Bài giảng Vẽ kỹ thuật cơ khí - Chương 4: Mối ghép tháo được: Ren vít
58
Chöông
4
MOÁI GHEÙP THAÙO ÑÖÔÏC: REN VÍT
4.1 KHAÙI NIEÄM
Ren vít laø moät moái gheùp khoâng theå thieáu ñöôïc trong caùc keát
caáu cô khí. Ra ñôøi caùch nay treân 100 naêm, ren vít ñöôïc duøng vôùi
hai muïc ñích chính laø keïp chaët vaø truyeàn ñoäng. Ngoaøi ra, ngöôøi ta
coøn duøng noù cho vieäc ñieàu chænh, ñieàu khieån... Trong phaïm vi moân
hoïc, chuùng ta taäp trung nhieàu vaøo muïc ñích chính laø vaán ñeà keïp
chaët, truyeàn ñoäng cuõng ñöôïc baøn moät ít ôû cuoái chöông. so vôùi caùc
moái gheùp ñinh taùn , haøn vaø daùn thì moái gheùp ren vis coù öu theá hôn
ôû ñaëc ñieåm coù theå thaùo ñöôïc vaø duøng ñöôïc nhieàu laàn.
4.2 CAÁU TAÏO REN VÍT
Ren (tieáng Phaùp: Filet, tieáng Anh: Thread) ñöôïc hình thaønh
khi moät tieát dieän phaúng coù chuyeån ñoäng töïa treân ñöôøng xoaén oác truï
hay ñöôøng xoaén oác noùn, tieát dieän naøy phaûi chöùa truïc cuûa maët truï hay
maët noùn vaø coù theå coù hình tam giaùc, thang, vuoâng, thaân khai, troøn
vôùi caùc coâng duïng khaùc nhau, Söï hình thaønh ñöôøng xoaén oác truï vaø
noùn ñöôïc trình baøy nhö hình veõ 4.1 sau ñaây:
MOÁI GHEÙP REN VÍT
59
Hình 4.1 Hình thaønh ren treân maët truï vaø maët noùn
4.3 REN KEÏP CHAËT
Duøng ren vít ñeå keïp chaët coù taùc duïng nhö moái gheùp ñinh taùn
ñaõ baøn ôû chöông tröôùc. Moái gheùp ren vít coù ñoä oån ñònh cao tuy
khoâng baèng ñinh taùn nhöng coù öu ñieåm laø coù theå thaùo laép ra ñöôïc
vaø duøng ñöôïc nhieàu laàn. Tieát ñieän ren keïp chaët luoân laø hình tam
giaùc ñeå taêng ma saùt phoøng moái gheùp töï thaùo ra.
CHÖÔNG 4
60
4.4 HAI HEÄ THOÁNG REN
Trong heä thoáng ño löôøng quoác teá ISO vaø caùc nöôùc coù coù tieâu
chuaån döïa treân ISO nhö TCVN cuûa Vieät Nam, tieát dieän ren laø hình
tam giaùc ñeàu, goùc ñænh 60o, coøn trong heä Anh (ANSI, GB...) tieát
dieän ren laø tam giaùc caân goùc ñænh 55o.
- Veà söùc beàn thì ren quoác teá do coù tieát dieän ñaùy lôùn hôn neân
beàn hôn ren Anh.
- Veà söï kín khít thì ren Anh vöôït troäi hôn ren quoác teá do goùc
nghieâng nhoû hôn neân ñöôïc ñaëc bieät duøng trong heä thoáng oáng hôi,
oáng nöôùc, daàu. Heä quoác teá khoâng coù tieâu chuaån cho caùc loaïi ren kín
khít vaø chòu aùp löïc nhö ren Anh.
4.5 BU LOÂNG, VÍT, ÑAI OÁC VAØ ÑEÄM
Phaàn naøy baøn saâu veà moät soá thuaät ngöõ hieän nay ngöôøi ta
thöôøng laàm laãn ngoaøi thöïc teá cuõng nhö trong tröôøng hoïc. Laø sinh
vieân, ñöôïc hoïc chính quy, ta neân phaân bieät roõ caùc teân goïi nhaèm
traùnh nhaàm laãn vaø chænh söûa cho thôï trong luùc laøm vieäc sau naøy.
1- Vít (Phaùp: Vis; Anh: Screw)
Vít laø töø ñöôïc Vieät Nam hoùa töø tieáng Phaùp
Vít bao goàm baát cöù boä phaän naøo coù ren beân ngoaøi, coøn
hình daùng ñaàu vít khoâng quan troïng. Caùc chi tieát trong hình 4.2
döôùi ñaây ñeàu coù teân chung laø vít.
1- Vít caáy (Phaùp: Goujon, Anh: Stud)
2- Vít ñaàu luïc giaùc (Phaùp: Vis aø teâte prismatique, Anh Hexagonal head srew)
3- Vít chìm ñaàu baèng xeû raõnh (Phaùp: Vis aø teâte fendue, Anh: Slotted head screw)
4- Vít ñaàu troøn choáng xoay (Phaùp: Vis aø teâte Goutte du Suif, Round clocked head screw)
5- Vít chìm ñaàu loài parker (Phaùp: Vis aø teâte fraiseùe bombeùe, Anh: Philips round head screw)
6- Vít luïc giaùc chìm (Phaùp Grover, Vis aø six pans creux, Anh Hex screw)
Hình 4.2 Moät soá loaïi vít thöôøng gaëp
MOÁI GHEÙP REN VÍT
61
Thaät ra hình daùng vít raát ña daïng, caùc daïng ñaàu vít seõ trình
baøy sau. Ta chæ caàn döïa vaøo ñònh nghóa ñeå ñònh danh vít.
