Giáo trình Đồ gá gia công cơ khí - Chương 2: Định vị và đồ định vị
Chæång 2
ÂËNH VË VA ÂÄ ÂËNH VË
2-1. Âënh nghéa va yãu cáu âäi våi âä âënh vë.
2-1-1. Âënh nghéa:
Qua trçnh âënh vë la sæ xac âënh vë trê chênh xac tæång âäi cua chi tiãt so
våi dung cu càt træåc khi gia cäng.
2-1-2.Yãu cáu âäi våi âä âënh vë.
Khi âënh vë chi tiãt trãn âä ga, ngæåi ta dung cac chi tiãt hay cac bä phán
tiãp xuc træc tiãp våi bã màt dung lam chuán cua chi tiãt, nhàm âam bao âä
chênh xac vã vë trê tæång quan giæa bã màt gia cäng cua chi tiãt våi dung cu càt.
Cac chi tiãt va bä phán âo âæåc goi la âä âënh vë (cå cáu âënh vë, chi tiãt
âënh vë ) .
Sæ dung håp lê cå cáu âënh vë se mang lai hiãu qua kinh tã thiãt thæc vç co
thã xac âënh chênh xac vë trê cua chi tiãt mät cach nhanh chong, giam âæåc thåi
gian phu va náng cao nàng suát lao âäng.
Âã âam bao âæåc chæc nàng âo, cå cáu âënh vë phai thoa man nhæng yãu
cáu chu yãu sau âáy :
1) Cå cáu âënh vë cán phai phu håp våi bã màt dung lam chuán âënh vë cua
chi tiãt gia cäng vã màt hçnh dang va kêch thæåc.
2) Cå cáu âënh vë cán phai âam bao âä chênh xac láu dai vã kêch thæåc va
vë trê tæång quan.
3) Cå cáu âënh vë chi tiãt co tênh chäng mai mon cao, âam bao tuäi tho qua
nhiãu lán ga âàt. Âä mon cua bã màt lam viãc cå cáu âënh vë âæåc tênh nhæ sau:
u = β N
Trong âo: u- Âä mon [µm]; β- Hã sä phu thuäc vao vát liãu va tênh chát
tiãp xuc âæåc xac âënh bàng thæc nghiãm. Thäng thæång, hã sä β nàm trong
khoang 0,2÷0,4; N- Sä lán ga âàt phäi trãn âä âënh vë.
Vát liãu lam cå cáu âënh vë, co thã sæ dung cac loai thep 20X, 40X,
Y7A,Y8A, thep 20X thám C hoàc thep 45...Nhiãt luyãn âat âä cæng 50÷60 HRC.
Âä nham bã màt lam viãc Ra= 0,63÷0,25; cáp chênh xac IT6÷IT7.
Tát ca cac loai âä âënh vë âæåc trçnh bay trong phán nay âa âæåc tiãu chuán
hoa. Cac thäng sä hinh hoc, âä chênh xac, kêch thæåc va chát læång bã màt âa
âæåc cho trong cac sä tay cå khê, sä tay cäng nghã chã tao may, sä tay thiãt kã âä
ga. Bã màt cua chi tiãt gia cäng âæåc sæ dung lam chuán âënh vë thæång gàp :
- Chuán âënh vë la màt phàng.
- Chuán âënh vë la màt tru ngoai.
- Chuán âënh vë la màt tru trong.
16
- Chuán âënh vë kãt håp (hai lä tám; mät màt phàng va hai lä vuäng goc
våi màt phàng âo; mät màt phàng va mät lä co âæång tám song song hoàc thàng
goc våi màt phàng ...).
Tæång æng våi cac loai chuán nãu å trãn, ta cán xac âënh cac cå cáu âënh vë
mät cach håp lê. Sau âáy ta xet cu thã.
2-2. Âënh vë chi tiãt khi chuán âënh vë la màt phàng .
Thæång ngæåi ta láy màt phàng trãn chi tiãt lam chuán âënh vë. Khi âo, âä
âënh vë thæång dung la chät tç, phiãn tç...
2-2-1. Chät tç cä âënh.
Chät tç cä âënh dung âã âënh vë khi chuán la màt phàng, gäm co 3 loai
nhæ hçnh 2-1.
Hçnh 2-1a va b dung khi chuán âënh vë la màt thä.
Hçnh 2-1c dung khi chuán âënh vë la màt tinh.
Chät tç co thã làp træc tiãp lãn thán âä ga hoàc thäng qua mät bac lot (hçnh
2-1d).
Chät tç co âæång kênh D≤ 12mm âæåc chã tao bàng thep cac bon dung cu
co ham læång C = 0,7÷0,8 % va täi cæng âat HRC= 50÷60. Khi D> 12mm, co thã
chã tao bàng thep cac bon co ham læång C=0,15÷0,2%, täi cæng sau khi thám
than âat âä cæng HRC =55÷60.
Sä chät tç âæåc dung å mät màt chuán âënh vë bàng sä bác tæ do ma no cán
han chã.
D
D
D
R
A
d
dH7/js6
d
d
dH7/k6
a)
b)
c)
d)
450
r
0,25-0,5
0,5
2
A
Hçnh 2- 1: Cac loai chät tç cä âënh
2-2-2. Chät tç âiãu chènh .
Chät tç âiãu chènh âæåc dung khi bã màt lam chuán cua chi tiãt la chuán
17
thä, co sai sä vã hçnh dang va co kêch thæåc tæång quan thay âäi nhiãu. Kãt cáu
chät tç âiãu chènh nhæ hçnh 2-2.
Hçnh 2-2a: Âáu 6 canh, dung cå lã âiãu chènh.
Hçnh 2-2b: Âáu tron.
