Giáo trình Vẽ kỹ thuật (Phần 2) - Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Chương 4

BIỂU DIỄN VẬT THỂ TRÊN BẢN VẼ KỸ THUẬT

1. Hình chiếu trục đo

1.1 Khái niệm về hình chiếu trục đo

Các hình chiếu vuông góc thể hiện chính xác hình dạng và kích thước của

vật thể được biểu diễn. Song mỗi hình chiếu vuông góc thường chỉ thể hiện

được 2 chiều của vật thể làm cho người đọc bản vẽ khó hình dung hình dạng vật

thể đó. Để khắc phcụ nhược điểm này người ta dùng hình chiếu trục đo bổ xung

cho các hình chiếu vuông góc.

Để khắc phục nhược điểm trên, tiêu chuẩn " Tài liệu thiết kể' quy định

dùng hình chiếu trục đo để bổ sung cho các hình chiếu vuông góc. Hình chiếu

trục đo thể hiện đồng thời trên một hình biểu diễn cả ba chiều của vật thể, nên

hình biểu diễn có tính lập thể. Thường trên bản vẽ của những vật thể phức tạp

bên cạnh các hình chiếu vuông góc, người ta còn vẽ thêm hình chiếu trục đo của

vật thể Nội dung của phương pháp hình chiếu trục đo như sau:

Trong không gian, ta lấy mặt phẳng P làm mặt phẳng hình chiếu và

phương chiếu 1 không song song với P . Gắn vào vật thể được biểu diễn hệ tạo

độ vuông góc theo ba chiều dài, rộng, cao của vật thể và đặt vật thể sao cho

phương chiếu 1 không song song với một trong ba trục toạ độ đó. Chiếu vật thể

cùng hệ toạ độ vuông góc lên mặt phẳng P theo phương chiếu l, ta được hình

chiếu song song của vật thể cùng hệ toạ độ vuông góc. Hình biểu diễn đó gọi là

hình chiếu trục đo của vật thể. (Hình 4.1)

Hình chiếu của ba trục toạ độ là O'x, O y và O'z gọi là các trục đo.

Tỷ số giữa độ dài hình chiếu

của một đoạn thẳng nằm trên trục toạ

độ với độ dài đoạn thẳng đó gọi là hệ

số biến dạng của trục đo:

- p là hệ số biến dạng theo trục

đo O'x'

- q là hệ số biến dạng theo trục

đo O y'

- r là hệ số biến dạng theo trục

đo O'z'

1.2 Phân loại hình chiếu trục đo:

Căn cứ theo phương chiếu

- Hình chiếu trục đo vuông góc nếu l  (P)

- Hình chiếu trục đo xiên góc nếu l không vuông góc (P)

53

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Căn cứ theo hệ số biến dạng

- Hình chiếu trục đo đều: Nếu 3 hệ số biến dạng bằng nhau.

- Hình chiếu trục đo cân: Nếu 2 hệ số biến bạng bằng nhau.

- Hình chiếu trục đo lệch: Nếu 3 hệ số biến dạng không đồng thời.

1.2.1 Hình chiếu trục đo xiên cân

- Hình chiếu trục đo xiên là hình chiếu trục đo có 2 trong 3 hệ số biến dạng

bằng nhau

(p = q  r, p = r  q, q = r  p)

- Mặt phẳng x0y = y0z = 135⁰z0x = 90⁰

p = r = 1;

q = 0,5

Như vậy trục Oy'

hợp với đương nằm

ngang một góc 45⁰Hình

4.2.

Hình chiếu trục đo của các hình

Hình 4.2

phẳng song song với mặt toạ độ xoz

sẽ không bị biến dạng trên hình chiếu trục đo xiên cân. Vì vậy khi vẽ hình chiếu

trục đo của vật thể, ta thường đặt các vật thể có hình dạng phức tạp song song

với mặt phẳng toạ độ xoz.

Đường tròn nằm trên hay song

song với các mặt phẳng toạ độ xoz là

một đường tròn. Đường tròn nằm trên

hay song song với các mặt phẳng toạ

độ xoy và yoz suy biến thành elip, vị

trí các elip đó như hình vẽ 4.4.

