Dạy học văn trong nhà trường từ điểm nhìn của một số nhà văn

Download

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016

DẠY HỌC VĂN TRONG NHꢀ TRƯỜNG TỪ ĐIỂM NHÌN

CỦA MỘT SỐ NHꢀ VĂN

Bùi Minh Đꢀc¹

Trưꢀng Đꢁi hꢂc Sư phꢁm Hà Nꢃi 2

Tóm tꢄt: Bài báo phân tích và ñánh giá các ý kiꢅn cꢆa mꢃt sꢇ nhà văn vꢈ thꢉc trꢁng, cách

thꢊc dꢁy hꢂc tác phꢋm văn chương và vꢌn ñꢈ phát huy vai trò bꢁn ñꢂc sáng tꢁo cꢆa hꢂc

sinh trong nhà trưꢀng phꢍ thông. Tuy chꢎ là ñiꢏm nhìn cꢆa mꢃt sꢇ nhà văn nhưng ñó có

thꢏ xem là nhꢐng luꢑn cꢊ khoa hꢂc khꢒng ñꢓnh xu thꢅ ñꢍi mꢔi dꢁy hꢂc văn theo hưꢔng

phát triꢏn năng lꢉc cꢕm thꢖ văn hꢂc cꢆa hꢂc sinh.

Tꢗ khoá: nhà văn, hꢂc sinh, bꢁn ñꢂc, sáng tꢁo, ñꢍi mꢔi, dꢁy văn, ñꢂc hiꢏu.

1. Mꢁ ĐꢂU

Nhꢀng năm qua, vꢁn ñꢂ ñꢃi mꢄi dꢅy hꢆc tác phꢇm văn hꢆc ñang ñưꢈc ñꢉt ra cꢁp thiꢊt

ꢋ nưꢄc ta. Cách dꢅy và hꢆc văn theo lꢌi cũ (giꢍng văn) ñã không còn phù hꢈp vꢄi chiꢊn

lưꢈc giáo dꢎc và ñào tꢅo con ngưꢏi trong tình hình mꢄi cũng như sꢐ thay ñꢃi hꢑ hình dꢅy

hꢆc trên thꢊ giꢄi hiꢑn nay. Xu hưꢄng chung cꢒa dꢅy hꢆc văn hiꢑn ñꢅi là dꢅy cho hꢆc sinh

cách ñꢆc văn, tꢅo các cơ hꢓi ñꢔ ngưꢏi hꢆc trꢋ thành bꢅn ñꢆc sáng tꢅo cꢒa các nhà văn (NV)

qua quá trình tiꢊp nhꢕn tác phꢇm. Quan ñiꢔm này không chꢖ ñưꢈc các nhà khoa hꢆc sư

phꢅm ngꢀ văn ñꢂ xuꢁt, luꢕn giꢍi mà còn sꢄm ñưꢈc khꢗng ñꢘnh trong ý kiꢊn cꢒa nhiꢂu nhà

văn, nhà thơ (sau ñây gꢆi chung là nhà văn) ꢙ nhꢀng ngưꢏi sáng tꢅo ra tác phꢇm văn

chương (TPVC).

2. NꢃI DUNG

2.1. Dꢄy văn phꢅi ñꢆ hꢇc sinh ñưꢈc ñꢇc văn, ñưꢈc nói lên nhꢉng suy nghĩ, cꢅm

nhꢊn cꢋa mình vꢌ tác phꢍm

Trong mꢓt lꢚn phát biꢔu trao ñꢃi vꢄi anh chꢘ em giáo viên (GV) vꢂ vꢁn ñꢂ giꢍng dꢅy

văn hꢆc, nhà thơ Tꢌ Hꢀu cho rꢛng không nên chꢖ bꢜt hꢆc sinh (HS) "hꢆc thuꢓc lòng" mà

Nhꢕn bài ngày 10.05.2016; gꢝi phꢍn biꢑn và duyꢑt ñăng ngày 24.05.2016

Liên hꢑ tác giꢍ: Bùi Minh Đꢞc; Email: [email protected]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