Hçnh 2-2c: Chät vat canh, dung cå lã âiãu chènh.
Hçnh 2-2d: Chät âiãu chènh làp trãn màt âæng cua âä ga.
a)
c)
b)
d)
Hçnh 2-2: Chät tç âiãu chènh
Trãn màt phàng âënh vë cua chi tiãt, ngæåi ta co thã dung hai chät tç cä âënh
va mät chät tç âiãu chènh nhàm chènh lai vë trê cua phäi .
2-2-3. Chät tç tæ læa :
Chät tç tæ læa âæåc dung khi màt phàng âënh vë la chuán thä hoàc màt bác.
Do âàc âiãm kãt cáu cua chät tç tæ læa, nãn màt lam viãc cua chät tç tæ læa luän
luän tiãp xuc våi màt chuán, âäng thåi tàng âä cæng væng cua chi tiãt va giam ap
læc trãn bã màt cua cac âiãm tç.
A-A
A
3
4
2
1
A
Hçnh 2-3: Chät tç tæ læa
Vê du chät tç tæ læa 3 va 4 trãn hçnh (hçnh 2-3). Tuy loai chät tç nay tiãp xuc
våi phäi å hai âiãm nhæng no chè han chã mät bác tæ do.
2-2-4. Chät tç phu.
Chät tç phu khäng tham gia âënh vë chi tiãt, ma chè co tac dung náng cao
18
âä cæng væng cua chi tiãt khi gia cäng. Chät tç phu co nhiãu loai (hçnh 2-4a,b).
Khi ga âàt chi tiãt, chät tç phu å dang tæ do, chæa cä âënh. Dæåi tac dung cua lo
xo 2 lam cho chät 1 tiãp xuc våi màt tç cua chi tiãt cán gia cäng âa âæåc âënh vë
va kep chàt xong. Sau âo dung chät 4 va vêt 3 âã cä âënh vë trê cua chät .
W
4
3
W
W
W
1
2
1
a)
b)
Hçnh 2-4 : Chät tç phu
2-2-5. Phiãn tç .
Phiãn tç la chi tiãt âënh vë khi chuán la màt phàng âa âæåc gia cäng (chuán
tinh) co diãn têch thêch håp (kêch thæåc trung bçnh va lån). Vã kãt cáu, phiãn tç co
3 loai (hçnh 2-5), mäi loai co âàc âiãm va pham vi æng dung riãng :
L
d1
0,32
0,63
b
c)
a)
b)
d
A
A-A
b
1 A
c
c
A-A
450
L
A
A
b
Hçnh 2- 5: Cac loai phiãn tç
Loai 2-5a phiãn tç phàng âån gian, dã chã tao, co âä cæng væng tät, nhæng
kho lam sach phoi vç cac lä bàt vêt lom xuäng, thæång làp trãn cac màt thàng
âæng.
Loai 2-5b phiãn tç co ranh nghiãng sæ dung thuán tiãn cho viãc lam sach,
bao quan nhæng chã tao tän kem hån cac loai khac.
Loai 2-5c phiãn tç bác, bã màt lam viãc dã quet sach phoi va lam sach do
19
co ranh lom 1÷2mm, vç chiãu räng B lån nãn kho ga âàt trong âä ga, êt dung hån.
Ngæåi ta sæ dung 2 phiãn tç hay 3 phiãn tç tao thanh mät màt phàng âënh vë
(chu y nãu dung 2 phiãn tç, thç 1 phiãn tç han chã 2 bác tæ do, phiãn tç con lai
khäng chã 1 bác tæ do; Nãu dung 3 phiãn tç, thç mäi phiãn tç han chã 1 bác tæ
do).Cac phiãn tç âæåc làp vao thán âä ga bàng cac vêt kep va âæåc mai lai cho
âäng phàng va âam bao âä song song (hay vuäng goc våi âã âä ga) sau khi làp .
Phiãn tç thæång lam bàng thep co ham læång cac bon C=0,15÷0,2%, täi sau
khi thám than âã âat âä cæng HRC =55÷60, qua mai bong Ra=0,63÷0,25.
Phiãn tç âa âæåc tiãu chuán hoa va cho trong cac sä tay cå khê, sä tay chã
tao may, sä tay thiãt kã âä ga.
2-2-6. Sai sä âënh vë khi âënh vë bàng màt phàng,
Sai sä âënh vë xay ra do sai sä chã tao bã màt âënh vë cua chi tiãt gia cäng
va bã màt âënh vë cua chi tiãt âënh vë cua âä ga.
2-3. Âënh vë khi chuán âënh vë la màt tru ngoai.
Khi chuán âënh vë la màt tru ngoai, chi tiãt âënh vë thæång dung la:
2-3-1. Khäi V :
Khäi V dung âã âënh vë khi màt chuán âënh vë cua chi tiãt la màt tru ngoai
hoàc mät phán cua màt tru ngoai. Æu âiãm khi âënh vë bàng khäi V la âënh tám
tät, tæc la âæång tám cua màt tru âënh vë cua chi tiãt bao âam trung våi màt
phàng âäi xæng cua hai màt nghiãng lam viãc cua khäi V, khäng bë anh hæång
cua dung sai kêch thæåc âæång kênh màt tru ngoai. Mät khäi V co thã âënh vë
âæåc nhæng chi tiãt co âæång kênh khac nhau.
