Giáo trình Thiết lập bản vẽ kỹ thuật bằng Autocad

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI

TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ GTVT TRUNG ƢƠNG II

..............*&*..............

GIÁO TRÌNH

Tên môn học: Thiết lập bản vẽ kỹ thuật

bằng Autocad

NGHỀ: HÀN

TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ/CAO ĐẲNG NGHỀ

(LƢU HÀNH NỘI BỘ)

Hải phòng, năm 2011

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh

thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

LỜI GIỚI THIỆU

Để đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho học sinh - sinh viên và tài

liệu cho giáo viên khi giảng dạy. Tổ môn Lý thuyết cơ sở thuộc khoa Cơ sở cơ

bản Trường cao đẳng nghề Giao thông vận tải trung ương II đã biên soạn bộ

giáo trình “AUTOCAD”. Đây là môn học kỹ thuật cơ sở trong chương trình

đào tạo nghề Cơ khí - Trình độ Cao đẳng nghề, Trung cấp nghề.

Nhóm biên soạn đã tham khảo các tài liệu : “ AUTOCAD “ dùng cho sinh

viên các trường cao đẳng, Đại học kỹ thuật của tác giả Trần Nhất Dũng. Vẽ kỹ thuật

và Autocad. NXB Khoa học Kỹ thuật 2008 và Phạm Văn Nhuần. Bài tập vẽ kỹ thuật

– Hướng dẫn và bài giải có ứng dụng Autocad. NXB Khoa học Kỹ thuật.2007, cùng

nhiều tài liệu khác.

Mặc dù nhóm biên soạn đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh được

những thiếu sót. Rất mong đồng nghiệp và độc giả góp ý kiến để giáo trình

ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin trân thành cảm ơn!

Ngày 26 Tháng 12 năm 2011

Tham gia biên soạn

2

MỤC LỤC

TT Nội dung

Trang

1

2

Lời giới thiệu

2

3

Chương I : Giới thiệu chung

1. Phần mền Autocad

3

2. Những khả năng chính trong Atocad

3. Làm quen với Autocad

4. Một số phím tắt

4

5

5. Các lệnh về FIle

6

3

4

Chương 2: Thiết lập bản vẽ

1.Các thiết lập bản vẽ cơ bản

2.Hệ tọa độ

9

13

16

20

3.Các phương thức truy bắt điểm đốitượng

Chương 3: Các lệnh vẽ cơ bản

1. Lệnh vẽ đường thẳng

2. Lệnh vẽ đường tròn

3. Lệnh vẽ cung tròn

4. Lệnh vẽ đa tuyến

20

21

23

24

25

26

27

31

41

43

51

55

56

58

63

68

5. Lệnh vẽ đa giác đều

6. Lệnh vẽ hình chũ nhật

7. Lệnh vẽ Elip

8. Lệnh vẽ điểm

9. Các lệnh hiệu chỉnh căn bản

10.Các lệnh di chuyển và sao chép

11.Nhập và hiệu chỉnh văn bản

12.Ghi kích thước

Chương 4: Làm việc với lớp

1. Tạo lớp mới Layer

5

2. Thay đổitrạng thái lớp

3. Nhập các dạng đường vào bản vẽ

4. Định tỷ lệ cho dạng đường

Chương 5: Tạo và in bản vẽ

Trả lời câu hỏi

6

7

8

Tài liệu tham khảo

3

MÔN HỌC AUTOCAD

Mã môn học: MH 08

Vị trí tính chấtcủa môn học

Vị trí:

Môn học AutoCAD được bố trí sau khi sinh viên đã học xong các môn học

MH 05, MH 07.

Tính chất:

Là môn học kỹ thuật cơ sở thuộc các môn học, mô đun đào tạo nghề.

Là môn học giúp cho sinh viên có khả năng vẽ các bản vẽ kỹ thuật bằng phần

mềm AutoCAD.

Mục tiêu của môn học

- Giải thích được những ưu điểm khi dùng AutoCAD thực hiện bản vẽ trong

chuyên ngành cơ khí.

- Trình bày được các phương pháp vẽ các đối tượng cơ bản (đoạn thẳng,

đường tròn, elip, đa giác …), các phương pháp phối hợp các đối tượng lại tạo thành

bản vẽ chi tiết máy, các công cụ hổ trợ cho phép hiệu chỉnh bản vẽ với độ chính xác

cao.

- Vận dụng những kiến thức của môn học để tính toán, thiết kế và thực hiện

được bản vẽ kỹ thuật.

- Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực

sáng tạo trong học tập.

Nội dung của môn học:

Chƣơng 1

Giới thiệu chung

Mục tiêu:

Phân tích được đặc điểm và công dụng của phần mềm AutoCAD.

