Bàn về xây dựng giáo trình biên dịch tiếng trung theo định hướng phát triển năng lực người học cho sinh viên chuyên ngành tiếng Trung trường Ngoại ngữ - Đại học Thái Nguyên
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
DISCUSSION ON USING SOMETHEORIES OF CAPACITY DEVELOPMENT TO
BUILD CHINESE TRANSLATION TEXTBOOKS FOR THE LANGUAGE – MAJOR
STUDENTS OF SCHOOL OF FOREIGN LANGUAGE – THAI NGUYEN UNIVERSITY
Quach Thi Nga*
TNU - School of Foreign Language
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Given the fact that teachers, learners and learning content are the three
fundamental elements of the teaching process, curriculum or learning
materials are supposed to be the means of connecting among these three
basic elements. Choosing the right curriculum for the learning content will
determine the effectiveness of the learning objectives. However, there are
few sources of textbooks for learning Chinese - Vietnamese or
Vietnamese - Chinese translation in Vietnam, causing many difficulties
for the teaching and learning process of Chinese translation. The paper has
adopted qualitative and quantitative research methods as well as
conducted statistics research on the current situation of using the current
Chinese translation textbooks, and did a survey of students who are third-
year language-major students at the School of Foreign Languages - Thai
Nguyen university. From the surveyed results, the paper also proposes
some solutions on building a structure of Chinese translation textbooks in
the direction of developing translation competence in order to improve the
quality of training in teaching and learning Chinese translation at School
of Foreign Languages - Thai Nguyen University.
Received:
Revised:
12/5/2021
27/8/2021
27/8/2021
Published:
KEYWORDS
Chinese translation textbooks
Develop students ofcompetence
Language-major students
Compilation
School of Foreign Language -
Thai Nguyen University
BÀN VỀ XÂY DỰNG GIÁO TRÌNH BIÊN DỊCH TIẾNG TRUNG THEO ĐỊNH
HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC CHO SINH VIÊN CHUYÊN
NGÀNH TIẾNG TRUNG TRƯỜNG NGOẠI NGỮ - ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
Quách Thị Nga
Trường Ngoại ngữ - ĐH Thái Nguyên
THÔNG TIN BÀI BÁO
Ngày nhận bài: 12/5/2021
Ngày hoàn thiện: 27/8/2021
TÓM TẮT
Người dạy, người học và nội dung học tập là ba yếu tố cơ bản của quá
trình dạy học, và giáo trình hay tài liệu học tập chính là phương tiện
kết nối 3 yếu tố cơ bản này. Lựa chọn giáo trình phù hợp với nội dung
Ngày đăng: 27/8/2021 học tập sẽ quyết định hiệu quả của mục tiêu học tập. Tuy nhiên, giáo
trình phục vụ cho học tập biên dịch Trung - Việt, Việt - Trung ở Việt
Nam hiện nay còn ít, gây không ít khó khăn cho quá trình giảng dạy
TỪ KHÓA
học tập biên dịch tiếng Trung. Bài viết đã thông qua phương pháp
nghiên cứu định tính, định lượng, tiến hành thống kê thực trạng sử
dụng giáo trình biên dịch tiếng Trung hiện nay, khảo sát lấy ý kiến
người học là sinh viên chuyên ngữ năm thứ 3 Trường Ngoại ngữ - Đại
học Thái Nguyên. Từ kết quả khảo sát, bài viết đã đưa ra một số giải
pháp về xây dựng cấu trúc giáo trình biên dịch tiếng Trung theo định
hướng phát triển năng lực biên dịch nhằmnâng cao chất lượng đào tạo
trong dạy và học biên dịch tại tiếng Trung tại trường Ngoại ngữ - Đại
học Thái Nguyên.