- Kãt cáu cua khäi V. Hçnh 2-6a trçnh bay kãt cáu cua khäi V, co hai loai :
α
C
D
d2
O
a)
b)
d1
d
c)
L1
L
Hênh 2-6: kãt cáu khäi V
20
+ Khäi V dai: Tæång âæång våi 4 âiãm tiãp xuc va han chã 4 bác tæ do
(hoàc khäi V co chiãu dai tiãp xuc L cua no våi màt chuán âënh vë cua chi tiãt sao
cho L/D >1,5 ; D-âæång kênh cua chi tiãt). Khäi V dai âënh vë nhæng chi tiãt co
âæång kênh lån, thæång khoet lom nhæ hçnh 2-6b. Âã giam bã màt gia cäng cua
khäi V, ngæåi ta dung hai khäi V ngàn räi làp trãn mät âã (hçnh 2-6c).
+ Khäi V ngàn:Tæång âæång 2 âiãm tiãp xuc va han chã 2 bác tæ do (hoàc
khäi V ngàn la khäi V ma màt chuán âënh vë trãn chi tiãt gia cäng chè tiãp xuc
våi no trãn chiãu dai L, våi L/D< 1,5) .
Khi âënh vë theo cac màt chuán âënh vë thä cua chi tiãt, thç màt âënh vë cua
khäi V phai lam nho, bã räng tæ 2÷5mm hoàc khêa nham.
Vë trê cua khäi V quyãt âënh vë trê cua chi tiãt, nãn khäi V phai âæåc âënh
vë chênh xac trãn thán âä ga bàng hai chät va dung vêt âã bàt chàt.
Khäi V tiãu chuán co goc α=600, α=900 va α=1200.
Khäi V âënh vë âæåc chã tao bàng thep 20X, 20; màt âënh vë âæåc thám cac
bon sáu 0,8÷1,2mm; täi cæng âat HRC=58÷62. Âäi våi nhæng khäi V dung lam
âënh vë cac truc co D>120mm, thç âuc bàng gang hoàc han, trãn màt âënh vë co
làp cac ban thep täi cæng, khi mon co thã thay thã âæåc.
-Tênh toan chon khäi V.
Khäi V âa âæåc tiãu chuán hoa, co thã tra cac kêch thæåc liãn quan trong
cac sä tay cäng nghã chã tao may. Âäi våi kêch thæåc H do ngæåi thiãt kã quyãt
âënh. H la kêch thæåc âo tæ tám o cua truc kiãm co âæång kênh D âãn màt âay
cua khäi V, kêch thæåc D láy bàng kêch thæåc trung bçnh cua kêch thæåc màt tru
ngoai cua chi tiãt. Trong san xuát, thæång ngæåi ta láy tám o cua truc kiãm (cung
chênh la tám màt tru ngoai âënh vë cua chi tiãt) âã âiãu chènh vë trê cua dao, vç váy
trãn thæc tã tám màt tru ngoai cua chi tiãt cung chênh la chuán âënh vë khi chi tiãt
láy màt ngoai âã âënh vë trãn khäi V, do âo kêch thæåc H biãu thë chiãu cao kêch
thæåc chuán âënh vë, no cán phai âæåc ghi trãn ban ve lam viãc cua khäi V va
dung lam càn cæ cho viãc kiãm tra khi chã tao va âiãu chènh khäi V.
Tæ hçnh 2-6a, ta co :
⎛
⎞
⎜
⎟
1
2
D
C
⎜
⎟
H = h +
−
α
α
⎜
⎜
⎝
⎟
sin
tg
⎟
2
2 ⎠
Khi α=900, ta co :
Khi goc α= 1
H=h+0,707D-0,5C
H=h+1,087D-0,289C.
Trong âo : h va C- chon theo kãt cáu tiãu chuán cua khäi V; D- Kêch thæåc
trung bçnh cua âæång kênh màt ngoai âënh vë cua chi tiãt .
- Tênh sai sä âënh vë khi chi tiãt âæåc âënh vë bàng màt ngoai trãn khäi V.
21
Nhæ trãn âa trçnh bay, tám màt ngoai âënh vë cua chi tiãt la chuán âënh vë,
vç váy, tênh toan sai sä âënh vë chênh la tênh læång biãn âäi lån nhát cua tám màt
ngoai trong mät loat chi tiãt gia cäng.
∆
Så âä tênh nhæ hçnh 2-7, khi chi tiãt co âæång kênh lån nhát la D+ D, tám
∆
màt ngoai la O; khi chi tiãt co âæång kênh be nhát la D- D, chi tiãt dëch xuäng âãn
khi tiãp xuc våi khäi V. Luc nay âiãm A trãn chu vi se dëch chuyãn âãn A1,
tæång æng tám O dëch chuyãn âãn O1.
OO1 chênh la læång biãn âäi vë trê cua
chuán âënh vë do sai sä vë trê màt âënh δD/2
vë gáy ra. Tæ quan hã hçnh hoc, ta âæåc
:
O
O1
A
δD
A1
εdv = ∆mdv = OO1 =
α
2⋅sin
α
2
Sai sä âënh vë phu thuäc vao
dung sai kêch thæåc màt chuán âënh vë
Hçnh 2-7: Så âä tênh sai sä chuán
ngoai cua chi tiãt δD va trë sä goc α
cua khäi V.
2-3-2.Mám càp :
Khi chuán la màt tru ngoai, nãu gia cäng trãn nhom may tiãn hoàc nhom
may phay thç âä âënh vë la cháu kep cua mám càp 3 cháu tæ âënh tám. Mám càp
la cå cáu âënh vë van nàng, co kha nàng âiãu chènh trong mät pham vi kha räng
tuy theo kêch thæåc bã màt chuán âënh vë thay âäi. Mám càp la cå cáu âënh vë
nhæng âäng thåi cung la cå cáu kep chàt.
2-3-3.Äng kep âan häi:
Khi chuán âënh vë la màt tru ngoai, co âä chênh xac nhát âënh, nãu gia
cäng trãn nhom may tiãn hoàc may phay âä âënh vë co thã la äng kep âan häi.