Liệt kê được các thao tác về file và công dụng các phím tắt.

Thực hiện được các thao tác về file và sử dụng các phím tắt

Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực

sáng tạo trong học tập.

AutoCAD là phần mềm mạnh trợ giúp thiết kế, sáng tác trên máy tính của

hãng AUTODESK (Mỹ) sản xuất.

4

1. AutoCAD trong hệ thống các phần mềm đồ hoạ và văn phòng

Phần mềm AutoCAD là phần mềm thiết kế thông dụng cho các chuyên ngành

cơ khí chính xác và xây dựng. Bắt đầu từ thế hệ thứ 10 trở đi phầm mềm AutoCAD

được cải tiến mạnh mẽ theo hướng 3 chiều và tăng cường thêm các tiện ích thân

thiện với người dùng. Từ thế hệ AutoCAD 10 phần mềm luôn có 2 phiên bản song

hành. Một phiên bản chạy trên DOS và một phiên bản chạy trên WINDOWS, xong

phải đến thế hệ AutoCAD 14 phần mềm mới tương thích toàn diện với hệ điều hành

WINDOWS và không có phiên bản chạy trên DOS nào nữa.

AutoCAD có mối quan hệ rất thân thiện với các phần mềm khác nhau để đáp

ứng được các nhu cầu sử dụng đa dạng như : Thể hiện, mô phỏng tĩnh, mô phỏng

động, báo cáo, lập hồ sơ bản vẽ…….

Đối với các phần mềm đồ hoạ và mô phỏng, AutoCAD tạo lập các khối mô

hình ba chiều với các chế dộ bản vẽ hợp lý, làm cơ sở để tạo các bức ảnh màu và

hoạt cảnh công trình .

AutoCAD cũng nhập được các bức ảnh vào bản vẽ để làm nền cho các bản vẽ

kỹ thuật mang tính chính xác.

Đối với các phần mềm văn phòng ( MicroSoft Office ), AutoCAD xuất bản vẽ

sang hoặc chạy trực tiếp trong các phần mềm đó ở dạng nhúng (OLE). Công tác này

rất thuận tiện cho việc lập các hồ sơ thiết kế có kèm theo thuyết minh, hay trình bày

bảo vệ trước một hội đồng. Đối với các phần mềm thiết kế khác. AutoCAD tạo lập

bản đồ nền để có thể phát triển tiếp và bổ xung các thuộc tính phi địa lý, như trong

hệ thống thông tin địa lý (GIS)

Ngoài ra AutoCAD cũng có được nhiều tiện ích mạnh, giúp thiết kế tự động

các thành phần công trình trong kiến trúc và xây dựng làm cho AutoCAD ngày càng

đáp ứng tốt hơn nhu cầu thiết kế hiện nay.

2. Những khả năng chính của AutoCad

Có thể nói, khả năng vẽ và vẽ chính xác là ưu thế chính của AutoCad. Phần

mềm có thể thể hiện tất cả những ý tưởng thiết kế trong không gian của những công

trình kỹ thuật. Sự tính toán của các đối tượng vẽ dựa trên cơ sở các toạ độ các điểm

và các phương trình khối phức tạp, phù hợp với thực tiễn thi công các công trình xây

dựng.

5

AutoCad sửa chữa và biến đổi được tất cả các đối tượng vẽ ra. Khả năng đó

càng ngày càng mạnh và thuận tiện ở các thế hệ sau. Cùng với khả năng bố cục mới

các đối tượng, AutoCad tạo điều kiện tổ hợp nhiều hình khối từ số ít các đối tượng

ban đầu, rất phù hợp với ý tưởng sáng tác trong ngành xây dựng.

AutoCad có các công cụ tạo phối cảnh và hỗ trợ vẽ trong không gian ba chiều

mạnh, giúp có các góc nhìn chính xác của các công trình như trong thực tế.

AutoCad cung cấp các chế độ vẽ thuận tiện, và công cụ quản lý bản vẽ mạnh,

làm cho bản vẽ được tổ chức có khoa học, máy tính xử lý nhanh, không mắc lỗi, và

nhiều người có thể tham gian trong quá trình thiết kế.

Cuối cùng, AutoCad cho phép in bản vẽ theo đúng tỷ lệ, và xuất bản vẽ ra các

lọai tệp khác nhau để tương thích với nhiều thể loại phần mềm khác nhau.

3. Làm quen với AutoCad

Khởi động AutoCad

- Bật máy, bật màn hình

- Nhấp đúp phím trái của chuột vào biểu tượng AutoCad 2004.