Giáo trình biên dịch tiếng Trung
Phát triển năng lực người học
Sinh viên chuyên ngành
Biên soạn
Trường Ngoại ngữ - Đại học
Thái Nguyên
Email:quachnga.sfl@tnu.edu.vn
86
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
1. Đặt vấn đề
Chương trình đào tạo Ngôn ngữ Trung Quốc là một trong những chương trình đào tạo trọng
tâm của Trường Ngoại ngữ - Đại học Thái Nguyên (ĐHTN). Một trong những chuẩn đầu ra
quan trọng của chương trình này là kỹ năng biên dịch. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy biên
dịch cũng như kết quả đánh giá hiện trạng sinh viên tốt nghiệp, chúng tôi nhận thấy sinh viên
khá khó khăn để đáp ứng chuẩn đầu ra này. Nguyên nhân có từ nhiều yếu tố, trong đó không thể
không kể đến nguyên nhân về tài liệu học tập biên dịch tiếng Trung Quốc. Lý luận dạy học chỉ
ra rằng, người dạy, người học và nội dung học tập là ba yếu tố cơ bản của quá trình dạy học, và
giáo trình hay tài liệu học tập chính là phương tiện kết nối 3 yếu tố cơ bản này. Lựa chọn giáo
trình phù hợp với nội dung học tập sẽ quyết định hiệu quả của mục tiêu học tập. Tuy nhiên, giáo
trình phục vụ cho học tập biên dịch Trung - Việt, Việt - Trung ở Việt Nam hiện nay còn ít, càng
không kể đến giáo trình biên dịch tiếng Trung Quốc với nội dung học tập mang định hướng phát
huy năng lực người học vẫn là khoảng trống trong nguồn tài liệu học tập tiếng Trung Quốc hiện
nay. Vì vậy, việc xây dựng giáo trình biên dịch tiếng Trung Quốc, nhất là xây dựng theo hướng
phát huy năng lực người học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy học tập biên dịch là một nhu
cầu cấp bách.
Dưới đây chúng tôi xin đưa ra một số nghiên cứu có sức ảnh hưởng và trên cơ sở những thành
quả của những nghiên cứu này bước đầu đưa ra những giải pháp về xây dựng cấu trúc giáo trình
biên dịch theo định hướng phát huy năng lực người học.
Về nghiên cứu xây dựng giáo trình biên dịch, học giả Đào Hữu Lan (Tao You Lan) [1] đã đưa
ra những lý luận có tính chất điều hướng cho công tác biên soạn giáo trình dịch tiếng Trung.Tác
giả cho rằng biên soạn giáo trình dịch có hệ thống lý luận khoa học chuyên ngành và liên ngành.
Lý luận chuyên ngành là lý luận riêng của khoa học dịch thuật, chủ yếu là những thành quả
nghiên cứu của các nước phương Tây như dịch thuật chức năng, dịch thuật giao tiếp, mục đích
luận... Lý luận liên ngành là xây dựng giáo trình dịch từ những góc độ như tâm lý học, giáo dục
học, lý luận thị trường... Tác giả đã cụ thể hóa thành 5 lý luận cơ bản trong xây dựng giáo trình
dịch như sau (1) Thuyết mục đích: Giáo trình dịch phải đạt được mục đích học tập, chuẩn đầu ra
của học phần, nội dung thực hành giúp người học hiểu và áp dụng được những lý thuyết dịch
thuật. Trong nội dung khảo sát ở mục 2 thì mục đích xây dựng giáo trình biên dịch mà chúng tôi
đề cập đến là chuẩn đầu ra của học phần biên dịch tiếng Trung của Trường Ngoại ngữ - ĐHTN.
(2) Thuyết thị trường: Hình thức giáo trình khoa học, có tính hấp dẫn và tạo được hứng thú cho
người học. (3) Thuyết tiếp nhận: Người học có thể dễ dàng đọc hiểu và phát triển được hoạt động
tự học. (4) Thuyết tâm lý học giáo dục: Những ví dụ, chủ đề trong giáo trình có nội dung phong
phú, thực tế và có tính cập nhật. (5) Thuyết tương tác: Người dạy và người học có không gian
tương tác, người học có cơ hội phát triển được tư duy, năng lực học tập.
Về năng lực người học có nghiên cứu về mô hình cấu trúc năng lực và 4 trụ cột của giáo dục
UNESCO. Theo quan điểm của các nhà sư phạm nghề Đức, các thành phần cấu trúc của năng lực
bao gồm: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể [2].
Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh vực chuyên môn, nghề
nghiệp khác nhau. Trong học tập biên dịch, năng lực chuyên môn là khả năng hình thành và tích
lũy các kiến thức như từ vựng, cấu trúc câu trong các chủ đề khác nhau. Học giả nước ngoài
Malcolm McKenzie nghiên cứu vềnguyên tắc thụ đắc từ vựng từ thuyết kiến tạo trong phát triển
năng lực ghi nhớ từ vựng [3]. Năng lực phương pháp được cụ thể hóa trong năng lực biên dịch là
năng lực phân tích thành phần câu và năng lực phán đoán nghĩa từ. Năng lực cá thể là năng lực tự
học, phát triển tư duy để rèn luyện tích lũy những kỹ năng cho mình. Năng lực này trong học tập
biên dịch được rèn luyện qua các dạng bài tập dịch phát triển năng lực tự học, ví dụ tự tìm câu,
đoạn có cấu trúc câu hoặc chủ đề tương ứng để thực hành dịch. Năng lực xã hội thể hiện ở khả
năng tương tác làm việc nhóm, hỗ trợ giữa các đồng nghiệp trong hoạt động dịch thuật để hoạt
động này trở nên dễ dàng và hiệu quả nhất.
87
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
Về xây dựng giáo trình theo định hướng phát triển năng lực người học chủ yếu là các nghiên
cứu trong nước như xây dựng tài liệu học tập theo định hướng phát triển năng lực người học, sử
dụng sách giáo khoa theo định hướng phát triển năng lực người học hoặc quản lí hoạt động học
tập của học viên... [4]-[6].
Từ những kết quả nghiên cứu trên có thể thấy, xây dựng giáo trình dịch nói chung, giáo trình
biên dịch nói riêng cần dựa trên 5 tiêu chí về xây dựng giáo trình, 5 tiêu chí này trong đó có tiêu
chí về phát triển năng lực người học được phản ánh trong từng nội dung kiến thức cụ thể của giáo
trình. Qua khảo sát ưu nhược điểm của những giáo trình dịch đang được sử dụng hiện nay và lấy
ý kiến người học trong phạm vi chuyên ngành tiếng Trung – trường Ngoại ngữ - Đại học Thái
Nguyên, chúng tôi bước đầu xây dựng cấu trúc giáo trình biên dịch theo định hướng phát huy
năng lực người học, nhằm khắc phục được những tồn tại của giáo trình hiện có, đồng thời giúp
người học học tập hiệu quả học phần biên dịch.
2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, tiến hành khảo sát những
giáo trình dịch viết Trung Việt, Việt – Trung được sử dụng hiện nay ở Việt Nam và lập phiếu
điều tra khảo sát với 105 sinh viên chuyên ngành tiếng Trung năm 3 và năm 4, từ đó tiến hành
thu thập ngữ liệu, phân tích kết quả khảo sát. Trên cơ sở đó, kết hợp với những lý luận về xây
dựng giáo trình và phát triển năng lực người học đưa ra cấu trúc bài học dịch theo định hướng
phát triển năng lực người học cho sinh viên chuyên ngành tiếng Trung của Trường Ngoại ngữ.
3. Kết quả khảo sát
3.1. Kết quả khảo sát giáo trình biên dịch
Theo thống kê, sách phục vụ giảng dạy thực hành biên dịch Trung - Việt, Việt - Trung ở Việt
Nam hiện nay chủ yếu có 4 cuốn [7]. Có thể nói số lượng sách phục vụ cho giảng dạy biên dịch
Trung - Việt, Việt - Trung cũng còn khá khiêm tốn. Để phù hợp với đối tượng người học và đề
cương cụ thể của môn học, Bộ môn tiếng Trung Quốc Trường Ngoại ngữ hiện nay có sử dụng tài
liệu học tập lưu hành nội bộ được biên soạn với 7 chủ đề khác nhau, học trong 15 tuần gồm dịch
Trung - Việt và dịch Việt - Trung. Chúng tôi đã tiến hành khảo sát những cuốn sách này theo 5
tiêu chí về xây dựng giáo trình ở mục 1, lần lượt như sau: Tính mục đích, tính thị trường, tính tiếp
nhận, tính thu hút, tính tương tác. Chúng tôi tiến hành đánh số theo số thứ tự từ 1 đến 5 theo các
mức: 1. Không có, 2. Rất thấp 3. Bình thường, 4. Khá cao, 5. Rất cao. Trong đó đánh giá các mức
cho tiêu chí tính mục đích nằm trong so sánh tương quan với mục tiêu và chuẩn đầu ra của học
phần Biên dịch tiếng Trung tại Trường Ngoại ngữ - ĐHTN. Kết quả khảo sát thể hiện trong Bảng 1.