Äng kep âan häi la cå cáu tæ âënh tám co kha nàng âënh tám (khoang
0,01÷0,03mm) cao hån mám càp 3 cháu.
Äng kep âan häi âæåc chã tao tæ cac thep 20X, 40X, Y7A, Y10A, 9XC,
thep 45. Cac bã màt cua chung phai âæåc täi âat âä cæng 45÷50 HRC.
(Trong chæång cå cáu tæ âënh tám se trçnh bay ké hån mám càp, äng kep
âan häi...)
2-4. Âënh vë khi chuán âënh vë la màt tru trong.
Khi láy màt tru trong cua chi tiãt lam chuán âënh vë, ta co thã dung cac chi
tiãt âënh vë: chät ga, cac loai truc ga...
2-4-1.Cac loai chät ga. (hçnh 2-8).
22
- Chät tru dai (h2-8a): Dung chät tru dai co kha nàng han chã 4 bác tæ do.
Vã kãt cáu, chiãu dai phán lam viãc L cua chät se tiãp xuc våi lä chuán D co tè sä
L/D>1,5. Nãu phäi håp våi màt phàng âã âënh vë chi tiãt, thç màt phàng chè âæåc
han chã mät bác tæ do.
- Chät tru ngàn (hçnh 2-8b,c): chät tru ngàn co kha nàng han chã hai bác tæ
do tënh tiãn theo hai chiãu vuäng goc våi tám chät . Tè lã L/D≤ 0,33÷ 0,35.
- Chät tram (chät vat -hçnh 2-8d) chè han chã mät bác tæ do.
DH7/h7
dH7/m7
b)
c)
d)
a)
dc
Hçnh 2-8: Cac loai chät ga
Vát liãu âã chã tao cac chät ga nhæ sau: khi dc ≤16mm, chät ga âæåc chã
tao bàng thep dung cu Y7A,Y10A, 9XC, CD70; khi dc >16mm âæåc chã tao bàng
thep cräm-20X, thám cac bon âat chiãu day låp thám 0,8÷1,2mm, sau âo täi âat
âä cæng HRC50÷55.
Làp ghep giæa lä chuán va chät ga la mäi ghep long nhe nhæng khe hå nho
nhát (H7/h7) âã co thã giam båt âæåc sai sä chuán. Con làp ghep giæa chät va
thán âä ga thæång la (H7/k7) hoàc (H7/m7)
- Chät cän: Cac loai chät cän nhæ hçnh 2-9.
+ Chät cän cæng: tæång æng 3 âiãm (h2-9a), han chã 3 bác tæ do tënh tiãn.
+ Chät cän tuy âäng (chät cän mãm): tæång æng 2 âiãm (h 2-9b) han chã 2
bác tæ do tënh tiãn. Chät cän tuy âäng dung khi chuán âënh vë la chuán thä nhàm
muc âêch âã bã màt cän lam viãc cua chät cän luän luän tiãp xuc våi lä trong
mät loat phäi âæåc chã tao bàng cach âuc, ren dáp, âät lä...
600
a)
b)
Hçnh 2-9 : Chät cän
23
Màt cän lam viãc cua chät, goc α=600 hoàc α=750 khi phäi lån.
2-4-2. Cac loai truc ga.
* Truc ga hçnh tru: la chi tiãt âënh vë âã ga âàt chi tiãt gia cäng trãn
may tiãn, may phay, may mai...khi chuán la lä tru âa gia cäng tinh. Chiãu dai lam
viãc cua truc ga L phai âam bao L/D>1,5 va han chã 4 bác tæ do (kãt håp våi vai
chät han chã 1 bác tæ do).
Làp ghep giæa màt chuán va màt lam viãc cua truc ga phai co khe hå âu
nho âã âam bao âä âäng tám giæa màt gia cäng va màt chuán thæång dung mäi
ghep H7/h7, kãt cáu cua truc ga tru nhæ (hçnh 2-10a) hoàc làp chàt (hçnh 2-10b)
2
1
300
l1 10
N
L
E F 5 L2
c
a-Làp co khe hå
b-Làp chàt
Hçnh 2-10 a,b,c
c- Truc ga cän
* Truc ga cän: do truc ga hçnh tru làp co khe hå, nãn khi gia cäng nhæng
chi tiãt bac trãn may tiãn hoàc may mai tron ngoai, kha nàng âënh tám (âä âäng
tám giæa màt trong va màt mgoai) tháp. Vê váy âã khàc phuc tçnh trang âo ngæåi
ta dung truc ga cän våi goc cän khoang 3÷50 (âä cän 1/500÷1/1000). Truc ga cän
co tac dung khæ khe hå va co kha nàng truyãn mä men xoàn kha lån. Kãt cáu
nhæ hçnh 2-10 c, tuy nhiãn viãc thao chi tiãt ra khoi truc khäng phai dã dang.
Khi gia cäng cac chi tiãt co âæång kênh lä chuán khac nhau nhiãu , âã giam
sä læång truc ga cán chã tao, ta dung truc ga cän di âäng.
* Truc ga âan hä: khi gia cäng cac bac thanh mong trãn may tiãn, may
mai tron ngoai...âã tranh biãn dang do læc kep gáy ra, ta dung truc ga âan häi.
Loai nay co kha nàng âënh tám tät (0,01÷0,02mm), læc kep âäng âãu.
2-4-3. Sai sä âënh vë khi âënh vë bàng màt trong.
* Tênh sai sä âënh vë khi dung chät ga .