- Hoặc dùng chuột vào Start/Programs/AutoCad 2004.

- Tại hộp hội thoại hiện lên, ta nhấp chuột vào Start from Scratch, chọn

hệ đơn vị đo Metric, sau đó nhấp OK.

Các cách vào lệnh trong AutoCad

Vào lệnh từ bàn phím được thể hiện ở dòng "Command". Các lệnh được dịch

ra những ngôn từ thông dụng của tiếng Anh, như line, pline, arc… và thường có

lệnh viết tắt. Khi đang thực hiện một lệnh, muốn gõ lệnh mới, cần nhấp phím ESC

trên bàn phím.

Vào lệnh từ thực đơn thả được thực hiện thông qua chuột. Cũng có thể vào

lệnh từ thực đơn màn hình bên phải

Vào lệnh từ những thanh công cụ. Những thanh công cụ này được thiết kế

theo nhóm lệnh. Mỗi ô ký hiệu thực hiện một lệnh.

Các cách vào lệnh đều có giá trị ngang nhau. Tuỳ theo thói quen và tiện nghi

của mỗi người sử dụng mà áp dụng. Thường thì ta kết hợp giữa gõ lệnh vào bàn

phím và dùng thanh công cụ hay thực đơn sổ xuống.

4. Chức năng một số phím đặc biệt

6

- F1 : Trợ giúp Help

- F2 : Chuyển từ màn hình đồ hoạ sang màn hình văn bản và ngược lại.

- F3 : (Ctrl + F) Tắt mở chế độ truy bắt điểm thường trú (OSNAP)

- F5 : (Ctrl + E) Chuyển từ mặt chiếu của trục đo này sang mặt chiếu trục đo

khác.

- F6 : (Ctrl + D) Hiển thị động tạo độ của con chuột khi thay đổi vị trí trên

màn hình

- F7 : (Ctrl + G) Mở hay tắt mạng lưới điểm (GRID)

- F8 : (Ctrl + L) Giới hạn chuyển động của chuột theo phương thẳng đứng

hoặc nằm ngang (ORTHO)

- F9 : (Ctrl + B) Bật tắt bước nhảy (SNAP)

- F10 : Tắt mở dòng trạng thái Polar

- Phím ENTER : Kết thúc việc đưa một câu lệnh và nhập các dữ liệu vào máy

để xử lý.

- Phím BACKSPACE ( <-- ): Xoá các kí tự nằm bên trái con trỏ.

- Phím CONTROL : Nhấp phím này đồng thời với một phím khác sẽ gây ra

các hiệu quả khác nhau tuỳ thuộc định nghĩa của chương trình (Ví dụ : CTRL + S là

ghi bản vẽ ra đĩa)

- Phím SHIFT : Nhấp phím này đồng thời với một phím khác sẽ tạo ra một ký

hiệu hoặc kiểu

chữ in.

- Phím ARROW (các phím mũi tên ): Di chuyển con trỏ trên màn hình.

- Phím CAPSLOCK : Chuyển giữa kiểu chữ thường sang kiểu chữ in.

- Phím ESC : Huỷ lệnh đang thực hiện.

- R (Redraw) : Tẩy sạch một cách nhanh chóng các dấu "+" ( BLIPMODE )

- DEL : thực hiện lệnh Erase

- Ctrl + P : Thực hiện lệnh in Plot/Print

- Ctrl + Q : Thực hiện lệnh thoát khỏi bản vẽ

- Ctrl + Z : Thực hiện lệnh Undo

- Ctrl + Y : Thực hiện lệnh Redo

- Ctrl + S : Thực hiện lệnh Save , QSave

- Ctrl + N : Thực hiện lệnh Tạo mới bản vẽ New

7

- Ctrl + O : Thực hiện lệnh mở bản vẽ có sẵn Open Chức năng của các phím

chuột:

- Phím trái dùng để chọn đối tượng và chọn các vị trí trên màn hình.

- Phím phải, tương đương với phím ENTER trên bàn phím, để khẳng định câu

lệnh.

- Phím giữa (thường là phím con lăn) dùng để kích hoạt trợ giúp bắt điểm,

hoặc khi xoay thì sẽ thu phóng màn hình tương ứng.

5. Các lệnh về File

5.1. Tạo File bản vẽ mới.

Menu bar

Nhập lệnh

Toolbar

File/ New….