"cꢚn phꢍi dành phꢚn tꢐ do cho các em. Phꢍi ñꢔ cho các em ñꢆc và ñꢔ chúng nói lên cꢍm

thꢎ cꢒa chúng" [1, tr. 77]. Nhà thơ Phꢅm Hꢃ cũng có suy nghĩ tương tꢐ: "Thꢚy, cô dꢅy văn

nên giúp các em tꢐ cꢍm thꢎ trưꢄc rꢟi mꢄi bꢃ sung thêm nhꢀng cꢍm thꢎ cꢒa riêng mình ñꢔ

các em tham khꢍo. Và cuꢌi cùng là ñꢔ các em tꢐ thu hoꢅch lꢁy" [2, tr. 166]. Dù không trꢐc

tiꢊp ñꢂ cꢕp ñꢊn ngưꢏi ñꢆc HS, nhưng nhꢀng ý kiꢊn cꢒa Hoài Thanh cũng là nhꢀng gꢈi ý

gián tiꢊp nhưng rꢁt sâu sꢜc vꢂ thái ñꢓ ñúng ñꢜn vꢄi ngưꢏi hꢆc. Ông viꢊt: "Ngưꢏi ñꢆc có

quyꢂn ñưꢈc tôn trꢆng, ñưꢈc phát biꢔu ý kiꢊn cꢒa mình vꢂ thơ, vꢂ mꢆi vꢁn ñꢂ. Ngưꢏi phê

bình phꢍi biꢊt lꢜng nghe, biꢊt thăm dò ý kiꢊn bꢅn ñꢆc" [4, tr. 1052]. Cũng theo chiꢂu hưꢄng

ñó, vꢄi mꢓt niꢂm tin vào nhꢀng bꢅn ñꢆc nhà trưꢏng non trꢠ, nhà thơ Bꢛng Viꢑt ñã "mách

nưꢄc" cho các bꢅn HS con ñưꢏng ñꢟng thꢔ nghiꢑm, ñꢟng sáng tꢅo vꢄi NV: "Khi phân tích,

tìm hiꢔu mꢓt bài văn, bài thơ các em nên tꢐ ñꢉt mình vào vꢘ trí cꢒa tác giꢍ, ñꢔ cùng suy

luꢕn, cân nhꢜc vꢄi tác giꢍ. Vì sao tác giꢍ lꢅi viꢊt thꢊ này mà không viꢊt thꢊ kia? Nꢊu là

mình thì chꢡ này mình ñꢉt câu thꢊ nào, mình sꢢ dùng chꢀ gì, hình ꢍnh gì mà không ñꢔ như

tác giꢍ viꢊt? Cách suy luꢕn ñó có tác dꢎng làm HS không thꢎ ñꢓng, không bꢘ tiꢊp nhꢕn mꢓt

cách khiên cưꢣng, mà phát huy óc chꢒ ñꢓng, sꢞc sáng tꢅo cꢒa riêng mình... vꢄi tư duy cꢒa

mꢓt ngưꢏi ñꢟng sáng tꢅo, ñꢟng tác giꢍ"... [5, tr. 3]. Như vꢕy, trong suy nghĩ cꢒa nhꢀng

ngưꢏi sáng tác, HS không phꢍi là mꢓt ñꢌi tưꢈng thꢎ ñꢓng ñón nhꢕn sꢐ cꢍm thꢎ cꢒa GV mà

là nhꢀng chꢒ thꢔ cꢍm thꢎ, bꢅn ñꢆc cꢒa NV. Các ý kiꢊn nêu trên ñã toát lên mꢓt tư tưꢋng

sâu sꢜc, có ý nghĩa sư phꢅm ñꢌi vꢄi viꢑc dꢅy hꢆc văn trong nhà trưꢏng: GV cꢚn phꢍi tꢅo

các cơ hꢓi ñꢔ HS ñưꢈc tꢐ mình tham gia vào viꢑc ñꢆc văn, cꢍm thꢎ văn chương thay vì

thꢚy, cô giáo ñꢆc hꢓ, cꢍm hꢓ.

Nhưng ñꢔ làm ñưꢈc ñiꢂu ñó, ngưꢏi GV phꢍi tôn trꢆng HS, phꢍi xem các em là bꢅn ñꢆc

nhà trưꢏng cꢒa NV như chính các NV hꢛng mong muꢌn. Ngay cꢍ khi sꢐ cꢍm thꢎ cꢒa hꢆc

trò chưa hoàn toàn ñúng thì cũng không vì thꢊ mà ngưꢏi GV ñánh mꢁt niꢂm tin vào tính

cꢐc, sáng tꢅo cꢒa HS bꢋi ít nhiꢂu "nó cũng ñem lꢅi mꢓt sꢐ có ích" nào ñó như chính nhà

thơ Phꢅm Tiꢊn Duꢕt ñã thꢤa nhꢕn: "Tꢤ ñó (tꢞc là tꢤ câu chuyꢑn vꢂ cꢕu bꢅn Thꢘnh Cóc) tôi

thꢐc sꢐ có ý thꢞc, thoꢅt ñꢚu là trong các bài tꢕp làm văn, viꢊt ra, nói ra cꢌ gꢜng cho thꢕt

