Lời mở đầu (Sapo) trong tác phẩm phỏng vấn trên báo Đà Nẵng
UED Journal of Social Sciences, Humanities & Education, ISSN: 1859 - 4603
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI, NHÂN VĂN VÀ GIÁO DỤC
LỜIMỞ ĐẦU (SAPO) TRONG TÁC PHẨM PHỎNGVẤN TRÊN BÁO ĐÀNẴNG
Trần Thị Tuyếta*, Lê Vân Trúc Lya
Nhận bài:
15 – 04 – 2020
Tóm tắt: Tác phẩm phỏng vấn là cuộc đối thoại giữa nhà báo và người trả lời phỏng vấn về sự kiện, vấn
Chấp nhận đăng:
10 – 09 – 2020
đề thời sự hoặc nhân vật mà công chúng quan tâm. Trong các yếu tố cấu thành tác phẩm phỏng vấn
như: đề tài, đối tượng trả lời phỏng vấn, câu hỏi, câu trả lời, tít, lời mở đầu (sapo), hộp thông tin (box) và
ảnh, sapo giữ vai trò quan trọng. Sapo hay còn gọi là lời mở đầu, lời dẫn, lời tựa, phần giới thiệu, tóm tắt
nội dung chính của bài báo. Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy có 3 dạng sapo thường xuất hiện
trong tác phẩm phỏng vấn là: sapo nêu chủ đề, nhân vật trả lời phỏng vấn; sapo nêu lý do, bối cảnh
phỏng vấn và sapo nêu tiểu sử, thành tích người trả lời phỏng vấn. Bài viết này tập trung nghiên cứu
sapo trong tác phẩm phỏng vấn báo in trên Báo Đà Nẵng năm 2017, 2018 và 2019. Bằng việc khảo sát,
phân tích các bài phỏng vấn được đăng tải trong 3 năm gần đây, bài viết cũng đưa ra một số gợi ý về
việc sử dụng sapo nhằm nâng cao chất lượng tác phẩm phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng, đáp ứng nhu cầu
thông tin ngày càng cao của độc giả.
Từ khóa: lời mở đầu; phần giới thiệu; phi lộ; sapo; tác phẩm phỏng vấn; Báo Đà Nẵng.
đề cập sâu. Sapo có tác dụng “níu mắt” độc giả ở lại và
quyết định đọc tiếp nội dung bài phỏng vấn. Về vị trí,
sapo thường nằm dưới tiêu đề (tít), được viết ngắn gọn
1. Giới thiệu
Sapo xuất phát từ thuật ngữ Chapeau trong tiếng
Pháp (ở Anh gọi là Lead) biểu thị chiếc mũ đội đầu.
với 2 - 4 câu mở đầu bài phỏng vấn, đứng độc lập so với
phần hỏi - đáp. Sapo thường được bôi đậm hoặc bôi
thể. Trong lĩnh vực báo chí, sapo được hiểu là lời mở đầu,
đậm kết hợp in nghiêng nhằm tạo sự chú ý của độc giả,
giúp họ nắm bắt nhanh thông tin chính của bài báo.
nội dung bài báo. Loic Hervouet xem “sapo là lời mở đầu
Sapo độc đáo còn lôi cuốn độc giả đọc tiếp thông tin
Chiếc mũ này phải đảm bảo phù hợp và làm nổi bật chủ
lời mào đầu, phần giới thiệu, hay phi lộ giới thiệu tóm tắt
nêu thông tin chính, bổ sung cho tít, nêu hoàn cảnh, giới
thiệu, nghi vấn…” (Hervouet, 1999, 88).
trong bài phỏng vấn.
Dựa vào tính chất thông tin, phóng viên có thể “rút’
sapo theo nhiều cách khác nhau như: sapo thông tin, sapo
Nếu coi tác phẩm phỏng vấn là một bộ phim thì
sapo là đoạn phim ngắn quảng cáo cho nó. Vài dòng
gây hứng thú, sapo cập nhật thông tin, sapo giới thiệu,
mào đầu bài viết cho phép phóng viên giới thiệu về
người được phỏng vấn, chủ đề trung tâm của cuộc đối
trong tác phẩm phỏng vấn thường xuất hiện ba dạng sapo
thoại và bối cảnh khi cuộc trao đổi diễn ra. Sapo có vai
trò định hướng người đọc, giúp họ nắm thông tin bài
sapo nêu lý do, bối cảnh phỏng vấn và sapo nêu tiểu sử,
báo một cách khá đầy đủ thông qua việc trả lời nhanh
sapo nhắc lại, sapo gây sốc… Theo Lê Thị Nhã (2015),
cơ bản: sapo nêu chủ đề và nhân vật trả lời phỏng vấn;
thành tích người được phỏng vấn (Lê, 2015, 133).