Hình 4.3 a/-Vis: truï coù ren ngoaøi,b/- Ñai oác: loã coù ren trong
2- Ñai oác (Phaùp: Eùcrou; Anh: Nut)
Ngoaøi thò tröôøng coøn goïi laø oác hay taùn laø baát kyø chi
tieát naøo coù ren beân trong. Hình daùng ngoaøi cuûa ñai oác khoâng
quan troïng. Caùc chi tieát trong hình 4.4 döôùi ñaây ñeàu coù teân chung
laø ñai oác.
1- ñai oác ñeäm caùnh; 2- ñai oác luïc giaùc; 3- ñai oác troøn
Hình 4.4 Caùc loaïi ñai oác
CHÖÔNG 4
62
3- Ñeäm (Phaùp: Rondelle; Anh: Washer)
Ñeäm coøn goïi laø loâng ñeàn do töø
Rondelle cuûa Phaùp, laø mieáng theùp
moûng hình vaønh khaên coù theå laøm
baèng theùp thöôøng. Hình daùng ñai oác
thì ña daïng:
1
-
Ñeäm thöôøng (Flat Washer):
troøn trôn.
- Ñeäm veânh (Lock Washer)laøm
2
3
baèng theùp ñaøn hoài coù xeû raõnh.
- Ñeäm caùnh: voøng ngoaøi coù daäp
caùnh caùch ñeàu hay doàn 1 phía, voøng
trong loã coù cöïa .
1- ñeäm thöôøng
2- ñeäm veânh; 3- ñeäm caùnh
Hình 4.4 Caùc loaïi ñeäm
Ñeäm laø boä phaän trung gian loùt giöõa beà
maët laép gheùp vaø ñaàu vít hoaëc ñai oác duøng che chôû, baûo veä beà maët
traùnh coï söôùc, ma saùt troùc sôn, xi hay luùn nöùt khi maët laép gheùp laø
goã, nhöïa. Trong moät soá maùy hieän ñaïi ñeäm thöôøng cheá taïo gaén dính
chung vôùi ñai oác ñeå tieän duïng, nhöng maát ñi moät phaàn chöùc naêng
vì theo nguyeân taéc ñeäm khoâng ñöôïc quay theo vít hay ñai oác khi
ñang xieát hay thaùo moái gheùp. Thöôøng beà daøy ñeäm khoaûng
0,080,15 ñöôøng kính ñænh ren d vaø coù ñöôøng kính ngoaøi khoaûng
2,2d. Caùc chi tieát trong hình 4.4 laø moät soá ít ñeäm thöôøng gaëp.
Rieâng ñeäm veânh daøy nhaát (0,10d - 0,15d) nhöng ñöôøng kính ngoaøi
laïi nhoû (1,8d). Vì sao?
4- Bu loâng (Phaùp: Boulon, Anh: Bolt)
Bu loâng laø moät boä goàm caû ba boä phaän vít, ñai oác vaø ñeäm
neân khi mua bu loâng thì phaûi ñoøi ít nhaát laø coù ñuû vít vaø ñai oác
(hieän nay treân thò tröôøng Vieät Nam ñeäm thöôøng baùn rieâng). Bu
loâng coù theå keát hôïp vít vaø nhieàu ñai oác vaø ñeäm khaùc nhau tuøy
yeâu caàu söû duïng.
4.6 HÌNH DAÙNG ÑAÀU VÍT
Do phuïc vuï cho nhieàu nhu caàu khaùc nhau maø ñaàu vít coù nhieàu
hình daùng ña daïng ñeå coù coâng duïng khaùc nhau. Thöôøng chieàu cao
ñaàu vít thöôøng baèng 0,7 ñöôøng kính ñænh ren.
MOÁI GHEÙP REN VÍT
63
Sau ñaây ta seõ giaûi thích coâng duïng vaø moät soá daïng ñaàu vít
thoâng duïng.
- Vít ñaàu tam giaùc ñeàu: söùc beàn raát keùm, loaïi naøy khoâng duøng
trong cô khí maø chæ duøng cho caùc tuû ñieän ñeå an toaøn traùnh nhöõng
ngöôøi khoâng chuyeân moân thaùo môû tuøy tieän vì coù öu ñieåm laø khoâng
coù caïnh ñoái naøo song song neân khoâng theå duøng chìa khoùa thoâng
thöôøng (Phaùp: Cleù, Anh Wrench) hoaëc moû leát (Phaùp: Molette, Cleù
anglais, Anh: Adjustable wrench) ñeå môû.
