Giáo trình Mô đun 29: Mạch điện chiếu sáng cơ bản - Nghề Điện dân dụng
BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TỔNG CỤC DẠY NGHỀ
GIÁO TRÌNH
Tên mô đun: Mạch điện chiếu sáng cơ bản
NGHỀ: ĐIỆN DÂN DỤNG
TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ
(Ban hành kèm theo Quyết định số: 120 /QĐ-TCDN
Ngày 29 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề)
Hà Nội - Năm 2013
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
1
LỜI GIỚI THIỆU
Trong quá trình đào tạo cho các học sinh nghề Điện dân dụng, việc hình
thành cho các em những kỹ năng cơ bản của việc thi công đấu lắp một hệ thống
chiếu sáng dân dụng là không thể thiếu. Ngày nay cùng với sự phát triển của
khoa học công nghệ, các nhà khoa học đã phát minh ra rất nhiều các loại đèn
khác nhau. Chúng khác nhau không chỉ về cấu tạo, nguyên lý làm việc mà còn ở
các đặc tính, các thông số kỹ thuật ... Chính vì điều này, học sinh nghề Điện dân
dụng cần phải nắm chắc các kiến thức về nguyên lý trước khi hình thành những
kỹ năng đấu lắp hệ thống chiếu sáng dân dụng.
Có thể nói Mạch điện chiếu sáng cơ bản là một trong những Mô-đun
chuyên môn nghề đầu tiên giúp học sinh hình thành những kỹ năng cơ bản của
việc thi công lắp đặt và đấu nối những mạch điện chiếu sáng cơ bản thông dụng.
Những kiến thức mà Giáo trình Mạch điện chiếu sáng cơ bản cung cấp
cho học sinh là những thông tin cần thiết về các loại đèn được lựa chọn sử dụng
như cấu tạo, nguyên lý làm việc, các đặc tính kỹ thuật ... Hơn nữa, học sinh còn
được trang bị những kiến thức của việc thi công các hạng mục chiếu sáng ở các
khâu chuẩn bị trang thiết bị, dụng cụ vật tư trước khi tiến hành lắp đặt, các
phương pháp và trình tự các bước trong quá trình thi công, các biện pháp kiểm
tra, khắc phục khi xảy ra sự cố hư hỏng.
Cấu trúc của giáo trình bao gồm 18 bài:
Bài 1: Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi 1 sợi)
Bài 2: Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi nhiều sợi)
Bài 3: Đấu nối dây cáp và làm đầu cốt
Bài 4: Lắp đặt bảng điện nổi
Bài 5: Lắp đặt bảng điện ngầm
Bài 6: Lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản
Bài 7: Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt đấu song song, nối tiếp
Bài 8: Lắp đặt mạch đèn compac
Bài 9: Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang
Bài 10: Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang
Bài 11: Lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân
Bài 12: Quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy ngân
Bài 13: Lắp mạch đèn Halogen
Bài 14: Lắp mạch đèn trang trí quảng cáo
Bài 15: Sửa chữa đèn trang trí quảng cáo
Bài 16: Lắp đặt mạch điện đèn cầu thang (điều khiển từ 2 vị trí)
Bài 17: Lắp đặt mạch đèn tầng hầm
Bài 18: Lắp đặt mạch chuông điện
Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả đã tham khảo các tài liệu và giáo
trình khác như ở phần cuối giáo trình đã thống kê.
2
Chúng tôi rất cảm ơn các cơ quan hữu quan của TCDN, BGH và các thầy
cô giáo trường CĐN Bách nghệ Hải Phòng và một số giáo viên có kinh nghiệm,
cơ quan ban ngành khác đã tạo điều kiện giúp đỡ cho nhóm tác giả hoàn thành
giáo trình này.
Lần đầu được biên soạn và ban hành, giáo trình chắc chắn sẽ còn khiếm
khuyết; rất mong các thầy cô giáo và những cá nhân, tập thể của các trường đào
tạo nghề và các cơ sở doanh nghiệp quan tâm đóng góp để giáo trình ngày càng
hoàn thiện hơn, đáp ứng được mục tiêu đào tạo của môn học nói riêng và ngành
điện dân dụng cũng như các chuyên ngành kỹ thuật nói chung.
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ:
Trường Cao đẳng nghề Bách Nghệ Hải Phòng
Khoa Điện – Điện tử
Số 196/143 Đường Trường Chinh - Quận Kiến An - TP Hải Phòng
Email: khoadienbn@gmail.com
Hà Nội, ngày…..tháng…. năm……
Nhóm biên soạn
1. Chủ biên: Đặng Văn Tuyên
2. Mai Ngọc Phong
3. Phạm Văn Việt
3
MỤC LỤC
NỘI DUNG
TRANG
LỜI GIỚI THIỆU............................................................................................... 1
MỤC LỤC ......................................................................................................... 3
BÀI 1: NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI MỘT SỢI) ............... Error!
Bookmark not defined.
1. Qui trình nối dây ............................................Error! Bookmark not defined.
2. Nối thẳng dây đơn lõi một sợi ........................Error! Bookmark not defined.
3. Nối phân nhánh dây đơn.................................Error! Bookmark not defined.
4. Hàn và băng cách điện mối nối.......................Error! Bookmark not defined.
5. Bấm cốt đầu dây.............................................Error! Bookmark not defined.
6. Tạo khuyên đầu dây .......................................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 2:NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI NHIỀU SỢI)............. Error!