các câu hỏi: ai, cái gì, ở đâu. Sapo có thể giải thích tại
Thông qua việc phân tích một số ưu điểm, hạn chế
sao lại chọn phỏng vấn đúng nhân vật này, về vấn đề
của việc sử dụng sapo trong bài phỏng vấn trên Báo Đà
này và có thể nêu ra thông tin mới, lạ sẽ được bài viết
Nẵng năm 2017, 2018, 2019, chúng tôi đề xuất một số
biện pháp nâng cao chất lượng tác phẩm phỏng vấn
thông qua cách sử dụng sapo nhằm phục vụ tốt hơn nhu
cầu tiếp nhận thông tin của bạn đọc.
aTrường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng
*
Tác giả liên hệ
Trần Thị Tuyết
Email: [email protected]
Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 181-187|181
Trần Thị Tuyết, Lê Vân Trúc Ly
2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết
ảnh hưởng đến sự phán đoán của công chúng tới
những “chuyện đại sự” của thế giới xung quanh và tầm
quan trọng của chúng bằng cách phú cho các “chương
trình” nét nổi bật khác nhau, từ đó có thể tác động và
tạo ra sự dẫn đường trong tương lai.
2.1.1. Lý thuyết truyền thông của C. Shannon
Theo Lê Ngọc Hùng (2019), lý thuyết này được
đưa ra năm 1949, nhấn mạnh quá trình truyền thông
được thực hiện qua các bước: thông tin được bắt đầu
từ nguồn phát (chủ thể truyền thông), sau khi thông
điệp được mã hóa sẽ truyền tải các kênh truyền
thông, thông điệp sẽ được giải mã và đến với người
tiếp nhận thông điệp. Ngoài những đặc điểm chung
kế thừa từ lý thuyết truyền thông một chiều của
Lasswell (người gửi - thông điệp - kênh - người
nhận), lý thuyết truyền thông Shannon còn bổ sung
thêm yếu tố “nhiễu” có thể gây ảnh hưởng tới tính rõ
ràng, sự chính xác của thông điệp và yếu tố “phản
hồi” từ người nhận tới nguồn phát.
Lý thuyết này cho phép chúng tôi làm sáng tỏ việc
lựa chọn đề tài, chủ đề và đối tượng trả lời phỏng vấn
trong tác phẩm phỏng vấn chịu sự ảnh hưởng bởi mục
đích, tôn chỉ, lập trường, quan điểm của cơ quan báo
chí. Việc đăng tải cuộc trò chuyện giữa nhà báo với
nhân vật trả lời không phải là sự phản ánh sự kiện, vấn
đề theo kiểu “soi gương” mà là một hoạt động lựa
chọn có mục đích. Và việc sắp xếp nội dung thông tin,
bố cục bài phỏng vấn, cách đặt tít, viết sapo… thường
được triển khai theo “ý đồ” - chương trình lập sẵn của
ban biên tập. Lý thuyết “thiết lập chương trình nghị
sự” được biểu hiện trong cách viết sapo là tác giả định
hướng người đọc tiếp cận nội dung toàn bài phỏng vấn
theo chủ đề nào thì sẽ viết sapo theo hướng đó. Sapo
sẽ trả lời nhanh các thông tin cơ bản như ai, cái gì, ở
đâu, khi nào… ngay trong vài ba câu ngắn gọn, nổi bật
trong phần mở đầu. Độc giả sẽ đoán được nội dung
được triển khai trong phần hỏi - đáp còn lại. Đa phần
độc giả thường đọc sapo trước khi đọc nội dung bài.
Số còn lại chỉ lướt sapo vẫn nắm được ý chính toàn bài
phỏng vấn.
Lý thuyết này cho phép chúng tôi làm sáng tỏ nội
dung thông tin, chất lượng thông điệp làm nên giá trị tác
phẩm phỏng vấn; tạo uy tín, thương hiệu cho cơ quan
báo chí và tạo niềm tin, gia tăng sự tương tác, phản hồi
của bạn đọc. Để có tác phẩm phỏng vấn hay cần chọn
được góc tiếp cận mới; chọn đúng, trúng đối tượng trả
lời. Đồng thời, cần có sự đổi mới sáng tạo về ngôn từ
thông qua việc đặt tít, viết sapo nhằm thu hút sự chú ý
của độc giả. Theo lý thuyết này, khi viết sapo tác giả
cần trình bày nội dung chủ đề bài phỏng vấn một rõ
ràng, chính xác bằng ngôn từ trong sáng, dễ hiểu ngay
trong phần mở đầu. Tránh gây “nhiễu” tức là viết sapo
dài dòng, không trọng tâm làm giảm khả năng tiếp nhận
thông điệp của người đọc. Trong nhiều trường hợp sự
không tường minh của sapo khiến độc giả có thể bỏ qua
bài phỏng vấn.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
2.2.1. Phương pháp phân tích tài liệu
Đề tài sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thông
qua việc phân tích mức độ sử dụng và các dạng sapo
trong tác phẩm phỏng vấn báo in trên Báo Đà Nẵng và
phụ san Đà Nẵng cuối tuần năm 2017, 2018 & 2019. Đề
tài sử dụng phần mềm thống kê SPSS, phiên bản 20 để
xử lí số liệu.
