Diện mạo của văn học dịch Việt Nam tại Đài Loan từ năm 1990 đến nay
73
Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, Số 04 (72) - 2021
Diện mạo của văn học dịch Việt Nam tại Đài Loan
từ năm 1990 đến nay
Trịnh Thùy Trang
Đại học Quốc gia Thành Công, Đài Loan
Email liên hệ: [email protected]
Tóm tắt: Văn học Việt Nam được dịch thuật và giới thiệu ở nước ngoài đóng vai trò tích
cực trong việc quảng bá nền văn chương quốc gia ra thế giới. Bài viết dựa trên những nghiên
cứu thực tế cùng những tư liệu thu thập được từ nhiều nguồn sách, báo, tạp chí và mạng
internet, trình bày diện mạo của văn học Việt Nam tại Đài Loan qua những tác phẩm được dịch
và giới thiệu tới Đài Loan từ 1990 cho đến nay. Qua phân tích cho thấy, diện mạo của văn học
Việt Nam tại Đài Loan nhìn chung còn khá hạn chế về dịch thuật, đề tài, nội dung và tính thị
trường của tác phẩm đối với xã hội và độc giả Đài Loan.
Từ khoá: văn học Việt Nam, dịch thuật, Đài Loan, ảnh hưởng
A review of translated Vietnamese literature in Taiwan since 1990
Abstract: Vietnamese literature translated and disseminated abroad plays an important
role in popularizing Vietnam’s literary works to the world. This paper, based on empirical
studies and materials collected from various sources, presents the development ofVietnamese
literature in Taiwan through works translated and publicized in the country since 1990. The
results indicate that Vietnamese literary works are still limited to translation quality, subjects,
content, and their competitiveness in Taiwan.
Key words: Vietnamese literature, translation, Taiwan, influence
Ngày nhận bài: 18/08/2020
Ngày duyệt đăng: 10/07/2021
1. Đặt vấn đề
Việt Nam từ sau Đổi mới (1986) đã bắt đầu mở rộng quan hệ giao lưu về kinh tế, chính
trị và xã hội với các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó có Đài Loan. Văn học đại
chúng Đài Loan nói chung được biết tới khá sớm ở Việt Nam. Ngay đầu những năm 1960, văn
học dịch Đài Loan đã xuất hiện tại Sài Gòn, với những cái tên quen thuộc như Quỳnh Dao, Cổ
Long, La Lan, v.v. Tuy nhiên, văn học Việt Nam xuất hiện tại Đài Loan lại rất hạn chế. Thậm chí,
thời kỳ này các tác phẩm văn học Việt Nam được đưa sang Đài Loan chủ yếu nhằm phục vụ mục
đích chính trị, ngoại giao nên nội dung tác phẩm còn mang nhiều tính giới hạn. Hiện nay, sự đa
dạng trong giao lưu toàn cầu cho thấy cần phải đẩy mạnh hơn nữa việc tiếp cận, nghiên cứu
văn học giữa Việt Nam và Đài Loan. Cụ thể, bằng phương pháp nghiên cứu so sánh, đối chiếu
sẽ mở ra những không gian văn học đa dạng với nhiều cách tiếp cận khác nhau, từ văn bản
gốc cho đến những tác phẩm dịch thuật. Từ đó, nhằm tạo điều kiện phát triển môi trường giao
lưu học thuật văn học hiện đương đại, trao đổi nghiên cứu văn học giữa Việt Nam và Đài Loan.
Xét về mặt văn hoá xã hội, Việt Nam và Đài Loan không cách biệt nhau bao xa, về quan
hệ giao thương kinh tế, hôn nhân, biến động xã hội cũng khá gần gũi nhưng sự giao lưu về
74
Trịnh Thùy Trang
mặt văn học thì chưa được phổ biến. Đặc biệt, những tác giả và tác phẩm văn học dịch Việt
Nam còn chưa được nhiều độc giả Đài Loan quan tâm và biết tới. Xét về mặt nội dung các
tác phẩm văn học hiện nay cho thấy, các tác phẩm nổi tiếng của những nhà văn Việt Nam
như Đoàn Giỏi, Nguyên Ngọc, Nguyễn Xuân Khánh, Dương Hướng, Bảo Ninh, Nguyễn Bình
Phương, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Thị Bích Thuý v.v. nhìn chung đều khá phù hợp với thị hiếu đọc
của độc giả Đài Loan. Những tác phẩm của Bảo Ninh, Dương Hướng có nhiều tương đồng với
truyện của Trần Trường Khánh (nhà văn Kim Môn), đều viết về chiến tranh và cuộc sống người
nông dân trong thời chiến, đặc biệt là hình ảnh người phụ nữ nông thôn; truyện của Nguyên
Ngọc lại phù hợp khi so sánh với các tác phẩm viết về người anh hùng cao sơn Đài Loan trong
sáng tác của Ba Đại, Bành Tố Hoa dưới thời kháng chiến chống Nhật; những sáng tác về cuộc
sống người nông dân miền Nam và những trăn trở về môi trường sống tự nhiên Nam Bộ của
Nguyễn Ngọc Tư sẽ là một đề tài rất có ích cho nghiên cứu về Việt Nam nói chung tại Đài Loan.
