Tài liệu học tập Hệ thống thông tin quản lý
BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
----------
Chủ biên: ThS Vũ Văn Giang
TÀI LIỆU HỌC TẬP
HỆ THỐNG THÔNG TIN QUẢN LÝ
(Tài liệu lưu hành nội bộ)
Đối tượng: SV trình độ Đại học
Ngành đào tạo: Dùng chung cho ngành Quản trị kinh doanh
Hà Nội, 2019
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.............................................................................................. v
DANH MỤC BẢNG BIỂU...............................................................................................vii
DANH MỤC HÌNH .........................................................................................................viii
LỜI GIỚI THIỆU ................................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1:........................................................................................................................ 2
1.1. Giới thiệu chung về hệ thống thông tin........................................................................ 2
1.1.1. Thông tin và dữ liệu...................................................................................................2
1.1.2. Tổ chức dưới góc độ quản lý.....................................................................................5
1.1.3. Khái niệm và các bộ phận cấu thành hệ thống thông tin...........................................9
1.1.4. Phân loại hệ thống thông tin....................................................................................10
1.1.5. Vai trò của hệ thống thông tin .................................................................................15
1.2. Tổng quan về hệ thống thông tin quản lý................................................................... 18
1.2.1. Khái niệm hệ thống thông tin quản lý .....................................................................18
1.2.2. Đầu vào, đầu ra của hệ thống thông tin quản lý......................................................18
1.2.3. Các chức năng cơ bản của hệ thống thông tin quản lý............................................21
1.2.4. Xu hướng phát triển của hệ thống thông tin quản lý...............................................22
HỆ THỐNG THÔNG TIN QUẢN LÝ ............................................................................. 25
2.1. Phần cứng của hệ thống thông tin quản lý ................................................................. 25
2.1.1. Khái niệm ................................................................................................................25
2.1.2. Các thành phần cơ bản của hệ thống máy tính........................................................25
2.1.3. Các loại hình hệ thống máy tính..............................................................................29
2.1.4. Các yếu tố cần đánh giá khi mua sắm phần cứng ...................................................33
2.2. Phần mềm của hệ thống thông tin quản lý ................................................................. 34
2.2.1. Khái niệm và vai trò của phần mềm dưới góc độ quản lý.......................................34
2.2.2. Phân loại phần mềm.............................................................................................34
2.2.3. Các yếu tố cần đánh giá khi mua sắm phần mềm ...................................................45
2.3. Cơ sở dữ liệu............................................................................................................... 45
2.3.1. Một số khái niệm cơ sở ...........................................................................................45
2.3.2. Các hoạt động cơ bản liên quan đến cơ sở dữ liệu..................................................49
2.3.3. Các cấu trúc cơ sở dữ liệu .......................................................................................54
2.3.4. Các loại hình cơ sở dữ liệu......................................................................................57
ii
2.3.5. Một số kỹ thuật hiện đại trong quản trị dữ liệu.......................................................61
2.4. Viễn thông và các mạng truyền thông........................................................................ 64
2.4.1. Các yếu tố và chức năng của hệ thống viễn thông ..................................................64
2.4.2. Các loại mạng truyền thông.....................................................................................67
2.4.3. Mạng Internet và các lợi ích của mạng Internet......................................................72
BÀI TẬP ỨNG DỤNG ..................................................................................................... 78
3.1. Hệ thống thông tin tài chính ....................................................................................... 79
3.1.1. Khái quát về HTTT tài chính...................................................................................79
3.1.2. HTTT tài chính theo mức quản lý ...........................................................................82
3.2. Hệ thống thông tin Marketing .................................................................................... 88
3.2.1. Khái quát về HTTT Marketing................................................................................88
3.2.2. HTTT Marketing theo mức quản lý ........................................................................90
3.3. Hệ thống thông tin sản xuất........................................................................................ 97
3.3.1. Khái quát về HTTT sản xuất ...................................................................................97
3.3.2. HTTT sản xuất theo mức quản lý............................................................................98
3.4. Hệ thống thông tin nguồn nhân lực .......................................................................... 107
3.4.1. Khái quát về HTTT nguồn nhân lực......................................................................107
3.4.2. HTTT nguồn nhân lực theo mức quản lý ..............................................................109
3.5. Hệ thống thông tin tích hợp...................................................................................... 114
3.5.1. HTTT quản trị quan hệ khách hàng.......................................................................115
3.5.2. HTTT quản trị tích hợp doanh nghiệp...................................................................120