Hình 4.3

Hình 4.4

Hình 4.5

54

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Căn cứ theo hệ số biến dạng quy ước, thì trục lớn elip bằng 1,06d, trục

gắn bằng O,35d (d là đường kính của đường tròn). Trục lớn của elip hợp với trục

Ox hoặc Oz một góc 7⁰(Hình 4.5).

Khi vẽ cho phép thay thế các cấp bằng các hình ô van. Cách vẽ hình ô van

như hình trên .

Hình chiếu trục đo xiên cân áp dựng để vẽ những vật thể có hình chiếu

đứng là những đường tròn.

Ví dụ: Hình chiếu trục đo xiên cân của ống lót (Hình 4.6).

Hình 4.6

1.2.2 Hình chiếu trục đo vuông góc đều

Nếu gọi hệ số biến dạng trên 3 trục là: ox là p; oy là q; và oz là r ta có:

p = q = r = 0,82 = 1

Các góc xoy = yoz = zox =

120⁰

Hình 4.7

- Hình tròn song song với mặt

xác định bởi hai trục toạ độ sẽ có hình

chiếu trục đo là đường Elíp, trục dài

của Elíp vuông góc với hình chiếu của

trục toạ độ còn lại (Hình 4.8).

Hình 4.7

Hình 4.8

55

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Ví dụ: Hình chiếu trục đo của hình tròn nằm trên mặt phẳng toạ độ xoy là

hình Elíp có trục dài vuông góc với trục đo O'z'.

Trên các bản vẽ, cho phép thay các hình Elíp bằng các hình ô van. Cách

vẽ như hình 4.9.

Trước hết vẽ hình thoi (hình

chiếu trục đo của hình thơi ngoại tiếp

hình tròn) có cạnh bằng đường kính

của hình tròn. Lần lượt lấy các đỉnh

O1 và O2 của hình thoi làm tâm vẽ

các cung tròn EF và GH (E, F, G, H

là các điểm giữa của các cạnh của

hình thoi như hình 4.9. Các đường

EO1 và FO1 cắt đường chéo lớn của

Hình 4.9

hình thoi tại hai điểm O3 và O4 Lần lượt

lấy O3 và 04 làm tâm vẽ các cung tròn EH và FG ta được hình ô van thay cho

hình Elíp.

Hình tròn nằm trên ba mặt toạ độ có hình chiếu trục đo vuông góc đều là

các hình elíp giống nhau, tương đối dễ vẽ. Vì vậy đối với vật thể mà các mặt đều

có các hình tròn thì thường dùng loại hình chiếu trục đo vuông góc đều.

Ví dụ : Hình vẽ 4.10 là hình chiếu trục đo vuông góc đều của tấm đỡ.

Hình 4.10

1.3 Cách dựng hình chiếu trục đo

Khi vẽ hình chiếu trục đo của vật thể, ta cần dựa vào đặc điểm hình dạng

của vật thể để chọn cách vẽ thích hợp. Thường người ta vẽ trước một mặt của

vậtthể làm cơ sở, sau đó dựa vào các tính chất của phép chiếu song song như

tính chất của hai đường thẳng song song, tính chất của tỷ số hai đoạn thẳng song

song để vẽ các mặt khác.

Trình tự vẽ hình chiếu trục đo như sau:

- Chọn loại hình chiếu trục đo và dùng cke, thước để xác định vị trí các trục

- Vẽ trước một mặt làm cơ sở, mặt vật thể đặt trùng với mặt phẳng toạ độ.

56

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

- Từ các đỉnh của mặt đã vẽ, kẻ các đường song song với trục đo thứ ba.

- Căn cứ theo hệ số biến dạng đặt các đoạn thẳng lên các đường đó.

- Nối các điểm đã xác định và hoàn thành hình vẽ bằng nét liền mảnh.

- Cắt vật thể (nếu vật thể có lỗ hoặc rãnh)

- Cuối cùng tô đậm.