Bảng 1. Khảo sát giáo trình dịch tiếng Trung theo 5 tiêu chí về xây dựng giáo trình
5 tiêu chí về xây dựng giáo trình dịch
STT
1
Tên giáo trình
Tên tác giả
Tính Tính thị Tính tiếp Tính
mục đích trường nhận thu hút tương tác
Tính
Giáo trình dịch Việt Hán [8]
(越汉翻译教程)
Triệu Ngọc Lan
2
3
4
4
5
5
2
2
3
3
(赵玉兰)
Lương Viễn,
Ôn Nhật Hào
Kỹ thuật Dịch Hán - Việt thực hành [9]
(实用汉越互译技巧)
2
(梁远、温日豪)
Lý thuyết đối dịch Hán Việt[10]
3
4
Nguyễn Hữu Cầu
2
2
2
4
4
5
1
2
2
3
Trần Thị Thanh Liêm
- Trần Hoài Thu
Luyện dịch Hoa Việt - Việt Hoa [11]
Nhóm giảng viên
biên soạn Trường
Ngoại ngữ - ĐHTN
Tài liệu học tập Biên dịch Tiếng Trung
(Lưu hành nội bộ)
5
4
2
5
4
2
88
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
3.2. Kết quả khảo sát phản hồi của người học
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát phản hồi của người học về môn học biên dịch tiếng Trung tại
Trường Ngoại ngữ - ĐHTN với 2 nhóm câu hỏi. Nhóm 1 về thực trạng học trên lớp, cho kết quả
như sau:
- Trong quá trình tự học các môn biên dịch tiếng Trung, khó khăn lớn nhất người học gặp phải
là: Không có nhiều nguồn học liệu tự học 30/97 (30,9%); Không có kiến thức nền tảng vững
vàng 68/97 (63,9%). Không có sự hướng dẫn của giáo viên 12/97 (12,4%).
- Yếu tố người học không hài lòng về giờ học các môn biên dịch trên lớp: Tài liệu giáo trình
không tạo được hứng thú: 36/85 (42,3%); Môi trường học tập biên dịch chưa phù hợp 49/85
(57,7%); Phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phù hợp: 5/85 (7,1%).
Nhóm 2 về tính cấp thiết trong thay đổi cải tiến giáo trình môn học biên dịch tiếng Trung.
- Những yếu tố nào sau đây trong tài liệu, giáo trình học tập môn Biên dịch bạn cho rằng nên
thay đổi? Thay đổi hình thức giáo trình 50/98 (51%); Thay đổi nội dung học tập 33/98 (33,7%);
Giảm tải nội dung học tập 34/98 (34,7%); Tăng cường nội dung học tập 7/98 (7,1%); Thay đổi
kết cấu giáo trình 54/98 (55,1%).
- Bạn kỳ vọng điều gì trong cuốn giáo trình, tài liệu mới? Thiết kế giáo trình lấy người học
làm trung tâm, phát huy năng lực tư duy sáng tạo của người học: 64/97(66%); Dạng bài tập
phong phú hơn, rèn luyện được khả năng phân tách thành phần câu, dịch cụm từ, câu đơn: 21/97
(21,6%); Thiết kế giáo trình lấy giảng viên làm trung tâm, phát huy tối đa phương pháp thuyết
trình, giảng giải của giáo viên: 6/97 (6,2%). Giữ thiết kế như giáo trình học tập truyền thống
khác: 4/97 (4,1%); Không: 2/97 (2,1%).
Từ kết quả thống kê cho thấy, hiện nay sinh viên sử dụng chủ yếu là tài liệu lưu hành nội bộ
cho học tập môn biên dịch tiếng Trung. Sinh viên gặp khó khăn lớn nhất là không có kiến thức
nền tảng vững vàng, chiếm tỉ lệ 63,9%. Yếu tố người học không hài lòng về giờ học các môn
Biên dịch trên lớp vì tài liệu giáo trình không tạo được hứng thú chiếm 42,3%. Trong quá trình tự
học các môn biên dịch tiếng Trung, khó khăn về học liệu mà bạn gặp phải: Không thể lựa chọn
được tài liệu phù hợp với trình độ bản thân 30/97 (30,9%); Không tìm được nguồn tài liệu thích
hợp với nội dung cần luyện tập: 38/97 (39,2%); Không tự đánh giá được trình độ tiếng Hán của
bản thân: 24/97 (24,7%).
