Phương thức huyền thoại hóa trong tổ chức cốt truyện của tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương

Download

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

PHƯƠNG THỨC HUYỀN THOẠI HÓA TRONG TỔ CHỨC

CỐT TRUYỆN CỦA TIỂU THUYẾT NGUYỄN BÌNH PHƯƠNG

Nguyễn Thị Thủy¹

TÓM TẮT

Cốt truyện là một trong những phương diện cơ bản của tác phẩm văn xuôi. Vì vậy,

để làm mới thể loại, các nhà văn thường chọn đột phá ở phương diện này. Phương thức

huyền thoại hóa đã tạo nên những điểm khác biệt gì trong cách tổ chức cốt truyện của tiểu

thuyết Nguyễn Bình Phương? Bài viết sẽ làm rõ qua ba nội dung: khai thác, vận dụng

môtip dân gian; sử dụng yếu tố ngẫu nhiên và kết nối mạch truyện bằng yếu tố huyền ảo.

Từ khóa: Nguyễn Bình Phương, phương thức huyền thoại hóa, cốt truyện.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong dòng chảy của văn học Việt Nam đương đại những năm gần đây, tiểu thuyết

thực sự khởi sắc, có những bước chuyển mình mạnh mẽ với những thành tựu mang tính

bước ngoặt cả về lí luận thể loại và thực tiễn sáng tác. Thành công của thể loại tiểu thuyết

đã mang lại cho văn học Việt Nam đương đại một sức sống mới, kích thích sự sáng tạo của

nhà văn trong phản ánh, khám phá và tái hiện hiện thực đời sống và con người, góp phần

đưa văn học Việt Nam hòa nhập vào con đường hiện đại hóa của tiến trình văn học thế giới.

Nguyễn Bình Phương được đánh giá là một trong những cây bút có những thể

nghiệm độc đáo trong cách tân thể loại tiểu thuyết, tác giả tỏ rõ sự “ưu tiên” trong khai

thác và vận dụng yếu tố huyền thoại như phương thức nghệ thuật đắc địa nhất để biểu đạt

nội dung tư tưởng. Phương thức này dường như đã trở thành tư duy nghệ thuật của nhà

văn, tạo nên bầu khí quyển “huyền ảo” trong hầu khắp các tác phẩm của ông và tạo hiệu

quả thẩm mĩ đáng kể. Nguyễn Bình Phương đã chọn phương thức huyền thoại không chỉ

để tái hiện thực tiễn đời sống, mà còn muốn dùng nó để tiếp cận với những hiện tượng

phức tạp trong thế giới tâm linh, vô thức, tiềm thức, những hiện tượng bí ẩn không dễ lí

giải ngay cả với khoa học hiện đại. Sử dụng phương thức huyền thoại, tác phẩm của

Nguyễn Bình Phương trở nên huyền kỳ, thậm chí khó đọc, song, hình như chính điều đó

lại tạo nên sự khác lạ, kích thích trí tưởng tượng, khơi gợi sự tò mò. Với tác phẩm văn

chương nói riêng, tác phẩm nghệ thuật nói chung, đó chính là dấu hiệu của thành công.

Tiểu thuyết của Nguyêñ Bꢀnh Phương thuộc dạng “khó đọc”, một trong những yếu tố

tạo nên sự “khó đọc” ấy chính là phương diện cốt truyện. Có thể nói, phương thức huyền thoại

hóa đã góp phần kiến tạo dạng thức cốt truyện khá mới lạ cho các tác phẩm của cây bút này.

2. NỘI DUNG

̣ ̣

2.1. Khai thác, vân dung môtip dân gian

Mượn môtip dân gian để tạo dựng cốt truyện hiện đại không phải chỉ Nguyên

Bꢀnh

Phương, người đọc đã bắt gặp sự “vay mượn” này trong một số tác phẩm trước đó, như: môtip

¹Trường Trung học phổ thông Lý Thường Kiệt, thành phố Thanh Hóa; Email: nguyenthuy240483@gmail.com

144

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

“hóa thân” trong Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, motip “tiền kiếp - hậu kiếp” trong Giàn Thiêu

của Võ Thị Hảo, môtip “báo mộng” trong Cõi người rung chuông tận thế của Hồ Anh Thái…

Nguyễn Bình Phương cũng đã lựa chọn cách thức này để thử thách ngòi bút và

dường như “vận may” đã mỉm cười. Đoc Nguyêñ Bꢀnh Phương, cái cảm giác vưa la, vưa

̀ ̀

quen, vưa mang hơi thơ cua cuôc

sô

ng hiên

tai

, lai

n tai

luôn đan xen, trôn lân

gian đa “sống dậy” tham gia vào mạch sự kiện, tao nên sắc thái huyê

vưa gơi

nhă

c lai

qua khư vơi nhưng gꢀ

đa thanh khuôn mâu

trong sang tac dân gian, tô

trong y thưc côn

g đô

ng. Ở đo, yê

u tô

huyê

n thoai

va yê

u tô

hiên

thưc

và có lẽ cac môtip trong văn hoc

dân

n ảo, tao

nên không

khí thưc

vê vơi côi

va hư cho cô

t truyên

n văn hoc dân tôc

Môtip giâc mơ:“Giâc mơ” là môtip khá quen thuôc

phương thức “giấc mơ”, tác giả dân gian tạo ra canh cưa dân

. Tꢀm hiêu nhưng môtip nay giup ta hiêu hơn con đương quay

nguô

̣ ̣ ̣

va ban lꢀnh sang tao cua ngươi nghê sꢀ.