Bookmark not defined.
1. Qui trình nối dây ............................................Error! Bookmark not defined.
2. Nối thẳng dây đơn lõi nhiều sợi......................Error! Bookmark not defined.
3. Nối phân nhánh dây đơn lõi nhiều sợi ............Error! Bookmark not defined.
4. Hàn và băng cách điện mối nối.......................Error! Bookmark not defined.
5. Bấm cốt đầu dây.............................................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 3: ĐẤU NỐI DÂY CÁP VÀ LÀM ĐẦU CỐT.........Error! Bookmark not
defined.
1. Các loại ống nối và đầu cốt.............................Error! Bookmark not defined.
2. Phương pháp nối và gắn đầu cốt dây cáp........Error! Bookmark not defined.
3. Nối và gắn đầu cốt dây cáp bằng kìm bấm chuyên dùng..... Error! Bookmark
not defined.
4. Hàn và băng cách điện mối nối, đầu cốt .........Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 4: LẮP ĐẶT BẢNG ĐIỆN NỔI.................Error! Bookmark not defined.
1. Phương pháp lắp bảng điện nổi ......................Error! Bookmark not defined.
2. Lấy dấu vị trí gắn bảng điện ...........................Error! Bookmark not defined.
3. Thực hiện khoan gắn tắc-kê............................Error! Bookmark not defined.
4. Lắp ráp thiết bị vào bảng điện ........................Error! Bookmark not defined.
5. Lắp đặt bảng điện vào vị trí............................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 5: LẮP ĐẶT BẢNG ĐIỆN NGẦM............Error! Bookmark not defined.
1. Phương pháp lắp bảng điện chìm....................Error! Bookmark not defined.
2. Lấy dấu vị trí gắn bảng điện ...........................Error! Bookmark not defined.
3. Chôn hộp, gá lắp bảng điện vào tường............Error! Bookmark not defined.
4. Lắp ráp thiết bị vào bảng điện ........................Error! Bookmark not defined.
5. Lắp đặt bảng điện vào vị trí............................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 6: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN SỢI ĐỐT .........Error! Bookmark not defined.
4
1. Đèn sợi đốt.....................................................Error! Bookmark not defined.
2. Sơ đồ mạch điện.............................................Error! Bookmark not defined.
3. Lắp đặt mạch đèn sợi đốt................................Error! Bookmark not defined.
4. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn sợi đốt.........Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 7: LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN HAI ĐÈN SONG SONG, NỐI TIẾP..... Error!
Bookmark not defined.
1. Sơ đồ nguyên lý .............................................Error! Bookmark not defined.
2. Tính chọn thông số của bóng đèn mạch điện 2 đèn nối tiếp.Error! Bookmark
not defined.
3. Trình tự lắp đặt và tiêu chuẩn kỹ thuật ...........Error! Bookmark not defined.
4. Lắp đặt mạch điện..........................................Error! Bookmark not defined.
5. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn.....................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 8: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN COMPAC........Error! Bookmark not defined.
1. Đèn compac ...................................................Error! Bookmark not defined.
2. Sơ đồ mạch điện.............................................Error! Bookmark not defined.
3. Lắp đặt mạch đèn compac ..............................Error! Bookmark not defined.
4. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn compac .......Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 9: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG ......... Error! Bookmark not
defined.
1. Cấu tạo, nguyên lý làm việc của mạch đèn huỳnh quang.....Error! Bookmark
not defined.
2. Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn .......Error! Bookmark not defined.
3. Cách kiểm tra các bộ phận..............................Error! Bookmark not defined.
4. Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn huỳnh quang Error! Bookmark not
defined.
5. Phương pháp lắp đặt.......................................Error! Bookmark not defined.
6. Những lưu ý khi lắp đặt mạch đèn huỳnh quang........... Error! Bookmark not
defined.
7. Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang......................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 10: SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG ... Error! Bookmark not
defined.
1. Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp ... Error! Bookmark not
defined.
2. Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn huỳnh quang.Error! Bookmark
not defined.
3. Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang ...................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 11: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN .....Error! Bookmark
not defined.
1. Cấu tạo, nguyên lý mạch đèn cao áp thuỷ ngân ............ Error! Bookmark not
defined.
5
2. Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn .......Error! Bookmark not defined.
3. Cách kiểm tra các bộ phận..............................Error! Bookmark not defined.
4. Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn cao áp thuỷ ngân Error! Bookmark
not defined.
5. Phương pháp lắp đặt.......................................Error! Bookmark not defined.
6. Những lưu ý khi lắp đặt..................................Error! Bookmark not defined.
7. Lắp đặt mạch đèn cao áp thuỷ ngân................Error! Bookmark not defined.
8. Sửa chữa mạch đèn cao áp thuỷ ngân .............Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 12: QUẤN CUỘN CHẤN LƯU ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN........ Error!
Bookmark not defined.
1. Các bước tháo cuộn dây của chấn lưu đèn ra khỏi lõi thép . Error! Bookmark
not defined.