New hoặc Ctrl + N

Xuất hiện hộp thoại : Create New Drawing

- Chọn biểu tượng thứ 2 : Start from Scratch

- Chọn nút tròn : ~ Metric ( chọn hệ mét cho bản vẽ )

- Cuối cùng nhấn nút OK hoặc nhấn phím ENTER

Lúc này giới hạn bản vẽ là 420 x 297 (khổ giấy A4)

Chú ý : Trong trường hợp không xuất hiện Hộp thoại Create New Drawing ta

vào CAD sau đó vào Tools\Options\System tiếp theo chọn Show Traditional Startup

Dialog trong khung General Options

5.2. Lƣu File bản vẽ.

Menu bar

Nhập lệnh

Toolbar

File/ Save….

Save hoặc Ctrl + S

+ Trường hợp bản vẽ chưa được ghi thành File thì sau khi thực hiện lệnh Save

xuất hiện hộp thoại Save Drawing As ta thực hiện các bước sau.

- Chọn thư mục, ổ đĩa ở mục: Save In

- Đặt tên File vào ô : File Name

- Chọn ô Files of type để chọn ghi File với các phiên bản Cad trước

- Cuối cùng nhấn nút SAVE hoặc nhấn phím ENTER

Chú ý: Nếu thoát khỏi CAD mà chưa ghi bản vẽ thì AutoCad có hỏi có ghi

bản vẽ không nếu ta chọn YES thì ta cũng thực hiện các thao tác trên

8

+ Trường hợp bản vẽ được ghi thành File thì ta chỉ cần nhấp chuột trái vào

biểu tượng ghi trên thanh công cụ hoặc nhấn phím Ctrl + S lúc này Cad tự động cập

nhật những thay đổi vào file được ghi sẵn đó.

5.3. Mở bản vẽ có sẵn.

Menu bar

Nhập lệnh

Toolbar

File\Open...

Save hoặc Ctrl + O

Xuất hiện hộp thoại : Select File

- Chọn thư mục và ổ đĩa chứa File cần mở : Look in

- Chọn kiểu File cần mở (Nếu Cần )ở : File of type

- Chọn File cần mở trong khung.

- Cuối cùng nhấn nút OPEN hoặc nhấn phím ENTER

- Nếu nhấn và Cancel để huỷ bỏ lệnh Open

5.4. Đóng bản vẽ

Menu bar

File\Close

Nhập lệnh

Toolbar

Close

Nếu bản vẽ có sửa đổi thì xuất hiện hộp thoại nhắc nhở ta có ghi thay đổi không

- Chọn YES để có ghi thay đổi (Xem tiếp mục 2 Lưu bản vẽ)

- Chọn NO nếu không muốn ghi thay đổi

- Nếu nhấn và Cancel để huỷ bỏ lệnh Close.

5.5. Thoát khỏi AutoCad

Menu bar

File\Exit

Nhập lệnh

Toolbar

Exit, Quit, Ctrl + Q

Hoặc ta có thể chọn nút dấu nhân ở góc trên bên phải của màn hinh Hoặc

nhấn tổ hợp phím Alt + F4

Nếu bản vẽ chưa được ghi thì xuất hiện hộp thoại nhắc nhở ta có ghi file bản

vẽ không

♦ Chọn YES để có ghi thay đổi (Xem tiếp mục 2 Lưu bản vẽ)

♦ Chọn NO nếu không muốn ghi thay đổi

♦ Nếu nhấn và Cancel để huỷ bỏ lệnh Close.

9

CÂU HỎI ÔN TẬP CHƢƠNG 1.

1. Nêu những khả năng chính của phần mền Autocad ?

2. Các chức năng phím tắt trong phần mền Autocad?

3. Thực hành với các lệnh về file trong phần mền Atocad?

10

Chƣơng 2

Thiết lập bản vẽ

Mục tiêu:

- Trình bày được phương pháp xác định bản vẽ.

- Phân biệt được hai hệ thống tọa độ cố định và hệ thống tọa độ định vị lại.

- Thực hiện được các thao tác chọn đối tượng, truy bắt đối tượng và điều

khiển tầm nhìn.

- Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực

sáng tạo trong học tập.

1. Các thiết lập bản vẽ cơ bản

1.1. Giới hạn không gian vẽ - Lệnh LIMITS

Sau khi khởi động chương trình AutoCad, nhấp chuột vào Start from scartch

và chọn hệ đo là Metric, ta sẽ được một màn hình của không gian làm việc có độ lớn

mặc định là 420, 297 đơn vị. Nếu quy ước 1 đơn vị trên màn hình tương ứng với 1

mm ngoài thực tế, ta sẽ vẽ được đối tượng có kích 42 cm x 29,7 cm. Nếu để vẽ công

trình, không gian đó rất chật hẹp. Do vậy ta cần định nghĩa một không gian làm việc

lớn hơn.