ñúng cái cꢍm giác cꢒa mình" [2, tr. 173]. Thꢊ nhưng, mꢓt thái ñꢓ như vꢕy không dꢥ ñꢘnh

hình và trꢋ thành mꢓt nguyên tꢜc trong dꢅy hꢆc cꢒa nhiꢂu GV. Ký ꢞc vꢂ thꢏi ñi hꢆc cꢒa tác

giꢍ Bài thơ vꢈ tiꢏu ñꢃi xe không kính vꢦn còn nguyên sꢐ ám ꢍnh vꢂ cái "ꢁm ꢞc" cꢒa tuꢃi

thơ: "hình như ngưꢏi lꢄn hay áp ñꢉt nhꢀng ñiꢂu có sꢧn lên bꢆn trꢠ con chúng tôi"

[2, tr. 173]. Ngưꢏi lꢄn chưa thꢐc sꢐ tin vào con trꢠ cũng như ngưꢏi thꢚy giáo cꢒa nhà thơ

"ñã không thꢐc sꢐ cꢚu thꢘ" trưꢄc cꢍm nhꢕn rꢁt tinh tꢊ cꢒa cꢕu HS Thꢘnh Cóc trong bài văn

miêu tꢍ. Đây cũng là tình trꢅng phꢃ biꢊn trong tâm lý cꢒa nhiꢂu GV dꢅy văn hiꢑn nay. Và

ñó chính là lý do ñꢔ nhà văn Nguyên Ngꢆc quꢍ quyꢊt: "Mꢓt triꢊt lý giáo dꢎc nhꢛm tꢅo ra

con ngưꢏi tꢐ do thì cũng tꢁt yꢊu ñòi hꢨi mꢓt phương pháp giáo dꢎc khác... Phương pháp

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016

giáo dꢎc này ñòi hꢨi trưꢄc tiên mꢓt sꢐ tôn trꢆng tꢌi ña ñꢌi vꢄi ngưꢏi hꢆc, coi ngưꢏi hꢆc

không phꢍi là cái bình vô cꢍm bꢘ ñꢓng ñꢔ cho mình cꢞ rót kiꢊn thꢞc vào" [3, tr. 12].

2.2. HS là bꢄn ñꢇc sáng tꢄo cꢋa NV, là ngưꢎi có thꢆ ñem ñꢏn cho tác phꢍm

nhꢉng ý nghĩa mꢐi mà khi viꢏt NV chưa chꢑc ñã nghĩ ra

Trꢍ lꢏi phꢨng vꢁn cꢒa báo Tiꢂn phong (sꢌ 167, ngày 23/8/2005) nhân bài văn ñưꢈc

ñiꢔm 10 trong kỳ thi tuyꢔn sinh Đꢅi hꢆc, Cao ñꢗng năm 2005, nhà văn Kim Lân khꢗng

ñꢘnh: "Chính bꢅn ñꢆc, ngưꢏi ñꢆc ñã khám phá ra cho tôi nhiꢂu hơn. Bài viꢊt cꢒa Trang¹ñã

thêm mꢓt lꢚn khám phá ra cái mꢄi cꢒa tác phꢇm". Kim Lân cho biꢊt khi viꢊt "Vꢈ nhꢉt",

ông viꢊt theo tình cꢍm, mꢓt cách tꢐ nhiên như là sꢐ thăng hoa cꢒa tâm hꢟn vꢄi mꢓt ý ñꢘnh:

"trong cái ñói, cái khát ꢌy con ngưꢀi ta vꢘn hưꢔng vꢈ sꢉ sꢇng, khát khao sꢉ sꢇng". Cái ý

ñꢟ nghꢑ thuꢕt này ñã bꢜt ông phꢍi viꢊt như thꢊ và tꢐ nhiên nhꢀng chi tiꢊt ñó ñã xuꢁt hiꢑn

như thꢊ, chꢞ "cũng không nghĩ ñưꢙc nhiꢈu, ñưꢙc sâu như sꢉ phân tích trong bài viꢅt cꢆa

Nguyꢚn Thꢓ Thu Trang". Thꢕm chí khi ñꢆc bài văn cꢒa em HS này, ông còn cho rꢛng:

"Trang ñã tìm ra sꢉ mꢔi mꢛ hơn so vꢔi nhꢐng bài cꢆa nhꢐng cây ñꢁi thꢖ". Điꢂu này chꢞng

tꢨ Kim Lân ñã ñꢆc các bài nghiên cꢞu, phân tích "Vꢈ nhꢉt" cꢒa mꢓt sꢌ cây bút phê bình

văn hꢆc có uy tín ñꢔ hiꢔu ñưꢈc sꢐ sáng tꢅo riêng cꢒa mꢓt bꢅn ñꢆc HS. Không phꢒ nhꢕn

viꢑc Trang phꢍi hꢆc các thꢚy mꢄi viꢊt ñưꢈc như thꢊ nhưng bꢛng linh cꢍm cꢒa mꢓt NV,

bꢛng thái ñꢓ tôn trꢆng dành cho mꢓt bꢅn ñꢆc nhà trưꢏng non trꢠ vꢂ tuꢃi ñꢏi nhưng khá "già

dꢉn" trong cꢍm thꢎ, tác giꢍ ñã khꢗng ñꢘnh: "Trang ñã viꢅt theo cꢕm nhꢑn cꢆa mình chꢊ

không phꢕi viꢅt theo lꢇi bꢄt chưꢔc thꢜy. Đꢌy là sꢉ sáng tꢁo". Tꢤ trưꢏng hꢈp Nguyꢥn Thꢘ