2. Cách lấy số liệu dây quấn...............................Error! Bookmark not defined.
3. Phương pháp quấn dây ...................................Error! Bookmark not defined.
4. Quấn, đo kiểm tra, thử cuộn chấn lưu sau khi quấn ......Error! Bookmark not
defined.
5. Cân chỉnh tổng trở cuộn chấn lưu...................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 13: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN HALOGEN....Error! Bookmark not defined.
1. Đèn halogen ...................................................Error! Bookmark not defined.
2. Sơ đồ mạch điện.............................................Error! Bookmark not defined.
3. Lắp đặt mạch đèn halogen..............................Error! Bookmark not defined.
4. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn.....................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 14: LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN TRANG TRÍ QUẢNG CÁO................. Error!
Bookmark not defined.
1. Cấu tạo, nguyên lý làm việc ...........................Error! Bookmark not defined.
2. Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn .......Error! Bookmark not defined.
3. Cách kiểm tra các bộ phận..............................Error! Bookmark not defined.
4. Phương pháp lắp đặt.......................................Error! Bookmark not defined.
5. Những lưu ý an toàn khi lắp đặt......................Error! Bookmark not defined.
6. Lắp đặt mạch đèn trang trí quảng cáo .............Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 15: SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN TRANG TRÍ QUẢNG CÁO............. Error!
Bookmark not defined.
1. Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp ...Error! Bookmark not
defined.
2. Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn trang trí quảng cáo.......... Error!
Bookmark not defined.
3. Sửa chữa mạch đèn trang trí quảng cáo ..........Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập ....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 16: LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN CẦU THANG ............Error! Bookmark not
defined.
1. Nguyên lý hoạt động mạch đèn ......................Error! Bookmark not defined.
6
2. Thiết lập sơ đồ lắp đặt ....................................Error! Bookmark not defined.
3. Phương pháp lắp đặt.......................................Error! Bookmark not defined.
4. Lắp đặt mạch đèn ...........................................Error! Bookmark not defined.
5. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn.....................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 17: LẮP MẠCH ĐIỆN ĐÈN TẦNG HẦM Error! Bookmark not defined.
1. Sơ đồ nguyên lý mạch điện ............................Error! Bookmark not defined.
2. Sơ đồ lắp đặt ..................................................Error! Bookmark not defined.
3. Bảng dự trù vật tư, dụng cụ thiết bị ................Error! Bookmark not defined.
4. Lắp đặt mạch đèn ...........................................Error! Bookmark not defined.
5. Sửa chữa các hư hỏng mạch đèn.....................Error! Bookmark not defined.
Câu hỏi ôn tập....................................................Error! Bookmark not defined.
BÀI 18: LẮP ĐẶT MẠCH CHUÔNG ĐIỆN ....Error! Bookmark not defined.
1. Cấu tạo, nguyên lý làm việc ...........................Error! Bookmark not defined.
2. Phân loại ........................................................Error! Bookmark not defined.
3. Thiết lập sơ đồ lắp đặt ....................................Error! Bookmark not defined.
4. Phương pháp lắp đặt.......................................Error! Bookmark not defined.
5. Lắp đặt mạch chuông điện..............................Error! Bookmark not defined.
6. Sửa chữa các hư hỏng của mạch điện.............Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................Error! Bookmark not defined.
TÊN MÔ ĐUN: MẠCH ĐIỆN CHIẾU SÁNG CƠ BẢN
Mã mô đun: MĐ 29
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:
* Vị trí mô đun:
Mô đun được bố trí sau khi học sinh học xong các môn học chung, các môn
học/mô đun: An toàn lao động; Mạch điện; Vẽ điện; Vật liệu điện; Kỹ thuật điện
tử cơ bản; Khí cụ điện hạ thế; Đo lường điện và không điện; Nguội cơ bản.
* Tính chất của mô đun:
Là mô đun chuyên môn nghề
* Ý nghĩa và vai trò của mô đun
Mô đun Mạch điện chiếu sáng cơ bản là mô đun chuyên môn nghề đầu tiên
của chương trình học. Mô đun này giúp học sinh hình thành được những kỹ
năng cơ bản về đấu lắp và sửa chữa các mạch điện chiếu sáng cơ bản.
Mục tiêu của mô đun:
* Về kiến thức:
- Giải thích được cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các loại đèn điện thông
dụng
* Về kỹ năng:
- Đọc và vẽ được các sơ đồ mạch điện chiếu sáng đơn giản
- Chọn được các phụ kiện lắp đặt đường dây theo yêu cầu kỹ thuật
7
- Nối và làm đầu cốt cho dây đơn, dây cáp đúng kỹ thuật
- Lắp đặt ống luồn dây, hộp nối và luồn dây dẫn đúng tiêu chuẩn thiết kế
- Lắp đặt đúng qui trình, qui phạm
- Sửa chữa được các mạch đèn: đèn huỳnh quang, đèn cao áp thuỷ ngân,
đèn nê ông
- Thực hiện đúng quy trình, đúng kỹ thuật và an toàn các công việc: nối dây
dẫn, làm đầu cốt, lắp đặt và sửa chữa được các mạch điện chiếu sáng.