- Vít ñaàu vuoâng: ñaây laø loaïi ñaàu coù söùc beàn toát nhaát, löïc vaën
raát maïnh, khoù bò tuoân troøn, nhöng goùc xoay phaûi ñeán 90o môùi xoay
chìa khoùa laïi ñöôïc maø trong maùy moùc voán chaät choäi neân raát ít
duøng trong cô khí ngoaïi tröø nhöõng nôi roäng raõi, caàn löïc xieát lôùn
nhö vít xieát uï dao treân maùy tieän, tay vaën maâm caëp maùy tieän, vít
eùtau maùy phay... Vít ñaàu vuoâng ñöôïc ñaëc cheá duøng trong caùc keát
caáu söôøn nhaø theùp, daàm caàu, coät ñieän cao theá, nôi roäng raõi ngoaøi
trôøi neân bulong khoâng ñöôïc baûo quaûn trong daàu nhôùt deã bò ræ seùt,
khoâng thaùo raùp thöôøng xuyeân, sau moät thôøi gian laâu môùi môû. Tuy
nhieân hieän nay treân thò tröôøng Vieät Nam loaïi naøy thöôøng hieám
neân nhieàu keát caáu xaây döïng cuõng duøng loaïi ñaàu luïc giaùc phoå thoâng.
- Vít ñaàu nguõ giaùc ñeàu: ñaây cuõng laø daïng ñaëc bieät khoâng coù
hai caïnh ñoái song song neân khoâng duøng Cleù hay moû leát môû maø
phaûi duøng chìa khoùa ñaêïc bieät. Hieän nay, vít nguõ giaùc chæ duøng
rieâng cho ngaønh thuûy cuïc trong caùc truï nöôùc cöùu hoûa maøu ñoû gaén
treân leà ñöôøng (Anh: Hydrant). Caùc vít naøy phaûi laøm baèng ñoàng
thau traùnh ræ seùt, deã môû, coøn caùc naép ñaäy oáng cöùu hoûa baèng gang
cuõng coù nuùm nguõ giaùc.
- Vít vaø ñai oác luïc giaùc ñeàu: laø loaïi phoå bieán thöôøng duøng
trong kyõ thuaät hay ñôøi soáng.
- Ñaàu vít xeû raõnh (Slot): hieän nay ít duøng trong cô khí cuõng
nhö goã vì löïc xieát khoâng lôùn, deã treïo raõnh.
- Ñaàu vít Parker (Phaùp: Parker, Myõ Philips): goàm coù hai raõnh
saâu treân maët ñaàu vít. Loaïi naøy duøng tournevis (Anh: Screwdriver)
ñaàu Parker ñeå vaën. Mang tính thaåm myõ vaø cho löïc xieát töông ñoái
maïnh hieän ñöôïc duøng thay theá cho vít ñaàu xeû raõnh.
- Ñaàu vít luïc giaùc chìm (Phaùp: Grover; Anh Myõ: Hex) cho löïc
xieát lôùn beàn hôn caû loaïi ñaàu luïc giaùc ngoaøi. Vì luïc giaùc chìm trong
CHÖÔNG 4
64
loã neân thöôøng bò ñoùng buïi, daàu môõ neân phaûi veä sinh tröôùc khi vaën.
Duøng khoùa vaën luïc giaùc chìm (Alen) nhoû goïn, nhöng deã bò thaát laïc.
- Ñaàu vít daïng ñaëc bieät:
Tors
Pozidriv
Clutch
Tors Tamper Proof
Reed-Prince
Ít thaáy duøng ôû nöôùc ta, coù trong moät soá maùy moùc ñieän töû, taát
caû daïng ñaàu vis ñöôïc trình baøy nhö treân hình 4.5.
5- Slot, 6- Parker, Anh Philips; 7- luïc giaùc chìm; 8- torx; 9- pozidriv
10- clutch; 11- reed-prince; 12- torx-tamper-proof
Hình 4.5 Hình daùng ñaàu vít
4.7 HÌNH DAÙNG ÑAI OÁC
Ñai oác ít coù hình daùng ña daïng nhö ñaàu vít, thöôøng coù caùc
kieåu sau:
- Ñai oác luïc giaùc: loaïi phoå bieán nhaát thöôøng caû hai ñaàu ñeàu
ñöôïc vaùt 3045o ñeå tieän duøng, ñöôøng cong treân 6 maët ñai oác hay
ñaàu vít luïc giaùc laø ñöôøng hyperbol, nhöng trong veõ kyõ thuaät ta thay
baèng caùc cung troøn ñeå deã veõ. Chieàu cao cuûa ñai oác thöôøng baèng 0,8
ñöôøng kính ñænh ren.
- Ñai oác 12 caïnh coù bieân daïng ñaëïc bieät cuûa vaøi haõng oâtoâ coù
cleù chuyeân duøng ñeå môû (ví duï ñai oác coát caùc tambour baùnh xe cuûa
haõng Toyota).
- Ñai oác ñeäm caùnh: ñai oác troøn xeû 4 hoaëc 6 raõnh voøng maët
truï thöôøng loaïi naøy duøng chung vôùi ñeäm caùch duøng khoùa phoøng
MOÁI GHEÙP REN VÍT
65
loûng moái gheùp ren, moät caùnh cuûa ñai oác ñöôïc beû vaøo raõnh. Ngöôøi ta
coù theå duøng cleù coå coø (hai loaïi ñaàu cöùng vaø loaïi coù khôùp laéc) ñeå
vaën.
- Ñai oác troøn hai loã: caùc loã troøn nhoû treân maët ñaàu phaûi
duøng cleù ñaëc bieät coù hai choát ñeå xoay. Ñai oác naøy thöôøng duøng cho
caùc maùy, duïng cuï tuøy ñoäng nhö maùy maøi caàm tay maùy cöa löôõi caét
fibe.....