Đặc biệt, những sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư, Lý Lan, Phan Thị Vàng Anh,v.v. sẽ là một vùng
đất mới tiềm năng khi so sánh với các tác giả Đài Loan trong đề tài về văn học sinh thái. Tuy
nhiên, trong các tác giả và tác phẩm kể trên, ngoài Bảo Ninh và Đoàn Giỏi, các tác phẩm của
các nhà văn khác của Việt Nam còn chưa được giới thiệu phổ biến tại Đài Loan.
2. Ảnh hưởng của văn học Việt Nam tại Đài Loan
Nhiều năm trở lại đây, mối quan hệ giao lưu kinh tế, văn hóa xã hội giữa Việt Nam và Đài
Loan phát triển khá tích cực. Trong giao lưu về mặt văn học nói riêng, do còn nhiều trở ngại về
ngôn ngữ nên chủ yếu vẫn dựa vào dịch thuật hay các tác phẩm văn học Việt Nam được dịch
sang tiếng Trung và được xuất bản tại Đài Loan. Theo Nguyễn Hà An (2019), “Việt Nam trong
những năm gần đây không còn xa lạ với người Đài Loan nhưng riêng về văn học Việt Nam thì vẫn
chưa được chú ý tới, có thể do số lượng tác phẩm dịch văn học nước ta còn quá ít, có thể giới văn
nghệ sĩ Đài Loan chưa quan tâm, thậm chí chưa được biết đến nhiều mang văn học Việt Nam”. Và
thực tế cho thấy, văn học Việt Nam tại thị trường Đài Loan vẫn còn khá mới lạ và còn nhiều xa lạ.
Thông tin xuất bản tại Bảo tàng Văn học quốc gia Đài Loan, trang website chính thức của
các nhà xuất bản tại Đài Loan được thu thập và thống kê tại bảng 1, đây là một số tác phẩm
văn học Việt Nam được dịch sang tiếng Trung từ đầu những năm 1990 trở lại đây. Những tác
phẩm dịch này xuất hiện tại thị trường Đài Loan qua nhiều nguồn ảnh hưởng khác nhau. Cụ
thể, tác giả có tác phẩm đoạt giải lớn trên thế giới như trường hợp của nhà văn Bảo Ninh,
Nguyễn Thanh Việt, hoặc là sự hợp tác dịch thuật tư nhân hay sự hợp tác giữa Bộ Văn hoá Đài
Loan với trường Đại học Việt Nam như dịch thuật truyện cổ tích Việt Nam sang tiếng Trung.