* Về thái độ:
- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực, siêng năng, cầu tiến và trách nhiệm
- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi lắp đặt các mạch điện chiếu sáng
Nội dung của mô đun:
Thời gian
Số
TT
Tên các bài trong mô đun
Tổng
Lý
Thực Kiểm
số thuyết hành
tra*
Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi 1
sợi)
Đấu nối dây đơn và làm đầu cốt (lõi
nhiều sợi)
1
4,0
4,0
0,5
0,5
3,5
3,5
2
3 Đấu nối dây cáp và làm đầu cốt
4 Lắp đặt bảng điện nổi
5 Lắp đặt bảng điện ngầm
4,0
4,0
4,0
4,0
0,5
1,0
1,0
1,0
3,5
3,0
3,0
3,0
6 Lắp đặt mạch điện chiếu sáng cơ bản
Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt đấu
song song, nối tiếp
7
4,0
1,0
3,0
8 Lắp đặt mạch đèn compac
4,0
4,0
10
0,5
0,5
1,0
0,5
3,5
3,5
7,0
3,5
9 Lắp đặt mạch đèn huỳnh quang
10 Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang
11 Lắp đặt mạch đèn cao áp thủy ngân
2,0
4,0
Quấn cuộn chấn lưu đèn cao áp thủy
ngân
12
8,0
1,0
7,0
13 Lắp mạch đèn Halogen
14 Lắp mạch đèn trang trí quảng cáo
15 Sửa chữa đèn trang trí quảng cáo
4,0
4,0
8,0
1,0
1,0
1,0
3,0
3,0
7,0
Lắp đặt mạch điện đèn cầu thang (điều
khiển từ 2 vị trí)
16
4,0
1,0
3,0
17 Lắp đặt mạch đèn tầng hầm
18 Lắp đặt mạch chuông điện
Cộng:
6,0
6,0
90
1,0
1,0
15
5,0
3,0
71
2,0
4,0
8
BÀI 1
NỐI DÂY ĐƠN VÀ LÀM ĐẦU CỐT (LÕI MỘT SỢI)
Mã bài: MĐ 29.01
Giới thiệu:
Một trong những thao tác cơ bản của việc lắp đặt điện là nối dây và làm
đầu cốt. Bài học đầu tiên của mô đun này là đấu nối dây đơn và làm đầu cốt cho
dây có lõi một sợi. Bài học giới thiệu qui trình nối, các kiểu nối dây đơn, cách
làm khuyên đầu dây và làm đầu cốt.
Mục tiêu:
- Nối dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật theo các kiểu: kiểu nối
thẳng, kiểu nối phân nhánh.
- Bấm cốt và tạo khuyên đầu dây theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
- Băng cách điện mối nối đúng quy cách.
- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và cầu tiến.
Nội dung chính:
1. Qui trình nối dây
Mục tiêu:
- Trình bày được quy trình kỹ thuật nối thẳng và nối phân nhánh dây đơn
lõi một sợi
- Thể hiện thái độ nghiêm túc và hăng hái trong giờ học
9
1.1 Quy trình nối thẳng dây đơn lõi một sợi
Qui trình nối được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Cắt bỏ lớp vỏ cách điện
Khi thực hiện thao tác bóc lớp vỏ cách điện không nên cắt thẳng góc quanh
sợi dây điện, vì làm như thế vết cắt trên dây dể bị gãy khi có lực bên ngoài tác
động. Nên dùng dao gọt nghiêng một góc 300. Đối với dây có tiết diện nhỏ (dưới
2,5 mm2) có thể dùng kìm để tuốt dây.
a)
b)
Hình 1.1: Bóc vỏ cách điện
Bước 2: Làm sạch ruột dây dẫn
Làm sạch ruột dây dẫn bằng vải sợi thuỷ tinh hoặc giấy, lau nhẹ cho đến khi
thấy ánh kim.
Hình 1.2: Làm sạch đầu nối
Bước 3: Xoắn mối nối
Uốn đầu lõi một góc 900 với khoảng cách bằng từ 8 đến 10 lần đường
kính lõi kể từ chỗ cắt lớp cách điện và đặt chúng vào nhau (hình 1.3a). Sử dụng
hai kìm điện quấn dây này lên dây kia khoảng chừng từ 5 đến 7 vòng quấn dây
còn lại khoảng chừng 5 đến 7 vòng bằng kìm vạn năng và siết chặt theo chiều
ngược nhau, sau cùng phải bóp chắc các đầu dây (hình 1.3b).
a)
b)
Hình 1.3: Nối thẳng dây đơn (S< 2,5 mm2)
10
Đối với trường hợp tiết diện dây lớn hơn 2,5 mm2 qui trình nối được thực
hiện theo các bước tương tự, khâu chuẩn bị bao gồm: bóc vỏ lớp cách điện bên
ngoài bằng kìm hay dao cắt điện chuyên dụng (hình 1.1) sau đó làm sạch lõi
bằng vải sợi thuỷ tinh (hình 1.2), chuẩn bị thêm một sợi dây dẫn cùng loại với
vật liệu làm dây dẫn có đường kính nhỏ hơn đường kính lõi dây dẫn từ 2 đến 4
lần, chiều dài đủ để xoắn từ 20 đến 30 vòng rồi thực hiện ghép nối hai phần dây
dẫn như hình vẽ:
a)
Hình 1.4: Nối thẳng dây đơn (S> 2,5 mm2)
1.2 Quy trình nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi
Phương pháp này được ứng dụng tại những nơi cần rẽ nhánh trên đường
dây chính.