̉ ̉

̀ ́ ̀

̃ ̃

trong văn hoc

dân gian. Sử dụng

con ngươi vao thế giơi tâm

̀ ̀ ́

linh, hoặc qua đó, bôc

dân gian luôn xuât hiên

chang Lang Liêu cần cù, chân thực nă

lô

mơ ước, khat khao, môn

g tương của con người. Trong văn hoc

nhưng “giâ

c mơ - bao môn

g” mách bảo điều gì đó. Chẳng hạn,

m mông thấy thần chꢀ bao cach lam banh lễ Tiên

́ ̀ ́

vương, chàng nghe theo nên vật phẩm của chàng được vua cha ưng ý và từ đó món bánh

Lang Liêu được chọn lam lễ vât

tê

Trơi, Đâ

t (Sư

tꢀch Banh chưng, banh dày). Môtip thâ

linh báo mộng, giup đơ này khá phô biê

n trong truyê

c mơ - bao môn

n thuyê

t, cô tꢀch... Các nhà văn trung

đai

đã sử dụng khá rộng rãi môtip “giâ

g” này trong các thể loại chí quái,

truyền kỳ như một phương thức nghệ thuật giàu tính biểu cảm.

Giâ

biêu tương giâ

tiêm thưc, vô thưc con ngươi kho nă

c mơ chꢀnh la ban thê cua vô thưc. Nê

u như biêu tươn

̣ ̣ ̣ ̣ ̣

g khac hoat đông đôc lâp thꢀ

c mơ la môt

biêu tươn

g vô cung phưc tap, không phai chꢀ vꢀ no gă

m bă

n vơi vung

t đươc

ma con la vꢀ đê că

t nghꢀa, giai thꢀch giâ

mơ, ngươi ta phai thông qua cac biêu tươn

g khac - cac biêu tươn

g xuâ

t tâm hô

trong đơi sống cua hầu khắp

t hiên

trong giâ

̀n cua con ngươi.

c mơ.

Như vây

, giâ

c mơ noi lên sư

thât

vê

nhưng bꢀ ân trong goc khuâ

Bꢀnh Phương, giâ

Trong sáng tac cua Nguyên

c mơ ân hiên

các nhân vât

ẩn ức được ký thác trong giấc mơ hoặc là mong muốn chạy trốn, thoát khỏi hiện thực cuộc

sống đang đè nặng, hoặc để thoa man duc vong không được đáp ứng, hoặc bộc lộ mơ ước khắc

c mơ tác giả có cơ hội đề cập đến nhiều thứ, thế giới nội tâm, tính cách,

tâm hồn nhân vật và đời sống xã hội được ánh xạ qua nội tâm ấy. Mượn lời nhân vật trong tác

phẩm, tác giả cho rằng, cái gì đến trong giấc mơ là “thật” nhất, “giưa giâc mơ ngươi ta không

. Nhân vât

luôn châ

p chơi giưa hai bơ thực - ao, vây vung giữa thực và mơ, những

khoải nào đó... Qua giâ

̣ ̣

cheo lai đươc mꢀnh. Mơ la buông tha pho măc…”. Như vậy, có thể nói, Nguyễn Bình Phương

̀ ́

đã sử dụng môtip “giấc mơ” như là cách để tiếp cận và tái hiện thế giới hiện thực xô bồ, phức

tạp, đa chiều, hỗn độn, phi hệ thống, phi nguyên tắc, phi trật tự, không thể quy kết, xếp đặt theo

ý muốn chủ quan của con người. “Giấc mơ” trở thành thành tố cơ bản tham gia cấu trúc, tổ

chức cốt truyện trong tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương. Trong Thoạt kỳ thuy, tác giả cố tình

thống kê giấc mơ trong phần phu chu: Tꢀnh (7 lần) va Hiền (4 lần), bà Liên, mụ điên,

́ ̀

Hưng (1 lần). Trong Người đi vắng (20 lần): Nhân vật Hoàn (4 lần), ông Điều (2 lần), cụ

Điều, Thắng, Sơn, Kỉ, ông Khánh, Cương, Nam… (1 lần); Những đứa trẻ chết già (12 lần),

trong đó Ông (4 lần), cụ Trường (2 lần), bố ông, Chí, chị Cải, Hải, Loan (1 lần); Trí nhớ suy

tàn (4 lần), trong đó Em (3 lần), Hoài (1 lần); Ngồi (25 lần), trong đó Khẩn (15 lần), Thúy,

người đàn bà bán khoai (2 lần), Minh, Xuân, Nhung, người lính, bố mẹ Quân (1 lần).

145

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

̣ ̣

̃ Bꢀnh Phương thât kiêm lơi, không bꢀnh phâm hay dẫn giai,

̀ ̀

Khi mô ta giâ

c mơ, Nguyên

tuyêt

thanh đươc

hꢀnh anh hô

đô

i tôn tron

lăp ghep môt

n loan

g ngôn ngư riêng cua giấc mơ: thương thương đo la nhưng hꢀnh anh, âm

cach phi lꢀ. Chẳng hạn, những giấc mơ của nhân vật Tính là là những

, điên dai

. Trạng thái “mơ” đến với Tính mọi nơi, mọi lúc, mơ ban đêm và

mơ cả ban ngày, mơ lúc đưng và mơ lúc ngồi. Giấc mơ còn chồng giấc mơ: “Trong giâ

c mơ

cua Tꢀnh, Hiê

n đang ngu mơ thâ

y hai con bo

ngưa

că

n nhau” [6; tr.40-51]. Mạch truyện của

Thoạt kỳ thủy được dẫn dắt bởi những giấc mơ, từ những giấc mơ của nhân vật Tính đến

những giấc mơ của nhân vật Hiền. Đó là giấc mơ bộc lộ tâm sự của người con gái lấy phải

người chồng không bình thường. Hiền khao khát một hạnh phúc, thậm chí những khát khao

bản năng thôi, Hiền cũng không có được. Vì thế giấc mơ ân ái khiến Hiền thổn thức.