Ví dụ: Dựng hình chiếu trục đo

a. Trường hợp vật thể là khối hình hộp

Cho ba hình chiếu của vật thể vẽ hình chiếu trục đo của nó trên hệ trục đo

xiên cân (Hình 4.11)

Hình 4.11

Trình tự vẽ hình chiếu trục đo của vật thể như sau (Hình 4.12):

Hình 4.12

57

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Để thể hiện hình dạng bên trong của vật thể người ta thường vẽ hình hiếu

trục đo của vật thể đã được cắt đi một phần. Nên chọn các mặt phẳng cắt thế nào

cho hình chiếu trục đo vừa thể hiện được hình dạng bên trong của vật thể vừa

giữ nguyên được hình dạng cơ bản bên ngoài của vật thể đó, thường vật thể

được xem như bị cắt đi một phấn tư hay một phần tám, các mặt phẳng cắt là các

mặt phẳng đối xứng của vật thể.

Hình 4.13 là hình chiếu trục đo được cắt 1/4 vẽ trên hệ trục đo xiên cân.

Hình 4.13

Hình 4.14 là hình chiếu trục đo được vẽ trên hệ trục vuông góc đều.

Hình 4.14

58

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Để hình chiếu trục đo được nổi và đẹp, người ta thường lô bóng. Cách tô

bổng dựa trên sự chiếu sáng đối với vật thể. Tuỳ theo phần của vật thể được

chiếu sáng nhiều hay ít mà kẻ các đường có nét đậm, mảnh khác nhau và khoảng

cách giữa các đường dày thưa khác nhau. Các đường đó thường được kẻ song

song với cạnh hay đường sinh của khối hình học.

1.4 Vẽ phác hình chiếu trục đo

Vẽ phác hình chiếu trục đo hay còn gọi là kí họa kỹ thuật, nó được dùng

rộng rãi trong khi thiết kế hay trao đổi ý kiến ở hiện trường. Vẽ phác hình chiếu

trục đo được vẽ bằng tay, không dùng dụng cụ vẽ. (Hình 4.15)

Hình 4.15

1.5 Bài tập áp dụng

1. Thế nào là hình chiếu trục đo của vật thể?

2. Thế nào là hệ số biến dạng theo các trục đo?

3. Cách phân loại hình chiếu trục đo.

4. Thế nào là hình chiếu trục đo xiên góc cân ? thế nào là hình chiếu trục đo

vuông góc đều?

5. Trình tự vẽ hình chiếu trục đo như thế nào?

6. Thực hiện dựng hình chiếu trục đo vuông góc đều vật thể cho bằng các

hình chiếu vuông góc sau.

59

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

2. Hình chiếu của vật thể

2.1 Các loại hình chiếu

2.1.1. Định nghĩa

Hình chiếu của vật thể là hình biểu diễn các phần thấy của vật thể đối với

người quan sát, cho phép biểu diễn các phần khuất của vật thể bằng nét đứt.

Vật thể được xem như vật đục đặt gữa mắt người quan sát, và mặt phẳng

chiếu, khi đặt sao cho bề mặt của nó song song với mặt phẳng chiếu của vật thể

và để phản ánh được hình dạng thật của các bề mặt đó.

Để đơn giản tiêu chuẩn quy định không vẽ các trục chiếu, đường gióng,

không ghi ký hiệu bằng chữ hay chữ số ở các đỉnh, các cạnh của vật thể.

2.1.2 Các loại hình chiếu

a. Hình chiếu cơ bản TCVN5:74 quy định

Lấy 6 mặt của hình hộp chữ nhật làm 6 mặt phẳng chiếu cơ bản, hình chiếu

của vật thể trên mặt phẳng chiếu cơ bản gọi là hình chiếu cơ bản. (Hình 4.16)

Hình 4.16

Sau khi chiếu xong ta xoay các mặt phẳng về trùng với mặt phẳng P1. Ta

được hình 4.17

1- Hình chiếu từ trước

2- Hình chiếu từ trên

3- Hình chiếu từ trái

4- Hình chiếu từ phải

5- Hình chiếu từ dưới

6- hình chiếu từ sau

5

1

4

6

3

2

60

Hình 4.17

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Nếu các hình chiếu từ trên, từ trái, từ phải, từ dưới, từ sau, thay đổi vị trí

đối với hình chiếu chính như đã quy định ở trên, thì các hình chiếu đó phải ghi

ký hiệu bằng chữ chỉ tên hình chiếu. (Hình 4.18)

Hình 4.18

b. Hình chiếu riêng phần

Hình chiếu riêng phần là hình chiếu một phần của vật thể trên mặt phẳng

chiếu cơ bản.