b)
Trường hợp tiết diện dây nhỏ hơn 2,5 mm2 được nối theo hai cách như hình
vẽ 1.5 tạo nên sự vững chắc và có độ bền cơ tốt. Qui trình cũng được thực hiện
tương tự như phương pháp nối thẳng. Ban đầu bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài
có khoảng cách đủ để có thể quấn từ 10 đến 15 vòng xoắn xung quanh lõi phân
nhánh. Cắt bỏ vỏ đoạn phân nhánh một đoạn bằng 15 đến 20 lần đường kính của
dây, sau đó làm sạch cách điện bằng vãi sợi thuỷ tinh hay giấy ráp cho đến khi
có ánh kim.
Xoắn từ 10 đến 15 vòng lõi của sợi dây phân nhánh xung quanh sợi dây
chính dùng kìm điện bóp chặt và siết chắc các vòng xoắn bằng cách dùng hai
kìm điện, cho hai kìm chuyển động ngược chiều nhau rồi bóp chặt các đầu dây.
a)
b)
c)
d)
Hình 1.5: Nối phân nhánh dây đơn (S< 2,5 mm2)
11
Đối với trường hợp tiết diện dây lớn hơn 2,5 mm2 qui trình nối được thực
hiện theo các bước tương tự.
Khâu chuẩn bị bao gồm:
- Bóc vỏ lớp cách điện bên ngoài bằng kìm hay dao cắt điện chuyên dụng
- Làm sạch lõi dây dẫn bằng vải sợi thuỷ thinh,
- Chuẩn bị thêm một sợi dây dẫn cùng loại với vật liệu làm dây dẫn, có
đường kính nhỏ hơn đường kính lõi dây dẫn từ 2 đến 4 lần, chiều dài đủ để
xoắn từ 20 đến 30 vòng
- Thực hiện ghép nối hai phần dây dẫn.
Hình 1.6: nối phân nhánh dây đơn (S> 2,5 mm2)
2. Nối thẳng dây đơn lõi một sợi
Mục tiêu:
- Nối thẳng dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thực hiện tốt các quy tắc an toàn trong công việc
- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,
tích cực trong rèn luyện kỹ năng.
2.1 Công tác chuẩn bị
Để phục vụ tốt cho quá trình thực hành, ta cần chuẩn bị một số dụng cụ và
thiết bị vật tư. Dưới dây là số lượng dụng cụ và thiết bị vật tư chuẩn bị cho 1
nhóm 2 học sinh bao gồm:
a) Dụng cụ
STT
Tên dụng cụ
Kìm tuốt dây
Kìm điện
Kìm cắt dây
Kìm mỏ nhọn
Dao cắt vỏ cách điện
Số lượng
Ghi chú
1
2
3
4
5
01
01
01
01
01
b) Thiết bị vật tư
STT
1
2
3
4
Tên thiết bị, vật tư
Số lượng
1m
1m
1m
1 miếng
Ghi chú
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 2,5 mm2
Giấy ráp mịn
2.2 Thực hành nối thẳng dây đơn
2.2.1 Thao tác mẫu
12
Thao tác mẫu là một công việc rất quan trọng trong giờ thực hành, quá trình
thao tác mẫu chính xác, rõ ràng sẽ giúp học sinh nắm chắc được kiến thức và dễ
dàng trong việc rèn luyện kỹ năng. Trước hết, giáo viên sẽ thao tác mẫu các
bước thực hiện công việc để học sinh quan sát. Vừa thao tác, vừa kết hợp thuyết
trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật để học sinh nắm rõ được các bước
thực hiện.
Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa hiểu hoặc chưa rõ
bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó.
2.2.2 Chia nhóm
Để giờ thực hành đạt hiệu quả cao, ta cần chia lớp thành nhiều nhóm, cụ
thể như sau: Mỗi ca thực hành có sĩ số tối đa là 24 học sinh, chia thành 12 nhóm,
mỗi nhóm 2 học sinh.
2.2.3 Thực hành
- Các nhóm tiến hành thực hiện
- Mỗi học sinh trong nhóm sẽ luân phiên thực hiện các công việc khác nhau
nhiều lần. Ví dụ, lần thứ nhất học sinh 1 thao tác các công việc phụ như cắt bỏ
lớp vỏ cách điện và làm sạch ruột dây dẫn bằng giấy ráp, học sinh 2 thực hiện
nối dây. Lần thứ hai thì 2 học sinh sẽ thay đổi công việc cho nhau. Và các nhóm
sẽ luân phiên thực hiện các thao tác đó nhiều lần để hình thành kỹ năng nối dây
đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
- Trong thời gian học sinh thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan
sát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt để hoàn thiện kỹ
năng cho các em.