Sinh viên mong muốn thay đổi cải tiến giáo trình, tài liệu phục vụ hoạt động dạy học môn học
biên dịch tiếng Trung chiếm 18,2% cho mức rất cần thiết và 66,7% cho mức cần thiết. Sinh viên
kỳ vọng trong cuốn giáo trình, tài liệu mới: Thiết kế giáo trình lấy người học làm trung tâm, phát
huy năng lực sáng tạo, tư duy sáng tạo của người học chiếm 66%; Dạng bài tập phong phú hơn,
rèn luyện được khả năng phân tách thành phần câu, dịch cụm từ, câu đơn chiếm 21,6%; Giữ thiết
kế như giáo trình học tập truyền thống khác chỉ chiếm 4,1%.
3.3. Phân tích và giải pháp
3.3.1. Phân tích kết quả khảo sát
Về giáo trình Biên dịch tiếng Trung, ở tiêu chí 1 là mục đích luận, học phần Biên dịch tại
Đại học Thái Nguyên đưa ra là sinh viên hiểu, biết các từ vựng và cấu trúc về cácchủ đề về
chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, giáo dục, y tế, du lịch, môi trường... đồng thời biết vận dụng
các kiến thức này vào dịch chính xác văn bản từ tiếng Trung sang tiếng Việt và ngược lại. Cuốn
“Giáo trình dịch Việt – Hán” (GT1) của tác giả Đào Hữu Lan chủ yếu hướng dẫn người học về
lý thuyết dịch như cách dịch số từ, hư từ, thành ngữ..., không phân các đơn vị bài học theo các
chủ đề khác nhau. Cuốn sách này chỉ hướng dẫn dịch từ tiếng Việt sang tiếng Trung. Cuốn “Kỹ
năng dịch thực hành Trung – Việt, Việt - Trung” (GT2) có sắp xếp bài học theo các chủ đề và ở
mỗi bài có hướng dẫn về lý thuyết dịch như cách dịch hư từ, định ngữ, thơ ca,... và ở mỗi chủ đề
có thực hành dịch Trung Việt và ngược lại. Tuy nhiên các chủ đề dịch còn khá ít ỏi, chủ yếu tập
trung ở các chủ đề kinh tế, du lịch, văn hóa. Cuốn “Giáo trình dịch Hán Việt” (GT3) của tác giả
89
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
Nguyễn Hữu Cầu có thiết kế các bài học với nhiều chủ đề bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa...,
nhưng chỉ thực hành dịch xuôi từ tiếng Trung sang tiếng Việt. Cuốn “Luyện dịch Hoa- Việt,
Việt - Hoa” (GT4) của tác giả Trần Thị Thanh Liêm – Trần Hoài Thu chủ yếu tập trung vào các
mảng thương mại, du lịch, văn bản nghị định và lấy các nguồn văn bản từ những câu đoạn trong
Nhip cầu Hán ngữ.
Như vậy, với tiêu chí 1 là tính mục đích thì những cuốn giáo trình trên chỉ đáp ứng được
phần nào mục tiêu nhiệm vụ trong đề cương học phần Biên dịch tiếng Trung của Trường Ngoại
ngữ - ĐHTN. Vì vậy chúng tôi chỉ để ở mức 2-3. Riêng giáo trình do Trường Ngoại ngữ tự biên
soạn (GT5) theo đề cương học phần với các chủ đề phong phú và các bài luyện dịch Trung- Việt,
Việt – Trung đã đáp ứng mục tiêu của học phần, tuy nhiên các dạng bài thực hành dịch còn chưa
phong phú, chưa thật sự đáp ứng được chuẩn đầu ra của học phần nên chúng tôi để ở mức 4.