Nhập lệnh:

Menu : Format/Drawing Limits

Command : limits

Bàn phím : Limits

Gõ lệnh giới hạn màn hình

Reset Model space limits :

Nhấp Enter để đồng ý với toạ độ điểm

Specify lower left corner or [ON/OFF] đầu của giới hạn màn hình

<0.0000,0.0000> :

Specify upper right corner

Cho giới hạn màn hình lớn bằng một

<420.0000,297.0000> : 42000,29700

không gian rộng 42 m x 29,7 m ngoài

thực tế

Lưu ý :

- Cho dù không gian được định nghĩa rộng hơn 100 lần hiện tại, màn hình lúc

này vẫn không có gì thay đổi. Ta phải thực hiện lệnh thu không gian giới hạn đó vào

bên trong màn hình bằng lệnh dưới đây.

1.2. Thu không gian đƣợc giới hạn vào trong màn hình - Lệnh ZOOM.

Nhập lệnh:

11

Menu : View/Zoom

Command : z

Bàn phím : zoom

Gõ lệnh thu phóng màn hình

-Specify corner of window, enter a scale - Nhập tham số cần dùng sau đó gõ Enter

factor (nX or nXP), or [All/Center/

Dynamic/Extents/Previous/Scale/Window]

<real time> : a

Các Tham số của lệnh ZOOM

- RealTime : sau khi vào lệnh Zoom ta nhấn phím Enter luôn để vào thực hiện

lựa chọn này tương đương với nút trên thanh công cụ

sau đó ta giữ phím trái

chuột và Click đưa lên trên hoặc xuống dưới để phóng to hay thu nhỏ.

- ALL : Auto Cad sẽ hiển thị tất cả bản vẽ trên màn hình máy tính.

-Center: Phóng to màn hình quanh một tâm điểm và với chiều cao của sổ.

- Specify center point: Chọn tâm khung của sổ

- Enter magnification or height: Nhập giá trị chiều cao khung cửa sổ

- Window: Phóng to lên màn hình phần hình ảnh xác định bởi khung của sổ

hình chữ nhật. Tương đương với nút trên thanh công cụ là

- Specify first corner : Chọn góc cửa sổ thứ nhất

- Specify opposite corner: Chọn góc của sổ đối diện.

- Previous: Phục hồi lại của hình ảnh Zoom trước đó. ( có thể phục hồi 10

hình ảnh) Tương đương với nút trên thanh công cụ là

Lƣu ý:

- Nếu có đối tượng vẽ to hơn hoặc nằm ngoài giới hạn màn hình thì lệnh này

sẽ thu đồng thời cả giới hạn màn hình (từ toạ độ 0,0) và đối tượng vẽ vào trong màn

hình.

1.3. Lệnh đẩy bản vẽ Pan

Menu bar

Nhập lệnh

Toolbar

View\Pan\…

Pan hoặc P

Lệnh Pan cho phép di chuyển vị trí bản vẽ so với màn hình để quan sát các

phần cần

thiết của bản vẽ mà không làm thay đổi độ lớn hình ảnh bản vẽ.

12

1.4. Đơn vị đo bản vẽ

Menu bar

Nhập lệnh

Toolbar

Format\Units\…

Units

Lệnh Units định đơn vị dài và đơn vị góc cho bản vẽ hiện hành. Sau khi vào

lệnh sẽ xuất hiện hộp thoại . Trên hộp thoại này ta có thể chọn đơn vị cho bản vẽ

1.5. Lệnh Snap, lệnh Grid, lệnh Ortho

1.5.1. Lệnh Snap

Menu bar

Nhập lệnh

Phím tắt

Tools\Drafting Setting...\

Snap

F9 hoặc Ctrl + B

Lệnh Snap điều khiển trạng thái con chạy (Cursor) là giao điểm của hai sợi

tóc. Xác định bước nhảy con chạy và góc quay của hai sợi tóc. Bước nhảy bằng

khoảng cách lưới Grid

Trạng thái Snap có thể tắt mở bằng cách nhắp đúp chuột vào nút Snap trên

thanh trạng thái phía dưới hoặc nhấn phím F9.

1.5.2. Lệnh Grid ( Chế độ lưới)

Menu bar

Nhập lệnh

Phím tắt

Tools\Drafting Setting...\

Grid

F7 hoặc Ctrl + G

Lệnh Grid tạo các điểm lưới trên giới hạn bản vẽ khoảng cách các điểm lưới

theo phương X, Y có thể giống nhau hoặc khác nhau tuỳ theo ta định nghĩa trong

hộp thoại Drafting Setting...

13

Trạng thái Grid có thể tắt mở bằng cách nhắp đúp chuột vào nút Grid trên

thanh trạng thái phía dưới hoặc nhấn phím F7.