2.2.4 Đánh giá kết quả
Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực
hành để đánh giá kết quả của từng nhóm. Đối với kỹ năng nối thẳng dây dẫn đơn
lõi một sợi, mối nối phải đạt được những tiêu chí sau:
- Mối nối chắc chắn, gọn, sáng và xoắn đều
- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá, cụ thể đối với dây tiết diện
<2,5mm2 chiều dài mối nối khoảng từ 2-3cm, còn với dây tiết diện >2,5mm2
chiều dài mối nối khoảng từ 3-5cm
- Vỏ cách điện không bị trầy xước, dập nát.
Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.
Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những kỹ năng cần lưu ý trong bài.
3. Nối phân nhánh dây đơn
Mục tiêu:
- Nối phân nhánh dây đơn lõi một sợi đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc
- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,
tích cực trong rèn luyện kỹ năng.
3.1 Công tác chuẩn bị
Đối với bài thực hành nối phân nhánh dây đơn, số lượng dụng cụ và thiết bị
vật tư chuẩn bị cho 1 nhóm 2 học sinh bao gồm:
a) Dụng cụ
STT
Tên dụng cụ
Số lượng
Ghi chú
13
1
2
3
4
5
Kìm tuốt dây
Kìm điện
Kìm cắt dây
Kìm mỏ nhọn
Dao cắt vỏ cách điện
01
01
01
01
01
b) Thiết bị vật tư
STT
Tên thiết bị, vật tư
Số lượng
1m
1m
1m
1 miếng
Ghi chú
1
2
3
4
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 2,5 mm2
Giấy ráp mịn
3.2 Thực hành nối phân nhánh dây đơn
3.2.1 Thao tác mẫu
Thao tác mẫu là một công việc rất quan trọng trong giờ thực hành, quá trình
thao tác mẫu chính xác, rõ ràng sẽ giúp học sinh nắm chắc được kiến thức và dễ
dàng trong việc rèn luyện kỹ năng. Trước hết, giáo viên sẽ thao tác mẫu một lần
các bước thực hiện công việc để học sinh quan sát. Vừa thao tác, vừa kết hợp
thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật để học viên nắm rõ được
các bước thực hiện.
Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa hiểu hoặc chưa rõ
bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó.
3.2.2 Chia nhóm
Để giờ thực hành đạt hiệu quả cao, ta cần chia lớp thành nhiều nhóm, cụ
thể như sau: Mỗi ca thực hành có sĩ số tối đa là 24 học sinh, chia thành 12 nhóm,
mỗi nhóm 2 học sinh.
3.2.3 Thực hành
- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành
- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc
- Mỗi học sinh trong nhóm sẽ luân phiên thực hiện các công việc khác nhau
nhiều lần. Ví dụ, lần thứ nhất học sinh 1 thao tác các công việc phụ như cắt bỏ
lớp vỏ cách điện và làm sạch ruột dây dẫn bằng giấy ráp, học sinh 2 thực hiện
nối dây. Lần thứ hai thì 2 học sinh sẽ thay đổi công việc cho nhau. Và các nhóm
sẽ luân phiên thực hiện các thao tác đó nhiều lần để hình thành kỹ năng nối dây
đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn
và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của để hoàn thiện kỹ năng
cho các em.
3.2.4 Đánh giá kết quả
Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực
hành để đánh giá kết quả của từng nhóm. Đối với kỹ năng nối phân nhánh dây
đơn lõi một sợi, mối nối phải đạt được những tiêu chuẩn sau:
- Mối nối chắc chắn, sạch, sáng và xoắn đều
- Mối nối không dài quá cũng không ngắn quá
- Phần vỏ cách điện gần mối nối không bị dập nát, trầy xước.
14
Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.
Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài.
4. Hàn và băng cách điện mối nối
Mục tiêu:
- Hàn và băng cách điện mối nối đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc
- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,
tích cực trong rèn luyện kỹ năng.
4.1 Quy trình thực hiện
Sau khi thực hiện nối dây xong cần phải hàn và băng cách điện mối nối.
Hàn giúp cho mối nối được chắc chắn, hơn nữa thiếc hàn sẽ tràn vào những
khoảng hẹp của mối nối và bao phủ mối nối làm tăng tính dẫn điện. Ngoài ra,
thiếc hàn còn có nhiệm vụ cách ly mối nối với không khí, tránh được hiện tượng
oxy hóa mối tiếp xúc điện. Băng cách điện giúp cách ly mối nối với các vật dẫn
khác và đặc biệt cách ly nguồn điện với con người để đảm bảo an toàn. Quá
trình hàn và băng cách điện được thực hiện như sau:
Bước 1: Hàn mối nối
Cần chuẩn bị mỏ hàn, thiếc hàn và nhựa thông. Sau khi nối dây xong ta
thực hiện hàn mối nối như sau: Trước hết, tra một lớp nhựa thông lên mối nối để
quá trình hàn dễ dàng hơn và mối nối sau khi hàn bóng, đẹp hơn. Tiếp theo, đặt
mũi hàn chạm vào mối nối để làm nóng mối nối, khi đã đủ nhiệt độ thì đặt dây
thiếc tiếp xúc với mũi hàn và mối nối để dây thiếc nóng chảy. Lia mũi hàn và
dây thiếc dọc mối nối đủ để thiếc nóng chảy tràn vào các khe hẹp của mối nối.