Ở tiêu chí 2, chúng tôi đánh giá khá cao các cuốn giáo trình GT1, GT2, GT4. Những cuốn giáo
trình này đều được biên soạn công phu, trình bày khoa học, có tính chất hướng dẫn và thực hành tỉ
mỉ, tạo được hứng thú cho người học. Đối với cuốn GT3, GT5 thì tiêu chí này chúng tôi đánh giá ở
mức thấp, vì những giáo trình này đều chỉ cung cấp bài dịch và từ vựng, cấu trúc câu cơ bản.
Ở tiêu chí 3 thì các cuốn giáo trình trên đều đáp ứng được ở mức cao.
Ở tiêu chí 4, GT1,2,3, và 4 đều ở mức thấp vì giáo trình xuất bản đã hơn chục năm trước, tính
cập nhật về nội dung văn bản thấp. Riêng GT5 mới được xây dựng nên đáp ứng được ở mức cao.
Ở tiêu chí 5, chúng tôi đánh giá GT1,2, và 4 ở mức 3, tức là ở mức bình thường, vì các cuốn
giáo trình này đều có dạng bài tập rèn luyện, kỹ năng dịch cho người học, từ dạng dịch câu đơn
đến dịch văn bản dài. Tuy nhiên các dạng bài tập chưa thật sự phong phú, thường chỉ đưa ra 1
văn bản hoặc câu đơn, đoạn hội thoại, rèn luyện kỹ năng dịch chỉ 1 chiều dịch Trung – Việt hoặc
Việt – Trung. GT3 và 5 ở tiêu chí này được đánh giá ở mức thấp hơn những cuốn khác vì bài tập
thực hành dịch chỉ có 1 dạng là những văn bản, có từ vựng bổ sung nhưng chưa thật sự chi tiết.
Như vậy, việc xây dựng một cuốn giáo trình biên dịch có thể đáp ứng đầy đủ những tiêu chí trên
ở mức cao là vô cùng cần thiết. Trong đó, người học không chỉ được phát triển năng lực tư duy
mà còn phát triển được những năng lực biên dịch khác.
Về phản hồi của người học đối với môn học biên dịch tiếng Trung tại Trường Ngoại ngữ -
ĐHTN cho kết quả như sau: Phương pháp học tập của người học các môn biên dịch không có sự
khác biệt so với các môn học thực hành tiếng khác, vẫn là cách thức quen thuộc tra từ và cấu trúc
câu hết một lượt, phân tách thành phần câu của những câu dài, xử lý dịch từng thành phần câu
(41,6%), hoặc đọc đến đâu dịch đến đó, gặp phải từ mới thì tra cứu và dịch tiếp (40,6%). Người
học chưa tích cực chủ động trong việc tra cứu và tìm kiếm thêm các nguồn tài liệu khác ngoài
những tài liệu giáo viên cung cấp trên lớp.
Giáo trình học tập của người học chủ yếu là tài liệu soạn thảo lưu hành nội bộ (76%), có thể
nói đây là một hạn chế không nhỏ cần được kịp thời khắc phục và hoàn thiện. Cấu trúc bài tập
dịch trong tài liệu học dịch được thầy cô cung cấp là bài khóa, từ vựng (42,6%). Đây là cấu trúc
tương đối truyền thống, không có sự khác biệt lớn so với các môn học đọc, viết hay các môn thực
hành tiếng khác, nên không tạo được hứng thú, không có tính riêng biệt cho chuyên ngành biên
dịch. Hơn 66% người học được khảo sát đánh giá cần thiết phải cải tiến, đổi mới giáo trình, tài
liệu phục vụ hoạt động dạy học môn biên dịch tiếng Trung, 18,2% lựa chọn phương án rất cần
thiết. Từ kết quả khảo sát cho thấy, tính cấp thiết trong thay đổi cải tiến giáo trình, tài liệu phục
vụ hoạt động dạy học môn biên dịch tiếng Trung đang là nhiệm vụ cấp bách để nâng cao chất
lượng dạy học các môn biên phiên dịch nói riêng và đào tạo tiếng Hán nói chung.