- Chät ga va lä å vë trê bát kç. Khi chät ga âàt thàng âæng, chuán âënh vë va
chät ga co thã å vë trê bát kç (hçnh 2-11 a). Trong træång håp lä co âæång kênh lån
nhát va chät ga co âæång kênh nho nhát, thç sai sä chuán âënh vë la læång dëch
chuyãn tám hçnh hoc cua lä o1cto2ct :
εdv
(
xx
)
= o1ct o2ct = 2
D + ∆D
)
−
d − ∆d = δD + δd + ∆
)
]
Trong âo :
D- âæång kênh danh nghéa cua màt lä âënh vi.
24
±∆D- sai lãch âæång kênh cua màt lä âënh vi.
d- âæång kênh danh nghéa cua chät ga.
±∆d- sai lãch âæång kênh cua chät ga .
δD- dung sai kêch thæåc âæång kênh lä.
δd- dung sai kêch thæåc âæång kênh chät ga.
∆ - khe hå nho nhát giæa chät ga va màt lä âënh vë.
Az
o1c
o1ct
B
O1ct
O2c
x
x
O’1ct
O2ct
∆
D
D-
∆
D+
D
a)
b)
z
Hçnh 2-10: Så âä tênh sai sä chuán
a- Chät å vë trê bát kç ; b- Chät å vë trê nàm ngang
- Chät ga å vë trê nàm ngang (hçnh 2-11b).Trong træång håp nay bát kç chi
tiãt nao ga trãn chät ga âãu co xu hæång råi xuäng phêa dæåi.
∆
Co hai træång håp xay ra: Chät ga co kêch thæåc lån nhát d+ d va lä âënh vë
∆
co kêch thæåc nho nhát D- D, luc nay vë trê tiãp xuc giæa chät ga va lä âënh vë å
∆
âiãm A cao nhát, tám chi tiãt la o1ct . Chät ga co kêch thæåc nho nhát d- d va lä
∆
âënh vë co kêch thæåc lån nhát D+ D, luc nay vë trê tiãp xuc giæa chät ga va lä
âënh vë å âiãm B tháp nhát, tám chi tiãt la o2ct.
Trong hai træång håp, tám chi tiãt dëch chuyãn theo phæång zz tæ o1ct âãn
o2ct, hay noi cach khac sai sä âënh vë theo phæång zz la o1cto2ct.Ta co :
δD + δd
)
εdv
(
zz
)
= o1ct o2ct =
2
Trong khi âo, sai sä âënh vë theo phæång xx bàng khäng,εdv
(
xx
)
= 0.
Chu y :Khi tênh toan sai sä chuán âënh vë cán phai chè ro kêch thæåc cán
tênh, âäng thåi phai xet âãn âä lãch tám e
giæa màt ngoai cua chi tiãt va màt trong lam
chuán âënh vë, âäng thåi sai sä cua âæång
α
kênh màt ngoai .
* Tênh sai sä chuán khi ga chi tiãt trãn
truc ga cän.
Màc dáu co sai sä chã tao cua màt lä
∆
Hçnh 2-12: Sai sä khi âënh
vë bàng truc ga cän
âënh vë cua chi tiãt, nhæng våi phæång phap
25
nay, màt chuán âënh vë cua chi tiãt luän tiãp xuc våi chät cän va do âo loai træ
khe hå, hay sai sä chuán âënh vë theo hæång kênh bàng khäng. Nhæng do sai sä
chã tao dán âãn sæ dëch chuyãn chi tiãt cua ca loat theo chiãu truc chi tiãt (hçnh 2-
12). Læång xã dëch âo la ∆, âæåc xac âënh bàng cäng thæc :
δD
2tgα
δD
k
∆ =
=
Trong âo : k-âä cän cua truc ga; α- goc cän cua truc ga.
2- 5. Âënh vë bàng hai lä tám .
Khi gia cäng màt tru ngoai cua cac truc bác trãn may tiãn hoàc may mai,
âã âam bao âä âäng tám giæa cac bác truc, phai dung chuán tinh phu thäng nhát
la hai lä tám va âä âënh vë la cac loai mui tám.
2-5-1. Mui tám cæng.
Khi gia cäng nhæng chi tiãt dang truc trãn may tiãn, may mai tron ngoai,
co chuán âënh vë la hai lä tám, thç ngæåi ta thæång sæ dung chi tiãt âënh vë la hai
mui tám cæng va chi tiãt gia cäng âæåc täc càp truyãn mä men xoàn.
Kãt cáu mui tám cæng nhæ hçnh 2-13a, b, c, d, e .
r
r
t
a
t
a
l
l
L
L
a)
b)
e)
c)
d)
Hçnh 2-13 : Cac loai mui tám cæng
Mui tám cæng âæåc làp vao lä cän cua truc chênh may tiãn hoàc may mai,
no han chã 3 bác tæ do tënh tiãn. Mui tám làp vao u sau cua may âo thç han chã
hai bác tæ do quay quanh truc vuäng goc våi nhau va vuäng goc våi âæång tám
quay chi tiãt.
Riãng mui tám cæng å u sau may mai bao giå cung vat âi mät phán (hçnh
2-13b), màt vat song song våi âæång tám chi tiãt va vuäng goc våi màt phàng
chæa hai âæång tám chi tiãt va âa. Chiãu dai phán vat lån hån chiãu räng âa âã
khi mai chi tiãt nho âa khäng cham vao mui tám.
26
Kãt cáu cua täc càp nhæ hçnh 2-14
D
600
D2
L2
a)
b)
Hçnh 2- 14 : Täc càp
2-5-2. Mui tám tuy âäng .