3.5.3. HTTT quản trị chuỗi cung cấp ..............................................................................123
3.6. Hệ thống thương mại điện tử.................................................................................... 127
3.6.1. Khái niệm thương mại điện tử...............................................................................127
3.6.2. Hoạt động của hệ thống thương mại điện tử .........................................................129
3.6.3. Lợi ích của thương mại điện tử .............................................................................130
3.7. Hệ thống thông tin tự động hóa văn phòng .............................................................. 133
3.7.1. Giới thiệu chung về HTTT tự động hóa văn phòng ..............................................133
3.7.2. Các công nghệ văn phòng......................................................................................136
BÀI TẬP ỨNG DỤNG ................................................................................................... 142
iii
THÔNG TIN QUẢN LÝ................................................................................................. 144
4.1. Quản trị các nguồn lực hệ thống thông tin ............................................................... 144
4.1.1. Tổng quan về quản trị các nguồn lực hệ thống thông tin......................................144
4.1.2. Quản trị nguồn nhân lực của hệ thống thông tin ...................................................151
4.1.3. Đầu tư cho công nghệ thông tin trong doanh nghiệp ............................................157
4.2. Vấn đề an toàn hệ thống thông tin quản lý............................................................... 163
4.2.1. Tầm quan trọng của an toàn thông tin...................................................................163
4.2.2. Những nguy cơ tiềm ẩn đối với hệ thống thông tin...............................................165
4.2.3. An toàn thông tin trong kỷ nguyên số ...................................................................167
BÀI TẬP ỨNG DỤNG ................................................................................................... 174
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................ 175
iv
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
Chữ viết
tắt
Nguyên nghĩa
1
2
CAD
CNTT
COM
CPU
CSDL
DN
Computer-aided design - Thiết kế được sự hỗ trợ của máy tính
Công nghệ thông tin
3
Computer Output Microfilm - Vi phim máy tính
Central Processing Unit - Bộ xử lý trung tâm
Cơ sở dữ liệu
4
5
6
Doanh nghiệp
7
EDI
Electronic Data Interchange - Trao đổi dữ liệu điện tử
Enterprise Resources Planning - Quản trị tích hợp doanh nghiệp
Giá trị gia tăng
8
ERP
9
GTGT
HTML
HT
10
11
12
13
14
15
Ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản
Hệ thống
HTTT
KH
Hệ thống thông tin
Kế hoạch
LAN
Local Area Networks - Mạng cục bộ
Million of FLoating Operations Per Second - Số triệu chỉ thị trên
MFLOPS
MICR
một giây
16
Magnetic Ink Character Recognition - Công nghệ nhận dạng ký
tự mực từ
17
18
NVL
OCR
Nguyên vật liệu
Optical Character Recognition - Công nghệ nhận dạng ký tự
quang
19
20
PBX
POS
Private Branch eXchange – Mạng điện thoại riêng
Point-of-Sale – Điểm bán hàng
v
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
R & D
SCM
SP
Research & development - Nghiên cứu và phát triển
Supply Chain Management - Quản trị chuỗi cung cấp
Sản phẩm
SX
Sản xuất
SXKD
TMĐT
TT
Sản xuất kinh doanh
Thương mại điện tử
Thông tin
VAN
VPN
WAN
XML
Value Added Network - Mạng gia tăng giá trị
Virtual Private Networks - Mạng riêng ảo
Wide Area Network - Mạng diện rộng
Ngôn ngữ đánh dấu mở rộng
vi
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1 : Dữ liệu bán hàng................................................................................................ 2
Bảng 1.2 : Thông tin tổng hợp bán hàng theo mặt hàng ..................................................... 3
Bảng 1.3: Đặc điểm của mức quản lý trong tổ chức ........................................................... 6
Bảng 1.4: Tính chất của thông tin theo cấp quyết định....................................................... 7
Bảng 1.5: HTTT gia tăng giá trị cho các quá trình nghiệp vụ........................................... 16
Bảng 2.1: Các loại hình hệ thống máy tính ....................................................................... 30
Bảng 3.1: Ba mức của hệ thống thông tin tài chính .......................................................... 82
Bảng 3.2: Các HTTT Marketing theo mức quản lý .......................................................... 91
Bảng 3.3: Các HTTT sản xuất kinh doanh theo mức quản lý ........................................... 99
Bảng 3.4: Các HTTT nguồn nhân lực theo mức quản lý ................................................ 109
software suite................................................................................................................... 125
vii
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Các mức quản lý trong một tổ chức .................................................................... 5
Hình 1.2: Sơ đồ đầu mối thông tin của doanh nghiệp......................................................... 8
Hình 1.3: Các yếu tố cấu thành một hệ thống thông tin...................................................... 9
Hình 1.4: Phân loại HTTT theo phạm vi hoạt động.......................................................... 12
Hình 1.5: Phân loại HTTT theo lĩnh vực hoạt động.......................................................... 13
Hình 1.6: Phân loại HTTT theo mục đích và đối tượng phục vụ...................................... 14
Hình 1.7: Phân loại HTTT theo lĩnh vực chức năng ......................................................... 15
Hình 1.8: Các nguồn đầu vào, đầu ra của HTTT quản lý.................................................. 19
Hình 1.9: Biểu diễn thông tin đầu ra với tính năng siêu liên kết....................................... 21
Hình 2.1: Cấu trúc logic của các máy tính số.................................................................... 26
Hình 2.2 : Một số loại máy vi tính..................................................................................... 31
Hình 2.3 : Máy tính cỡ vừa................................................................................................ 32