1.5.3. Lệnh Ortho

Menu bar

Nhập lệnh

Phím tắt

Tools\Drafting Setting...\

Snap

F8 hoặc Ctrl + L

Lệnh Orthor để thiết lập chế độ vẽ lênh Line theo phương của các sợi tóc

1.5.4. Thiết lập chế độ cho Sanp và Grid

Cụ thể trong hình sau

1.6. Lệnh Mvsetup tạo khung bản vẽ

Menu bar

Nhập lệnh

Phím tắt

MVsetup

Sau khi nhập lệnh xuất hiện các dòng nhắc sau.

- Enable pager Space? [No/Yes] <Y>: (Ta nhập N và nhấn Enter)

- Enter units type [ /Metric]: (ta nhập M chọn hệ mét và nhấn Enter)

- Enter the scale factor : ( Nhập giá trị tỉ lệ)

- Enter the Pager width : (Nhập chiều rộng khổ giấy)

- Enter the Pager height : (Nhập chiều cao khổ giấy)

14

2.Hệ toạ độ:

2.1. Hệ toạ độ sử dụng trong AutoCad

2.1.1. Hệ toạ độ đề các.

Để xác định vị trí điểm đường, mặt phẳng và các đối tượng hình học khác thì

vị trí của chúng phải được tham chiếu đến một vị trí được biết. Điểm này gọi là

điểm tham chiếu hoặc điểm gốc tọa độ. Hệ toạ độ đề các được sử dụng phổ biến

trong toán học và đồ hoạ và dùng để xác định vị trí của các hình học trong mặt

phẳng và trong không gian ba chiều.

Hệ toạ độ hai chiều (2D) được thiết lập bởi một điểm gốc toạ độ là giao điểm

giữa hai trục vuông góc: Trục hoành nằm ngang và trục tung thẳng đứng. Trong bản

vẽ AutoCad một điểm trong bản vẽ hai chiều được xác định bằng hoành độ X và

tung độ Y cách nhau bởi dấu phảy (X,Y). Điểm gốc toạ độ là (0,0) . X và Y có thể

mang dấu âm hoặc dấu dương tuỳ thuộc vị trí của điểm so với trục toạ độ. Trong bản

vẽ ba chiều (3D) ta phải nhập thêm cao độ Z.

Toạ độ tuyệt đối dựa theo gốc toạ độ (0,0) của bản vẽ để xác định điểm. Giá

trị toạ độ tuyệt đối dựa theo gốc toạ độ (0,0) nơi mà trục X và trục Y giao nhau. Sử

dụng toạ độ tuyệt đối khi mà bạn biết chính xác giá trị toạ độ X và Y của điểm. Ví

dụ toạ độ 30,50 như trên hình vẽ chỉ định điểm có 30 đơn vị dọc theo trục X và 50

15

đơn vị dọc theo trục Y. Trên hình vẽ 1 để vẽ đường thẳng bắt đầu từ điểm (-50,-50)

đến (30,-50) ta thực hiện như sau:

Command: Line↵

Specify first point: -50,-50↵

Specify next point or [Undo]: 30,-50↵

Toạ độ tƣơng đối Dựa trên điểm nhập cuối cùng nhất trên bản vẽ. Sử dụng

toạ độ tương đối khi bạn biết vị trí của điểm tương đối với điểm trước đó. Để chỉ

định toạ độ tương đối ta nhập vào trước toạ độ dấu @ (at sign). Ví dụ toạ độ @30,50

chỉ định 1 điểm 30 đơn vị theo trục X và 50 đơn vị theo trục Y từ điểm chỉ định cuối

cùng nhất trên bản vẽ.

Ví dụ sau ta sử dụng toạ độ tương đối để vẽ đường thẳng P2P3 từ điểm P2

(30,-50) có khoảng cách theo hướng X là 0 đơn vị và theo hướng Y là 100 đơn vị

như hình vẽ 1

Command: Line↵

Specify first point: 30,-50↵

Specify next point or [Undo]: @0,100↵

2.1.2. Hệ toạ độ cực.

16

Toạ độ cực được sử dụng để định vị trí 1 điểm trong mặt phẳng XY. Toạ độ

cực chỉ định khoảng cách và góc so với gốc toạ độ (0,0). Điểm P1 trên hình vẽ 2 có

toạ độ cực là 50<60. Đường chuẩn đo góc theo chiều đương trục X của hệ toạ độ Đề

các. Góc dương là góc ngược chiều kim đồng hồ hình vẽ

Để nhập toạ độ cực ta nhập khoảng cách và góc được cách nhau bởi dấu móc

nhọn (<).