Bang 1. Tác phẩm văn học Việt Nam được dịch và xuất ban tại Đài Loan
Nguyên tác/
Đơn vị/năm
STT
1
Nguyên văn
Người dịch
Tác gia
xuất ban
Nỗi buồn chiến tranh
Trử Sĩ Oánh
Mạch Điền, 1996
(Bảo Ninh)
Dế mèn phiêu lưu ký
2
Nguyễn Liên Hương Cẩu Cẩu Đồ Thư, 2014
Nguyễn Thu Hiền Bảo tàng VH ĐL, 2017
(Tô Hoài)
Sự tích cái chổi
(truyện cổ tích)
3
75
Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, Số 04 (72) - 2021
Sự tích chú Cuội
4
cung trăng
Nguyễn Thu Hiền
Lưu Hiểu Hoa
Bảo tàng VH ĐL, 2017
(truyện cổ tích)
The Refugees
(Viet Thanh Nguyen)
The Sympathizer
(Viet Thanh Nguyen)
Đi ngang thế gian
(Trần Nhuận Minh)
5
6
7
Marco Polo Press, 2018
Marco Polo Press, 2018
Nhan Tương Như
Tưởng Vi Văn,
Thái Thị Thanh Thuỷ
Asian Atsiu
International, 2018
On Earth We’re Briefly
Gorgeous (Một thoáng
ta rực rỡ giữa nhân gian)
(Ocean Vuong)
Hà Dĩnh Di
8
Thời Báo, 2021
(Nguồn: Trịnh Thùy Trang tổng hợp, 2021)
Dễ dàng nhận thấy, từ năm 1996 tác phẩm văn học hiện đại đầu tiên của Việt Nam được
dịch là Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh, do dịch giả người Đài Loan là Trử Sĩ Oánh
dịch từ bản Tiếng Anh nên tên của nhà văn Bảo Ninh bị dịch sai thành Bào Ninh (鮑寧) và tên
gọi của tiểu thuyết cũng bị dịch lệch đi khỏi ý nghĩa gốc thành Thanh xuân bi thương青春的
悲愴. Ngoài ra, nội dung tác phẩm cũng mất đi nhiều ý nghĩa chính mà tác giả muốn gửi
gắm đến người đọc. Tiếp theo đó, năm 2014, tác phẩm được xem là kinh điển dành cho thiếu
nhi Việt Nam Dế mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài (1920-2014) được Nguyễn Liên Hương
dịch sang tiếng Trung theo dạng sách tranh màu, bìa cứng. Cuối năm 2017, Bộ Văn hoá Đài
Loan thực hiện dịch hai truyện cổ tích dân gian của Việt Nam được dịch sang tiếng Trung là Sự
tích chú Cuội cung trăng và Sự tích cái chổi. Gần đây nhất, năm 2018 có hai tiểu thuyết của nhà
văn Mỹ gốc Việt là Viet Thanh Nguyen (Nguyễn Thanh Việt) và tập thơ của nhà thơ Trần Nhuận
Minh cũng lần lượt được dịch và chính thức xuất bản tại Đài Loan.
Qua bảng thống kê trên cho thấy, kể từ sau năm 1996 thì mãi đến năm 2014 mới có tác
phẩm văn học Việt Nam tiếp theo được dịch, từ năm 2014 cho tới năm 2019 thì có sự liền mạch
hơn. Tuy nhiên, số lượng những tác phẩm văn học Việt Nam được xuất bản tại Đài Loan còn
rất khiêm tốn và thiếu sức ảnh hưởng. Thậm chí với những tác giả và tác phẩm trong phạm vi
lãnh thổ Việt Nam như Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Xuân Khánh, Nguyễn Ngọc Tư, v.v. thì giới
nghiên cứu Đài Loan cũng chỉ mới biết tên, nhưng chưa từng được đọc qua tác phẩm của họ.
Trái lại, giới xuất bản và giới nghiên cứu Đài Loan lại khá quan tâm đến những tác giả là người
Việt định cư ở nước ngoài như trường hợp sách dịch của nhà văn Nguyễn Thanh Việt hay hai
tác giả là Kim Thuý và Phan Trụ hiện đều đang định cư tại Canada. Và gần đây nhất, trong năm
2021 là tác giả người Mỹ gốc Việt Ocean Vuong (Vương Quốc Vinh) khi vừa có tác phẩm Một
thoáng ta rực rỡ giữa nhân gian được dịch và xuất bản bởi hãng Thông tấn Thời Báo. Tác phẩm
này ngay sau khi ra mắt bạn đọc Đài Loan bằng tiếng Trung đã lập tức nhận được rất nhiều
phản hồi tích cực từ phía độc giả. Điểm chung giữa những tác giả này đều nhận được những
giải thưởng cao về văn học tại nước sở tại, Nguyễn Thanh Việt nhận giải thưởng Pulitzer danh
giá cho tác phẩm hư cấu năm 2016, nhà văn Kim Thuý từng được giải thưởng văn học Pháp
của Canada năm 2010 và từng được đề cử vào giải Văn chương mới (giải thay thế Nobel Văn
học) năm 2018, Ocean Vuong cũng là nhà thơ trẻ với nhiều giải thưởng văn học tại Mỹ như giải
76
Trịnh Thùy Trang
thưởng Nhân tài, giải văn học Mark Twain,... Vì vậy, họ nghiễm nhiên nhanh chóng nhận được
sự chú ý từ báo giới Đài Loan hơn là các tác giả tại Việt Nam.