Trong Trꢀ nhơ suy tan mạch truyện cũng được dẫn dắt bởi giấc mơ của nhân vật

xưng “em”, nhân vật Vũ, nhân vật Hoài. Nhận vật xưng “em” thú nhận, lúc nào “Mi mắt

cư dꢀp lai

, sâm tô

gian. Đi trong giâc ngu, khe khang ꢀt đun

mông như “đang đi can

Cu Trương trong Nhưng đưa tre chê

h và cu

i nhưng canh hoa cung dꢀp lai

như thê

”. “Em” cứ thế, măc

h nhưng lan sương mong, mau săc khoan hoa nha nhăn

. Ngu cung hoa cho du khac thơi

g cham

nhiên chꢀm vao giâ

” [3; tr.15].

c mơ như sự chỉ bảo của định

c mơ mách bao. Cả dòng họ ấy sống và làm

́t gia mơ những giấ

mên

luôn lam theo nhưng gꢀ ma giâ

việc, lo toan và ước vọng theo những giấc mơ mà cụ trưởng họ mơ thấy. Cả một dòng họ

sống theo những giấc mơ.

Trong tiêu thuyê

vật Khẩn, giâc mơ cũng đê

quá khứ và cả thực tại được tái hiện.

Giâc mơ trong Ngươi đi văng mách bảo những linh cảm và mạch linh cảm này chi

phối toàn bộ cốt truyện. Như vây, “giâc mơ” đóng vai trò quan trọng, nếu không nói là

nhân tố chính trong tạo dựng và kết nối mạch truyện ở tiêu thuyê

Giấc mơ như môt am dụ nghê thuât độc đáo tạo nên sự tò mò bí ẩn với người đọc.

Môtip luân hồi: Nếu môtip giấc mơ xuất hiện hầu khắp các cốt truyện thì motip tái

sinh, luân hồi tuy xuất hiện ít hơn nhưng cũng tham gia đáng kể trong việc dẫn dắt mạch

truyện khiến tác phẩm của Nguyễn Bình Phương trở nên hấp dẫn.

t Ngô

̀i, mạch truyện cũng được dẫn dắt bởi những giấc mơ của nhân

̉ ̉

́t kê thơi gian va đia điêm. Qua những giấc mơ,

̀ ̀

n vơi nhân vật bâ

t Nguyêñ Bꢀnh Phương.

Quan niệm về sự “tái sinh” gắn liền với thuyê

nghꢀa là “tai thê”, là “trơ lai sông ơ kiếp khác sau khi chê

giáo quan niệm, chu kꢀ đơi ngươi đươc

la banh xe sinh tư, cư quay quay mai đưa con ngươi tư kiê

không bao giơ dưng lai

̣ ̣

́t luân hồi cua đao Phât. Tai sinh co y

́ ́ ́

́t” nên gọi là “kiếp khác”. Phật

tươn

g trưng bă

ng môt

banh xe luân hô

i, hay con

goi

p nay sang kiê

p khac chư

. Chê

t rô

i lai

tai sinh, rô

i lai

chê

t, mai mai muôn đơi như van

vât

đa

đươc

chiu

tao

anh hương cua chuô

hoa sinh ra trong coi đơi nay. Motip tai sinh, luân hồi trong truyên

cô tꢀch ꢀt nhiê

i chuyên

tiê

̣ ̣ ̣ ̣

hoa nên chung chuyên tai nhiều hơn nhưng tâp tuc va nhưng quan niêm xa hôi cua

̃ ̀ ̃ ̃

̣ ̣

̀n thân (Jakata) cua đưc Phât. Tuy nhiên, do đa đươc

́ ̃

thê

tuc

quâ

n chúng nhân dân thơi xưa.

Nguyên

Bꢀnh Phương khai thác motip luân hồi trong sang tac dươi nhiê

u dang thưc

khac nhau. Đo la sư

hoa kiê

p râ

t hoa thân trong kiêp sô

̣ ̣

ng gang tay, chỗ rach ấy ap vao thân cây, cung đung chỗ vo bi

́ ̀ ̃ ́

t kꢀ la

cua cac nhân vât

. Lao Han

g trong Nhưng đưa tre chết

gia khi chê

́ng cua cai cây: “Lao đa chết. Khi gơ lao ra, ngươi ta thấy

́ ̃ ̃ ̃ ̃ ̀

ngưc

lao co vê

t rac

h rôn

g bă

146

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

rac

h môt

vê

t tương tư.

ng đâ

[4; tr.54]. Hay cai chê

Tư thân cây chô

rac

h, ưa ra môt

dong nhưa

đo bâ

m, đăc

n, xanh dân như la cây gia…”

t ngươi moc đây toc, không ai nhân

n âm phu nhau nat. Trên lưng lao

quanh. Khi đăt

lao Hang xuô

t, ngươi ta phat hiên ra ngươi lao cư xanh dâ

t râ

t la

kꢀ cua lao Biê

n: “lao chê

măt

lao nưa vꢀ toc đa phu kꢀn. Tay lao nă

m chăt

môt

bo tiê

chi chꢀt nhưng vê

hương cua F.Kafka, nhân vât

gia đꢀnh, vơi thê

t cu meo…” [4; tr.113]. Dương như Nguyê

n Bꢀnh Phương đa chiu

anh

cua Kafka đa biê

n thanh con bo

không lô

, că

t đưt quan hê

vơi

giơi bên ngoai (Hoa thân). Qua đo Kafka đa chꢀ ra cai vô lꢀ cua cuôc

sô

ng,

̣ ̣

con ngươi không thê hoa nhâp vơi thế giơi xung quanh đê cuối cung biến thanh con vât.