Hình chiếu riêng phần được dùng trong trường hợp, không cần thiết phải vẽ

vẽ toàn bộ hình chiếu cơ bản của vật thể.

Hình chiếu riêng phần được giới hạn bằng nét lượn sóng, hoặc không vẽ giới

hạn nếu phần vật thẻ đó có ranh giới rõ rệt. (Hình 4.19)

Hình 4.19

c. Hình chiếu phụ

Hình chiếu phụ là hình chiếu trên mặt phẳng chiếu không song song với

mặt phẳng chiếu cơ bản

Hình chiếu phụ được dùng trong trường hợp, vật thể có bộ phận nào đó,

nếu biểu diễn trên mặt phẳng chiếu cơ bản thì sẽ bị biến dạng về hình dạng và

kích thước.

Trên hình chiếu phụ có ghi ký hiệu bằng chữ chỉ tên hình chiếu, nếu hình

chiếu phụ được đặt ở vị trí liên hệ chiếu trực tiếp ngay cạnh hình chiếu cơ bản

có liên quan, thì không cần ghi ký hiệu.

61

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Để tiện bố trí các hình biểu diễn có thể xoay hình chiếu phụ về vị trí thuận

tiện, khi đó trên ký hiệu bằng chữ có vẽ mũi tên cong chỉ dẫn chiều xoay. (Hình

4.20)

Hình 4.20

2.2 Cách dựng hình chiếu của vật thể

- Dùng cách phân tích hình dạng của vật thể

- Chia vật thể ra nhiều phần có dạng của khối hình học cơ bản

- Vẽ hình chiếu của từng phần, từng khối hình học đó

- Khi vẽ cần vận dụng tính chất hình chiếu của điểm, đường thẳng, mặt phẳng,

nhất là giao tuyến của mặ phẳng với khối hình học.

Hình 4.21 Cách vẽ hình chiếu của ổ đỡ

62

Hình 4.21

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

2.3 Cách ghi kích thước vật thể

Kích thước ghi trên bản vẽ xác định độ lớn của vật thể được biểu

diễn.Người công nhân căn cứ vào các kích thước ghi trên bản vẽ để chế tạo và

kiểm tra sản phẩm. Vì vậy các kích thước của vật thể phải được ghi đầy đủ,

chính xác và trình bày rõ ràng theo đúng các quy định của tiêu chuẩn TCVN

5705 : 1993 .

Muốn ghi đầy đủ và chính xác về mặt hình học các kích thước của vật thể,

ta dừng cách phân tích hình dạng vật thể. Trước hết ghi kích thước xác định độ

lớn từng phần, từng khối hình học cơ bản tạo thành vật thể đó; rồi ghi các kích

thước xác định vị trí tương đối giữa các phần, giữa các khối hình học cơ bản. Để

xác định không gian mà vật thể chiếm, ta còn ghi kích thước ba chiều chung là

dài, rộng, cao của vật thể.

a. Kích thước xác định độ lớn của các khối hình học cơ bản gọi là kích thước

định hình. Hình 4.22 là một số khối hình học cơ bản và các kích thước định hình

của chúng

Hình 4.22

b. Kích thước xác định vị trí tương đối giữa các khối hình học của vật thể gọi

là kích thước định vị.

Để xác định các kích

thước định vị, nghĩa là xác

định vị trí của khối hình học

trong không gian ba chiều,

mỗi chiều ta phải chọn một

đường hay một mặt của vật

thể làm chuẩn, thường chọn

mặt đáy, mặt phẳng đối

xứng của vật thể, trục hình

học của khối hình học cơ

bản làm chuẩn.

63

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Ví dụ hình 4.23 là vật thể gồm khối hình hộp chữ nhật và khối hình trụ tạo

thành.

Kích thước định hình gồm có các kích thước ba chiều: dài a, rộng b, cao c

của hình hộp, các kích thước đường kính đáy d và chiều cao h của hình trụ.