- Ñai oác troøn khía nhaùm: khi löïc xieát khoâng caàn lôùn laém coù
theå xieát baèng tay hay keàm nhö trong boä ñoà coå xe ñaïp.
-Ñai oác caùnh chuoàn hay bieán theå coù loå xoû caây quay: coù theå
vaën baèng tay nhö ñai oác vaën coát baùnh xe ñaïp ñua, hay coát xieát yeân
xe..
4.8 REN QUOÁC TEÁ VAØ REN ANH
Hieän nay coù hai heä thoáng ño löôøng treân theá giôùi neân cuõng coù
hai heä thoáng ren quoác teá vaø Anh.
1- Ren quoác teá duøng keïp chaët: coù tieát dieän laø tam giaùc ñeàu,
goùc ñænh 60o. Trong heä thoáng quoác teá ren vít ñöôïc ñaëc tröng baèng
ñöôøng kính ñænh ren ghi sau chöõ “M” in (M: vieát taét cuûa Metric laø
heä met) keá tieáp laø daáu “x”, sau ñoù laø böôùc ren. Böôùc ren laø khoaûng
caùch hai ñænh ren keà nhau. Rieâng ren böôùc lôùn hay coøn goïi ren tieâu
chuaån thì vieäc ghi böôùc khoâng baét buoäc. Thoâng soá keá tieáp laø chieàu
daøi vít ñöôïc tính töø coå vít ñeán cuoái ñuoâi vít (khoâng keå chieàu daøi ñaàu
vít) nhöng duø coù ren suoát hay coù ren moät phaàn cuõng tính troïn
chieàu daøi thaân vít. Neáu vít quoác teá ñöôøng kính laø d = 20, böôùc ren
laø p = 2,5 chieàu daøi laø L = 80 thì ñöôïc ghi kích thöôùc nhö sau:
M202,580. Chieàu daøi ren cuõng khoâng baét buoäc phaûi ghi nhaát laø
ñai oác hay caùc vis ñaëc bieät. Goïn nhaát laø M20.
2- Ren Anh duøng keïp chaët: coù tieát dieän laø tam giaùc caân, goùc
ñænh 55o. Ren Anh ra ñôøi tröôùc vaø coù öu ñieåm nhö trình baøy phaàn
treân. Trong heä thoáng naøy ren vít ñöôïc ñaëc tröng baèng ñöôøng kính
ñænh ren theo heä inch, thöôøng duøng daïng phaân soá thöùc theo truyeàn
thoáng cuûa Anh, keá tieáp laø daáu “x”, sau ñoù laø con soá chæ soá ren trong
1 inch. Ngöôøi Anh khoâng ño tröïc tieáp böôùc ren maø chæ tieâu chuaån
soá böôùc ren trong 1” = 25,4mm. Thoâng soá keá tieáp laø chieàu daøi vít
ñöôïc tính töø coå vít ñeán cuoái ñuoâi vít (khoâng keå chieàu daøi ñaàu vít)
nhöng duø coù ren suoát hay coù ren moät phaàn cuõng tính troïn chieàu daøi
CHÖÔNG 4
66
thaân vít. Chieàu daøi vít cuõng duøng heä inch. Neáu vít ren Anh ñöôøng
kính laø d = 6,35 = 1/4”, soá böôùc laø 25, chieàu daøi laø L = 2” thì ñöôïc
ghi kích thöôùc nhö sau: 1/4”252”, vít naøy gaàn töông ñöông vôùi
M6150 trong heä quoác teá. Ren Anh xuaát hieän trong veõ baûn veõ
theo tieâu chuaån Anh Myõ nhö ANSI, GB ngay caû ngaøy nay UÙc voán
trong khoái Lieân hieäp Anh nhöng tieâu chuaån AS laïi duøng heä meùt.
Trong cô khí Vieät Nam ren Anh thöôøng duøng trong caùc heä thoáng
oáng daàu vaø khí caàn kín khít maø ren Quoác teá khoâng theå thay theá
ñöôïc
4.9 CAÙCH VEÕ QUI ÖÔÙC REN VAØ GHI KÍCH THÖÔÙC REN
QUOÁC TEÁ
4.9.1 Caùch veõ qui öôùc ren
Do ren coù hình daùng phöùc taïp, laø ñöôøng xoaén oác neân trong veõ
kyõ thuaät, theo TCVN ta chæ veõ qui öôùc ren theo nguyeân taéc sau:
Ñoái vôùi vít
- Ñænh ren veõ baèng neùt cô baûn.
- Chaân ren baèng neùt lieàn maûnh (moät soá tieâu chuaån khaùc treân
theá giôùi veõ neùt maûnh ñöùt khuùc)
3
2
- Khoaûng caùch töø chaân ren ñeán ñænh ren baèng
laàn böôùc
ren töùc 0,866p nhöng raát khoù nhôù neân TCVN quy ñònh ñöôøng kính
chaân ren baèng 0,85d ñöôøng kính ñænh ren.
Hình 4.6 Gia coâng tieäân caùc loaïi ren
MOÁI GHEÙP REN VÍT
67
Hình 4.7 Kích thöôùc moái gheùp buloâng
Hình 4.8 Kích thöôùc moái gheùp vis
CHÖÔNG 4
68
Ñoái vôùi ñai oác neáu veõ rôøi moät mình thì veõ neùt cô baûn cho
ñöôøng kính trong (chaân ren) vaø neùt maûnh cho ñöôøng kính ngoaøi
(ñænh ren), vaäy:
- Ñöôøng chaân neùt cô baûn.