Thu Trang, Kim Lân ñã khái quát: "Thông thưꢏng thì bꢅn ñꢆc phát hiꢑn, mꢃ xꢠ tác phꢇm

giúp NV chꢞ NV khi viꢊt thì cũng chưa nghĩ ñưꢈc sâu sꢜc ñꢊn thꢊ. Tôi thꢁy bài viꢊt cꢒa

cháu Trang ñã nâng tꢜm truyꢑn "Vꢈ nhꢉt" cꢒa tôi".

Mꢓt vài ý kiꢊn cꢒa nhà văn Kim Lân xoay quanh bài văn ñưꢈc ñiꢔm 10 ñã hé mꢋ

nhiꢂu ñiꢂu thú vꢘ vꢂ cꢍm thꢎ văn hꢆc nhà trưꢏng, vꢂ tính sáng tꢅo cꢒa ñꢓc giꢍ HS. Đó là

mꢓt tiꢂn ñꢂ thꢐc tiꢥn, mꢓt luꢕn cꢞ khoa hꢆc ñáng phꢍi suy nghĩ vꢂ ñꢃi mꢄi phương pháp

dꢅy hꢆc văn ꢋ nhà trưꢏng phꢃ thông hiꢑn nay.

2.3. Trong quá trình dꢄy hꢇc văn, ngưꢎi GV nên quan tâm tꢐi viꢒc gꢈi mꢓ và

huy ñꢔng vꢕn sꢕng, kinh nghiꢒm thꢍm mꢖ riêng cꢋa HS

Trong mꢡi con ngưꢏi HS ñꢂu chꢞa ñꢐng nhꢀng tiꢂm năng cꢒa mꢓt bꢅn ñꢆc, mꢓt chꢒ

thꢔ cꢍm thꢎ. Viꢑc khơi gꢈi, ñánh thꢞc, huy ñꢓng nhꢀng tiꢂm năng ꢁy trong dꢅy hꢆc văn rꢁt

NguyꢥnThꢘ Thu Trang ꢙ HS trưꢏng Quꢌc hꢆc Huꢊ, ngưꢏi ñưꢈc ñiꢔm 10 môn Văn trong kỳ thi tuyꢔn sinh

Đꢅi hꢆc, Cao ñꢗng năm 2005.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

ñưꢈc các nhà văn, nhà thơ coi trꢆng. Trưꢄc hꢊt là thꢊ giꢄi tâm hꢟn phong phú, trong trꢠo,

nhꢅy bén và rꢁt giàu cꢍm xúc cꢒa lꢞa tuꢃi hꢆc trò. Nhà văn Nguyꢥn Minh Châu, trong Thư

gꢝi thꢅ giꢔi cꢕm xúc hꢞn nhiên, ñã viꢊt: "Mꢡi con ngưꢏi các em ñang lưu giꢀ mꢓt kho báu

mà chính các nhà văn lꢄn cꢒa nꢂn văn hꢆc hiꢑn ñꢅi trên thꢊ giꢄi ñang ñi tìm. Đó là cái khꢍ

năng cꢍm xúc hꢟn nhiên, nguyên sơ cꢒa tâm hꢟn loài ngưꢏi" [2, tr. 150]. Nhiꢑm vꢎ cꢒa

ngưꢏi GV là phꢍi "mꢋ" cái "kho báu" ꢁy, tꢞc là phꢍi tìm ra câu thꢚn chú "Vꢤng ơi, mꢋ ra"