Hình 2.4 : Máy tính lớn ..................................................................................................... 32
Hình 2.6: Một số trình duyệt Wed phổ biến hiện nay....................................................... 37
Hình 2.7: Một số phần mềm thư điện tử phổ biến............................................................. 37
Hình 2.8: Các gói xử lý văn bản hàng đầu ........................................................................ 38
Hình 2.9: Lập mục lục tự động trong MS-Word............................................................... 38
Hình 2.10: Một số gói phần mềm bảng tính điện tử.......................................................... 39
Hình 2.11: Các gói phần mềm trình chiếu đồ họa............................................................. 40
Hình 2.12: Các phần mềm quản lý thông tin cá nhân ....................................................... 40
Hình 2.13: Các khái niệm cơ sở trong tổ chức dữ liệu...................................................... 46
Hình 2.16: Hệ thống POS quét dữ liệu bán hàng trong siêu thị........................................ 51
Hình 2.18: Truy vấn tin bằng QBE trong MS-Access ...................................................... 52
Hình 2.20: Báo cáo tổng hợp doanh thu theo đơn hàng.................................................... 54
Hình 2.21: Cấu trúc dữ liệu kiểu phân cấp........................................................................ 55
Hình 2.22: Cấu trúc dữ liệu kiểu mạng ............................................................................. 55
viii
Hình 2.23: Cấu trúc dữ liệu kiểu quan hệ.......................................................................... 56
Hình 2.26: Cơ sở dữ liệu phân tán thành phần.................................................................. 59
Hình 2.27: Cơ sở dữ liệu sao lặp ....................................................................................... 59
Hình 2.28: Cơ sở dữ liệu siêu phương tiện........................................................................ 60
Hình 2.30: Các thành phần của Data Warehouse.............................................................. 61
Hình 2.31: Kho dữ liệu chuyên biệt .................................................................................. 62
Hình 2.32: Kỹ thuật khai phá và phân tích dữ liệu............................................................ 63
Hình 2.33: Mạng đường trục ............................................................................................. 68
Hình 2.34: Mạng vòng....................................................................................................... 68
Hình 2.35: Mạng hình sao ................................................................................................. 69
Hình 2.36: Mạng hình cây................................................................................................. 69
Hình 2.37: Mạng hỗn hợp.................................................................................................. 70
Hình 3.4: Mô hình HTTT sản xuất kinh doanh................................................................. 98
Hình 3.5: Sơ đồ luồng vào/ra mô hình EOQ................................................................... 102
Hình 3.6: Sơ đồ luồng vào/ra mô hình RL ...................................................................... 102
Hình 3.7: Sơ đồ luồng vào/ra của HT MRP .................................................................... 103
Hình 3.8: Mô hình HTTT nguồn nhân lực ...................................................................... 108
Hình 3.9: Kiến trúc các ứng dụng tích hợp trong doanh nghiệp ..................................... 114
Hình 3.11: Kiến trúc hệ thống ERP................................................................................. 120
Hình 3.12: Mô hình thương mại điện tử hiện tại............................................................. 128
Hình 3.13: Các loại hình giao dịch thương mại điện tử .................................................. 129
Hình 4.1: Sơ đồ liên kết các chức năng quản trị nguồn lực thông tin ............................. 148
Hình 4.2: Các chức năng quản trị một tổ chức doanh nghiệp ......................................... 151
Hình 4.4: Sơ đồ tổ chức của bộ phận chức năng quản trị HTTT .................................... 153
ix
Hình 4.8: Ba cấp đầu tư của các hệ thống kinh tế xã hội ................................................ 161
doanh nghiệp.................................................................................................................... 161
Hình 4.10: Sáu mức độ hiểu biết..................................................................................... 162
x
LỜI GIỚI THIỆU
Trong bối cảnh tự do hóa thương mại quốc tế và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
ngày càng sâu rộng của Việt Nam, các doanh nghiệp ngày càng gặp nhiều áp lực cạnh
tranh. Chính vì vậy, doanh nghiệp luôn cần phải nắm bắt chính xác và kịp thời xu hướng
của xã hội để tránh thụt lùi, lạc hậu. Trong đó, hệ thống thông tin quản lý đóng một vai
trò rất lớn vào việc giúp doanh nghiệp tồn tại, phát triển bền vững và tạo được lợi thế
cạnh tranh trên thị trường. Hệ thống thông tin quản lý là một công cụ đắc lực giúp các
doanh nghiệp trong các nghiệp vụ, hoạt động kinh doanh, hỗ trợ việc ra quyết định của
doanh nghiệp và hỗ trợ cải thiện khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Với tầm quan trọng của nó, việc trang bị những kiến thức cơ bản và toàn diện về
hệ thống thông tin quản lý cho sinh viên ngành Quản trị kinh doanh trường Đại học Kinh
tế - Kỹ thuật công nghiệp là một điều hết sức cần thiết.
Tài liệu học tập Hệ thống thông tin quản lý được biên soạn để đáp ứng nhu cầu
nghiên cứu, giảng dạy, học tập của giảng viên, sinh viên ngành Quản trị kinh doanh.
Đồng thời cũng là tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến lĩnh vực này.
Tài liệu học tập gồm 4 chương với sự tham gia biên soạn nội dung của các thành
viên:
ThS Lưu Huỳnh, ThS Trần Thùy Linh – Biên soạn Chương 1: Tổng quan về hệ
thống thông tin quản lý.
ThS Trần Thị Kim Phượng, ThS Phạm Thanh Thảo – Biên soạn Chương 2: Cơ sở
công nghệ thông tin của hệ thống thông tin quản lý.
ThS Vũ Văn Giang (Chủ biên), ThS Lê Thị Ánh – Biên soạn Chương 3: Các hệ
thống thông tin ứng dụng trong kinh doanh.