- Ñænh ren veõ neùt maûnh.
Khi veõ moät moái laép giöõa vít vaø ñai oác thì öu tieân cho vít
- Tieát dieän maø vít vaø ñai oác baét ñaàu tieáp xuùc phaûi veõ neùt cô
baûn töø ñænh ñeán chaân ren.
- Khi caét ñai oác neùt gaïch vaät lieäu phaûi troïn veïn leân ñeán heát
phaàn ren ñai oác.
Veõ ren ôû tieát dieän maët ñaàu caû vít vaø ñai
Ren veõ cung troøn neùt maûnh lôùn hôn 3/4 voøng troøn, cung bieåu
ren thöôøng khuyeát ôû phaàn tö thöù 3.
Ñöôøng kính ñænh ren vaø böôùc ren thöôøng choïn theo tieâu
chuaån ñeå tieän cheá taïo. Ngoaøi caùc duïng cuï caét ren ñònh hình cho
ren trong laø taroâ (Phaùp: Taraud, Anh: Tap) vaø ren ngoaøi laø fide,
baøn ren (Phaùp Fillìere, Anh: Dice) duøng cho caùc ñöôøng kính nhoû
hôn 16, caùc ren ñöôøng kính lôùn ñöôïc cheá taïo baèng tieän tinh hoaêïc
tieän thoâ sau ñoù söûa laïi baèng taroâ hay baøn ren.
4.9.2 Caùc kích thöôùc ren quoác teá thöôøng duøng
Ñöôøng kính ren keïp chaët quoác teá coù böôùc tieâu chuaån (böôùc to)
phoå bieán coù kích thöôùc töø 430mm thöôøng duøng, ñöôïc ghi trong
baûng 4.1 döôùi ñaây:
Baûng 4.1
Ñöôøng kính
ñænh
Böôùc ren
Ghi kích ñaày ñuû
Ghi taét
4
5
0,5
0,75
1
M4x0,5
M5x0,75
M6x1
M4
M5
6
M6
8
1,25
1,5
1,75
2
M8x1,25
M10x1,5
M12x1,75
M14x2
M8
10
12
14
16
18
M10
M12
M14
M16
M18
2
M16x2
2,25
M18x2,25
MOÁI GHEÙP REN VÍT
69
20
22
24
27
30
2,5
2,75
3
M20x2,5
M22x2,75
M24x3
M20
M22
M24
M27
M30
3,25
3,5
M27x3,25
M30x3,5
Trong saûn xuaát coâng nhaân vaø kyõ sö ñeàu thuoäc loøng caùc kích
thöôùc treân vì vaäy ta caàn thuoäc ñeå tieän duïng trong veõ kyõ thuaät cuõng
nhö aùp duïng sau naøy.
4.9.3 Caùch ghi kích thöôùc moái gheùp ren
Theo coâng thöùc:
MdpL
trong ñoù:
M- theå hieän heä meùt, heä quoác teá
d- ñöôøng kính danh nghóa ñænh ren
p- böôùc ren, neáu ren böôùc lôùn thuoäc baûn treân coù theå boû qua
thoâng soá naøy, coøn caùc loaïi ren quoác teá coù böôùc tuy cuõng tieâu
chuaån nhöng khaùc vôùi böôùc treân laø ñeàu phaûi ghi ñaày ñuû.
L- chieàu daøi vít tính töø sau coå vít ñeán heát phaàn truï thaân vít duø
vít coù ren suoát hay ren moät phaàn cuõng tính nhö nhau (H.4.2)
- Neáu ren traùi thì coù ghi theâm cöôùc chuù ví duï: M121,560 ren
traùi hoac chu vi ñaàu vít hoaëc ñai oác coù tieän raõnh nhoû (Hình.4.8).
Ví duï, ren bougie xe gaén maùy M10 böôùc nhoû laø 1mm, chieàu
daøi phaàn ren laø 20mm phaûi ghi ñuû M10120.
Ren M8 böôùc 1,25, daøi 60 coù theå ghi M81,2560 hay M860
ñeàu ñöôïc.
Ví duï, ñöôøng kính ñænh ren cuûa vít laø 16, böôùc vít laø 2 thì ta
ghi kích thöôùc theo ñöôøng kính ñænh nhö sau M162 hoaëc M16
ñeàu ñöôïc vì ren M16 böôùc 2 laø böôùc lôùn, tieâu chuaån. Ghi kích
thöôùc loã ren cuõng töông töï vaø luoân luoân ghi treân ñöôøng kính ñænh
ren (ñaùy ren treân loã). Khi theå hieän moái laép giöõa vít vaø ñai oác
phaûi öu tieân cho vít ñöôïc trình baøy nhö trong caùc hình ôû caùc
trang sau.