́ ́ ̀ ̀

Co thê xem môtip hoa thân không hê

xa la

trong văn chương. Chung ta đa biê

t tơi sư

hoa thân ngươi - cho, cho - ngươi tao

nên nhưng am gơi

lơn vê

kiê

p ngươi (truyên

ngă

́n

Đôi măt

Tư Lâp); sư

tach ra khoi thê

cua Nguyên

Vꢀnh Nguyên); sư

hoa thân ngươi - meo (Chuyê

n bô

hanh cua Ngô

hoa thân cua vi

Samon va công chua Nguyên Nhung thanh con chim hac

trong chô

nhằm

giơi ô troc

n triê

u trâ

n cua vua cha (Chim hac

đen - Ha Khanh

Linh); đăc

tao nên nhưng nhân

thanh con bo khoang đen, khiê

biêt

la trong Phiên chơ Giat cua Nguyê

n Minh Châu, sư

hoa thân ngươi - bo đa

thưc sâu xa vê

cuôc

n đôc gia suy tư sâu thăm vê

g thưc khac cua sư tai sinh trong tiêu thuyê

sống. Trong giấc mơ khung khiếp, lao Khung hoa

̃ ́ ́

thân phân

t Nguyên Bꢀnh Phương la triê

ng sau khi bi tai nan

p cua mꢀnh. Tư đo Hoan đi theo bong dang tiê ́p. Hoan cô

ngươi nông dân…

Môt

duyên nghiêp

thưc va hoa thân vao tiê

dan

. Nhân vât

n kiê

p trươc Hoan môt mꢀnh đô

́t lꢀ

Hoan trong Ngươi đi vă

chꢀm vao trong vô

n kiê

đơn, lac long. Kiê

́i diên vơi cuôc đơi song gio nên hiên tai Hoan

̣ ̣ ̣

cung đơn đôc giưa đương đơi: “Hoan nhân ra mꢀnh không co mu đơ (…) con be ấy tư khi

̃ ̀ ̀ ̀ ́ ̃ ́ ̀

sinh ra đa râ

t cô đơn. Giơ no ngô

i kia, vân

n cuôc sông hiên

ng cua cô. Bơi thê sư hoa thân vao tiê

y nghꢀa đꢀch thưc

môt

mꢀnh chiu

đưn

. Cô đang sô

n kiêp la cach ma Hoan tꢀm lai

ng.

n Vô Thanh trong tiêu thuyêt Nhưng đưa tre chê

g nhân

̃ nai” [1; tr.232]. Hoan

ng nhưng co le đo không

chꢀm vao vô thưc đê chay

trô

tai

phai la cuôc

số

con

ngươi cua mꢀnh, tꢀm lai

̣ ̣

cua cuôc số

Nhân vât

nhân vât Hai. Cuôc

đươc. Ngôi lang cua Ông cung co nhưng sư kiên la lung vơi lang Phan nơi Hai sinh sô

Ông ơ phâ

t gia chꢀnh la

đơi cua Ông va Hai co nhưng điêm giô

ng nhau đê

n nô

i kho tach bac

ng;

u Ông thuôc vê

. Phai chăng đây la

hoan canh xuâ

t thân cua Ông cung giô

ng như cuôc

đơi cua Hai… Chꢀ co điê

thê

cach ma Nguyên

giơi cua hư vô, huyê

n ao, con Hai la con ngươi cua cuôc

sô

ng thưc

n mang, xô bô

thưa cac môtip dân gian môt cach

Bꢀnh Phương muô

n cân bă

ng cuôc

p thu, kê

chu y cua ngươi đoc

sô

ng đâ

y nhưng hô

̀ nay?

Như vây

linh hoat

, Nguyê

n Bꢀnh Phương đa tiê

, sang tao

. Nha văn hương sư

đê

̣ ̣

́n môt thế giơi la lung, đi

́ ̀

ngoai chuân mưc

chưng mưc

hiên

, kinh nghiêm

t đinh, Nguyên Bꢀnh Phương đang viê

- lung linh, huyên ao nhưng vâ

vô

n co nhưng vân

co net gꢀ đo thân quen. Trên môt

sô

́p nhưng câu chuyên cô tꢀch cho

nhâ

t tiê

tai

̃n rất đơi thương...

2.2. Khai thac yêu tô ngâu nhiên

Trong đơi sô

ng tâm thưc cua con ngươi, cai ngâu

nhiên gă

n liê

̀n vơi triết lꢀ về sư

may rui, phuc hoa

thơi cơ vân

hôi

. Ngươi Trung Quô

c co câu: Hoa

vô đơn chꢀ, phuc bất

trung lai, Tai ông thâ

t ma… Ngươi Viêt

Nam lai

co câu: May hơn khôn, Meo mu vơ phai

́ ̀ ̀ ́

ca ran, Ngươi tꢀnh không bă

ng trơi tꢀnh… Ngươi phương Đông gâ

n gui vơi cai ngâu

nhiên,

147

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

coi đo như la môt

pham

tru thuôc

sô

, hiên

xay ra mang tꢀnh bâ

phân

tương khiê

t ngơ.