Do viãc sæ dung mui tám cæng gáy ra sai sä âinh vë anh hæång âãn kêch
thæåc chiãu truc L, sai sä chuán âënh vë cua kêch thæåc L la :
δA
α
2tg
2
εdv (L) =
Trong âo: δA- dung sai âæång kênh lä tám; α- goc cän lam viãc cua lä tám.
Âã loai træ sai sä âo trong qua trçnh gia cäng, nãu kêch thæåc chiãu truc
yãu cáu chênh xac thç cán
phai dung màt âáu lam
chuán, han chã bác tæ do theo
phæång doc truc cua chi tiãt
sao cho chuán âënh vë trung
våi gäc kêch thæåc. Luc nay
cå cáu âënh vë phai dung la
mui tám tuy âäng doc truc -
Hçnh 2-15 : Mui tám tuy âäng
mui tám mãm, kãt cáu nhæ
hçnh 2-15. Sau khi ga âàt xong mui tám phai âæåc kep cæng lai.
2-5-3. Mui tám quay.
Khi tiãn cao täc, sä vong quay cua truc chênh lån (n>1000vg/ phut), å u
sau thæång dung mui tám quay (hçnh 2-16 a,b), vç dung mui tám cæng do co
chuyãn âäng tæång âäi giæa bã màt lam viãc cua mui tám va lä tám nãn lä tám
chong mon, anh hæång âãn âä chênh xac.
27
∠1:5
Cän mooc
Cän mooc
600
600
l1
l1
l
l
L
L
a)
Hçnh 2-16: Mui tám quay
b)
2-6. Âënh vë kãt håp.
Trong thæc tã ngæåi ta thæång dung âäng thåi nhiãu bã màt lam chuán âënh
vë. Khi dung phæång phap âënh vë nay cán chu y : khäng âæåc âã siãu âënh vë;
phai tênh âãn sai sä chã tao va khe hå làp ghep cua chi tiãt âënh vë.
2-6-1. Âënh vë kãt håp bàng mät màt phàng va hai lä vuäng goc våi màt
phàng
Phæång phap nay âæåc æng dung räng rai âã gia cäng cac chi tiãt dang häp,
thán may, cang... Âáy la phæång phap âënh vë dung chuán thäng nhát, dã dang
âam bao âä chênh xac vë trê tæång quan. Co træång håp trãn chi tiãt khäng co bã
màt lä dung lam chuán thäng nhát, co thã láy lä bu läng gia cäng chênh xac lam
chuán âënh vë.
Vê du: hçnh 2-17; lä 1, 2 va
±∆
D1
±∆
D2
DL1
DL2
màt phàng 3 la chuán âënh vë. Do
khoang cach kêch thæåc giæa hai
tám lä va hai tám chät thay âäi
trong pham vi dung sai, do dung
sai kêch thæåc âæång kênh hai chät
va hai lä va do khe hå làp ghep
giæa chät va lä, co thã dán tåi hai
lä khäng thã làp vao hai chät âæåc.
Âã giai quyãt ván âã trãn ta co thã
dung hai phæång phap sau:
1
2
L±∆
LL
±∆
d2
±∆
d1
dc1
dc2
3
Lc
l
L±∆
Hçnh 2-17: âënh vë kãt håp bàng
mät màt phàng va hai lä âënh vë
a) Phæång phap thæ nhát.
Giam âæång kênh mät chät âã tàng khe hå giæa lä va chät theo phæång näi
28
hai tám lä nhàm muc âêch bu vao dung sai khoang cach hai tám lä va hai tám
chät. Âã tiãn phán têch, gia thiãt lä thæ 1 làp vao chät thæ 1, tám chät va tám lä
trung nhau, ta giam âæång chät thæ 2. Cán phai thoa man yãu cáu la kêch thæåc
lån nhát cua chät thæ 2 làp âæåc vao lä thæ 2 trong âiãu kiãn kêch thæåc âæång
kênh hai lä nho nhát, kêch thæåc âæång kênh hai chät lån nhát con khoang cach
hai tám lä lån nhát, khoang cach hai tám chät mho nhát (hoàc ngæåc lai khoang
cach tám hai lä nho nhát, khoang cach tám hai chät lån nhát).
Kê hiãu:
DL1, DL2- kêch thæåc âæång kênh lä thæ nhát va lä thæ 2.
dc1, dc 2- kêch thæåc âæång kênh chät thæ nhát va chät thæ 2.
±∆DL1, ±∆DL2-sai lãch âæång kênh lä thæ nhát va lä thæ 2.
±∆dc1, ±∆dc2-sai lãch âæång kênh chät thæ nhát va chät thæ 2.
L- kêch thæåc khoang cach hai tám chät va hai tám lä.
±∆LL- sai lãch cua kêch thæåc khoang cach hai tám lä.
±∆LC- sai lãch cua kêch thæåc khoang cach hai tám chät.
L+∆LL
OL2
L-∆LL
O’L2
∆1/2
Ol1
A
B
O
OC2
L-∆LC
O’C2
Oc1
L
L+∆LC
Hçnh 1-18 : Så âä tênh âæång kênh chät thæ 2
Tæ hçnh 1-18, ta tháy :
L − ∆LL +
DL2
dc2
= L + ∆LC +
= L − ∆LC −
(1)
(2)
2
DL2
2
dc2
L + ∆LL −
2
2
Tæ (1) va (2), ta co
Chu y :
dc2 = DL2 − 2 ∆LL + ∆Lc
)
+ Âã thuán tiãn viãc ga va thao chi tiãt, giæa chät thæ 2 va lä thæ 2 cán âã
mät khe hå nhát âënh ∆2, váy âæång kênh chät thæ 2 phai giam thãm mät læång
∆2; âäng thåi giæa chät thæ nhát va lä thæ nhát cung cán phai co mät khe hå ∆1,
29
khe hå nay lai bä sung thãm vao sai lãch khoang cach hai tám lä, vç thã chät thæ
2 cán tàng thãm mät læång ∆1.Váy âæång kênh chät thæ 2 giam âãn:
dc2 = DL2 − 2
∆LL + ∆Lc + ∆1 − ∆2
)
co thã lam cho tát ca cac chi tiãt trong mät loat co thã làp âæåc vao hai chät âënh
vë. Trong âo ∆1 la khe hå làp ghep nho nhát giæa chät thæ nhát va lä thæ nhát, ∆2
la khe hå làp ghep nho nhát giæa chät thæ hai va lä thæ hai.