CHÖÔNG 4
70
4.10 REN PHAÛI VAØ REN TRAÙI: COÂNG DUÏNG VAØ CAÙCH
PHAÂN BIEÄT
Ña phaàn ren vít ñöôïc cheá taïo theo chieàu thuaän goïi laø ren
phaûi, khi cheá taïo ren phaûi baèng caùch tieän thì truïc phoâi phaûi quay
theo chieàu thuaän (töø treân xuoáng hay ngöôïc chieàu kim ñoàng hoà khi
nhìn vaøo maët ñaàu maâm caëp, coøn baøn xa dao chaïy thuaän töø phaûi
sang traùi. Tieän ren traùi thì coù moät chuyeån ñoäng ngöôïc laïi.
Phaân bieät:
Ñeå bieát ren traùi hay phaûi, ta ñaët truïc vít thaúng ñöùng, nhìn
thaáy ñöôøng ren quaán leân theo chieàu phaûi laø ren phaûi coøn ñöôøng ren
leân theo chieàu traùi laø ren traùi.
Ren phaûi (thöôøng gaëp) vaën xieát chaët vaøo theo chieàu kim ñoàng
hoà, coøn ren traùi ngöôïc laïi.
Ñeå phaân bieät ren traùi thöôøng treân ñaàu vít ngöôøi ta tieän moät
raõnh voøng thaønh caùc hình quaû traùm nhö treân hình 4.9 hay ghi kích
thöôùc coù phuï chuù:
Ví duï: M101, 5 ren traùi
Hình 4.9 Phaân bieät ren phaûi, ren traùim neáu chæ noùi ren thì maëc
nhieân laø ren phaûi
MOÁI GHEÙP REN VÍT
71
M12x1,75x50
Hình 4.10 Bu loâng ren traùi vaø ñeäm beû
Coâng duïng:
Ren traùi coù theå duøng ñeå tendeur trong boä taêng giaûm löïc caêng
daây caùp, keïp eùp (baûn keïp duøng eùp khi daùn ñai).
Coâng duïng chính cuûa ren traùi laø phoøng loûng cho moái gheùp
ren. Nguyeân taéc ñeå moái gheùp ren khoâng thaùo ra ñöôïc laø chieàu quay
vít hay ñai oác khi laøm vieäc phaûi ngöôïc laïi chieàu ren. Vì vaäy ren
traùi ñöôïc duøng khi vaën treân vaät phaûi quay theo chieàu kim ñoàng hoà
luùc laøm vieäc. Ví duï, coát pedal beân phaûi luoân coù ren traùi vì pedal
phaûi quay theo chieàu kim ñoàng hoà. Naép che líp (libre) xe ñaïp coù
chieàu ren traùi, naép nhöïa xieát ñaàu coát quaït treo töôøng ñeàu ren traùi
vì quaït quay cuøng chieàu kim ñoàng hoà (vì sao choïn chieàu nhö vaäy?).
Tuy nhieân, trong maùy maøi caàm tay vì ta thöôøng quen vôùi ren phaûi,
laïi caàn thaùo laép nhieàu neân caùc nhaø saûn suaát luoân thieát keá cho ñóa
maøi quay ngöôïc chieàu kim ñoàng hoà ñeå coù theå duøng ren phaûi khoùa
ñóa. Neân haïn cheá duøng ren traùi vì ngöôøi söû duïng khoâng quen thao
taùc sieát, môû, deã nhaàm vaø vieäc cheá taïo khoù khaên, hôn nöõa giaù
thaønh ñaét do khoâng coù duïng cuï caét cheá saün nhö taraud, baøn ren
nhö ren phaûi.
4.11 REN BÖÔÙC TO VAØ REN BÖÔÙC NHUYEÃN, PHAÏM VI
SÖÛ DUÏNG
Bình thöôøng caùc bulong duøng keïp chaët treân thò tröôøng ñeàu
duøng ren böôùc to tieâu chuaån theo baûng 4.1 neân khi mua vít hoaëc
bu loâng chæ caàn noùi ñöôøng kính vaø chieàu daøi, maëc nhieân laø ren
böôùc to. Ren böôùc to chæ duøng cho caùc keát caáu tænh, khoâng theå baûo
CHÖÔNG 4
72
ñaûm phoøng loûng khi rung ñoäng. tröôøng hôïp naøy coù theå duøng ren
böôùc nhuyeån hay ren traùi.
Phoøng loûng: Ren nhuyeãn böôùc nhoû (thöôøng laø bu loâng ngoaïi)
duøng ñeå phoøng loûng cho caùc thieát bò chòu rung nhoû khi laøm vieäc.
Naâng cao ñoä an toaøn do phoøng loûng hieäu quaû.
Ví duï, ñai oác taéc keâ (Taquet) duøng xieát caùc baùnh oâtoâ vaøo maâm
truïc xe ñeàu duøngø ren nhuyeãn. Lyù do ren nhuyeãncoù goùc naâng ren
(goùc xoaén) nhoû neân khoù thaùo loûng theo nguyeân lyù ñoä doác caøng
nghieâng caøng deã töï thaùo ra theo trình baøy nhö trong Giaùo trình
Nguyeân lyù maùy, ta coù:
p
d
tg
Ta thaáy khi böôùc p caøng beù thì caøng beù, moái gheùp khoù
tuoät ra.
Giaûm löïc xieát: trong caùc cô caáu caûo ñeàu duøng ren tam giaùc
böôùc nhuyeãn ñeå giaûm nheï löïc taùc ñoäng cuûa tay vaø taêng löïc thaùo,
taát nhieân coù lôïi löïc thì coù haïi cho quaõng ñöôøng vì soá voøng quay
phaûi nhieàu. Ví duï: caûo dóa, caûo volant xe gaén maùy, kích ñoäi oâtoâ ñeàu
thöôøng duøng ren nhuyeãn vì lyù do giaûm löïc.