ThS Vũ Huy Giang, ThS Nguyễn Văn Hưng – Biên soạn Chương 4: Quản trị
nguồn lực và vấn đề an toàn hệ thông tin quản lý.
Mặc dù đã cố gắng tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau và đúc rút kinh
nghiệm chuyên môn từ các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và tư vấn. Tuy nhiên, đây là
tài liệu học tập được biên soạn lần đầu nên cuốn tài liệu học tập này không tránh khỏi
những thiếu sót. Nhóm tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của tất cả các
đồng nghiệp, các em sinh viên và các bạn đọc để tài liệu ngày càng được cải tiến và hoàn
thiện hơn. Nhóm tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp trong và ngoài trường đã
giúp đỡ trong quá trình biên soạn tài liệu học tập này.
Hà Nội, tháng 8 năm 2018
Nhóm tác giả
1
CHƯƠNG 1:
TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG THÔNG TIN QUẢN LÝ
Mục đích của chương:
Sau khi học xong chương này, người học cần đạt được những yêu cầu sau đây:
1. Có hiểu biết cơ bản về các khái niệm: thông tin, dữ liệu, hệ thống thông tin
quản lý, các bộ phận cấu thành hệ thống thông tin nói chung và hệ thống thông tin quản
lý nói riêng.
2. Có kiến thức về các mức quản lý trong một tổ chức và nhu cầu thông tin hỗ trợ
quá trình ra quyết định của mỗi mức.
3. Đánh giá được tầm quan trọng của hệ thống thông tin khi áp dụng vào từng cấp
quản lý trong tổ chức.
4. Có khả năng phân loại hệ thống thông tin theo các tiêu thức khác nhau, biết
được đặc điểm của từng loại.
5. Đánh giá được vai trò của hệ thống thông tin trong các tổ chức.
6. Đánh giá được chức năng của hệ thống thông tin quản lý trong tổ chức.
7. Nhận định được xu hướng phát triển của hệ thống thông tin quản lý.
1.1. Giới thiệu chung về hệ thống thông tin
1.1.1. Thông tin và dữ liệu
Dữ liệu (Data) là những sự kiện hoặc các quan sát về các hiện tượng vật lý hoặc
các giao dịch kinh doanh. Cụ thể hơn, dữ liệu là những phản ánh khách quan về thuộc
tính (đặc điểm) của các thực thể như người địa điểm hoặc các sự kiện. Dữ liệu có thể ở
dạng số hoặc văn bản và bản thân dữ liệu thường mang tải giá trị thông tin. Khi các yếu
tố này được tổ chức hoặc sắp xếp theo một cách có nghĩa thì chúng trở thành thông tin.
TT
Vùng
Mã
Tên hàng
Đơn giá
Số
Doanh thu
hàng
lượng
1
2
3
4
5
6
01 Miền Bắc
01 Miền Bắc
12 Miền Bắc
422 Máy ĐH Panasonic C9
500 Máy giặt LG T2
477 Tủ lạnh Philps
6.000.000
9.000.000
14.000.000
6.000.000
14.000.000
6.000.000
20
22
2
120.000.000
198.000.000
28.000.000
120.000.000
60.000.000
84.000.000
12 Miền Trung 422 Máy ĐH Panasonic C9
20
5
15 Miền Nam
12 Miền Nam
477 Tủ lạnh Philips
422 Máy ĐH Panasonic C9
14
Bảng 1.1 : Dữ liệu bán hàng
2
Doanh thu
(đồng)
TT
Mã hàng
Tên hàng
Số lượng
1
2
3
422
477
500
Máy điều hòa Panasonic C9
Tủ lạnh Philips
54
7
324.000.000
88.000.000
198.000.000
610.000.000
Máy giặt LG T2
Tổng cộng
22
83
Bảng 1.2 : Thông tin tổng hợp bán hàng theo mặt hàng
Thông
tin (Information) là một bộ các dữ liệu được tổ chức theo một cách sao cho
chúng mang lại một giá trị gia tăng so với giá trị vốn có của bản thân các dữ liệu đó. Để
tổ chức dữ liệu thành thông tin có ích và có giá trị, người ta phải sử dụng các quy tắc và
các mối quan hệ giữa các dữ liệu. Việc biến đổi dữ liệu thành thông tin thực sự là một
quá trình, một tập hợp các công việc có quan hệ logic với nhau để đạt được một kết quả
đầu ra mong muốn. Có thể nói thông tin là những dữ liệu được chuyển đổi thành dạng có
giá trị sử dụng hơn thông qua việc ứng dụng tri thức.
Thông tin mà có ít nhất một cán bộ quản lý cần hoặc có ý muốn dùng vào việc ra
quyết định quản lý của mình được gọi là thông tin quản lý. Như vậy có thể hiểu thông tin
quản lý là những dữ liệu có ích đã được lựa chọn, tổ chức và xử lý theo một cách sao cho
trên cơ sở đó có thể ra được những quyết định đúng đắn. Tất cả các tổ chức đều cần
thông tin phục vụ các mục đích khác nhau.