Lưu ý: Không nên để mũi hàn tiếp xúc quá lâu với mối nối vì phần cách điện
của dây dẫn gần mối nối có thể sẽ cháy.
Bước 2: Băng cách điện mối nối
Cách điện bằng băng dính cách điện sao cho lớp băng dính kề bên nhau và
phủ lên lớp cách điện của dây từ 2 đến 3 lớp và phủ lên chỗ nối một ít vecni
chống ẩm.
Hình 1.7: Bọc cách điện
4.2 Thực hành hàn và băng cách điện mối nối
4.2.1 Công tác chuẩn bị
Thao tác hàn và băng cách điện là thao tác cuối cùng của của bài nối dây
dẫn đơn lõi một sợi. Ở thao tác này cần chuẩn bị một số dụng cụ và vật tư thiết
bị sau:
a) Dụng cụ
15
STT
Tên dụng cụ
Mỏ hàn, thiếc, nhựa thông
Kìm điện
Băng dính điện
Dao cắt vỏ cách điện
Số lượng
1 bộ
01
1 cuộn
01
Ghi chú
Ghi chú
1
2
3
4
b) Thiết bị vật tư
STT
Tên thiết bị, vật tư
Số lượng
1
Mối nối thẳng và phân nhánh
dây dẫn đơn lõi một sợi, tiết diện
1,0 mm2
01
2
3
Mối nối thẳng và phân nhánh
dây dẫn đơn lõi một sợi, tiết diện
1,5 mm2
Mối nối thẳng và phân nhánh
dây dẫn đơn lõi một sợi, tiết diện
2,5 mm2
01
01
4.2.2 Thao tác mẫu
Đối với kỹ năng hàn và băng cách điện khi thao tác mẫu giáo viên cần lưu
ý những thao tác quan trọng. Cụ thể, kỹ năng hàn phải đảm bảo đúng kỹ thuật,
tính mỹ thuật và đặc biệt không làm vỏ cách điện của dây dẫn bị cháy. Quá trình
thao tác mẫu kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật để
học sinh nắm rõ được các bước thực hiện.
Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa hiểu hoặc chưa rõ
bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó.
4.2.3 Thực hành
- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành
- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc
- Trong thời gian học sinh thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát,
uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt để hoàn thiện kỹ
năng cho các em.
4.2.4 Đánh giá kết quả
Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực
hành để đánh giá kết quả của từng nhóm. Đối với kỹ năng hàn và băng cách
điện, sản phẩm phải đạt được những tiêu chuẩn sau:
- Thiếc hàn phải lấp đầy các khe hở của mối nối, mặt mối hàn phải nhẵn và
sáng bóng.
- Phần vỏ cách điện gần mối hàn không bị cháy, không trầy xước
- Băng cách điện đủ dầy, không hở lõi dây dẫn ra ngoài.
Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.
Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài.
5. Bấm cốt đầu dây
Mục tiêu:
- Bấm cốt đầu dây đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc
16
- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,
tích cực trong rèn luyện kỹ năng.
5.1 Quy trình thực hiện
Đầu cốt được dùng để bắt chắc chắn dây dẫn điện với các cầu đấu nguồn
hoặc phụ tải, các dầu dây dẫn điện với nhau tạo thành những chỗ tiếp xúc điện
vững chắc, thường được sử dụng ở các hộp nối, các cầu đấu trung gian.
Qui trình bấm đầu cốt từ khâu chuẩn bị đến khâu hoàn thành được thực hiện như
sau:
Bước 1: Bóc lớp vỏ cách điện
Khoảng cách lớp vỏ được bóc chỉ đủ để bỏ vào đầu cốt thông thường
khoảng 5 cm (đối với dây dẫn có tiết diện S< 2,5 mm2), đối với đây có tiết diện
S> 2,5 mm2), thì tuỳ thuộc vào đầu cốt mà bóc khoảng cách vỏ cho phù hợp.
Dùng kìm tuốt dây hay dao chuyên dụng để cắt lớp cách điện bên ngoài (hình
1.1), sau đó dùng vãi sợi thuỷ tinh hay giấy làm sạch phần lõi dây (hình 1.2).
Bước 2: Bấm đầu cốt
Luồn phần lõi dây đã được chuẩn bị vào đầu cốt, dùng kìm ép cốt bóp chặt
phần tiếp xúc giữa đầu cốt và dây dẫn. Đối với các dây dẫn và đầu cốt lớn phải
dùng kìm cộng lực để bóp chắt đầu cốt. Ở phần gắn chặt được bọc một vỏ nhựa
cách điện hay băng cách điện (hình 1.8).
Hình 1.8: Bấm đầu cốt cho 1 dây
Đối với các đầu cốt nối nhiều đầu dây lại với nhau sau khi bóc bóc vỏ lớp
cách điện và làm sạch, phải dùng kìm xoắn các đầu dây lại với nhau, sau đó mới
luồn đầu cốt vào thực hiện thao tác bấm, cuối cùng thực hiện thao tác bọc cách
điện (hình 1.9).