ca nhân trong đơi thương. Thưc

tê

cuộc sống

cung môt

thương nay sinh nhưng sư

viêc

n con ngươi không lꢀ giai đươc

luc, khi đo moi

sư

u khoa hoc

chung va văn hoc noi riêng lai

Nê

phai “đâ

u hang”, “bâ

t lưc

” trươc nhưng ngâ

u nhiên thꢀ nghê

thuât

noi

mang/chưa, dung nap

đê no trơ thanh đô

i tươn

ng dươi anh sang thâm my. Thưc tế sang tac va

́ ́ ̀

g co sư mênh

quan tron

g trong sư

nghiên cưu văn hoc

kham pha nhân

thưc đơi sô

cung như nghê

thuât

, khai niêm

cai ngâ

u nhiên đa đươc

đê

vao nguyên tắc khai

̀ câp đến ơ rất

nhiê

u goc đô.

chon

Văn hoc

Tuy nhiên, tuy thuôc

vao phương phap sang tac, tuy thuôc

quat, lưa

ma pham

tru nay vân

đai

dun

̣ ̣ ̣

g ơ môt trao lưu, khuynh hương môt cach khac nhau.

̀ ́ ́ ́

hâu

hiên

xem cai ngâu

nhiên môt

măt

hiên

vưa co ve tư

no râ

t gâ

̣ ̣

̀n vơi cai kꢀ la, kꢀ ao, đươm

́ ́

̀ ̀

môt

să

c thai bꢀ ân, siêu nhiên nhưng măt

khac no lai

diên ra hꢀnh thưc râ

t cu

thưc

phai ưc đoan ca lꢀ

thê, hiên

nhiên. Cai ngâu

nhiên vưa co ve siêu nhiên lai

nhiên, vưa hiên

, lai vưa

tươn

trꢀ lân

g trưng. Bơi thê

, no tao

nên trong đôc

gia sư

kho hiêu, mơ hô

buôc

niê

nhiên, không ai dư liêu

n nhân vât hiên lên như nhưng manh vơ cua sô

cua sô phân, la tro chơi đin

, đa dan

chon, tai điê

Bꢀnh Phương la nha văn luôn chu tron

tâm linh, logic lâ

nha văn hâu hiên đai coi cuôc

m kiêm soat cua chꢀnh tac gia, khiê

m say mê kham pha. Cac

đơi la sư

ngâu

̣ ̣ ̣

đươc. Đôi khi no vươt

khoi tâ

phân

. Noi cach khac, no như la sư

nhiên cua sô

să

p đăt

t vô han

sꢀ phai co kha năng lưa

h mên

, vô trât tư

nhay

qua cac yê

h, tro đua ngâũ

kiê

p con ngươi… Tꢀnh châ

g, hô

n đôn

cua cai ngâũ

cam tinh tế.

nhiên đoi hoi ngươi nghê

u khiên va sư

Nguyên

g khai thac hiêu

u tố ngâũ

nhiên. Thông qua đo, nha văn gưi gă

m nhưng khat khao chay bong vê

sư

kiếm tꢀm cai

quyê

thê

đi vă

hiên

n lưc

giơi đâ

ng, sư

vô biên, hong kiêm soat cho đươc

sư

t chưa bao điêu nghiêt

n đươc xem la môt

ng trâm trâ

thăng bă

nga nay. Trong tiêu thuyết Ngươi

̀ng nơi tâm hồn con ngươi trong

y hô

n mang, bê

tă

c châ

kiên đao mong xây nha cua cu

Điê

yê

quanh hô

c đo đu đê Ky nhꢀn thấy

u tô

́ ngẫu nhiên. No

mong lam măt đất

lên vơi hꢀnh anh ghê rơn

rung lên bă

dươi hô mong đung chô

lơp da đen nhă

thương cua hang loat

, ma quai: “Tiê

m chay

n vao da thit

Ky tê tê. Chơp nhoang lên, khoanh khă

tay thơ

vưa bô cuô

c xuô

ng, môt

u mô

(trong môt tꢀnh huống kho hiêu); Sơn chế

cai boc

lung nhung trô

n bao nhiêu biê

i lên vơi

n mau đâ

t set” [1; tr.327]. Đo cung la đâ

i dân

đê

n cô

bâ

sô

phân

: Hoan găp

tai nan

(do sư

thôi thuc cua ban tay vô hꢀnh); ông Khanh mâ

t trꢀ (như bi

ai đo lâ

́ ̀ ̃

y că

p linh hô

n);

Cương điên loan

(sư

tra gia nghiêt

nga cho cuôc

tꢀnh vun

g trôm

thanh than. Hay noi đung hơn ho không

vơi Hoan)… Nhưng linh

hô

đươc

cua môt

n ngươi sô

ng va chê

t đê

u không tꢀm thâ

y sư

ma luôn co sư hiên

ng, Hoan, Cương, Phươn

số

ng tron

lưc lươn

nhân cua tro chơi sô

Cuôc

ven

vơi thưc

tai

diên

cua qua khư, sư

đe nen, am anh

g vô hꢀnh kho nă

m bă

t. Thă

nhiên.