- Lập kế hoạch: Để có thể lập kế hoạch cần phải có các thông tin và hiểu biết về
các nguồn lực hiện có. Trên thực tế có thể có nhiều kịch bản khác nhau trong việc phân
bổ các nguồn lực vốn dĩ hạn hẹp và trong ngữ cảnh này thông tin được cần đến để hỗ trợ
quá trình ra quyết định.
- Kiểm soát: Một khi kế hoạch đã được đưa vào triển khai, cần kiểm soát kết quả
thực hiện kế hoạch đó trên thực tế. Thông tin được sử dụng để đánh giá xem kế hoạch có
thực hiện đúng như dự kiến hay có sự xê dịch không lường trước. Trên cơ sở thông tin
kiểm soát, có thể thực hiện các điều chỉnh cần thiết.
- Ghi nhận các giao dịch: Việc thu thập các thông tin giao dịch hoặc sự kiện là cần
thiết vì nhiều lý do khác nhau thông tin có giá trị như một minh chứng, vì yêu cầu mang
tính pháp lý, hay phục vụ mục đích kiểm soát.
- Đo lường năng lực: Thông tin về chi phí, doanh thu, lợi nhuận,… cho phép đo
lường năng lực kinh doanh của các tổ chức doanh nghiệp.
- Hỗ trợ ra quyết định: Với sự trợ giúp của các thông tin có chất lượng, người làm
công tác quản lý có cơ hội ra những quyết định hiệu quả và đúng đắn.
3
Trong ngữ cảnh một tổ chức doanh nghiệp, trên cơ sở phân tích thông tin thu được
qua quá trình xử lý thông tin, người ta có thể tạo ra tri thức kinh doanh (Business
Intelligence) đó là những tri thức và hiểu biết về các khách hàng, đối thủ cạnh tranh, đối
tác kinh doanh, môi trường cạnh tranh và về bản thân hoạt động của doanh nghiệp. Tri
thức kinh doanh giúp doanh nghiệp đưa ra những quyết định hiệu quả, quan trọng và
thường mang tầm chiến lược. Nó cho phép doanh nghiệp trích rút ra được ý nghĩa đích
thực của thông tin nhằm thực hiện các bước đi mang tính sáng tạo và mạnh mẽ, nhằm tạo
ra ưu thế cạnh tranh.
Đặc trưng của thông tin có giá trị: Để có giá trị sử dụng đối với những người làm
công tác quản lý và ra quyết định, thông tin cần phải có những thuộc tính sau:
- Tính chính xác: Thông tin chính xác là những thông tin không chứa lỗi. Thông
tin không chính xác thường được tạo ra từ những dữ liệu không chính xác được nhập vào
hệ thống trước đó.
- Tính đầy đủ: Thông tin đầy đủ là thông tin chứa mọi dữ liệu quan trọng. Một báo
cáo đầu tư bị xem là không đầy đủ nếu nó không liệt kê được các chi phí có liên quan.
- Tính kinh tế: Thông tin được xem là kinh tế khi giá trị của nó mang lại cao hơn
chi phí tạo ra nó.
- Tính mềm dẻo: Thông tin được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, ví dụ
thông tin hàng tồn kho có thể được sử dụng cho quản lý bán hàng, đồng thời cũng có giá
trị sử dụng cho quản lý sản xuất và quản lý tài chính.
- Tính tin cậy: Tính tin cậy của TT phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Nó có thể phụ
thuộc vào phương pháp thu thập dữ liệu, cũng có thể phụ thuộc vào nguồn gốc thông tin.
- Tính phù hợp: Tính phù hợp của thông tin đối với người ra quyết định là rất quan
trọng, thể hiện ở chỗ nó có hướng đến đúng đối tượng nhận tin, có mang lại giá trị sử
dụng cho đối tượng nhận tin hay không.
- Tính đơn giản: Thông tin đến tay người sử dụng cần ở dạng giản đơn, không quá
phức tạp. Nhiều khi quá nhiều thông tin sẽ gây khó khăn cho người sử dụng trong việc
lựa chọn thông tin.
- Tính kịp thời: Thông tin được coi là kịp thời nếu nó đến với người sử dụng vào
thời điểm cần thiết.
- Tính kiểm tra được: Thông tin cho phép người ta kiểm định để chắc chắn rằng nó
hoàn toàn chính xác (bằng cách kiểm tra nhiều nguồn cho cùng một thông tin).
- Tính dễ khai thác: Đó là những thông tin có thể tra cứu dễ dàng đối với người sử
dụng có thẩm quyền, theo đúng dạng, vào đúng thời điểm mà họ cần.
- Tính an toàn: Thông tin cần được bảo vệ trước những người sử dụng không có
thẩm quyền.
4
Các tính chất này cũng làm cho thông tin trở nên giá trị hơn nhiều đối với tổ chức.
Với thông tin thiếu chính xác hoặc không đầy đủ có thể dẫn đến những quyết định không
hiệu quả, gây thiệt hại cho tổ chức rất nhiều về tiền bạc, hoặc một dự báo sai về cầu trong
tương lai đối với một sản phẩm có thể dẫn đến việc tiêu tốn rất nhiều tiền của để đầu tư
vào một nhà máy mới mà lại không được đưa vào khai thác. Ngoài ra nếu thông tin
không được cung cấp đúng lúc hay thông tin quá phức tạp cũng đều ít có giá trị sử dụng
đối với tổ chức.