Để xác định vị trí tương đối của hình trụ đối với hình hộp, ta chọn các mặt

của hình hộp làm chuẩn. Mặt bên cạnh của hình hộp là chuẩn xác định vị trí của

hình trụ theo chiều dài x. Mặt san của hình hộp là chuẩn xác định vị trí của hình

trụ theo chiều rộng y. Hình trụ được đặt ở mặt trên của hình hộp, nên kích

thướcchiều cao của hình trụ h cũng là kích thước định vị của hình trụ đối với

hình hộp theo chiều cao z. Ta có thể lấy mặt đáy dưới của hình hộp làm chuẩn

để xác định vị trí của hình trụ theo chiều cao và ghi kích thước z thay cho kích

thước h

c. Kích thước xác định ba chiều chung cho toàn bộ vật thể gọi là kích thước

khuôn khổ. Các kích thước a, b, z đồng thời là kích thước khuôn khổ. Như vậy

mỗi kích thước có thể đóng vai trò của một hay hai loại kích thước khác nhau.

Kích thước của những vật thể tròn xoay hay những vật thể có mặt phẳng

đối xứng được xác định đến trục quay hay đến mặt phẳng đối xứng.

Ví dụ cách ghi kích thước của giá đỡ (Hình 4.24)

Hình 4.24

Kích thước định hình:

+ Phần đế hộp có các kích thước 80, 54, 14, góc lượn R10 và đường kính

lỗ 10

+ Phần sườn hình lăng trụ tam giác có các kích thước35, 20, 12

+ Phần thành đứng của hình hộp có các kích thước 54, 46, 15 và hình trụ

có bán kính R27 và lỗ hình trụ có đường kính 32

Kích thước xác định vị trí tương đối giữa các khối hình học

+ Hai lố trên được xác đinh bởi các kích thước 70, 34

+ Lỗ tren thành đứng được xác định bằng kích thước 60

+ Sườn và thành đứng được đặt trên đế nên chúng không cần có các kích

thước xác định vị trí

Kích thước xác định 3 chiếu chung cho toàn bộ vật thể:

64

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

+ Là các kích thước chiều dài 80, chiều rộng 54 và chiều cao 87

2.4 Đọc bản vẽ hình chiếu của vật thể

Đọc bản vẽ chiếu của vật thể là từ các hình chiếu vuông góc của vật thẻ

hình dung ra hình dạng của vật thể đó. Quá trình đọc bản vẽ là quá trình phân

tích các hình chiếu của các yếu tố hình học cơ bản; điểm, đường, mặt để hình

dưng từng bộ phận của vật thể đi đến hình dung toàn bộ vật thể. Vì vậy, khi đọc

bản vẽ phải biết cách phân tích hình dạng vật thể. Ví dụ đọc bản vẽ nắp Ổ trục

(Hình 4.25).

Trước hết, đọc hình chiếu đứng là hình chiếu chủ yếu, sau đó đọc các hình

chiếu khác. Cần xác định rõ các phương chiếu của các hình chiếu và sự liên hệ giữa

các hình chiếu đó và chia vật thể ra từng phần. Từ ba hình chiếu, ta có thể chia nắp Ổ

trục làm bốn phần: phần giữa, phần bên trái, phần bên phải và phần trên.

a. Phân tích từng phần

Phần giữa của nắp Ổ trục có hình chiếu đứng là một nửa hình vành khăn,

hình chiếu bằng là hình chữ nhật. Đối chiếu với các hình chiếu của các khối hình

học cơ bản, ta biết được đó là hình chiếu của một nửa ống hình trụ (Hình 4.25a)

Phần bên phải và phần bên trái có dạng hình hộp chữ nhật phía đầu vê tròn, ở

giữa lỗ hình trụ, nên hình chiếu đứng thể hiện bằng các nét đứt. (Hình 4.25c)

Phần trên có hình chiếu đứng là hình chữ nhật, hình chiếu bằng là đường

tròn, đó là hình chiếu của ống hình trụ. Các nét khuất ở hình chiếu đứng thể hiện

lòng ống. Hai cạnh đáy của hai hình chữ nhật ở hình chiếu đứng là đường cong

thể hiện giao tuyến của ống hình trụ đó đối với hình trụ ở phần giữa. (Hình

4.25d)

b

a

d

65

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

c

Hình 4.25

Sau khi phân tích từng phần, tồng hợp lại ta sẽ hình dung được toàn bộ

hình dạng của nắp Ổ trục (Hình 4.26)

Căn cứ theo hai hình chiếu vuông góc đã

cho để vẽ hình chiếu thứ ba của vật thể là một

phương pháp kiểm tra đọc bản vẽ. Để vẽ hình

chiếu thứ ba, trước hết phải đọc bản vẽ và hình

dung được hình dạng của vật thể. Sau đổ căn

cứ vào sự phân tích hình dạng, ta lần lượt vẽ

hình chiếu thứ ba của từng phần.