3.3.2. Bước đầu xây dựng mô hình cấu trúc giáo trình biên dịch tiếng Trung theo định hướng
phát huy năng lực người học
Đối với giáo trình biên dịch Trung Việt, chúng tôi cũng dựa trên đề cương môn học, về phản
hồi của người học và 5 tiêu chí xây dựng giáo trình để xây dựng một cuốn giáo trình theo định
hướng phát triển năng lực người học qua những dạng bài rèn luyện cụ thể. Trong phạm vi nghiên
90
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
cứu, chúng tôi tạm thời chưa xây dựng toàn bộ giáo trình mà bước đầu đưa ra khung cấu trúc bài
học cho giáo trình biên dịch như sau:
Cấu trúc của giáo trình biên dịch
Ở tiêu chí 1, xây dựng giáo trình gồm 13 bài với các chủ đề thường gặp trong công việc dịch
thuật thực tế bao gồm chính trị - ngoại giao, văn hóa, kinh tế, hợp đồng, đơn từ - biểu mẫu, du
lịch, môi trường, y tế như trong mô tả đề cương học phần.
Ở tiêu chí 2, chúng tôi đưa ra một cấu trúc giáo trình logic, khoa học, có hướng dẫn từ dễ đến
khó. Giáo trình gồm 4 phần. Phần 1 đưa ra bài dịch chính. Phần 2 là thực hành dịch cụm từ và
câu dài hoặc phức tạp xuất hiện trong bài dịch chính. Phần 3 tiến hành dịch cả bài với từ vựng
tham khảo và cấu trúc câu cho sẵn. Phần 4 là bài tập dịch với 2 phần, dạng bài tập 1 làm việc theo
nhóm, yêu cầu tìm những câu hoặc đoạn văn có cùng chủ đề có sử dụng cấu trúc câu xuất hiện
trong bài và tiến hành dịch, dạng bài tập 2 là luyện dịch bài dịch phụ.
Ở tiêu chí 3, với cấu trúc giáo trình như trên, người học không chỉ dễ dàng hiểu bài mà còn
phát huy được năng lực tự học. Với dạng bài tự tìm đoạn văn bản có chứa những cấu trúc được
học và tiến hành dịch sang ngôn ngữ đích giúp người học có nhiều không gian mở để tự khai thác
kiến thức từ các nguồn học liệu mở, đồng thời kích thích hứng thú học tập và khả năng ghi nhớ
kiến thức của người học.
Ở tiêu chí 4, những nội dung bài dịch được chọn lọc từ những nguồn báo mạng chính thống
của Trung Quốc và Việt Nam, thông tin luôn đảm bảo tính chính xác và tính mới.
Ở tiêu chí 5, định hướng phát triển năng lực biên dịch được thể hiện rõ nét qua từng đơn vị
kiến thức của bài học, cụ thể như sau:
Định hướng phát triển năng lực thể hiện trong các đơn vị kiến thức
Phần 1 đưa ra bài dịch chính, chưa cung cấp từ vựng và cấu trúc, người học cần đọc hiểu và
nắm được bối cảnh của cả bài, từ đó hình thành năng lực tư duy phán đoán những từ chưa biết
qua mối liên hệ giữa các cụm từ và bối cảnh của cả bài. Yêu cầu tìm và gạch chân vào những từ
chưa biết giúp người học hình thành kỹ năng xâu chuỗi thông tin giữa các cụm từ, các câu, từ đó
hình thành năng lực phán đoán nghĩa từ, cụm từ. Ngoàira, yêu cầu gạch chân vào cấu trúc câu được
sử dụng giúp người học bước đầu phân tách thành phần câu để dịch dễ dàng và chính xác hơn.
Phần 2 đưa ra cụm từ và những câu dài hoặc phức tạp xuất hiện trong bài dịch chính, giúp
người học tiếp cận nội dung dịch từ dễ đến khó. Đây cũng là bước giúp người học hình thành kỹ
năng sắp xếp trật tự đúng của từ, xác định thành phần câu, rèn luyện cách xử lý những câu dài.
Đối với những câu có cấu trúc thì việc dẫn ra cấu trúc của câu sẽ giống như đưa ra một khung
sườn để người học căn cứ vào đó từng bước hoàn thành nhiệm vụ biên dịch.