Tóm lại, xét cả về mặt học thuật và thị hiếu độc giả, ảnh hưởng của văn học Việt Nam
tại Đài Loan còn khá hạn chế. Văn học Việt Nam tại Đài Loan hiện nay tuy đã có bước khởi đầu
vững chắc với những tác giả nổi tiếng và tác phẩm chất lượng như Bảo Ninh, Đoàn Giỏi, Tô
Hoài, song sự quan tâm của giới nghiên cứu và độc giả Đài Loan đang có xu hướng nghiêng
về các tác giả người Mỹ gốc Việt nhiều hơn. Những chủ đề như di dân sau chiến tranh, bạo lực
gia đình, phân biệt chủng tộc và kỳ thị giới tính, … được đề cập đến trong các tác phẩm văn
học của các nhà văn Mỹ gốc Việt chính là một phần sức hút không nhỏ với các độc giả hiện
nay tại Đài Loan.
3. Những hạn chế trong việc tiếp nhận văn học Việt Nam tại Đài Loan
3.1. Về ngôn ngữ dịch thuật
Người Đài Loan nói chung, chủ yếu hiểu biết về xã hội Việt Nam một phần qua thế hệ
tân di dân, thực chất là một xã hội thu nhỏ gồm những cô dâu Việt Nam lấy chồng Đài Loan.
Trong đó bao gồm nhiều thành phần và nổi bật hơn cả là một bộ phận những tân di dân có
ý chí vươn lên trở thành những cô giáo giảng dạy tiếng Việt cho người Đài Loan. Tuy nhiên,
đó là về mặt ngôn ngữ và kết quả của việc này là tiếng Việt ngày càng trở nên phổ biến hơn
tại đây nhưng chưa thể đạt tới mức độc giả Đài Loan hoặc thế hệ con em tân di dân có thể
đọc hiểu được tác phẩm văn học bằng tiếng Việt. Vì thế, dịch thuật sang tiếng Trung là yếu tố
quan trọng và cần thiết. Những năm gần đây, bộ phận du học sinh Việt Nam tại Đài Loan cũng
góp phần đáng kể vào việc giới thiệu và quảng bá văn hoá Việt Nam. Nhưng phần lớn những
đối tượng này chủ yếu giới thiệu tiếng Việt và văn hoá, chứ không phải là văn học hay các tác
phẩm trong văn chương Việt Nam nói chung.
Trong những tác phẩm văn học dịch kể trên đáng chú ý nhất là Nỗi buồn chiến tranh,
Cam tình viên và Người tị nạn. Trong trường hợp Viet Thanh Nguyen (Nguyễn Thanh Việt), ông
có thể được coi là nhà văn Mỹ gốc Việt có ảnh hưởng nhất hiện nay tại Mỹ. Điều này không chỉ
được khẳng định bởi ông từng đoạt giải thưởng Pulitzer năm 2016 dành cho thể loại tác phẩm
hư cấu, những câu chuyện mà ông viết chạm tới những giá trị về con người và những vấn nạn
mà toàn cầu đang quan tâm. Đó là những hậu quả và chấn thương tâm lý còn đọng lại sau
những cuộc di dân. Tuy nhiên, Nguyễn Thanh Việt là nhà văn mang quốc tịch Mỹ gốc Việt. Như
vậy, ông chưa hẳn được coi là một nhà văn đương đại Việt Nam và tác phẩm của ông chưa hẳn
thuộc về văn học Việt Nam. Nhà xuất bản và dịch giả dịch hai tác phẩm từ bản gốc tiếng Anh
của nhà văn Viet Thanh Nguyen nên họ tên của nhà văn cũng bị hiểu sai. Cụ thể, Viet Thanh
Nguyen tên tiếng Việt là Nguyễn Thanh Việt, ông không lấy tên tiếng Anh và là người Mỹ dưới
cái tên Viet Thanh Nguyen (tức là Họ được đặt sau tên theo như cách viết của người tên nước
ngoài). Như vậy, khi dịch sang tiếng Trung, tên của nhà văn nên phải được dịch là
(tên
trước, họ sau), cũng như khi dịch tên những người nước ngoài khác sang tiếng Trung. Nhưng
khi tác giả có sự liên hệ với dịch giả của tác phẩm Cam tình viên và Người tị nạn thì chính dịch
giả cũng bối rối về vấn đề này. Hay trong trường hợp của Ocean Vuong thì tên lại được dịch
sang tiếng Trung là Vương Âu Hành
tức là đọc hài âm từ tên tiếng Anh Ocean thành
(ōu-xíng). Thành ra, độc giả Đài Loan không hề biết Ocean Vuong thực chất được sinh
ra với tên thật là Vương Quốc Vinh. Việc dịch thuật tên gọi tác giả và câu từ của tác phẩm cần
được trau chuốt và kĩ lưỡng hơn thì mới mang lại hiệu quả tích cực cho người đọc và các nhà
nghiên cứu sau này.