Trương trong Nhưng đưa tre chê

g, Yê

n, Thư đê

u la

nan

phân

, cua cai ngâu

đơi cu

t gia cung do hàng loạt cai ngâ

u nhiên

sắp đặt. Giâ

c mơ chính là yếu tố ngẫu nhiên và yếu tố này làm nên đin

h mên

h, số phận,

thậm chí chi phối cả tính cách nhân vật. Một cụ Trường đang là ngươi hoan toan tꢀnh tao

phai gia vơ hâ

cùng dòng họ. Cái ngẫu nhiên mang thê

trong viêc h đươc

mach truyên phat triên theo nhiều chiều hương khac nhau.

p, điên, phai châ

p nhân

nuôi con ngươi khac, thậm chí chấp nhận lấy vợ

lưc

siêu nhiên bꢀ ân đa khiê

n nhân vât

bâ

t lưc

kiêm soat cac tiê

n trꢀnh, không đoan đin

sô

phân

. Tư đo gop phân dân

dă

148

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

Trong tiêu thuyê

. Viêc manh vai đôt

trong tay Thuy chưa đưn

t Ngô

nhiên hiên

g quan niêm

n vơi hai ngươi phu nư khi ban thân ho

i xuâ

t hiên

diên

cua nha văn vê

chi tiê

t manh vai kꢀ bꢀ như môt

am anh đô

i vơi ngươi

đoc

trong căn phong cua Minh va hang cuc vô cơ nă

han

găp

ng chung đa không con măn nồng như trươc.

h phuc, vê

tꢀnh yêu. Nhưng đô

vât

̣ ̣

rắc rối về măt tꢀnh cam. Tꢀnh yêu

dung di

nay đê

giưa Khân va Minh sau môt

thơi gian don

vê

sô

Chꢀnh luc nay manh vai hiên

ra trươc mă

t Minh - sau nay cô đi may thanh ao. Va gâ

n như

Nguyê

hoa “trao” cho hai ngươi đan ba bât han

i hai phân ao

. Vơi Minh - ngươi thiê

đô

ng thơi sau chiê

c cuc “rơi” vao tay Thuy. Hai bô

phân

cua môt

chiê

c ao đươc

̃n

Bꢀnh Phương mươn

quyê

đương tꢀnh duyên. Ngâm môt

ng nhât, va la ngu

hang cuc - đo la thông điêp

n năng siêu nhiên cua tao

chut chung ta se thâ

y hang cuc la nhân tô

m ơ hai nhân vât

kê

t nô

thành môt

thê thô

y tac gia gưi gă

́u

tꢀnh yêu phai co nhưng nhân tô

vun trô ng không

u manh vai - đo la lơi nhắn nhu khi tꢀnh yêu ra đi thꢀ

̀ ̀

ng, gă

n kê

t, bă

no se tư

tan vơ. Vơi Thuy - ngươi thiê

̣ ̣ ̣

hay mau chong đưng dây lam lai tư đầu. Nhưng thông điêp không mơi nhưng vâñ hấp dâñ

̀ ̀ ̃ ́

nhơ phương tiên

chuyên tai â

n tươn

g... Hay sô

liêu đươc

trôi theo dong kꢀ ưc miên man vơi nhưng kꢀ niêm

xuâ

chuyên mac

mac keo dai hang mâ

phân

cua Khân la môt

chuô

t hiên trong giâ

ngay thang hanh

̃i nhưng ngâũ

nhiên. Đôi khi chꢀnh Khân cung không dư

. Mô

i khi Kim xuâ

́c mơ

thꢀ cuôc

đơi Khân lai

phuc bên Kim. Rô

̣ ̣

́t hiên cua vi phap sư gia trong cơn mơ cua Khân tung hoanh vơi

̉ ̉

́ ̀ ̀ ́

i sư

nhưng trân

môt

bay lươn

đô

bat quat lai

h truyên

y thê

thanh chư Niêu cung net ve nguêch ngoac trong tơ giấy ai đo vô hꢀnh gưi cho

̀ ́

sang môt

̣ ̣ ̣

hương khac. Ngươi đoc đươc trơ về

́ ́ ̀

thơi binh thư trân

kꢀ trươc. Hay hꢀnh anh mươi tam con rắn

hơp

́t truyên phat triên theo nhiều hương, tac

́ ́ ́

Khân la nhưng yê

phâm trơ thanh nhưng manh vơ… Va đo la sư

u tô

kꢀ ao bâ

t ngơ đưa đê

n, đây cô

hâp dẫn cua tiêu thuyết Nguyêñ Bꢀnh Phương.

2.3. Kết nối mạch truyện băng yếu tố huyên ảo

Sử dụng yếu tố huyên ảo, một yếu tố liên quan đến cái siêu hꢀnh, bꢀ ân cua thế giới

siêu nhiên - yếu tố ma không phai luc nao cũng có thể giai thꢀch bă

ng logic khoa hoc

để

kết nối mạch truyện có thể coi là thế mạnh của bút pháp Nguyễn Bình Phương.

Tư duy huyê

đꢀch nhât đinh. Vơi kiêu tư duy nay ban đâ

thông thương. Nhưng khi ngươi ta không con quan tâm nhiê

n thoai

cho phep tac gia tô chưc cac sư

viêc

, sư

vât

p nhân

u đên trât

vât, sư viêc

n sang tac theo mac

nhă

m biêu đat

y đô

muc

u ngươi đoc kho châ

̣ ̣

bơi no ngươc

vơi trât

tư

lai hương sư

y ro trong thưc

tư

y nưa

thꢀ ho

châ

p nhân

tê sang tac văn hoc

n tꢀnh. Bao giơ tac phâm cung la môt

cua mꢀnh tơi sư

băm nat, vun

manh cua sư

. Điê

nay thâ

truyên

, cac tac gia trươc 1975 vâ

tuyê

sư

thô

ng nhâ

t cao đô

tư chi tiê

t, nhân vât

cây but đương đai

không gian, thơi gian, mơ đâ

u, kê

t thuc. Nguyê

đương biên, rao can đê tao

n Bꢀnh Phương va môt

sô

đa pha tung moi

ra sư

tư

do tô

i đa cho tac phâm. Mac

h truyên

. Cac biên cô, sư

Bꢀnh

trong tiêu thuyê

kiên đươc xâu chuô

Phương mang đâm ve huyê

t Nguyê

n Bꢀnh Phương vꢀ thê

ng tư duy huyê

đan xen, moc nô

i chă

ng chit

i bă

n thoai

. Cho nên, tac phâm cua Nguyên

n ao, hư vô.