Để

thể vẽ các

Hình 4.26

tiện gióng các đường nét, ta có

hình chiếu hoặc đường xiên 45⁰và dùng com pa để đưa các đoạn thẳng từ hình

chiếu bằng sang hình chiếu cạnh hay ngược lại. Các bước vẽ hình chiếu cạnh

của nắp Ổ trục như hình 4.27,và cách vẽ như hình 4.28

2.5 Bài tập áp dụng

1. Thế nào là hình chiếu của vật thể?

Cách bố trí các hình chiếu cơ bản

như thế nào?

2. Thế nào là hình chiếu phụ và hình

chiếu riêng phần? Cho ví dụ.

3. Ghi kích thước của vật thể như

thế nào?

4. Nêu trình tự đọc bản vẽ hình

chiếu của vật thể.

Hình 4.278

5. Vẽ hình chiếu vuông góc và ghi kích

thước của các vật thể theo các hình chiếu trục đo sau đây:

6. Xác định các kích thước định hình, kích thước định vị và kích thước

khuôn khổ của vật thể ở hình dưới.

66

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

60

40

R15

80

Hình 4.29

3. Hình cắt và mặt cắt

3.1 Khái niệm về hình cắt mặt cắt

Để biểu diễn hình dạng bên trong của vật thể, nếu giả sử rằng dùng mặt

phẳng tương tự cắt qua phần cấu tạo bên trong như lỗ, rãnh vv… của vật thể và

vật thể bị cắt 2 phần, sau khi lấy đi phần vật thể giữa mặt phẳng cắt và người

quan sát, rồi chiếu vuông góc phần vật thể còn lại lên mặt phẳng song song mặt

cắt sẽ được hình biểu diễn gọi là hình cắt. Nếu chỉ vẽ phần của vật thể tiếp xúc

với mặt phẳng cắt mà không vẽ phần vật thể ở phía sau mặt phẳng cắt thì hình

biểu diễn đó gọi là mặt cắt.

Hình cắt và mặt cắt được qui định TCVN 5-78 : ISO 128:1982

3.2 Hình cắt

3.2.1. Định nghĩa

Hình cắt là hình biểu diễn phần còn lại của vật thể, sau khi đã tưởng

tượng cắt bỏ phần vật thể, giữa mặt phẳng cắt và người quan sát. (Hình 4.29a)

67

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Hình 4.29

3.2.2 Phân loại hình cắt

a. Hình cắt đứng

Định nghĩa:

Hình cắt đứng là hình cắt có mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình

chiếu đứng (Hình 4.30)

Hình 4.30

b. Hình cắt bằng.

Định nghĩa:

Hình cắt bằng là hình cắt có mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình

chiếu bằng. (Hình 4.31)

Hình 4.31

c.Hình cắt cạnh:

Hình cắt cạnh là hình cắt có mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình

chiếu cạnh. Ví dụ: Hình 4.32

68

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Hình 4.32

d. Hình cắt nghiêng

Hình cắt nghiêng là hình cắt nếu mặt phẳng cắt không song song mặt

phẳng hình chiếu cơ bản. Ví dụ: Hình 4.33

Hình 4.33

Quy định: Cách bố trí và ghi chú hình cắt nghiêng tương tự hình chiếu

phụ.

e. Hình cắt bậc

Định nghĩa:

Hình cắt bậc là hình cắt có các mặt phẳng cắt song song với nhau và song

song với mặt phẳng chiếu. Hình 4.34

Hình 4.34

Cách bố trí và ghi chú hình cắt nghiêng tương tự hình chiếu phụ.

69

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Mặt phẳng cắt trung gian (mặt phẳng nối giữa các mặt phẳng cắt song

song) quy định không vẽ vết mặt phẳng cắt trên hình cắt bậc để đảm bảo cho

hình dạng bên trong của các bộ phận cùng thể hiện trên cùng một hình cắt.

f. Hình cắt xoay

Hình cắt xoay là hình cắt có các mặt phẳng cắt giao nhau.( Hình 4.35)

Hình 4.35

Cách vẽ :

- Sau khi tưởng tượng cắt xong ta xoay một mặt phẳng và các phần tử có

liên quan về trùng với mặt phẳng kia rồi chiếu lên mặt phẳng chiếu.

