Bài giảng Tin học đại cương - Bài 5: Kiểu dữ liệu và biểu thức trong C

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

TIN HỌC ĐẠI CƯƠNG

Bài 5. Kiểu dữ liệu và biểu thức trong C

Nội dung

1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

2. Khai báo và khởi tạo biến, hằng

3. Biểu thức trong C

4. Các phép toán trong C

5. Một số toán tử đặc trưng

6. Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

2

1

8.1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

Kiểu dữ liệu Ý nghĩa

Kích thước Miền dữ liệu

unsigned char Kí tự không dấu 1 byte

0  255

char

Kí tự có dấu

1 byte

2 byte

-128  127

065.535

unsigned int

Số nguyên

không dấu

int

Số nguyên

có dấu

2 byte

-32.76832.767

3

8.1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

Kiểu dữ liệu Ý nghĩa

Kích thước Miền dữ liệu

unsigned long Số nguyên không 4 byte

0 

dấu

4,294,967,295

long

float

Số nguyên có dấu 4 byte

-2,147,483,648 

2,147,483,647

 3.4E-38 

Số thực dấu phẩy 4 byte

động,

 3.4E+38

độ chính xác đơn

double

Số thực dấu phẩy 8 byte

động,

 1.7E-308  

1.7E+308

độ chính xác kép

4

2

Nội dung

1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

2. Khai báo và khởi tạo biến, hằng

3. Biểu thức trong C

4. Các phép toán trong C

5. Một số toán tử đặc trưng

6. Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

5

2.1. Khai báo và khởi tạo biến

• Một biến trước khi sử dụng phải được khai báo

• Cú pháp khai báo:

KieuDuLieu tenBien;

Hoặc:

KieuDuLieu tenBien₁, …, tenBien_N;

• Ví dụ: Khai báo một biến x thuộc kiểu số nguyên

2 byte có dấu (int), biến y, z,t thuộc kiểu thực 4

byte (float) như sau:

int

x;

float y,z,t;

x = 3;

y = x + 1;

6

3

2.1. Khai báo và khởi tạo biến (2)

Kết hợp khai báo và khởi tạo

• Cú pháp:

KieuDuLieu tenBien = gia_tri_ban_dau;

Hoặc:

KieuDuLieu tenBien₁=gia_tri₁, tenBien_N=gia_tri_N;

• Ví dụ:

int a = 3;// sau lenh nay bien a se co gia tri bang 3

float x = 5.0, y = 7.6;// sau lenh nay x co gia

// tri 5.0, y co gia tri 7.6

7

2.2. Khai báo hằng số

• Cách 1: Dùng từ khóa #define:

–

Cú pháp:

# define TEN_HANG_SO gia_tri

–

Ví dụ:

#define MAX_SINH_VIEN 50

#define CNTT “Cong nghe thong tin”

#define DIEM_CHUAN 23.5

• Cách 2: Dùng từ khóa const :

– Cú pháp:

const KieuDuLieu TEN_HANG_SO = gia_tri;

– Ví dụ:

const int MAX_SINH_VIEN = 50;

const char CNTT[20] = “Cong nghe thong tin”;

const float DIEM_CHUAN = 23.5;

8

4

2.2. Khai báo hằng

• Chú ý:

– Giá trị của các hằng phải được xác định ngay

khi khai báo.

– Trong chương trình, KHÔNG thể thay đổi

được giá trị của hằng.

– #define là chỉ thị tiền xử lý (preprocessing

directive)

• Dễ đọc, dễ thay đổi

• Dễ chuyển đổi giữa các nền tảng phần cứng hơn

• Tốc độ nhanh hơn

9

Nội dung

1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

2. Khai báo và khởi tạo biến, hằng

3. Biểu thức trong C

4. Các phép toán trong C

5. Một số toán tử đặc trưng

6. Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

10

5

3. Biểu thức trong C

• Biểu thức số học:

– Là biểu thức mà giá trị của nó là các đại lượng

số học (số nguyên, số thực).

– Các toán tử là các phép toán số học (cộng, trừ,

nhân, chia…), các toán hạng là các đại lượng

số học (số, biến, hằng).

– Ví dụ:

• a, b, c là các biến thuộc một kiểu dữ liệu số nào đó.

• 3 * 3.7

• 8 + 6/3

• a + b – c…

11

3. Biểu thức trong C

• Biểu thức logic:

– Là biểu thức mà giá trị của nó là các giá trị

logic, tức là một trong hai giá trị: Đúng

(TRUE) hoặc Sai (FALSE).

• Giá trị nguyên khác 0: Đúng (TRUE),

• Giá trị 0: Sai (FALSE).

– Các phép toán logic gồm có

• AND: VÀ logic, kí hiệu là &&

• OR: HOẶC logic, kí hiệu là ||

• NOT: PHỦ ĐỊNH, kí hiệu là !

12

6

3. Biểu thức trong C

• Biểu thức quan hệ:

– Là những biểu thức trong đó có sử dụng các

toán tử quan hệ so sánh như lớn hơn, nhỏ

hơn, bằng nhau, khác nhau…

– Chỉ có thể nhận giá trị là một trong 2 giá trị

Đúng (TRUE) hoặc Sai (FALSE)

 Biểu thức quan hệ là một trường hợp riêng

của biểu thức logic.