Tuy nhieân, ren nhuyeãn thì söùc beàn keùm hôn ren to khi cuøng
ñöôøng kính danh nghóa, neân khi duøng ren böôùc nhoû caàn quan taâm
vieäc tính beàn söùc chòu cuûa ren: ngöôøi ta duøng vaät lieäu toát vaø beà daøy
ñai oác lôùn coù nhieàu voøng ren laøm vieäc laøm giaûm öùng suaát treân ren.
4.12 REN SÖÛA CHÖÕA - VÍT CAÁY
Quan saùt ñöôøng kính vaø böôùc ren quoác teá phoå thoâng cho treân
baûng 4.1, ta coù theå nhaän xeùt raèng ñöôøng kính ren laø soá chaün (M6,
M8... tröø M5, M27). Do khi thaùo môû nhieàu laàn thöôøng ren bò moøn,
ñöôøng kính vít nhoû laïi, coøn loã ñai oác roäng ra, moái gheùp ren deã bò
loûng tuoät, do vaäy caàn phaûi coù bieän phaùp phoøng traùnh hay söûa chöõa.
Vít moøn coù theå deã daøng thay baèng vít môùi nhöng loã ren trong maùy
maø bò moøn thì vieäc thay theá nguyeân voû maùy môùi raát toán keùm neân
ngöôøi ta coù theå duøng moät trong hai bieän phaùp sau:
1- Vít caáy (Phaùp: Goujon, Anh: Stud)
Laø moät vít truï khoâng coù ñaàu, hai ñaàu vít caáy ñeàu coù ren phaûi,
coù ñoaïn giöõa trôn khoâng ren ngaên caùch (Hình 4.11). Moät ñaàu seõ
ñöôïc vaën chaët ñeán heát ren treân loã ñaõ ñöôïc taraud treân voû maùy. Khi
MOÁI GHEÙP REN VÍT
73
xieát vaën vít caáy coù theå duøng duïng cuï chuyeân duøng, moû leách raêng
duøng vaën oáng troøn hay coù theå duøng hai ñai oác bloqueù chaët vôùi nhau
khi vaën vít caáy vaøo thì vaën ñai oác treân coøn thaùo ra vaën ñai oác döôùi.
Do vít caáy gaén lieàn treân loã vónh vieãn neân phaàn ren treân vis moøn
coøn ren treân loã voû maùy vì thoâng thaùo môû neân coøn nguyeân. Vít coù
theå cheá taïo baèng vaät lieäu toát, ít moøn vaø khi coù moøn thì coù theå
thay vít caáy môùi. Vít caáy thöôøng duøng khi moái gheùp ren thöôøng
thaùo môû. Ví duï, vít taéc keâ (taquet) baùnh oâtoâ, caùc caây tige doïc xieát
block maùy, ñaàu culasse treân xe gaén maùy, oâtoâ ñeàu laø vít caáy. Keát caáu
vis caây ñöôïc trình baøy nhö trong hình 4.11 vaø 4.12.
2- Ren söûa chöõa
Ngoaøi ra khi loã ren treân voû hoäp ñaõ moøn ta coù theå duøng ren
ñaëc bieät ñeå söûa chöõa thay vì khoan loã laøm laïi ren khaùc ñöôøng kính
to hôn nhöng böôùc khaùc hôn. Ren söûa chöõa ñöôïc cheá taïo vaø baùn
treân thò tröôøng (khoâng phoå bieán, chæ coù caùc cöûa haøng lôùn coù ngöôøi
bieát duøng) nhaèm muïc ñích thay theá caùc loå ren ñaõ moøn. Theo
nguyeân taéc ren söûa chöõa coù ñöôøng kính lôùn hôn ren hieän duøng 1
ñôn vò vaø phaûi coù cuøng böôùc. Ví duï, ren söûa chöõa M71 duøng ñeå söûa
M61, M91,25 duøng ñeå söûa cho M81,25, nhöng caàn phaûi mua
ñuùng loaïi taraud söûa chöõa.
Baûng kích thöôùc ren söûa chöõa thöôøng duøng cho treân baûng 4.2
Baûng 4.2
Ñöôøng kính
ñænh
Böôùc ren
Ghi kích ñaày ñuû
7
1
M71
9
1,25
1,5
1,75
2
M91,25
M111,5
M131,75
M152
11
13
15
17
19
21
23
25
28
31
2
M172
2,25
2,5
2,75
3
M192,25
M212,5
M232,75
M253
3,25
3,5
M283,25
M313,5
CHÖÔNG 4
74
Hình 4.11 Caáu taïo vaø qui trình cheá taïo, laép gheùp vis caáy.
MOÁI GHEÙP REN VÍT
75
Hình 4.12 Vít caáy trong loã bít
CHÖÔNG 4
76
4.13 CHEÁ TAÏO REN VÍT
Coù hai caùch cheá taïo ren vít trong saûn suaát laø cheá taïo nhoû thöû
nghieäm hay söûa chöõa vaø cheá taïo ñaïi traø haøng loaït lôùn.