77
Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, Số 04 (72) - 2021
3.2. Về đề tài tác phẩm
Từ bảng thống kê trên cho thấy, những tác phẩm văn học Việt Nam được dịch và xuất
bản tại Đài Loan chủ yếu là tiểu thuyết và có sự hạn chế về đề tài cũng như nội dung tác phẩm.
Nỗi buồn chiến tranh là tác phẩm có một không hai của Bảo Ninh và là một trong những
tác phẩm xuất sắc của văn học Việt Nam viết về chiến tranh sau năm 1986 nhưng vẫn chỉ là
một đề tài xoay quanh chủ đề về chiến tranh. Sau Nỗi buồn chiến tranh việc dịch các tác phẩm
văn học Việt Nam trở nên “im hơi lặng tiếng”. Như vậy, vô hình trung, nhiều độc giả Đài Loan
chỉ biết đến Việt Nam bởi chủ đề chiến tranh. Đây chính là hạn chế cần phải khắc phục và làm
mới thông qua đa dạng hóa chủ đề, nội dung các tác phẩm dịch thuật.
Dư luận xã hội và độc giả Đài Loan nói chung tiếp cận những thông tin về tác giả và tác
phẩm Việt Nam qua các trang báo, trang diễn đàn trên mạng internet và thông tin điểm sách
từ các nhà xuất bản. Năm 2018, tờ tạp chí điện tử Đài Loan là Fountain
đã tổ chức một
Diễn đàn gặp gỡ giữa các nhà văn đến từ các nước Đông Nam Á gồm Việt Nam, Thái Lan và
Indonesia với các nhà văn Đài Loan mang tên Tại sao Đài Loan cần phai quan tâm đến văn học
Đông Nam Á?
？Đại diện đến từ Việt Nam là nhà văn Bảo Ninh.
Trong cuộc trò chuyện về văn học Việt Nam, phiên dịch Nguyễn Hà An, tác giả trẻ Đài Loan
Hoàng Sùng Khải đã có những chia sẻ về các tác phẩm viết về đề tài chiến tranh, “Ở Đài Loan
hiện nay rất ít có tác gia nào viết về chiến tranh hay bàn luận về chiến tranh, nếu có thì rất ít. Tác
gia đã quá cố như Trần Thiên Vũ có tác phẩm Thợ săn nữ phạm nhân
tranh chống Nhật ở Nam Dương, hay tác phẩm Hoàng hôn mùa hè
viết về cuộc chiến
của nhà văn Diêm
Liên Khoa viết về chiến tranh Trung Pháp năm 1979 được đón đọc khá nhiều ở Đài Loan. Nhưng
tôi cũng rất quan tâm đến nhà văn đoạt giai Pulitzer Viet Thanh Nguyen, Việt Nam nhìn nhận như
thế nào về ông và sách của ông có được xuất ban ở Việt Nam hay không?” (Dẫn theo Fountain,
2018.02.26). Nhà báo Phòng Huệ Chân
của tạp chí Taiwan Panorama
trong
cuộc gặp gỡ trao đổi giới thiệu về các nhà văn Đài Loan với Việt Nam cũng bày tỏ sự hiếu kỳ
về các tác giả nổi tiếng của Việt Nam hiện nay. Khi được hỏi, nhà văn Bảo Ninh đã trả lời: “Về
các tác gia Việt Nam hiện nay tôi cam thấy có thể giới thiệu như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Bình
Phương và Truyện Kiều của Nguyễn Du” (Dẫn theo Taiwan Panorama, 2018.06). Một bài phỏng
vấn khác trên tờ The Reporter
về chủ đề văn học Đông Nam Á nêu rõ cuộc phỏng vấn
với Bảo Ninh và các câu hỏi chủ yếu là về kí ức chiến tranh của nhà văn, những kinh nghiệm và
sự tuyệt vọng trong chiến tranh là gì?... (Dẫn theo twreporter, 2018.03.01).
Những thông tin kể trên cho thấy, văn học Việt Nam nhận được nhiều sự quan tâm tích
cực từ phía dư luận và độc giả Đài Loan nói chung nhưng thật tiếc chủ yếu mới chỉ có Bảo Ninh
với Nỗi buồn chiến tranh.