Quy ước:

Mọi trường hợp hình cắt bậc và hình cắt xoay đều phải có ghi chú vết mặt

phẳng cắt và tên hình cắt.

g. Hình cắt riêng phần

Định nghĩa:

Hình cắt riêng phần là hình cắt một phần nhỏ để thể hiện hình dạng bên

trong của vật thể. (Hình 4.36)

Quy ước:

Nếu biểu diễn hình cắt riêng phần ra ngoài hình chiếu thì cần ghi chú.

Hình 4.36

70

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

Nếu biểu diễn hình cắt riêng phần ngay ở vị trí tương ứng trên hình chiếu

thì được giới hạn bằng nét lượn sóng. Nét này không trùng với bất kỳ đường nét

nào của bản vẽ. Trong trường hợp này không cần có ghi chú.

h. Hình cắt kết hợp: (Hình cắt ghép)

Hình cắt kết hợp là trên một hình biểu diễn ghép

một phần hình chiếu với một phần hình cắt hoặc ghép các

phần hình cắt với nhau. (Hình 4.37)

Quy định:

Nếu hình biểu diễn đối xứng thì đường phân cách

giữa hình chiếu và hình cắt được vẽ bằng nét chấm gạch

mảnh (trục đối xứng). Nên đặt hình cắt ở phía bên phải của

hình biểu diễn. (Hình 4.37)

Hình 4.37

Nếu nét liền đậm trùng với trục đối xứng thì dùng nét lượn sóng làm đường

phân cách khi ghép hình chiếu với hình cắt .Vị trí nét lượn sóng được xác định

tuỳ theo cạnh của vật thể trùng với trục đối xứng là khuất hay thấy. (Hình 4.38)

Hình 4.38

Nếu hình biểu diễn không đối xứng thì đường phân cách đó được vẽ bằng

nét lượn sóng. (Hình 4.39)

Hình 4.39

71

Giáo trình Vẽ kỹ thuật

Trường Cao đẳng nghề Yên Bái

3.2.3 Quy định về hình cắt

Trên hình cắt cần có những ghi chú về vị trí mặt phẳng cắt, hướng nhìn và

ký hiệu tên hình cắt.

- Vị trí mặt phẳng cắt được xác định bằng nét cắt ( - -). Nét cắt đặt tại chỗ

bắt đầu, chỗ kết thúc và chỗ giao nhau của mặt phẳng cắt.

Nét cắt đầu và nét cắt cuối được đặt ở ngoài hình biểu diễn và có mũi tên

chỉ hướng nhìn, bên cạnh mũi tên có ký hiệu bằng chữ tương ứng với chữ chỉ

tên hình cắt.

- Phía trên hình cắt có ghi ký hiệu bằng

hai chữ in hoa.Ví dụ A-A hoặc B- B.

- Trên các hình cắt, các phần tử như nan

hoa, gân tăng cứng, thành mỏng, trục đặc được

quy định không vẽ ký hiệu vật liệu trên hình cắt

của chúng khibị cắt đứt. Hình 4.40

Nếu trên các phần tử này có lỗ rãnh

cần thể hiện thì dùng hình cắt riêng phần (Hình 4.41 )

3.2.4. Cách vẽ và cách đọc hình cắt

a. Cách vẽ hình cắt

Tuỳ theo đặc điểm cấu tạo và hình dạng của từng vật thể mà chọn loại

hình cắt cho thích hợp. Khi vẽ trước hết phải xác định rõ vị trí của mặt phẳng cắt

và hình dung được phần vật thể còn lại để vẽ hình cắt. Trình tự vẽ như sau:

- Vẽ các đường bao ngoài của vật thể (Hình 4.42a)

- Vẽ phần bên trong của vật thể như lỗ, rãnh...(Hình 4.42b)

- Vẽ các đường gạch gạch ký hiệu vật liệu trên mặt cắt (Hình 4.42c)

- Viết ghi chú cho hình cắt nếu có.

a)

b)

c)

Hình 4.42

b. Cách đọc hình cắt.

72