4.13.1 Saûn suaát nhoû ñôn chieác hoaëc söûa chöõa
Neáu ren böôùc lôùn, tieâu chuaån vaø ñöôøng kính nhoû hôn 16mm
ta coù theå duøng duïng cuï ñònh hình saün chuyeân duøng ñeå cheá taïo ren
baèng phöông phaùp caét goït. Ñoù laø Taraud duøng taïo ren trong loã vaø
baøn ren (Fillìere) duøng taïo ren ngoaøi treân maët truï. Keát caáu
Tareaud vaø baøn ren veõ treân hình 4.13.
Hình 4.13 Khoan, doa (Alesoir, Reamer), loe, Taraud vaø Fillìere (baøn
ren)
1- Taraud
Vôùi moät ñöôøng kính ren tieâu chuaån, hieän nay taraud ñöôïc cheá
moät boä goàm hai caây taraud: caây caét thoâ, coù vaùt nhieàu ôû ñaàu caét
khoaûng 70% vaø caây taraud tinh caét 30% coøn laïi. Tröôùc ñaây moät boä
taraud cuûa Phaùp coù tôùi 3 caây. Taraud coù ñuoâi vuoâng, ñöôïc quay
baèng caùn taraud. Caùn coù theå ñieàu chænh loå keïp hình vuoâng moät
phaïm vi nhaát ñònh ñeå keïp ñöôïc ñuoâi vuoâng cuõa moät soá taroâ.
MOÁI GHEÙP REN VÍT
77
2- Baøn ren (Filieøre)
Ngöôïc laïi, moãi ñöôøng kính vít chæ caàn coù moät baøn ren, nhöng
coù theå chænh chieàu saâu caét baèng moät vít chænh. Baøn ren ñöôïc ñaët
trong oå coù caùn ñeå xoay.
Khi caét ren baèng taraud hay baøn ren ta caàn tra daàu nhôùt cho
trôn vaø quay tôùi khoaûng hai voøng thì phaûi quay luøi khoaûng 1/2
voøng ñeå beû ñöùt bôùt phoi ra cho nheï. Taraud vaø baøn ren caàn ñaët
thaúng goùc vôùi beà maët loã.
Vôùi ñöôøng kính vít vaø ñai oác lôùn hôn 16mm khoù laøm ren tröïc
tieáp baèng taraud hay baøn ren vì ñöôøng kính lôùn, chieàu saâu caét to,
löôïng caét lôùn, ngöôøi ta thöôøng tieän thoâ ren treân truïc hoaëc loã sau ñoù
taraud hay fillieøre söûa laïi cho chính xaùc.
4.13.2 Saûn xuaát haøng khoái
Ngaøy nay ñeå naâng cao naêng suaát, chaát löôïng vaø haï giaù thaønh
saûn phaåm ngöôøi ta saûn xuaát bu loâng baèng phöông phaùp gia coâng
khoâng phoi, caùn raêng vít baèng baøn caùn, taraud maùy ren ñai oác. Ñaàu
vít luïc giaùc vaø ñai oác ñöôïc daäp, gia coâng vaø xi maï treân moät daây
chuyeàn kheùp kín. Ñieàu naøy laøm haï giaù thaønh saûn phaåm caû chuïc
laàn vaø saûn phaåm ñaït ñoä chính xaùc vaø chaát löôïng cao cho neân trong
kyõ ngheä cheá taïo maùy moùc, bu loâng thöôøng mua veà raùp chöù khoâng
cheá taïo ngoaïi tröø coù hình daïng ñaët bieät hay ren vít treân voû maùy
thì môùi cheá taïo baèng caét goït baèng tareaud vaø baøn ren.
4.14 KEÁT CAÁU REN LOÃ SUOÁT VAØ REN LOÃ BÍT
Do muõi tareaud luoân bò vaùt coân ñeå deã ñöa vaøo loã luùc môùi
tareaud neân khi ta vaën tareaud gaàn chaïm ñaùy loã bít thì ren coøn
caùch ñaùy moät ñoaïn khoaûng 0,8 laàn ñöôøng kính danh nghóa ren, qui
öôùc veõ ñöôøng vaø khi vaën vít vaøo thì ñaùy cuûa vít khoâng theå saùt khít
ñaùy loå khoan maø phaàn giôùi haïn ren naøy thöôøng caùch ñaùy khoaûng
0,8 laàn ñöôøng kính danh nghóa ren. Do ñoù, ren treân loã bít thöôøng
khoù cheá taïo vaø ñaét tieàn hôn ren loã suoát nhöng moät soá keát caáu do
vaùch thaønh quaù daøy hay traùnh xì hôi, daàu, ngöôøi ta vaãn duøng ren
loã bít. Caùc keát caáu ren loã bít vaø suoát vaø caùc loaïi vis ñöôïc trình baøy
treân caùc hình 4.14 vaø 4.15 ôû trang sau.
Trong saûn xuaát, do yeâu caàu nhoû goïn hay vôùi lyù do ñaëc bieät
naøo ñoù, ren coù theå gia coâng ñeán saùt ñaùy loã bít vôùi ñieàu kieän vaät lieäu
Tải về để xem bản đầy đủ
37 trang
23780
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Vẽ kỹ thuật cơ khí - Chương 4: Mối ghép tháo được: Ren vít", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_ve_ky_thuat_co_khi_chuong_4_moi_ghep_thao_duoc_ren.doc