Trong những ngữ cảnh khác nhau, tính hữu ích của thông tin được đánh giá theo
những cách khác nhau căn cứ trên giá trị của những thuộc tính trên. Ví dụ đối với dữ liệu
về nghiên cứu thị trường thì một chút thiếu chính xác hoặc thiếu đồng bộ có thể chấp
nhận được, nhưng tính kịp thời lại là hết sức cần thiết. Thông tin loại này có tác dụng
cảnh báo tổ chức về những khả năng đối thủ cạnh tranh đang thực hiện giảm giá và giá
được giảm cụ thể là bao nhiêu, lúc này việc cảnh báo trước cho tổ chức để lập kế hoạch
đối phó là quan trọng hơn cả. Ngược lại, tính chính xác, tính kiểm tra được và tính đầy đủ
lại là một trong những thuộc tính hết sức cơ bản của TT được sử dụng trong hạch toán kế
toán việc sử dụng các tài sản của tổ chức như tiền mặt, hàng tồn kho, tài sản cố định.
Giá trị của thông tin được thể hiện ở chỗ: Thông tin đó giúp các nhà quản lý đạt
được mục tiêu của tổ chức như thế nào? Giá trị của thông tin có thể đo được thông qua
thời gian cần đề ra một quyết định hoặc thông qua lợi nhuận tăng thêm cho tổ chức. Các
thông tin có giá trị cũng giúp các nhà quản lý ra quyết định có nên đầu tư cho HTTT và
công nghệ thông tin hay không. Một hệ thống đặt hàng tự động có thể đòi hỏi một chi phí
100 nghìn USD nhưng nó có thể mang lại lợi ích đạt đến 250 nghìn USD, như vậy giá trị
gia tăng do HTTT mang lại là 150 nghìn USD.
1.1.2. Tổ chức dưới góc độ quản lý
a. Sơ đồ quản lý một tổ chức
Hình 1.1: Các mức quản lý trong một tổ chức
5
Dưới góc độ quản lý, một tổ chức được cấu thành từ ba mức, mỗi mức thực hiện
những hoạt động khác nhau và có những nhu cầu thông tin khác nhau. Ba mức quản lý ở
đây là: chiến lược, chiến thuật và tác nghiệp.
Những người chịu trách nhiệm điều hành ở mức chiến lược có nhiệm vụ xác thực
mục đích, mục tiêu và nhiệm vụ của tổ chức. Trong một DN sản xuất thông thường thì
đỉnh chiến lược cho Chủ tịch – Tổng giám đốc hoặc các phó chủ tịch hãng phụ trách.
Những trách nhiệm chiến thuật thuộc về mức kiểm soát quản lý, nơi dùng các
phương tiện cụ thể để thực hiện các mục tiêu chiến lược do mức chiến lược đặt ra. Việc
tìm kiếm để có được những nguồn lực cần thiết cho việc thực hiện mục tiêu chiến lược,
thiết lập các chiến thuật mua sắm, tung ra các sản phẩm mới, thiết lập và theo dõi ngân
sách là trách nhiệm ở mức kiểm soát quản lý chiến thuật. Trong doanh nghiệp, thông
thường các vị trí quản lý như trưởng phòng tài vụ, trưởng phòng tổ chức hay trưởng
phòng cung ứng thuộc về mức quản lý này.
Cuối cùng ở mức điều hành tác nghiệp, người ta quản lý việc sử dụng sao cho có
hiệu quả những phương tiện và nguồn lực đã được phân bổ để tiến hành tốt các hoạt động
của tổ chức trong sự ràng buộc về tài chính, thời gian và kỹ thuật. Thủ kho, trưởng nhóm,
đốc công của những đội sản xuất thuộc mức quản lý này.
Mức tác nghiệp
Mức chiến thuật
Mức chiến lược
Đốc công, trưởng Cán bộ quản lý mức Cán bộ lãnh đạo
Người quản lý
Công việc
nhóm
trung và chuyên
chức năng
Tự động hóa các Tự động hóa việc Tích hợp dữ liệu
hoạt động và sự theo dõi và kiểm tra lịch sử của tổ chức
kiện có tính thủ tục các hoạt động tác và dự báo cho
và lặp lại
Cải tiến hiệu suất Cải tiến hiệu quả Cải tiến chiến lược
của tổ chức hoạt động của tổ và kế hoạch của tổ
chức chức
Bảng 1.3: Đặc điểm của mức quản lý trong tổ chức
nghiệp
tương lai
Lý do
Cán bộ quản lý ở những mức quản lý khác nhau cần những thông tin khác nhau để
thực hiện việc ra quyết định. Điều này được thể hiện thông qua cách định nghĩa mang
tính thực tiễn cao về thông tin quản lý như sau: Thông tin quản lý là thông tin mà có ít
nhất một cán bộ quản lý cần hoặc có ý muốn dùng vào công việc ra quyết định quản lý
của mình.
Việc khái quát hóa thành nguyên tắc những tính chất của thông tin cung cấp cho
từng cấp quản lý là rất quan trọng và có ý nghĩa thực tế. Trước hết cần phải rõ khái niệm
6
mức của quyết định. Người ta thường chia các quyết định của một tổ chức thành ba loại:
quyết định chiến lược, quyết định chiến thuật và quyết định tác nghiệp.