Tiêu thuyê

(mang tên goi Vô thanh) kê vê

trên môt chiêc xe trâu va ban thân ho

nhau trên chiê

t Nhưng đưa tre chê

t gia đươc

xây dưn

g bơi hai mac

h truyên

̣ ̣ ̣

. Môt mach

cuôc

hanh trꢀnh không co điêm khơi đâ

u cua bôn con ngươi

không hê

co liên quan đê

n nhau. Ho

cung ngô

i vơi

c xe châm

chap

va mô

i ngươi hương tơi môt

thê

giơi. Dong suy tương cua

149

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

̣ ̣ ̣

thê hiên ro net nhất vơi nhưng bi kich đơn đau nhiều khi không thê lꢀ

̃ ́ ́ ̃ ́

nhân vât

“ông” đươc

giai trong cuôc

đơi. Ba ngươi đan ông con lai

đươc

hiên

n con ngươi đồng hanh nhưng không

lên qua lơi thoai rơi rac, đưt nối va

hâ

u như không hê

muc đꢀch đê

n con ngươi ta như bươc vao môt

đươc

tai hiên

dong suy tương. Bô

co môt

n cu

thê nao, cac lơi thoai

rơi rac

, đan xen vơi hꢀnh anh cua qua khư

khiê

“ma trân

”.

Môt

mac

h đươc

khu biêt

bơi cac chương: la câu chuyên

vê

lang Phan vơi nhưng

cuôc

đơi, tꢀnh cach meo mo: Trương hâ

p, Cung rô

gia đꢀnh Trương hâp. Tâ

bꢀ ân se đươc mơ khi sao chôi, con Nghê va ba cai chêt đê

, Sinh lun, Bao mu… xoay quanh hai

truc nhân vât

: Ông Trꢀnh va đai

t ca bon

̣ ̣

hương tơi môt kho bau

́ ́ ́

n cung môt luc. Ơ đo hâ

u như

không con nhưng cư chꢀ âu yê

m, nhưng lơi noi ân tꢀnh, thiên

cam. Dương như chung sinh

ra chꢀ la đê đe nen, tranh gianh lâ

n nhau.

Thoat

n cuôi tac phâm hai mac

môt qua đô

bên no

nhꢀn, ta co cam tương hai mac

h truyên

môt môi. Tâ

n sau đo thôc thao, cây cô

không co liên hê

vơi nhau. Nhưng

đê

h đa quy vê

t ca cac nhân vât

đa găp

nhau trên

i: “ Gio man

h dâ

i nga rap

xuô

ng. Bâ

u trơi nghiêng

nga bên kia. Nươc sông Linh Nham bô

c khoi ngun ngut song vô

vao chân câ

oam oap” [4; tr.288]. Thꢀ ra cac biê

n cô

́ trong cuôc đơi cac nhân vât đa đươc xâu chuỗ

̣ ̣ ̣

̀ ́ ̃

thưc

hiên

nhưng hanh trꢀnh cuô

i cung chꢀ đê kê

t liê

̃u, thanh toan, tra nơ ̃ nhau. Gần

lân

hai mươi con ngươi găp

nhau trong môt

man hai kich do chꢀnh ho

tao

nên. Đo cung la cach

ma Nguyê

n Bꢀnh Phương tao

ra đê ngươi đoc

co môt

sân chơi rôn

y côt truyên cua tưng mac

y cam giac vê hiên thưc

đan xen. Môt

g rai trong viêc

tiê

p nhân

tac phâm. Ngươi đoc

co thê “nhay coc” đê tꢀm thâ

h hoăc

đoc tư

đô nat.