ñꢔ tâm hꢟn HS có thꢔ ngân rung vꢄi nhꢘp ñiꢑu cꢒa thi ca, trái tim các em có thꢔ ñꢕp cùng

nhꢘp vꢄi nhân vꢕt, vꢄi tác giꢍ, tꢤ ñó mà "ñꢟng cꢍm", mà "thanh lꢆc". Không chꢖ nhꢀng

ngưꢏi làm thơ, làm văn mꢄi giàu cꢍm xúc, mꢄi rung ñꢓng trưꢄc nhꢀng áng thơ hay, nhꢀng

bài văn bꢁt hꢒ mà "hình như tꢁt cꢍ các em ñꢂu trꢍi qua mꢓt phút chꢁn ñꢓng như thꢊ, ñưꢈc

thꢞc tꢖnh như vꢕy" (Chꢊ Lan Viên). Đã tꢤng ñi qua nhꢀng tháng năm hꢆc trò, ñã tꢤng

không ít lꢚn "chꢁn ñꢓng" và "thꢞc tꢖnh" trưꢄc các áng văn, nhà thơ Chꢊ Lan Viên ñꢉc biꢑt

xem trꢆng viꢑc "bꢟi dưꢣng cho các em sau khi các em ñưꢈc chꢁn ñꢓng bꢋi tiꢊng vang ban

ñꢚu" [2, tr. 21]. Ông ñꢂ nghꢘ anh chꢘ em GV dꢅy văn: "... phꢍi tiꢊp tꢎc nuôi cho các em sꢐ

rung ñꢓng thưꢏng xuyên" [2, tr. 21]. Bꢋi dꢅy hꢆc văn mà không có rung ñꢓng thiꢊt tha,

không có cꢍm xúc, tình ñiꢑu, không có mê say, hꢞng thú... thì cũng chꢗng thꢔ có mꢓt sꢐ

cꢍm thꢎ văn hꢆc ñích thꢐc. Ý kiꢊn cꢒa Nguyꢥn Minh Châu và Chꢊ Lan Viên ñã làm sáng

tꢨ hơn mꢓt trong nhꢀng yêu cꢚu bꢞc thiꢊt và ñꢉc thù cꢒa dꢅy hꢆc TPVC trong nhà trưꢏng:

ñó là ý thꢞc nuôi dưꢣng và phát huy con ngưꢀi bꢁn ñꢂc trong HS.

Cùng vꢄi cꢍm xúc là kinh nghiꢑm sꢌng, nhꢀng trꢍi nghiꢑm riêng mà ngưꢏi ñꢆc HS

ñang sꢋ hꢀu, nhà thơ Giang Nam nhꢄ lꢅi: "Vào cái tuꢃi lên 8, lên 9, tôi ñã ñưꢈc các anh tôi

cho ñi theo con trâu trong gia ñình, ñã nhiꢂu lꢚn ngꢟi trên lưng trâu khi chúng ñang gꢉm cꢨ

hoꢉc lꢀng thꢀng kéo vꢂ chuꢟng, nên khi hꢆc mꢃt bài văn ngꢄn vꢈ thú vui chăn trâu, tôi ñã

thꢕ cho trí tưꢟng tưꢙng cꢆa mình mꢠc sꢊc bay bꢍng vꢔi chú bé chăn trâu trong bài"

[2, tr. 27]. Trong trưꢏng hꢈp này, ngưꢏi hꢆc trò Nguyꢥn Sung (tên thꢕt cꢒa Giang Nam) ñã

vꢕn dꢎng nhꢀng kinh nghiꢑm thꢐc tꢊ cꢒa bꢍn thân vào viꢑc hꢆc văn. Cꢕu ñã thꢁy: "trong

nhꢀng trang giꢁy, nhꢀng câu chuyꢑn mà mình ñꢆc có biꢊt bao ñiꢂu gꢚn gũi vꢄi mình" và tꢤ

ñó mꢅnh dꢅn liên hꢑ, thꢔ nghiꢑm. Nꢊu vꢌn sꢌng ñã giúp cꢕu tiꢊp nhꢕn bài văn mꢓt cách dꢥ

dàng và hiꢑu quꢍ thì trí tưꢋng tưꢈng lꢅi giúp Giang Nam mꢋ rꢓng giꢄi hꢅn bài hꢆc và sáng

tꢅo ra nhꢀng ý mꢄi mꢠ. Vꢂ sau này khi ñã trꢋ thành nhà thơ, ông mꢄi hiꢔu mꢡi lꢚn hꢆc văn

như thꢊ là mꢓt lꢚn xuꢁt hiꢑn "sꢐ ñꢟng cꢍm, sꢐ rung ñꢓng tâm hꢟn" ꢋ ông ꢙ mꢓt bꢅn ñꢆc

HS. Câu chuyꢑn nhꢨ vꢂ thuꢋ ñi hꢆc cꢒa nhà thơ Giang Nam càng cho chúng ta thꢁy rõ mꢓt

sꢐ thꢕt không thꢔ chꢌi bꢨ: HS không ñꢊn vꢄi văn chương bꢛng mꢓt tâm hꢟn trꢌng rꢡng mà

trái lꢅi, các em cũng có vꢌn sꢌng riêng (dù chꢖ trong mꢓt chꢤng mꢐc nhꢁt ñꢘnh) và càng

