà. Một miếng ăn, không biết có thay đổi

được vận hạn trong đời của một con người không, nhưng chắc rằng nó có thể

giúp người ta tăng thêm sinh khí để tiếp tục sống ở giữa cuộc đời này, phấn

Thịt chó như một thực phẩm có tác dụng chữa bệnh

Thịt chó đã được danh y Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông dùng làm

thuốc chữa bệnh. Những bộ phận của chó đều được làm thuốc như xương

đầu chó, thịt chó, dương vật và tinh hoàn của chó và sỏi trong dạ dày của

chó có bệnh. Thịt chó dùng tươi, còn xương chó cắt bỏ hết thịt và gân phơi

khô, dương vật và tinh hoàn chó phơi sấy khô được gọi trong nghề thuốc là

cẩu thận (thận chó). Trong những năm gần đây, tình trạng hiếm muộn con

trở thành phổ biến đối với nhiều cặp vợ chồng. Ngoài ra, theo người Việt,

chọn ăn thịt chó qua màu lông theo thuyết ngũ hành: vàng bổ tỳ, đen bổ

thận, trắng bổ phế. Dân gian còn xếp thứ tự: “nhất vàng, nhị đen, tam

đốm”; hoặc “nhất vện, nhị vàng, tam khoang, tứ mực, gặp lúc cùng cực,

mới xực chó trắng”

17

đấu cho tròn ý nghĩa của một con người. Qua món ăn may mắn, pháp thuật

qua món ăn cùng những triết l ý giản đơn đa phần xuất phát từ niềm tin, hi

vọng, càng hiểu hơn cuộc sống tinh thần phong phú của người Việt. Niềm tin

về thực phẩm may mắn như một giá trị truyền thống vô hình không chỉ phản

ánh nét đặc trưng trong văn hóa ẩm thực nói riêng mà nó còn là điều bí ẩn về

văn hóa Việt Nam nói chung.

tháng 9 theo lịch Hồi giáo. Vào tháng này thì mọi người nhịn ăn từ lúc rạng

sáng cho tới lúc mặt trời lặn. Đặc biệt người Hồi giáo kiêng ăn thịt lợn.

Chính vì vậy ngoài thịt lơn, các tín đồ Hồi giáo có thể ăn thịt chó và các

loại động vật khác.

Dân tộc

Theo truyền thuyết của người Dao: dù là họ Bàn, họ Đăng, họ

Triệu... họ nào cũng phải mang ơn Bàn Vương. Bàn Vương là con chó thần,

vị tổ của người Dao, chính vì vậy mà người Dao không bao giờ ăn thịt vị tổ

của mình.

Tôn giáo, dân tộc và kiêng kỵ

Trong quá trình nghiên cứu, thông qua việc nghiên cứu những tôn

giáo, dân tộc nào ăn thịt chó và những tôn giáo, dân tộc nào không ăn thịt

chó, chúng tôi muốn tìm hiểu tôn giáo, dân tộc có quy định kiêng kỵ đối

với món ăn đặc biệt - Thịt chó hay không?

Ngoài người Dao, cũng có một bộ phận người Tày, Cao Lan kiêng

ăn thịt chó và thịt mèo.

Tôn giáo

Trước kia người miền Nam không ăn thịt chó. Sau hiệp định

Giơnevơ (tháng 7/1954), một loạt dân cư Hà Nội di cư vào Sài Gòn, miền

Nam. Sài Gòn xuất hiện áo dài, áo lụa Hà Đông với nữ sinh Trưng Vương

cùng nhiều hiệu “Phở Bắc, phở Hà Nội, như phở Hòa ở đường Paster, phở

tầu bay…chè nụ vối kiểu Hà Nội xuất hiện ở chợ Bến Thành. Người Sài

Gòn cho rằng: người Bắc, người Hà Nội mang các món tiết canh, thịt chó

vào Sài Gòn. Tuy nhiên người Công giáo Miền Bắc di cư vào miền Nam

đã bổ sung cho người miền Nam món ăn mới đó là thịt chó. Sau cuộc di cư

vào miền Nam (năm 1954), món cầy cũng được đồng bào Bắc du nhập.

Sau hai cuộc di cư lớn năm 1954 và 1975, người công giáo ngoài Bắc mới

di cư vào Nam và họ thường đi nguyên một làng (xóm đạo), sau này hình

thành nên các khu vực thịt chó tại miền Nam.

- Phật giáo tại Việt Nam gồm ba phái: Nam tông, Mật tông và Bắc

tông. Các nhà sư Nam tông thì ăn theo Tam tịnh nhục và thực hiện chế độ

ngọ trai (ăn trước 12 giờ trưa). Các nhà sư phái Mật tông thì theo Ngũ tịnh

nhục, và họ sử dụng rượu để phân biệt với phái Bắc Tông. Các nhà sư theo

phái Bắc Tông áp dụng trong Kinh lăng già. Chính vì vậy mà các nhà sư

theo phái Bắc tông không ăn thịt chó.

Đạo Cao Đài, Hòa Hảo: do giáo lý được kế thừa thế giới quan của

Phật giáo về quan niệm Hạ Nguyên, Phật quan hoa, Mạt pháp. Giáo luật bị

ảnh hưởng bởi Phật giáo: Cấm tín đồ ăn thịt trâu, bò, chó là những con vật

có ích cho sản xuất và có tình cảm với con người.

Thiên chúa giáo: Giáo hội không quy định giáo sỹ và tín đồ ăn

chay. Thánh kinh không cấm loài người ăn thịt thú vật, chính vì vậy thịt

chó được các tín đồ Thiên chúa giáo coi như là đồ ăn của con người.

Hồi giáo: Tại kinh Coran có nhắc đến tháng Ramanda là tháng để

kỷ niệm việc Thánh Kinh được ban xuống. Và quy định vào tháng này thì

tín đồ phải nhịn chay “siyam” cả tháng. Tháng Ramamda được tính vào

Bệnh tật

Theo Hải thượng Lãn ông; những đối tượng không nên ăn thịt chó

như phụ nữ có mang, người bị lở ngứa, mụn lở, chảy mủ, phong hủi, sưng,

tiêu khát, trò trĩ. Người uống thuốc tỏi. Phụ nữ mang thai kiêng ăn vì nóng,

sợ bị xúi quẩy (không may). Tuy nhiên, không được dùng thịt chó cho

18