13

3. Biểu thức trong C

• Ví dụ về biểu thức quan hệ:

14

7

3. Biểu thức trong C

• Ví dụ về biểu thức logic:

15

3. Biểu thức trong C

• Làm vế phải của lệnh gán.

• Làm toán hạng trong các biểu thức khác.

• Làm tham số thực trong lời gọi hàm.

• Làm chỉ số trong các cấu trúc lặp for,

while, do while.

• Làm biểu thức kiểm tra trong các cấu trúc

rẽ nhánh if, switch.

16

8

Nội dung

1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

2. Khai báo và khởi tạo biến, hằng

3. Biểu thức trong C

4. Các phép toán trong C

5. Một số toán tử đặc trưng

6. Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

17

4. Các phép toán trong C

• Bao gồm:

– Nhóm các phép toán số học

– Nhóm các phép toán thao tác trên bit

– Nhóm các phép toán quan hệ

– Nhóm các phép toán logic

– Ngoài ra C còn cung cấp một số phép toán

khác nữa như phép gán, phép lấy địa chỉ…

18

9

4.1. Phép toán số học

19

4.1. Phép toán trên bit

1)

20

10

4.2. Phép toán trên bit

21

4.3. Phép toán quan hệ

22

11

4.4. Phép toán logic

23

4.5. Phép toán gán

• Cú pháp

tenBien = biểu_thức;

• Lấy giá trị của biểu_thức gán cho tenBien

• Giá trị của biểu_thức phải có kiểu phù hợp với

tenBien

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = 3;

b = a + 5;

c = a * b;

24

12

4.5. Phép toán gán

• Biểu thức gán là biểu thức nên nó cũng có giá trị.

• Giá trị của biểu thức gán bằng giá trị của

biểu_thức:

 Có thể gán giá trị của biểu thức gán cho một

biến khác hoặc sử dụng như một biểu thức bình

thường

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = b = 2007;

c = (a = 20) * (b = 30);

25

4.5. Phép toán gán

• Phép toán gán thu gọn:

x = x + y;giống như

x += y;

• Dạng lệnh gán thu gọn này còn áp dụng

được với các phép toán khác: +, -, *, /, %,

>>, <<, &, |, ^

26

13

4.6. Thứ tự ưu tiên các phép toán

27

Nội dung

1. Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C

2. Khai báo và khởi tạo biến, hằng

3. Biểu thức trong C

4. Các phép toán trong C

5. Một số toán tử đặc trưng

6. Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

28

14

5.1. Các phép toán tăng giảm một đơn vị

• Tăng 1 đơn vị:

tenBien++; // tenBien = tenBien + 1

• Giảm 1 đơn vị

tenBien--;

// tenBien = tenBien - 1

• Ví dụ:

int a = 5;

float x = 10;

a ++; // tương đương với a = a + 1;

x --; // tương đương với x = x – 1;

29

Tiền tố và hậu tố

• Tiền tố: Thay đổi giá trị của biến trước khi sử

dụng

• Hậu tố: Tính toán giá trị của biểu thức bằng giá

trị ban đầu của biến, sau đó mới thay đổi giá trị

của biến

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = 3; // a bang 3

b = a++;// Dang hau to

// b bằng 3; a bằng 4

c = ++a;// Dang tien to

// a bằng 5, c bằng 5;

30

15

5.2. Phép toán lấy địa chỉ biến (&)

• Biến thực chất là một vùng nhớ được đặt tên (là tên của

biến) trên bộ nhớ của máy tính.

• Mọi ô nhớ trên bộ nhớ máy tính đều được đánh địa chỉ.

Do đó mọi biến đều có địa chỉ

• Cú pháp: &tenBien;

– Ví dụ: int a = 2006;

 &a; // co gia tri la 158 hay 9E

31

5.3. Phép toán chuyển đổi kiểu bắt buộc

• Trong biểu thức chứa các toán hạng có kiểu dữ

liệu khác nhau, chương trình dịch chuyển đổi

kiểu dữ liệu theo nguyên tắc kiểu dữ liệu “thấp

hơn” (dùng ít bit biểu diễn hơn) sang kiểu dữ

liệu “cao hơn” (dùng nhiều bit biểu diễn hơn).

• Ép kiểu bắt buộc:

(KieuDuLieu) tenBien;

• Tránh ép kiểu “cao” xuống “thấp”

int a = 1, b = 3;

float c ;

c = a/b; // c = ?

32

16

5.4. Biểu thức điều kiện

• Cú pháp

biểu_thức_1 ? biểu_thức_2 : biểu_thức_3

–Giá trị của biểu thức điều kiện

• Giá trị của biểu_thức_2 nếu biểu_thức_1 có giá trị

khác 0 (tương ứng với giá trị logic ĐÚNG),

• Ngược lại: Giá trị của biểu_thức_3 nếu biểu_thức_1

có giá trị bằng 0 (tương ứng với giá trị logic SAI).

• Ví dụ:

float x, y, z;

// khai báo biến

x = 3.8; y = 7.6; // gán giá trị cho các biến x, y

z = (x<y) ? x : y; // z sẽ có giá trị bằng giá trị

// nhỏ nhất trong 2 số x và y

33

17

Bài giảng Tin học đại cương - Bài 5: Kiểu dữ liệu và biểu thức trong C - Bùi Trọng Tùng