Năm 2018, hai tác phẩm Cam tình viên và Người tị nạn của Nguyễn Thanh Việt đều được
dịch và xuất bản tại Đài Loan. Hai tác phẩm ngay sau khi xuất hiện trên một trong những trang
mạng lớn nhất Đài Loan là books.com.tw 博客來đã nhận được những lời giới thiệu tích cực từ
phía các tác gia Đài Loan hiện nay như Hồ Xuyên An, Diệp Giai Di và Liêu Vân Chương. Nhà văn
Hồ Xuyên An nhận xét: “Tiểu thuyết Cam tình viên của nhà văn Viet Thanh Nguyen đưa chúng
ta đi vào lịch sử và kí ức của chiến tranh, còn tuyển tập truyện ngắn Người tị nạn khiến chúng ta
trở nên canh tỉnh với thế giới hiện tại, nhìn thẳng vào sự giằng xé của con người giữa hai thế giới”
(Dẫn theo books.com.tw, 2018.08.02). Ngoài ra, ý kiến bình luận từ phía độc giả dành cho tác
phẩm Người tị nạn cũng đáng được chú ý, một độc giả có biệt danh Sunnydayswimmingday
78
Trịnh Thùy Trang
bày tỏ: “Tôi thấy trên trang goodreads có đánh giá khá cao nên tìm đọc tác phẩm. Tôi thấy đây là
một tác phẩm rất đáng đọc đến trang cuối cùng” (Dẫn theo books.com.tw, 2020.05.08). Những
đánh giá và nhận xét nêu trên phần nào cho thấy độc giả Đài Loan và các tác giả Đài Loan chủ
yếu tìm hiểu Việt Nam qua tác phẩm viết về lịch sử chiến tranh.
Ngoài nhà văn Hoàng Sùng Khải rất quan tâm đến tác phẩm của Nguyễn Thanh Việt,
gần đây nhất là sự khai thác đề tài về một số nhà văn người Việt khác định cư tại Canada như
Kim Thuý và Phan Trụ. Năm 2020, tạp chí Văn học liên hiệp
nổi tiếng của Đài Loan có
một bài viết phân tích về nhà văn Kim Thuý của thạc sĩ Trần Định Lương tại Đại học Đài Loan
với chủ đề Góc nhìn xuyên Thái Bình Dương về văn học và những thuyền nhân Việt Nam – Kim
Thuý, trong đó giới thiệu về các tác phẩm Ru của nhà văn Kim Thuý và các sáng tác của nhà văn
Phan Trụ. Trần Định Lương chỉ ra: “Đối với những tư liệu lịch sử về những thuyền nhân Việt Nam
hay những tư liệu liên quan đến trại tập trung nạn dân Việt Nam ở đao Bành Hồ cuối những năm
1970 hay những sáng tác đề cập đến sự giao lưu dưới thời chiến tranh lạnh giữa Đài Loan và Việt
Nam của Phan Trụ đều có ghi chép lại.” (Trần Định Lượng, 2020, tr.79-80).
Qua những dẫn chứng trên cho thấy, nhà văn Bảo Ninh và nhà văn Nguyễn Thanh Việt
có sức ảnh hưởng và được biết đến nhiều ở Đài Loan. Do tác phẩm của hai nhà văn này chủ
yếu viết về đề tài chiến tranh nên sự đón nhận và hiểu biết của độc giả Đài Loan nói chung về
văn chương Việt Nam còn bị giới hạn vào chủ đề lịch sử chiến tranh Việt Nam.
Một đặc điểm khác trong sự hạn chế về đề tài tác phẩm là sự thiếu sức hút về chủ đề
và nội dung tác phẩm. Trường hợp Dế mèn phiêu lưu ký được dịch và xuất bản năm 2014 tại
Đài Bắc lại mang tính hợp tác tư nhân rõ rệt bởi người dịch trước hết là một cô giáo giảng dạy
tiếng Việt trong trường đại học ở Đài Bắc. Bản dịch khá tốt nhưng thiếu sức hút về đồ hoạ và
cách trình bày. Bài viết trước đó cũng đã tham khảo ý kiến từ một số cô giáo giảng dạy tiếng
Việt tại các trường Trung học Gia Tề, Đức Quang và Tín Phong, thành phố Đài Nam. Kết quả tìm
hiểu cho thấy, khi dùng tác phẩm dịch này làm giáo trình giới thiệu và giảng dạy về văn học
thiếu nhi Việt Nam thì các em học sinh có nhận xét thích những truyện tranh vẽ theo phong
cách Nhật Bản và Hàn Quốc hiện nay hơn. Ngoài ra, các em học sinh cấp ba tỏ ra khá thích
thú nếu được giới thiệu về văn học Việt Nam qua cách kể chuyện trực tiếp hoặc làm quen với
văn học Việt Nam qua các bộ phim điện ảnh như Làng Vũ Đại Ngày Ấy, Tấm Cám, Chị Dậu, v.v.