ñáng quý hơn là các em luôn sꢧn sàng cái tâm thꢊ ꢞng dꢎng, cái khꢍ năng thꢔ nghiꢑm nó

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016

trong lúc hꢆc văn. Nhà thơ Phꢅm Tiꢊn Duꢕt ñã kꢔ lꢅi câu chuyꢑn thú vꢘ vꢂ cꢕu bꢅn tên là

Thꢘnh Cóc: thꢚy giáo nêu ñꢂ bài: "Em hãy tꢍ lꢅi khung cꢍnh làng em vào ban ñêm trăng

sáng và nói lên tình cꢍm cꢒa mình ñꢌi vꢄi quê hương". Cꢕu ta ñã viꢊt mꢓt bài văn trong ñó

có mꢓt câu mà khi thꢚy trꢍ bài cꢍ lꢄp "cưꢏi lăn cưꢏi bò": "Đi khꢨi cây ña Còng mꢓt ñoꢅn

em ñã thꢁy làng em. Ven làng, tiꢅng chó cꢄn như tiꢅng ꢅch kêu" [2, tr. 172]. "Cꢄn" ꢋ ñây

có nghĩa là sꢆa ꢙ mꢓt tiꢊng ñꢘa phương vùng trung du Phú Thꢆ ꢙ nhưng câu văn vꢦn rꢁt "kỳ

dꢘ", bꢋi làm gì có loài chó nào sꢒa ꢃp ꢃp. ꢩy thꢊ nhưng mꢁy tháng sau, nhân ñi xem phim

ꢋ xã bên vꢂ, ñꢞng ꢋ bên này cánh ñꢟng, nhìn vꢂ làng và nghe tiꢊng chó sꢒa, nhà thơ Phꢅm

Tiꢊn Duꢕt mꢄi hiꢔu "Thì ra, nghe xa, tiꢅng chó sꢆa rꢌt giꢇng tiꢅng ꢅch kêu" [2, tr. 173], và

như thꢊ thì câu văn cꢒa Thꢘnh Cóc là có lý. Thꢘnh Cóc ñã tꢤ cꢍm nhꢕn, trꢍi nghiꢑm cꢒa

riêng mình ñꢔ viꢊt câu văn ꢁy. Chꢖ tiꢊc là thꢚy giáo ñã không hiꢔu. Thꢚy ñã phê bình cꢕu

hꢆc trò này.

Nhà thơ Tꢌ Hꢀu có lꢚn nói: "Đꢤng nghĩ rꢛng HS không biꢊt gì cꢍ. Có nhꢀng ñiꢂu các

em cꢍm thꢎ khác vꢄi thꢚy. Phꢍi khác, vì các em là thꢊ hꢑ mꢄi" [1, tr. 77]. Vꢂ ñiꢂu này, nhà

phê bình văn hꢆc Hoài Thanh cũng ñã ñúc kꢊt: "Mꢡi bꢅn ñꢆc ñꢂu có mꢓt cuꢓc sꢌng riêng,

nhꢀng ñiꢂu tꢤng trꢍi riêng và ñꢂu xuꢁt phát tꢤ vꢌn nhꢕn thꢞc, vꢌn tình cꢍm riêng mà tiꢊp

thu và phê phán, nên ý kiꢊn cꢒa bꢅn ñꢆc nꢊu ñưꢈc gꢈi lên ñưꢈc thì thưꢏng rꢁt phong phú"

[4, tr. 1052].

2.4. Giꢎ văn phꢅi là mꢔt giꢎ hꢇc thꢊt thoꢅi mái, HS ñưꢈc GV hưꢐng dꢗn ñꢇc

văn, phát hiꢒn nhꢉng ñiꢌu thú vꢘ cꢋa văn chương, cuꢔc ñꢎi... và sau mꢙi giꢎ

hꢇc lꢄi tiꢏp tꢚc suy nghĩ, tìm tòi rꢛi hình thành thói quen tꢜ hꢇc

Mꢎc ñích cꢒa dꢅy hꢆc TPVC không phꢍi là nhꢛm buꢓc HS nhꢄ nhꢀng ñiꢂu GV dꢅy

mà trưꢄc hꢊt là ñꢔ cho HS say mê vꢄi tác phꢇm, hꢞng thú ñi vào cái thꢊ giꢄi diꢑu kỳ cꢒa

nghꢑ thuꢕt văn chương, ñꢔ cho sꢐ tiꢊp xúc cꢒa các em vꢄi tác phꢇm còn ñꢆng lꢅi ñưꢈc

nhꢀng ꢁn tưꢈng lâu bꢂn, có sꢞc thanh lꢆc và kích thích các em tiꢊp tꢎc suy nghĩ. Nhà thơ