Phần 3 là phần người học sẽ thực hành dịch cả bài, người học dựa trên kết quả xử lý cụm từ
và câu dài sẽ dễ dàng thuận lợi ghép nối và tiếp tục xử lý những câu đơn giản còn lại để hoàn
thiện bài dịch. Từ vựng và cấu trúc được cung cấp trong phần này sẽ được tiếp nhận dễ dàng hơn
do người học đã trải qua tư duy và phán đoán, sử dụng, từ vựng và cấu trúc không còn là kiến
thức mới mà chỉ xuất hiện với tác dụng tổng kết, củng cố ôn tập lại. Vì vậy người học cũng dễ
dàng ghi nhớ được từ vựng và cấu trúc của bài.
Phần 4 với dạng bài tập 1 giúp phát triển năng lực làm việc theo nhóm, thông qua hoạt động
tìm kiếm những câu hoặc đoạn văn có cùng chủ đề có sử dụng cấu trúc câu trong bài và tiến hành
dịch, người học sẽ ghi nhớ cấu trúc tốt hơn và tự tích lũy được thêm từ vựng cùng chủ đề bài học
qua những câu đoạn mà mình đã tìm và tiến hành dịch. Với phần bài tập này cũng đồng thời rèn
luyện năng lực phán đoán và phân tích thành phần câu, giúp phát triển năng lực cần có trong hoạt
động biên dịch. Dạng bài tập 2 giáo trình đưa ra bài dịch phụ có cùng chủ đề giúp người học vận
dụng những lý thuyết biên dịch ở các phần trước đó vào hoạt động tự luyện tập dịch văn bản.
4. Kết luận
Ứng dụng những lý thuyết về dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học, lý luận
về biên soạn giáo trình, chúng tôi đã tiến hành khảo sát và nghiên cứu xây dựng những modul
91
Email: [email protected]
TNU Journal of Science and Technology
226(12): 86 - 92
kiến thức phù hợp cho giáo dịch biên dịch tiếng Trung, mỗi modul đều có tác dụng phát triển tư
duy của người học, có tính chất hướng dẫn và rèn luyện người học tự hình thành các năng lực cần
có trong biên dịch.
TÀI LIỆU THAM KHẢO/ REFERENCES
[1] Y. L.Tao, “A Theoretical Reconsideration of the Making Translation Textbooks in China,” Doctoral
Dissertation, University of Fudan, ShangHai, China, 2006.
[2] V. N. Tuan, “Educationalprograms to guidecapacity development,” 2010. [Online]. Available: https://dung
quat.edu.vn/data/mauhoso/giaovien/nang_luc_thuc_hien_day_hoc_tich_hop.pdf. [Accessed Aug 20, 2021].
[3] M. Mc. Kenzie (LiYou translate), “Two words in Lin can't compare with one in hand - on giving full
play to students' learning initiative,” Foreign Language Teaching Abroad, no. 4, pp. 19-22, 1990.
[4] T. L. P. Nguyen and D. T. Phan, "Proposing a textbook model for capacity development orientation,"
Journal of Education, no. 3, pp. 14-18, 2017.
[5] T. O. Bui, "Some requirements when using textbooks in the direction of developing learning
competencies for students in teaching history in high schools," Journal of Education, no. 424, pp. 25-
28, 2018.
[6] M. H. Bui, “Compile textbooks accordingto the orientation of capacity development and integration: From
the perspective of language arts,” Ho Chi Minh City University of Education, 2016. [Online]. Available:
[7] T. N. Quach and T. T. H. Do, “Problems and suggestions for Chinese - Vietnamese translation
textbooks in Vietnam (Investigate in School of Foreign Languages - TNU),” TNU Journal of Science
and Technology, no. 174, pp. 25-28, 2018.
[8] Y. L. Zhao, Vietnamese Chinese translation course. BeiJing University Press, 2002.
[9] Y. Liang and R. H. Wen, Practical translation skills between Chinese and Vietnamese. Nationalities
Press, 2005.
[10] H. C. Nguyen, Chinese Vietnamese translation theory. Hanoi National Press, 2007.
[11] T. T. L. Tran and H. T. Tran, Practical Vietnamese Chinese Translation. Cultural communication
Press, 2008.
92
Email: [email protected]
7 trang
26880
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bàn về xây dựng giáo trình biên dịch tiếng trung theo định hướng phát triển năng lực người học cho sinh viên chuyên ngành tiếng Trung trường Ngoại ngữ - Đại học Thái Nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ban_ve_xay_dung_giao_trinh_bien_dich_tieng_trung_theo_dinh_h.pdf