+ Khi giam âæång kênh chät thæ 2, khe hå ∆2 tàng lãn, nhæ váy bác tæ do
tënh tiãn theo x do chät thæ 1 han chã, chät thæ 2 chè co tac dung han chã bác tæ
do quay quanh truc z.
+ Do tän tai khe hå giæa chät va lä, hai lä xã dëch lãn hoàc xuäng theo
phæång zz lam cho âæång näi hai tám lä va âæång näi hai tám chät bë quay lãch
âi, tao nãn sai sä goc xoay. Khi hai lä dëch chuyãn ngæåc chiãu nhau, khoang
cach hai tám chät bàng khoang cach hai tám lä, âæång kênh hai lä lån nhát,
âæång kênh hai chät nho nhát, thç goc xoay lån nhát (hçnh 2-19).
D+∆
DL1
D+∆
DL2
∆
dc1
d-
∆
dc2
d-
z
OL2
O‘L1
OC1
α
εdv(2)
L
x
x
B
z
εdv(1)
OC2
O‘L2
L
OL1
Hçnh 2-19: Så âä tênh goc xoay
Gia sæ do sai sä âënh vë lam cho tám lä 1 dëch chuyãn xuäng OL1, tám lä 2
dëch lãn OL2, tao ra goc quay lån nhát la α.
Tæ hçnh 2-19, trong tam giac OL2BOL1, ta co:
OL2B
tgα =
L
OL2B = OL2Oc2 + OL1Oc1
∆d + ∆DL2 + ∆2
C2
ma
OL2Oc2 =
2
∆d + ∆DL1 + ∆1
C1
OL1Oc1 =
∆DL1 + ∆dc1 + ∆1
2
(
)
+
2L
∆DL2 + ∆dc2 + ∆2
)
Váy:
α = tg−1
Sai sä goc xoay la : ±α=2α
30
Tæ cäng thæc trãn ta tháy, khi âä chênh xac làp ghep giæa lä va chät âa quy
âënh, khoang cach kêch thæåc giæa hai tám chät cang lån thç sai sä goc xoay cang
nho. Vç váy, khi âënh vë bàng mät màt phàng va hai lä, nguåi ta cä gàng chon
khoang cach giæa hai tám lä la lån nhát .
Phæång phap nay co thã giai quyãt viãc làp chi tiãt vao hai chät, nhæng tän
tai sai sä goc xoay lån. Do âo no chè ap dung khi yãu cáu âä chênh xac gia cäng
tháp.
b).Phæång an 2.
Lam chät thæ 2 thanh chät vat (chät tram ) âã giam sai sä goc xoay, âäng
thåi ván âam bao thuán tiãn cho chi tiãt làp vao hai chät. Âáy la phæång phap
thæång dung.
Hinh 2-20 trçnh bay vë trê vat va cach xac âënh kêch thæåc cua chät vat.
Gia sæ âæång kênh chät thæ
Z
2 âæåc tênh theo phæång an (1) la
dc2; ED- biãu thë khoang cach
cua chät âënh vë thæ 2 va lä thæ 2
theo phæång xx âã co thã làp hai
chät vao hai lä theo phæång an
(1). Nãu theo phæång nay, tai
moi âiãm âãu co thã âam bao
khoang cach la ED khäng âäi,
thç chi tiãt luän luän làp âæåc lãn
chät. Tæ do, ta co thã xac âënh
âæåc vë trê va kêch thæåc cán vat
cua chät thæ 2.
L
b
A
B
F
C
E
D
O2
O1
X
H
G
dc1
∆
2
1
Dl1
dc2
d‘c2
Dl2
∆
2
2
Hçnh 2-20: så âä tao chät vat
Tæ C ve âæång thàng
CA//xx; láy AB=ED; tæ tám O2 ve âæång tron co ban kênh OB (âæång kênh d’c2);
sau âo tæ B va F ve BG va FH //zz lam thanh hai canh cua chät vat.
Goi FB= b la chiãu räng cua chät vat.
Trong tam giac O2BC va O2AC ta co:
O2C2 = O2A2 − AC2 = O2B2 − BC2 (1)
Trong âo :
DL2
O2A =
2
b
AC = AB + BC =
(
∆LL + ∆LC
)
)
+
2
dc2
1
O2B =
=
(
DL2 − ∆2
2
2
31
Thay vao (1), ta âæåc :
2
2
2
2
D
D
∆
2
b
2
b
⎛ ⎞
2
⎝ ⎠
⎛
⎞
⎛
⎜
⎞
⎟
⎡
⎤
L2
l2
2
−
(
∆LL + ∆Lc
)
+
=
=
−
−
⎜ ⎟
⎜
⎟
⎢
⎣
⎥
⎦
2
2
⎝
(
⎠
⎝
⎠
Bo qua
∆LL + ∆LC
)
2 ;∆22
DL2 × ∆2
∆LL + ∆LC
DL2 × ∆2
2ε
Ta âæåc :
b =
2
(
)
Chu y : Khi thiãt kã chät vat, ta co thã theo thæ tæ sau :
+ Xac âënh kêch thæåc khoang cach cå ban giæa hai tám chät; kêch
thæåc khoang cach giæa hai tám chät va hai tám lä bàng nhau. Kêch thæåc khoang
cach hai tám chät láy kêch thæåc trung bçnh, sai lãch phán bä âäi xæng. Dung sai
khoang cach hai tám chät láy bàng 1/5÷1/3 dung sai kêch thæåc khoang cach hai
1 1
⎛
⎝
⎞
⎠
tám lä, tæc la: δL =
÷
δL
⎜
⎟
C
L
3 5
+ Xac âënh kêch thæåc cå ban va dung sai cua kêch thæåc chät 1. Kêch
thæåc cå ban cua chät 1 láy kêch thæåc nho nhát cua lä, chã âä làp ghep H/g hoàc
H/f . Âä chênh xac kêch thæåc cua chät cao hån âä chênh xac cua lä tæ 1÷2 cáp.