Quyết định chiến lược: Là những quyết định xác định mục tiêu và những quyết
định xây dựng nguồn lực cho tổ chức.
Quyết định chiến thuật: Là những quyết định cụ thể hóa mục tiêu thành nhiệm vụ,
những quyết định kiểm soát và khai thác tối ưu nguồn lực.
Quyết định tác nghiệp: Là quyết định nhằm thực thi nhiệm vụ.
b. Tính chất của thông tin theo mức ra quyết định:
Với mỗi cấp quyết định thì thông tin phục vụ cần có những thuộc tính riêng. Bảng
dưới đây tóm tắt các thuộc tính cơ bản của thông tin ở mỗi mức quản lý.
Đặc trưng
Tác nghiệp
Chiến thuật
Chiến lược
thông tin
Đều đặn, lặp lại
Phần lớn là thường kỳ, Sau một kỳ dài, trong
Tần suất
đều đặn
một trường hợp đặc
biệt
Dự kiến trước được Dự đoán sơ bộ, có Chủ yếu không dự kiến
Tính độc lập
của kết quả
thông tin bất ngờ
trước được
Quá khứ và hiện tại Hiện tại và tương lai
Dự đoán cho tương lai
Thời điểm
là chính
Rất chi tiết
Tổng hợp, thống kê
Tổng hợp, khái quát
Mức chi tiết
Nguồn
Trong tổ chức
Trong và ngoài tổ chức Ngoài tổ chức là chủ
yếu
Cấu trúc cao
Chủ yếu là có cấu trúc, Phi cấu trúc cao
một số phi cấu trúc
Tính cấu
trúc
Rất chính xác
Một số dữ liệu có tính Mang nhiều tính chủ
Độ chính xác
chủ quan
Giám sát hoạt động Cán bộ quản lý trung Cán bộ quản lý cao cấp
tác nghiệp gian
quan
Cán bộ sử
dụng
Bảng 1.4: Tính chất của thông tin theo cấp quyết định
7
c. Các đầu mối thông tin tổ chức doanh nghiệp.
Doanh nghiệp là các tổ chức quan trọng và chiếm tỷ lệ lớn trong các tổ chức kinh
tế xã hội của một xã hội có nền kinh tế thị trường. Do đó, đôi khi việc xem xét thêm về
hệ thống thông tin cho doanh nghiệp là một điều cần thiết.
Nhà nước và cấp trên
Khách hàng
DOANH NGHIỆP
Hệ thống quản lý
Đối tượng quản lý
Nhà cung cấp
DN cạnh tranh
DN liên quan
DN sẽ cạnh tranh
Hình 1.2: Sơ đồ đầu mối thông tin của doanh nghiệp
Nhà nước và tổ chức cơ quan cấp trên
Một tổ chức trong một quốc gia phải chịu sự quản lý của Nhà nước. Mọi thông tin
mang tính định hướng của Nhà nước và cấp trên đối với một tổ chức như luật thuế, luật
môi trường, quy chế bảo hộ,… là những thông tin mà bất kì một tổ chức nào cũng phải
lưu trữ và sử dụng thường xuyên.
Khách hàng
Trong nền kinh tế thị trường thì thông tin về khách hàng là tối quan trọng. Tổ chức
thu thập, lưu trữ và khai thác thông tin về khách hàng như thế nào là một trong những
nhiệm vụ lớn của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cạnh tranh
Biết về đối thủ cạnh tranh trực tiếp là công việc hàng ngày của các doanh nghiệp
hiện nay. Khái niệm gián điệp kinh tế thường được nói tới hiện nay giữa các doanh
nghiệp cạnh tranh phần nào thể hiện tầm quan trọng của những thông tin về doanh nghiệp
cạnh tranh.
Doanh nghiệp có liên quan
Các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa có liên quan (hàng hóa bổ sung hoặc hàng
hóa thay thế) là đầu mối thông tin quan trọng thứ tư của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp sẽ cạnh tranh
8
Muốn doanh nghiệp tồn tại trong thời gian dài, nhà quản lý cần phải có những
thông tin về đối thủ sẽ xuất hiện – các doanh nghiệp sẽ cạnh tranh.
Các đầu mối thông tin này đều quan trọng đối với doanh nghiệp, tuy nhiên các
nguồn thông tin này có tính biến động rất lớn và về nguyên tắc các đơn vị liên quan
không có trách nhiệm cung cấp thông tin cho doanh nghiệp. Chính vậy nên việc tổ chức
thu thập, lưu trữ và xử lý thông tin từ các nguồn trên là một trong những công việc khó
khăn và đòi hỏi chi phí lớn của mỗi doanh nghiệp.
1.1.3. Khái niệm và các bộ phận cấu thành hệ thống thông tin
Hệ thống thông tin (Information System) là một hệ thống bao gồm các yếu tố có
quan hệ với nhau cùng làm nhiệm vụ thu thập, xử lý, lưu trữ và phân phối dữ liệu, thông
tin và cung cấp một cơ chế phản hồi để đạt được một mục tiêu định trước. Hình 1.3 mô tả
các yếu tố cấu thành một hệ thống thông tin.