Việc dịch thuật hai câu chuyện cổ tích Sự tích cái chổi và Sự tích chú Cuội cung trăng là sự
hợp tác giữa hai đơn vị Bảo tàng Văn học Đài Loan và Đại học Quốc gia Hà Nội thông qua Bộ
Văn hoá Đài Loan được xem như mở đầu cho sự giới thiệu kho tàng truyện cổ tích dân gian
Việt Nam tại Đài Loan, nhưng sau khi hai tác phẩm này ra mắt thì không thấy dịch các truyện
khác nữa. Ngoài ra, nhà xuất bản Cẩu Cẩu Đồ Thư cũng cho xuất bản sách Truyện dân gian Việt
Nam, chia thành nhiều tập, mỗi tập là một câu chuyện. Dịch giả vừa là người Việt Nam vừa là
người Đài Loan như
Trần Thu Hà,
Hứa Thuần Hoa,
Tạ Thúc Bình,
Lưu Quân Phương,... Nhà xuất bản Cẩu Cẩu Đồ Thư cho dịch thuật và xuất bản những câu
chuyện dân gian Việt Nam như Thạch Sanh, Cây tre trăm đốt, Thánh Gióng, Sự tích Trầu Cau, ...
hoàn toàn theo hướng phát triển kinh doanh, chủ yếu nhằm hướng đến những độc giả là con
em thế hệ tân di dân tại Đài Loan có hứng thú muốn tìm hiểu về văn học Việt Nam nên trong
mỗi câu chuyện đều có in kèm nguyên tác tiếng Việt và bản dịch tiếng Trung để tiện đối chiếu.
Cũng vì vậy, đối tượng độc giả cũng sẽ được mở rộng hơn gồm cả những người biết tiếng Việt
và tiếng Trung đều có thể đọc và tìm hiểu thêm về văn hoá Việt Nam.
79
Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, Số 04 (72) - 2021
Gần đây nhất là cuối tháng 10 năm 2018, tuyển tập thơ Đi ngang thế gian của nhà thơ
Trần Nhuận Minh được ra mắt bản dịch tại Đài Bắc nhưng nội dung có những bài thơ cũng viết
về chiến tranh, nông thôn Việt Nam hoặc những đề tài hết sức quen thuộc và bị bó hẹp như
chủ đề lấy chồng Đài Loan hay làm ô sin ở Đài Loan. Đây là những chủ đề thiết thực và phản
ánh một mặt xã hội hiện đại ngày nay nên phần nào dễ được độc giả bình dân đón nhận và
thấu hiểu.
3.3. Về “tính thị trường” của văn học Việt Nam tại Đài Loan
Đài Loan có nhiều thể loại sáng tác văn học với sự đa dạng về ngôn ngữ sáng tác từ
tiếng Hoa, tiếng Đài, tiếng Khách Gia hay ngôn ngữ của người bản địa. Nhưng ngôn ngữ
chính thức tại Đài Loan là tiếng Hoa phổ thông. Xét trong vùng văn hoá chữ Hán nói chung,
Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam đều có ảnh hưởng của văn hoá truyền thống Trung
Quốc. Hiện nay, việc đọc và dịch, nghiên cứu, so sánh giữa văn học Nhật Bản và Hàn Quốc với
văn học Đài Loan khá phát triển. Những tác phẩm văn học dịch Hàn Quốc và Nhật Bản xuất
hiện nhiều và phổ biến tại Đài Loan, nhất là văn học Nhật Bản.