J.Becher ñã tꢤng nói: "Đꢌi vꢄi cái bí mꢕt cꢒa thơ ca, thì phꢍi khám phá nó theo cái kiꢔu

làm sao ñꢔ cái diꢑu kỳ ꢇn trong cái bí mꢕt ꢁy không bꢘ mꢁt ñi mà trái lꢅi, viꢑc khám phá cái

bí mꢕt ꢁy lꢅi càng khiꢊn cho cái bí mꢕt ꢁy tăng thêm sꢞc quyꢊn rũ" [1, tr. 46]. Tꢞc là phꢍi

làm thꢊ nào ñꢔ sau khi nghe giꢍng, HS vꢦn cꢍm thꢁy chưa thoꢍ mãn, vꢦn còn háo hꢞc

muꢌn ñꢆc lꢅi tác phꢇm, vꢦn còn "say sưa suy nghĩ thêm, tìm tòi và hꢆc hꢨi thêm". Muꢌn

vꢕy, "giꢏ giꢍng văn phꢍi trꢋ thành mꢓt giꢏ hꢁp dꢦn, mꢓt giꢏ sôi nꢃi, mꢓt giꢏ rꢁt hꢞng thú

vꢄi HS" (Phꢅm Văn Đꢟng). Tác giꢍ cꢒa Thi nhân Viꢡt Nam cũng tꢤng viꢊt: "ngưꢏi nghiên

cꢞu và cꢍ ngưꢏi giꢍng dꢅy sꢢ phꢅm sai lꢚm lꢄn, có thꢔ nói là phꢅm tꢓi lꢡi nꢊu chúng ta làm

tiêu tan hꢊt mꢆi vꢠ ñꢪp thꢕt cꢒa văn thơ... Chꢄ ñꢔ văn thơ biꢊn thành gánh nꢉng, nhꢁt là ñꢌi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

vꢄi các em" [4, tr. 1038]. Tꢞc là GV phꢍi kiꢊn tꢅo không khí văn hꢆc, sꢐ thoꢍi mái và hꢞng

thú ꢋ HS trong hꢆc văn. HS phꢍi thꢐc sꢐ cꢍm thꢁy niꢈm vui thích cao nhꢌt (cách nói cꢒa

Mác mà Hoài Thanh ñã dꢦn) trong sꢐ hưꢋng thꢎ thꢇm mꢫ. Vꢂ ñiꢂu này, nhà thơ Giang

Nam cũng có suy nghĩ tương tꢐ: "làm thꢊ nào ñꢔ thꢁy hꢆc văn không còn là món nꢈ mà là

mꢓt thú vui"...

Thꢐc tꢊ ñã cho thꢁy, viꢑc dꢦn dꢜt HS phát hiꢑn cái hay, cái ñꢪp cꢒa thơ văn sꢢ tꢅo nên

trong các em niꢂm phꢁn khꢋi, hꢞng thú muꢌn tꢐ mình tiꢊp tꢎc ñꢆc, tiꢊp tꢎc khám phá

nhꢀng cái hay, cái ñꢪp khác cꢒa TPVC. Đꢌi vꢄi nhꢀng giꢏ hꢆc như thꢊ, nhà văn Nguyên

Ngꢆc cho là "mꢓt hꢅnh phúc lꢄn" cꢒa hꢆc trò, bꢋi theo sꢐ nhìn nhꢕn, ñánh giá cꢒa ông, thì

"suꢌt quá trình hꢆc là cꢍ mꢓt cuꢓc ñi tìm, khám phá bꢁt tꢕn, mꢓt cuꢓc phiêu lưu ñꢚy bꢁt

ngꢏ thú vꢘ do tꢐ mình làm chꢒ, nhꢀng chân lý do chính tꢐ mình khám phá ra ꢙ cùng vꢄi và

ñưꢈc sꢐ hꢡ trꢈ cꢒa ngưꢏi bꢅn lꢄn là ngưꢏi thꢚy". Dꢅy như thꢊ thì không chꢖ phát huy ñưꢈc

vai trò chꢒ thꢔ cꢍm thꢎ, bꢅn ñꢆc sáng tꢅo ꢋ HS mà còn tꢅo lꢕp và bꢟi dưꢏng cho các em "ý

chí và khꢍ năng tꢐ hꢆc, niꢂm say mê và khꢍ năng tꢐ khám phá thꢊ giꢄi", ñúng vꢄi tinh thꢚn

cꢒa dꢅy hꢆc văn hiꢑn ñꢅi: Hꢂc văn hôm nay là ñꢏ sꢇng cuꢃc sꢇng mai sau. Trong bꢌi cꢍnh

cꢒa thꢏi ñꢅi "Sꢌng cũng là hꢆc thưꢏng xuyên, hꢆc suꢌt ñꢏi", "Ngưꢏi có hꢆc là ngưꢏi biꢊt

tꢐ hꢆc" thì ñây chính là cái quý giá nhꢁt mà "nhà trưꢏng cho ta".