Phản hồi
Đầu vào
Xử lý
Đầu ra
Hình 1.3: Các yếu tố cấu thành một hệ thống thông tin
Đầu vào
Trong HTTT, đầu vào (input) thực hiện thu thập và nhập dữ liệu thô chưa qua xử
lý vào hệ thống. Ví dụ, trước khi tính và in phiếu trả lương cho nhân viên người ta phải
thu thập và nhập vào hệ thống số giờ công lao động của mỗi nhân viên; trong một trường
đại học, các giảng viên phải trả điểm thì mới có sơ sở để tính điểm tổng kết và gửi điểm
thi cho các sinh viên. Đầu vào có thể tồn tại ở nhiều dạng khác nhau nhưng trong bất cứ
hệ thống nào, dạng của dữ liệu đầu vào đều phụ thuộc vào kết quả đầu ra mong muốn.
Trong khi ở hệ thống tính lương, đầu vào là thẻ thời gian của các nhân viên thì ở hệ thống
điện thoại khẩn cấp, một cú điện thoại gọi đến được coi là đầu vào. Cũng như vậy, đầu
vào của một HTTT Marketing có thể là các kết quả điều tra thị trường hoặc phỏng vấn
khách hàng.
Việc nhập dữ liệu đầu vào có thể được thực hiện thủ công, bán tự động hoặc tự
động hoàn toàn. Việc nhập các chứng từ vào máy tính bằng bàn phím là hình thức nhập
liệu thủ công, nhưng việc quét mã số mã vạch của hàng hóa trong một siêu thị thì lại là
hình thức nhập liệu bán tự động nhờ hệ thống POS. Việc chuyển dữ liệu vào hệ thống
thông qua mạng được coi là hình thức nhập liệu tự động. Không phụ thuộc vào cách nhập
9
liệu, tính chính xác của dữ liệu đầu vào là yếu tố quan trọng nhất đảm bảo có được thông
tin đầu ra như mong muốn.
Xử lý
Trong một HTTT, xử lý (processing) là quá trình chuyển đổi dữ liệu đầu vào thành
các thông tin đầu ra hữu ích. Quá trình này có thể bao gồm các thao tác tính toán, so sánh
và lưu trữ dữ liệu cho mục đích sử dụng sau này. Quá trình xử lý có thể được thực hiện
thủ công hay với sự trợ giúp của các máy tính.
Đầu ra
Trong một HTTT, đầu ra (output) thực hiện việc tạo ra thông tin hữu ích thông
thường ở dạng các tài liệu và báo cáo. Đầu ra của hệ thống có thể là các phiếu trả lương
cho nhân viên, các báo cáo cho các nhà quản lý hay thông tin cung cấp cho các cổ đông,
ngân hàng và các cơ quan nhà nước. Trong một số trường hợp, đầu ra của hệ thống này
lại là đầu vào của hệ thống khác. Ví dụ, đầu ra của hệ thống xử lý đơn hàng có thể là đầu
vào của hệ thống thanh toán với khách hàng; đầu ra của hệ thống xuất hàng của bộ phận
này có thể là đầu vào của hệ thống nhập hàng của bộ phận khác. Kết quả đầu ra có thể
tồn tại ở nhiều dạng khác nhau, ví dụ trong hệ thống máy tính thì máy in và màn hình
thường là những thiết bị ra chuẩn; việc đưa kết quả ra cũng có thể được thực hiện thủ
công bằng tay (ví dụ các báo cáo và tài liệu viết bằng tay).
Thông tin phản hồi
Trong một HTTT, thông tin phản hồi (feedback) là kết quả đầu ra được sử dụng để
thực hiện những thay đổi đối với các hoạt động nhập liệu và hoạt động xử lý của hệ
thống. Nếu có lỗi hay có vấn đề đối với đầu ra thì cần thực hiện việc hiệu chỉnh dữ liệu
đầu vào hoặc thay đổi một tiến trình công việc. Ví dụ, khi nhập số giờ công lao động
trong tuần của một nhân viên nhầm 40 thành 400 thì hệ thống tính lương sẽ xác định
được giá trị này nằm ngoài khoảng giá trị cho phép (chỉ được phép từ 0 đến 100) và đưa
ra một thông báo lỗi như một thông tin phản hồi và thông tin này sẽ được sử dụng để
kiểm tra lại và hiệu chỉnh số liệu đầu vào về giờ công lao động cho đúng là 40.
1.1.4. Phân loại hệ thống thông tin
a, Phân loại HTTT theo phạm vi hoạt động
Theo cách phân loại này, người ta chia HTTT thành hai nhóm (hình 1.4)
+ Nhóm các HTTT hỗ trợ hoạt động nội bộ tổ chức (Intraorganizational System)
Đây là các HTTT hỗ trợ thu thập và xử lý thông tin phục vụ quản trị nội bộ tổ
chức doanh nghiệp. Có hai loại hình HTTT hỗ trợ nội bộ:
- Hệ thống thông tin hỗ trợ hoạt động tác nghiệp
HT xử lý giao dịch (TPS – Transaction Processing Systems)
HT quản trị thích hợp doanh nghiệp (ERP – Enterprise Resources Planning Systems)
10
Tải về để xem bản đầy đủ
185 trang
23000
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu học tập Hệ thống thông tin quản lý", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_hoc_tap_he_thong_thong_tin_quan_ly.pdf