Ví dụ để chỉ định điểm có khoảng cách 1 đơn vị từ điểm trước đó và góc 45°

ta nhập nhưsau: @1<45.

Theo mặc định góc tăng theo ngược chiều kim đồng hồ và giảm theo chiều

kim đồng hồ. Để thay đổi chiều kim đồng hồ ta nhập giá trị âm cho góc. Ví dụ nhập

1<315 tương đường với 1<-45. Bạn có thể thay đổi thiết lập hướng và đường chuẩn

đo góc bằng lệnh Units.

Toạ độ cực có thể là tuyệt đối (đo theo gốc toạ độ) hoặc tương đối (đo theo

điểm trước đó). Để chỉ định toạ độ cực tương đối ta nhập thêm dấu @ (a móc, a

còng hoặc at sign)

2.2. Các phƣơng pháp nhập toạ độ

Các lệnh vẽ nhắc chúng ta phải nhập tạo độ các diểm vào trong bản vẽ. Trong

bản vẽ 2 chiều (2D) ta chỉ cần nhập hoành độ (X) và tung độ (Y), còn trong bản vẽ 3

chiều (3D) thì ta phải nhập thêm cao độ (Z).

17

Có 6 phương pháp nhập tạo độ một điểm trong bản vẽ.

a. Dùng phím trái chuột chọn (PICK) : Kết hợp với các phương thức truy bắt

điểm

b. Toạđộ tuyệt đối: Nhập tạo độ tuyệt đối X,Y của điểm theo gốc toạ độ (0,0)

c. Toạ độ cực : Nhập tạo độ cực của điểm (D<α) theo khoảng cách D giữa

điểm với gốc toạ độ (0,0) và góc nghiêng α so với đường chuẩn.

d. Toạ độ tương đối: Nhập toạ độ của điểm theo điểm cuối cùng nhất xác

định trên bản vẽ. Tại dòng nhắc ta nhập @X,Y Dấu @ có nghĩa là ( Last Point) điểm

cuối cùng nhất mà ta xác định trên bản vẽ.

e. Toạ độ cực tương đối: Tại dòng nhắc ta nhập @D<α trong đó

• D: Khoảng cách giữa điểm ta cần xác định với điểm cuối cùng nhất

trên bản vẽ.

• Góc α là góc giữa đường chuẩn và đoạn thẳng nối 2 điểm.

• Đường chuẩn là đường thẳng xuất phát từ gốc tạo độ tương đối và

nằm theo chiều dương trục X.

• Góc dương là góc ngược chiều kim đồng hồ. Góc âm là góc cùng

chiều kim đồng hồ.

f. Nhập khoảng cách trực tiếp : Nhập khoảng cách tương đối so với điểm cuối

cùng nhất, định hướng bằng Cursor và nhấn Enter.

3. Các phƣơng thức truy bắt điểm đối tƣợng (Objects Snap)

Trong khi thực hiện các lệnh vẽ AutoCAD có khả năng gọi là Object Snap

(OSNAP) dùng để truy bắt các điểm thuộc đối tượng, ví dụ: điểm cuối của Line,

điểm giữa của Arc, tâm của Circle, giao điểm giữa Line và Arc... Khi sử dụng các

phương thức truy bắt điểm, tại giao điểm hai sợi tóc xuất hiện một ô vuông có tên

gọi là Aperture hoặc là Ô vuông truy bắt và tại điểm cần truy bắt xuất hiện Marker

(khung hình ký hiệu phương thức truy bắt). Khi ta chọn các đối tượng đang ở trạng

thái truy bắt và gán điểm cần tìm. Ta có thể gán phương thức bắt điểm theo hai

phương pháp:

- Truy bắt tạm trú: Chỉ sử dụng 1 lần khi truy bắt 1 điểm

- Truy bắt thường trú (Running object snaps): Gán các phương thức bắt điểm

là thường trú (lệnh Osnap)

Trình tự truy bắt tạm trú 1 điểm của đối tượng:

18

a. Bắt đầu thực hiện một lệnh nào đó đòi hỏi phải chỉ định điểm (Specify a

point), ví dụ: Arc, Circle, Line...

b. Khi tại dòng nhắc lệnh yêu cầu chỉ định điểm (Specify a point) thì ta chọn

phương thức bắt điểm bằng 1 trong các phương pháp sau:

- Click vào Toolbar button trên thanh công cụ Standard, thanh thả

xuống Object Snap

- Nhấp giữ phím SHIFT và phím phải của chuột khi con trỏ đang trên

vùng đồ hoạ sẽ xuất hiện Shortcut menu Object snap. Sau đó chọn phương thức bắt

điểm từ Shortcut menu này.