Hình 1.9: Bấm đầu cốt cho nhiều dây
5.2 Thực hành bấm cốt đầu dây
5.2.1 Công tác chuẩn bị
Ở thao tác này cần chuẩn bị một số dụng cụ và vật tư thiết bị sau:
a) Dụng cụ
STT
Tên dụng cụ
Kìm ép cốt
Kìm điện
Kìm cắt dây
Kìm tuốt dây
Dao cắt vỏ dây
Số lượng
Ghi chú
Ghi chú
1
2
3
4
5
01
01
01
01
01
b) Thiết bị vật tư
STT Tên thiết bị, vật tư
Số lượng
17
1
2
3
4
5
6
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,5 mm2
Dây dẫn đơn lõi một sợi 2,5 mm2
Đầu cốt cho dây 1,0 mm2
1 m
1 m
1 m
20 cái
20 cái
20 cái
Đầu cốt cho dây 1,5 mm2
Đầu cốt cho dây 2,5 mm2
5.2.2 Thao tác mẫu
Cũng giống như các giờ thực hành khác, trước khi cho học sinh thực hành
giáo viên sẽ thao tác mẫu các bước thực hiện công việc để học sinh quan sát.
Vừa thao tác, vừa kết hợp thuyết trình và đối chiếu với bảng quy trình kỹ thuật
để học sinh nắm rõ được các bước thực hiện.
Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa hiểu hoặc chưa rõ
bước nào thì giáo viên sẽ thao tác lại bước đó.
5.2.3 Thực hành
- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành
- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc
- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn
và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt để hoàn thiện kỹ năng cho các
em.
5.2.4 Đánh giá kết quả
Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực
hành để đánh giá kết quả của từng nhóm. Đối với kỹ năng bấm cốt đầu dây, sản
phẩm cuối cùng phải đạt được những tiêu chí sau:
- Đầu cốt phải có kích thước phù hợp với dây dẫn
- Đầu cốt được bóp phải chắc chắn, không bị vỡ phần chụp cách điện
- Không để hở phần lõi dây dẫn ra ngoài, không để thừa đầu dây dẫn quá
0,5mm
Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp.
Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài.
6. Tạo khuyên đầu dây
Mục tiêu:
- Tạo khuyên đầu dây đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thực hiện được các quy tắc an toàn trong công việc
- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận,
tích cực trong rèn luyện kỹ năng.
6.1 Quy trình thực hiện
Khi cần bắt các dây dẫn vào các cầu đấu điện ta phải đánh khuyên cho đầu
dây để mối tiếp xúc chắc chắn, đảm bảo tiếp xúc điện đúng kỹ thuật. Chú ý
khuyên nối phải đặt đúng chiều nối, vì khi siết chắt các đai ốc, hoặc vít thì dây
dẫn sẽ ôm chặt vào thân bu-lông. Qui trình thực hiện như sau:
Bước 1: Cắt bỏ lớp vỏ cách điện
Đối với dây đơn cứng, ta cần đo đường kính của vít bắt mối nối, xác định
chiều dài của lõi dây cần thiết để uốn thành khuyên tròn. Dùng kìm tuốt dây hay
dao chuyên dùng để cắt lớp cách điện từ đầu nối lõi dây điện đến khoảng cách
18
cần thiết để uốn dây thành vòng tròn, để dư ra 2 đến 3 mm. Đối với dây đơn
mềm dư ra thêm một đoạn đủ để quấn lên lõi dây từ 5 đến 7 vòng.
Bước 2: Làm sạch lõi dây
Làm sạch phần lõi dây trần bằng vãi sợi hay giấy ráp cho đến khi thấy ánh
kim loại (hình 1.2).
Bước 3: Uốn đầu lõi dây
Đối với dây đơn cứng với phần lõi đã được chuẩn bị dùng kìm điện bẻ
vuông góc và hơi uống cong đầu một chút, kế đến dùng kìm mỏ nhọn uốn cong
dần cho đến khi nó được khép kín sau đó dùng kìm tròn nắn lại cho tròn.
Hình 110: Tạo khuyên cho dây đơn lõi cứng
Đối với dây đơn mềm với phần lõi đã được chuẩn bị, dùng kìm tròn uốn
dần cho đến khi thành hình tròn, sau đó xoắn chặt phần lõi dây còn thừa lên thân
lõi dây.
Hình 1.11: Tạo khuyên cho dây đơn lõi mềm
6.2 Thực hành tạo khuyên đầu dây
6.2.1 Công tác chuẩn bị
Để rèn luyện kỹ năng tạo khuyên đầu dây cần chuẩn bị một số dụng cụ và
vật tư thiết bị sau:
a) Dụng cụ
STT
Tên dụng cụ
Số lượng
Ghi chú
1
2
3
4
5
Kìm điện
Kìm mỏ nhọn
Kìm cắt dây
Kìm tuốt dây
Dao cắt vỏ dây
01
01
01
01
01
b) Thiết bị vật tư
STT Tên thiết bị, vật tư
Dây dẫn đơn lõi một sợi 1,0 mm2
Số lượng
Ghi chú
1
1 m
Tải về để xem bản đầy đủ
131 trang
10/01/2024
3500
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Mô đun 29: Mạch điện chiếu sáng cơ bản - Nghề Điện dân dụng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_mo_dun_29_mach_dien_chieu_sang_co_ban_nghe_dien_d.pdf