đâ

u đê

n cuô

i đan xen cac mac

h đê tꢀm thâ

̣ ̣

lich sư kê

Tac phâm Ngươi đi vă

ng lai

Cân ơ Thai Nguyên, môt

ng; môt mac

h nho) cam xuc cua cac nhân vât

̀ ́

co nhiê

u mac

h truyên

mac

h la nhưng lơi noi chuyên

mac

h truyên

nhưng biên cô

n ma (va ơ mach nay chia

vê

cuôc

đơi nôi dây

cua Đôi

h truyên

kê vê

́ (đầy bꢀ

ân) trong gia đꢀnh Thă

cua hô

thanh nhiê

u mac

ma tac gia tao

ra nhă

m soi chiê

u sư

viêc

cac goc đô,

điêm nhꢀn khac nhau. Đăc

biêt

la cac biê

, ông Chanh mâ

n cô

trong gia đꢀnh Thă

ng vơi môt

loat

lưc

cac

rui ro mang đê

n: Sơn chê

t, Hoan tai nan

t trꢀ… Dương như co môt thê

vô

hꢀnh nao đo cư am anh, dâ

n dă

t cuôc

đơi cac nhân vât

ma ta không thê lꢀ giai đươc

. Cac thanh

viên trong gia đꢀnh Thă

ng luôn bi

am anh bơi câu chuyên

n con Hoan du trong vô thưc cung thâ

cua Lâm Chân Nhu, cu

Điên, ông

Điê

u thương xuyên nghꢀ vê

Đôi

Câ

p thoang bong dang

cua công chua Diên Bꢀnh. Co le Ngươi đi vă

ng đa tao

đươc

̣ ̣

nhiều hưng thu cho ngươi đoc, bơi

́ ́ ̀

cang đoc

thꢀ đôc

gia cang cô

n hiên

gă

ng tꢀm mô

nay. Nguyên

i liên hê

Bꢀnh Phương đa tao

biên chưng giưa nhưng con ngươi thuôc về

̀u goc quay, nhiều điêm

ca thơi qua khư lâ

tai

ra nhiê

nhꢀn soi chiê

u đê tao ra cach nhꢀn đa chiê

u vê

cua no. Đo con la nhưng gꢀ khac không thê goi thanh tên, la nhưng gꢀ ân sâu

̀ ̀ ̃

cuôc sô

ng. Cuôc sông không phai bao giơ cung

lô

ra ơ bê

măt

dươi tâ

đôc

ng tâng lơp lơp nhưng sư

kiên

. Va ngươi đoc

, biê

n cô lô

̣ ̣

́. Nha văn đa tao ra cho mꢀnh môt ́i đi vô cung

̀ ̃ ̀

đao đê đê

n vơi hiên

thưc

giư vai tro quan trong trong viêc kham pha, boc

tach cac lơp nghꢀa cua tac phâm.

̣ ̣

tô chưc cốt truyên ơ

Co thê noi, sư

chi phô

i cua phương thưc huyê

n thoai

đê

t đin

gia. Tuy cach tô chưc cô

n viêc

tiêu thuyê

t Nguyên

Bꢀnh Phương đa đem đê

n hiêu

qua nhâ

h. Cac tac phâm trơ nên

huyên ao, kꢀ la,

kꢀch thꢀch sư

kham pha cua đôc

t truyên

nay

không phai nha văn la ngươi đâ

u tiên khai pha, song ông cung đem đê

n nhưng mơi me,

đôc

đao nhâ

t đin

h, gop phâ

n đong gop vao qua trꢀnh cach tân tiêu thuyê

t Viêt Nam đương

đai, đưa tiêu thuyê

t Viêt

Nam gâ

n hơn vơi trao lưu văn hoc

hâu

hiên

đai

thê giơi.

150

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 52.2020

3. KẾT LUẬN

Dõi theo hành trình sáng tác của nhà văn, các tiểu thuyết có sự thống nhất, kế thừa

nhau nhưng lại có những nét độc đáo của riêng mình. Phương thức huyền thoại hóa đã tạo

ra cái nhìn đa diện, nhiều chiều về thế giới không chỉ có hiện thực cuộc sống mà còn cả

những hiện thực nằm ngoài khả năng nhận thức của con người.

Vê

phương diên

cô

t truyên

, không chꢀ phân loai

va phân tꢀch cac loai

hꢀnh cô

t truyên

t truyên, phân

tô chưc cô

trong tac phâm Nguyên

Bꢀnh Phương như cô

t truyên

, phi logic, ma chung tôi con đưa ra nhưng kiê

tâm lꢀ, truyên

không co cô

manh, rơi rac

n giai vê

nghê

thuât

́t

truyên

, đo la vân

dun

g co hiêu

qua cac môtip dân gian, chu tron

g khai thac cac yê

u tô

đai đa chi

́ ngâũ

nhiên, va xâu chuô

i cac biê

n cô

t truyên Nguyên

ng. Đo la sư phân manh, đô vơ, rơi rac

bă

ng tư duy huyê

n thoai

Vơi cam quan hâu

hiên

hơn so vơi cach tô chưc cốt

́ ́ ́

phô

truyên

va đi hê

i cach tô chưc cô

Bꢀnh Phương hiên

đai

, không nhâ

n mach, logic. Dương như đo cung la

ng, nhưng gam mau khac nhau cua cuôc

truyê

t mê lô

nhưng manh vơ cua cuôc

n thô

y ta se nhân

́t quan, nhưng dung cam

́ ̃

thây môt

mac

h truyên

liê

sô

đơi.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Meletinsky, E.M (2004), Thi pháp của huyền thoại (Trần Nho Thìn và Song Mộc dịch),

Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[2] Nguyễn Bình Phương (1999), Người đi vắng, Nxb. Văn học, Hà Nội.

[3] Nguyễn Bình Phương (2001), Vào cõi, Nxb. Thanh niên, Hà Nội

[4] Nguyễn Bình Phương (2006), Trí nhớ suy tàn, Nxb. Văn học, Hà Nội.

[5] Nguyễn Bình Phương (2013), Những đứa trẻ chết già, Nxb. Trẻ, Hà Nội.

[6] Nguyễn Bình Phương (2013), Ngồi, Nxb. Trẻ, Hà Nội.

[7] Nguyễn Bình Phương (2014), Thoạt kỳ thủy, Nxb. Trẻ, Hà Nội.

[8] Nguyễn Bình Phương (2015), Mình và họ, Nxb. Trẻ, Hà Nội.

[9] Nguyễn Bình Phương (2017), Kể xong rồi đi, Nxb. Hội Nhà văn, Hà Nội.

MYTHIZATION IN THE PLOT BUILDING

OF NGUYEN BINH PHUONG'S NOVELS

Nguyen Thi Thuy

ABSTRACT

Plot is one of the basic aspects of prose works. Therefore, in order to renew the

genre, writers often choose to create breakthrough in this aspect. What differences does the

method of mythization create in the way of organizing the plot of Nguyen Binh Phuong's

novels? This article will clarify this through three contents: exploiting and applying folk

motifs, using random elements and connecting the storyline with the mythical element.

Keywords: Nguyen Binh Phuong, method of mythization, plot.

* Ngày nộp bài: 26/10/2020; Ngày gửi phản biện: 6/11/2020; Ngày duyệt đăng: 15/12/2020

151

8 trang baolam 26980 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Phương thức huyền thoại hóa trong tổ chức cốt truyện của tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

phuong_thuc_huyen_thoai_hoa_trong_to_chuc_cot_truyen_cua_tie.pdf