- Nhập tên tắt (ba chữ cái đầu tiên, ví dụ END, CEN...) vào dòng nhắc

lệnh.

c. Di chuyển ô vuông truy bắt ngang qua vị trí cần truy bắt, khi đó sẽ có một

khung hình ký hiệu phương thức (Marker) hiện lên tại điểm cần truy bắt và nhấp

phím chọn (khi cần nhấp phím TAB để chọn điểm truy bắt)

- Trong AutoCAD 2004, ta có tất cả 15 phương thức truy bắt điểm của

đối tượng (gọi tắt là truy bắt điểm). Ta có thể sử dụng các phương thức truy bắt

điểm thường trú hoặc tạm trú. Trong mục này giới thiệu truy bắt điểm tạm trú.

CENter

Sử dụng để bắt điểm tâm của đường tròn, cung tròn, elip. Khi truy

bắt, ta cần chọn đối tượng cần truy bắt tâm.

ENDpoint

Sử dụng để bắt điểm cuối của đường thẳng (Line), Spline, Cung

tròn, Phân đoạn của pline, mline. Chọn vị trí gần điểm cuối cần

truy bắt. Vì đường thẳng và cung tròn có hai điểm cuối, do đó

AutoCAD sẽ bắt điểm cuối nào gần giao điểm 2 sợi tóc nhất.

Dùng để bắt điểm chèn của dòng chữ và block (khối). Chọn một

điểm bất kỳ của dòng chữ hay block và nhấp chọn.

INSert

INTersection

Dùng để bắt giao điểm của hai đối tượng. Muốn truy bắt thì giao

điểm phải nằm trong ô vuông truy bắt hoặc cả hai đối tượng đều

chạm với ô vuông truy bắt.

MIDpoint

NEArest

Dùng để truy bắt điểm giữa của một đường thẳng cung tròn hoặc

Spline. Chọn một điểm bất kỳ thuộc đối tượng.

Dùng để truy bắt một điểm thuộc đối tượng gần giao điểm với 2 sợi

tóc nhất. Cho ô vuông truy bắt đến chạm với đối tượng gần điểm

cần truy bắt và nhấp phím chuột trái

19

NODe

Dùng để truy bắt một điểm (Point). Cho ô vuông truy bắt đến chạm

với điểm và nhấp phí chuột.

PERpendicular Dùng để truy bắt điểm vuông góc với đối tượng được chọn. Cho ô

vuông truy bắt đến chạm với đối tượng và nhấp phím chuột. Đường

thẳng vuông góc với đường tròn sẽ đi qua tâm

QUAdrant

TANgent

FROm

Dùng để truy bắt các điểm 1/4 ( Circle, Elipp, Arc, ….)

Dùng để truy bắt điểm tiếp xúc với Line, Arc, Elipp, Circle,…)

Phương thức truy bắt một điểm bằng cách nhập toạ độ tương đối

hoặc cực tương đối là một điểm chuẩn mà ta có thể truy bắt.

Phương thức này thực hiện 2 bước.

Bước 1:Xác định gốc toạ độ tương đối tại dòng nhắc "Base point"(

bằng cách nhập toạ độ hoặc sử dụng các phương thức truy bắt

khác)

Bước 2: Nhập toạ độ tương đối, cực tương đối của điểm cần tìm tại

dòng nhắc "Offset" so với điểm gốc toạ độ tương đối vừa xác định

tại bước 1

APPint

Phương thức này cho phép truy bắt giao điểm các đối tượng 3D

trong mộ điểm hình hiện hình mà thực tế trong không gian chúng

không giao nhau.

Tracking

Trong AutoCAD ta có thể sử dụng lựa chọn Tracking để nhập toạ

độ điểm tương đối qua một điểm mà ta sẽ xác định. Sử dụng tương

tự Point filters và From

4. Lệnh Osnap (OS) gán chế độ chuy bắt điểm thƣờng trú

Menu bar Nhập lệnh Toolbar

Tools\Drafting Settings... OSnap hoặc OS

Để gán chế độ truy bắt điểm thường trú bằng hộp thoại Drafting Setting. Để

làm xuất hiện hộp thoại Drafting Setting ta thực hiện Gó lệnh OSnap (OS) hoặc

Dsettings hoặc bẳng Menu hoặc giữ Shift và nhấp phải chuột trên màn hình CAD sẽ

xuất hiện Shortcut Menu và ta chọn OSnap Settings... ( Nếu trước đó chua gán chế

độ truy bắt điểm thường trú nào ta có thể nhấn phím F3)

20

Giáo trình Thiết lập bản vẽ kỹ thuật bằng Autocad - Nghề Hàn