Việt Nam từ đầu những năm 1990 đến nay vẫn chủ yếu hợp tác với Đài Loan về mặt kinh
tế và xã hội. Trong tương lai, văn học Việt Nam cần được chú trọng dịch và giới thiệu nhiều
hơn nữa tại Đài Loan. Hiện nay, về phía Đài Loan đã có những kế hoạch hợp tác với các trường
đại học Việt Nam dịch thuật và giới thiệu tác giả, tác phẩm Đài Loan đến với độc giả trong
nước và bước đầu đã thu được những thành quả đáng chú ý. Từ năm 2017 đến năm 2019 đã
giới thiệu các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng của Đài Loan như Diệp Thạch Đào, Ngô Thịnh, Trần
Trường Khánh. Ngoài ra, Bộ Văn hoá Đài Loan rất khuyến khích và ủng hộ việc giao lưu dịch
thuật với các nước Đông Á, cũng là một phần trong chính sách Hướng Nam của Đài Loan,... Vì
vậy, bài viết hy vọng và kiến nghị giới thiệu những nhà văn đặc sắc của Việt Nam như Nguyễn
Xuân Khánh, Nguyên Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Ngọc Tư, … đến với độc giả
Đài Loan. Những nhà văn này hiện chưa có tác phẩm dịch được xuất bản tại Đài Loan, nhưng
ít nhiều đã có sự quan tâm từ phía báo giới. Trong bài viết của Nguyễn Hà An (2019) đăng trên
tạp chí Văn Tấn Đài Loan có chỉ ra: “Những tác gia tiểu thuyết nổi tiếng trong nước như Nguyễn
Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Ngọc Tư cần được giới thiệu tới độc gia Đài Loan”. Trong
những chương trình giao lưu về văn hoá nghệ thuật, các nhà nghiên cứu Việt Nam nên chú
trọng so sánh giữa văn học Việt Nam và văn học Đài Loan như viết về thân phận người phụ
nữ nông thôn trong tác phẩm của nhà văn Dương Hướng với nhà văn Kim Môn Trần Trường
Khánh, những câu chuyện về tình yêu và khát vọng đấu tranh tuổi trẻ trong tác phẩm của
Diệp Thạch Đào, v.v. Đây sẽ là những chủ đề chính mở ra thị trường tìm hiểu và nghiên cứu
văn học Việt Nam tại Đài Loan trong tương lai gần.
4. Kết luận
Việc dịch thuật và giới thiệu các tác phẩm văn học Việt Nam tại Đài Loan đã có khởi sắc
tích cực nhưng chủ yếu đang ở bước tìm hướng đi, chưa thực sự trở thành một lĩnh vực nghiên
cứu và so sánh giữa nền văn học hai bên. Tuy nhiên, dựa trên những kết quả phát triển về kinh
tế, xã hội, bối cảnh lịch sử và sự giao lưu giữa Đài Loan và Việt Nam, kỳ vọng trong tương lai sẽ
có nhiều nhà nghiên cứu đột phá trong lĩnh vực nghiên cứu này.
Việc chọn lựa, đầu tư dịch thuật những tác giả, tác phẩm xuất sắc của Việt Nam hiện nay
nên là một công việc cấp thiết và cần nhiều hơn sự hỗ trợ và ủng hộ từ hai phía. Mặt khác,
Đài Loan và Việt Nam cần nhiều hơn những “tinh hoa” về con người làm cầu nối giao lưu văn
chương để thúc đẩy hợp tác văn hoá xã hội ngày càng phát triển.
80
Trịnh Thùy Trang
Chú thích
(1) Những thông tin về lịch sử Đài Loan được tham khảo và tổng hợp từ các nguồn
sách chuyên khảo và tư liệu nghiên cứu như nhà nghiên cứu Sử Minh (1998) trong Lịch sử 400
năm người Đài Loan, Diệp Thạch Đào (1987) trong Sử cương văn học Đài Loan, Đỗ Quốc Thanh
(2015) trong Văn học Hoa văn thế giới và văn học Đài Loan, v.v.
Tài liệu tham khao
Đặng Tâm Thắng. (2018). Lắng nghe tiếng nói văn học từ vùng Xích đạo 235
Đăng bởi Diễn đàn Văn học Đông Nam Á
.Truy xuất từ https://
Hoàng Sùng Khải, Nguyễn Hà An. (2018). Chiến tranh Việt Nam, tình yêu, sự tất nhiên và
tw/tag/sea-literature/article/sealiterature-vietnam.pdf, ngày 20/08/2020.
Hứa Văn Đường. (2014). Nhìn lại và phân tích quan hệ song phương Đài Loan – Việt Nam
Tạp chí nghiên cứu Quốc tế Đài Loan
10-3, 76.
Nguyễn Hà An. (2019). Văn học dịch Việt Nam tại Đài Loan: tinh nhưng chưa đủ
Tạp chí Văn Tấn 401, 32.
Phòng Huệ Chân. (2018). Bàn tròn văn học Đông Nam Á
Truy xuất
20/08/2020.
books.com.tw/products/0010774064, ngày 20/08/2020.
Trần Định Lượng. (2020). Góc nhìn xuyên Thái Bình Dương về văn học và những thuyền
nhân Việt Nam – Kim Thuý
430, 79 – 80.
. Tạp chí Văn học Liên hợp
8 trang
21680
Free
Bạn đang xem tài liệu "Diện mạo của văn học dịch Việt Nam tại Đài Loan từ năm 1990 đến nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- dien_mao_cua_van_hoc_dich_viet_nam_tai_dai_loan_tu_nam_1990.pdf