+ Xac âënh kêch thæåc chu yãu, chiãu räng b,B va dung sai cua chät vat
(hçnh 2-19); co thã dæa vao kêch thæåc lä thæ 2 (DL2) âã chon theo bang 2-1 dæåi
âáy.
Bang 2-1.
b
DL2
b
3-6
2
>6-8
3
>8-20
4
>20-25
5
>25-32 >32-40
6
7
B
DL2-0,5 DL2-1,0
DL2-2,0
DL2-3,0
DL2-4,0 DL2-5,0
B
Kãt cáu chät tram nhæ hçnh 2-21 :
Loai a dung khi âæång kênh lä lån hån 50mm, loai b khi âæång kênh lä nho
hån 50mm; âã âam bao âä cæng væng cua chät, chon B≤DL2-2ε (ε=2(δLL+δLC) ,
noi chung láy B=DL2-4ε.
Chiãu cao cua chät H âæåc xac âënh theo cäng thæc sau (theo hçnh 2-17):
b
b
b
B
B
c)
b)
a)
Hçnh 2-21: Kãt cáu chät vat
32
L + l + 0,5D
+ Træång håp hai chät :H =
+ Træång håp mät chät:H =
2∆2min
(
D + L
)
.
D + L
L + 0,5D
2∆2min D .
D
2-6-2 . Âënh vë bàng mät màt phàng va mät chät vat co âæång tám song
song våi màt phàng.
Træång håp nay ta co thã xem nhæ la træång håp âàc biãt khi âënh vë bàng
mät màt phàng va hai lä ma lä thæ 1 va chät thæ 1 biãn thanh mät màt phàng
(hçnh 2-22).
Váy âiãu kiãn âã làp âæåc la :
DL2
∆2 ×
≥ ∆Lmf −L + ∆Lmf −c
b
Trong âo :
∆Lmf-L- dung sai khoang cach tæ màt
phàng âãn tám lä ; ∆Lmf-C-dung sai khoang
cach tæ màt phàng âãn tám chät . Thæång
láy ∆Lmf-C = (1/5÷1/2) ∆Lmf-L
Do âo chiãu räng cua chät bàng :
Hçnh 2-22: Âënh vë bàng mät
màt phàng va mät chät vat
∆2 × DL2
.
b ≤
∆Lmf −L + ∆Lmf −c
2-7.Âënh vë bàng bã màt âàc biãt.
Ngoai nhæng bã màt thæång dung lam màt chuán âënh vë noi trãn, co khi
ngæåi ta con dung mät sä bã màt âàc biãt âã âënh vë chi tiãt.
2-7-1.Âënh vë bàng màt làn cua banh ràng.
Hçnh 2-23, la vê du dung màt làn cua
1
2
banh ràng lam chuán âënh vë âã mai màt
trong (lä). Chi tiãt âënh vë la 3 con làn 2 co
âä chênh xac cao tiãp xuc våi màt ràng trãn
3 vë trê cach âãu nhau âã thæc hiãn viãc âënh
tám chi tiãt 3, nhå váy co thã âam bao âä
âäng tám giæa lä va màt làn cua banh ràng
sau khi mai, hån næa bao âam læång dæ mai
cua lä âãu.
3
2
2
2-7-2.Âënh vë bàng màt dán hæång.
Hçnh 2-23
Ngæåi ta thæång hay dung màt dán
hæång âuäi en co goc 550 hoàc co dang khäi
V âã âënh vë chi tiãt. Co hai træång håp :
33
- Âënh vë bàng chi chi tiãt âënh vë co hçnh dang tæång tæ , hçnh 2-24.
550 >550 550 <550
b)
a)
Hçnh 2-24
Do co sai sä goc cua màt dán hæång, khi lån hån (hçnh 2-24a) hoàc nho
hån (hçnh 2-24b), se lam cho vë trê tiãp xuc giæa chi tiãt âënh vë va màt dán
hæång thay âäi, tæc la lam tàng sai sä âënh vë.
- Dung mät chät tru dai hoàc hai chät tru ngàn âã âënh vë. Hçnh 2-25, vê du
dung chät tru ngàn 2 âã âënh vë. Vë trê giæa màt dán hæång va 2 chät tru cä âënh,
do âo lam giam sai sä âënh vë, khàc phuc khuyãt âiãm cua træång håp trãn.
4
3
2
1
Hçnh 2-25:1-phiãn tç; 2-chät tru ngàn; 3-chät tç; 4- chi tiãt
34
19 trang
20620
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giáo trình Đồ gá gia công cơ khí - Chương 2: Định vị và đồ định vị", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_do_ga_gia_cong_co_khi_chuong_2_dinh_vi_va_do_dinh.pdf