3. KꢝT LUꢞN

Tuy chꢖ ñꢞng tꢤ góc ñꢓ cꢒa ngưꢏi sáng tác, nhưng bꢛng kinh nghiꢑm và sꢐ am hiꢔu

các quy luꢕt văn hꢆc, các nhà văn, nhà thơ ñã có nhiꢂu ý kiꢊn bꢃ ích ñáng phꢍi lưu tâm vꢂ

vꢁn ñꢂ dꢅy hꢆc TPVC ꢋ nhà trưꢏng phꢃ thông. Nhìn chung, quan ñiꢔm cꢒa nhiꢂu tác giꢍ

văn hꢆc là không ñưꢈc bꢨ qua, hꢅ thꢁp vai trò cꢒa HS ꢙ nhꢀng bꢅn ñꢆc nhà trưꢏng. Theo

cách nhìn nhꢕn này thì ngưꢏi GV giꢨi không chꢖ là ngưꢏi giꢍng văn hay, mà trưꢄc hꢊt phꢍi

là ngưꢏi biꢊt ñꢓng viên, khích lꢑ, lôi cuꢌn HS vào quá trình tìm hiꢔu, khám phá cái hay, cái

ñꢪp cꢒa áng văn, áng thơ mꢓt cách tích cꢐc, sáng tꢅo. Nói cách khác, ngưꢏi GV Ngꢀ văn

lành nghꢂ phꢍi là ngưꢏi biꢊt "môi giꢄi", "ñꢑm ñàn" cho ngưꢏi hꢆc, là ngưꢏi bꢜc nhꢘp cꢚu

ñꢟng cꢍm giꢀa NV và bꢅn ñꢆc HS, ngưꢏi góp phꢚn kiꢊn tꢅo trꢅng thái "cꢓng hưꢋng cꢍm

xúc" trong giꢏ hꢆc tác phꢇm văn hꢆc.

Chính ý kiꢊn cꢒa mꢓt sꢌ NV như trên ñã cung cꢁp thêm cho các nhà phương pháp dꢅy

hꢆc Ngꢀ văn nhꢀng luꢕn cꢞ khoa hꢆc hꢀu ích ñꢔ khꢗng ñꢘnh tư tưꢋng dꢅy hꢆc ñꢆc hiꢔu và

hưꢄng tꢄi viꢑc hình thành năng lꢐc cꢍm thꢎ văn hꢆc sáng tꢅo cho HS.

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016

TÀI LIꢟU THAM KHꢠO

1. Nguyꢥn Duy Bình (1983), Dꢁy văn dꢁy cái hay, cái ñꢢp, Nxb Giáo dꢎc, Hà Nꢓi.

2. Nhiꢂu tác giꢍ (2006), Hꢞi nhꢣ các nhà văn hꢂc văn như thꢅ nào?, Nxb Trꢠ, Thành phꢌ Hꢟ Chí Minh.

3. Nhiꢂu tác giꢍ (2006), Khoa hꢂc giáo dꢖc ñi tìm diꢡn mꢁo mꢔi, Nxb Trꢠ, Thành phꢌ Hꢟ Chí Minh.

4. Hoài Thanh toàn tꢑp (1999), tꢕp 2, Nxb Văn hꢆc.

5. Tꢁp chí Văn hꢂc và tuꢍi trꢛ, sꢌ tháng 1 (131) / 2007, Nxb Giáo dꢎc, Hà Nꢓi.

6. Đꢡ Ngꢆc Thꢌng (2011), Chương trình Ngꢐ văn trong nhà trưꢀng phꢍ thông Viꢡt Nam, Nxb

Giáo dꢎc Viꢑt Nam.

7. Beach R& Marshall J (1991), Response to literature and the teaching of literature, Harcour

Brace Janovich Publisher, Orlando, Florida.

SOME WRITERS’ OPINIONS ON TEACHING LITERATURE

AT SCHOOLS

Abstract: In this article, the author presented the analysis and evaluation of some writers^'

opinions on current situations, methods of teaching literary works and solutions of

promoting students’ creative role in schools. These opinions, which were though given by

some writers, could be considered as scientific arguments asserting the innovation trend

of teaching literature towards developing students’ literary reading capacity.

Keywords: writer, student, reader, creative, innovation, teaching literature, reading

comprehension.

7 trang baolam 21480 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Dạy học văn trong nhà trường từ điểm nhìn của một số nhà văn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

day_hoc_van_trong_nha_truong_tu_diem_nhin_cua_mot_so_nha_van.pdf