2.1.2. Lý thuyết “thiết lập chương trình nghị sự”
Theo Nguyễn (2016) năm 1972, lý thuyết “thiết
lập chương trình nghị sự” (Agenda Setting Theory) do
Maxwell Mccombs và Shaw khởi xướng ra đời. Lý
thuyết này mô tả khả năng ảnh hưởng của giới truyền
thông đối với công chúng thông qua các phương tiện
truyền thông. Trong xã hội, nếu một tin tức nào đó
được nhắc tới thường xuyên, liên tục và nổi bật, công
chúng sẽ nhớ tới và coi nó quan trọng hơn những
thông tin khác. Điểm nổi bật của lý thuyết này là
truyền thông đại chúng có một chức năng sắp đặt
“chương trình nghị sự” cho công chúng, các bản tin và
hoạt động đưa tin của cơ quan báo chí truyền thông
2.2.2. Phương pháp phân tích thông điệp
Nghiên cứu thông điệp được biểu hiện qua hàm
lượng thông tin qua sapo trong tác phẩm phỏng vấn.
Cách viết sapo thể hiện trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ của phóng viên và cách thức truyền thông của cơ
quan báo chí. Việc phân tích các ưu điểm, hạn chế của
các dạng sapo trong tác phẩm phỏng vấn giúp đưa ra
những nhận định khách quan trong việc đề xuất biện
pháp nâng cao chất lượng tác phẩm phỏng vấn báo in
trên Báo Đà Nẵng.
182
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 181-187
3. Kết quả
vấn chân dung nên cũng thiếu vắng dạng sapo giới thiệu
nhân vật trả lời phỏng vấn.
3.1. Mức độ sử dụng sapo trong tác phẩm
phỏng vấn
3.2. Một số dạng sapo cơ bản trong tác phẩm
phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng
Chúng tôi thống kê việc sử dụng sapo trong tác
phẩm phỏng vấn với 2 mức độ: bài có sapo và bài
không có sapo.
3.2.1. Sapo giới thiệu sự kiện, vấn đề, người trả
lời phỏng vấn
Sapo dạng này thường đặt đối tượng trả lời phỏng
vấn trong một không gian, thời gian cụ thể, có sự kiện
diễn ra hoặc có một vấn đề nào đó đang được dư luận
quan tâm. Trong nội dung thông tin, sapo dạng này trả
lời nhanh các câu hỏi: cái gì, ở đâu, ai, khi nào. Đây là
dạng được sử dụng phổ biến trong tác phẩm phỏng vấn
trên Báo Đà Nẵng với tỉ lệ hơn một nửa số bài được
khảo sát năm 2017 và 2018 với lần lượt là 52.1% và
57.6%. Dạng sapo này cũng chiếm 1/3 tỉ lệ sapo được
sử dụng trong tác phẩm phỏng vấn năm 2019 với
35.5%. Mục đích của dạng sapo này là giải thích tại sao
lại chọn phỏng vấn đúng nhân vật này mà không phải
nhân vật khác. Họ có thể là cán bộ quản lý, chuyên gia,
thường dân có mối liên hệ chặt chẽ với về các vấn đề
thời sự.
Bảng 1. Tỷ lệ sử dụng sapo trong tác phẩm phỏng vấn
trên báo Đà Nẵng
Tổng số Bài PV
Tỷ lệ
%
STT
Năm
bài PV
có sapo
1
2
3
2017
2018
2019
71
59
93
59
59
93
83
100
100
Trong 71 bài phỏng vấn năm 2017, 83.1% sử dụng
sapo; 12 bài không sử dụng sapo chiếm tỉ lệ 16.9%. Các
bài này đều thuộc dạng bài phỏng vấn anket. Trong tác
phẩm phỏng vấn anket, câu hỏi thường ẩn. Câu hỏi
nhiều khi chính là chủ đề được thể hiện qua tít hay sapo
của bài phỏng vấn (Lê, 2015, 52). Như vậy, nội dung
câu hỏi nằm trong phần tít chính, tít xen và sapo. Và bài
phỏng vấn anket thường có 3 - 4 đối tượng trả lời trình
bày quan điểm, ý kiến về một vấn đề thời sự. Tất cả 59
bài phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng năm 2018 và 93 bài
phỏng vấn năm 2019 đều có sapo.
Sở dĩ dạng sapo này được sử dụng nhiều trong tác
phẩm phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng vì ưu điểm chính
của nó là khả năng tóm tắt thông tin cơ bản. Trong một
đoạn mở đầu ngắn gọn mà nó cho biết được đề tài, chủ
đề và đối tượng trả lời phỏng vấn. Đồng thời, khẳng
định mối quan hệ giữa sự kiện, vấn đề với người trả
lời. Sapo dạng này phù hợp với các dạng bài phỏng
vấn thời sự.
Như vậy, hầu hết bài phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng
đều ưu tiên sử dụng sapo. Việc xuất hiện sapo giúp độc
giả nắm bắt nhanh đề tài, chủ đề; biết được lý do cuộc
phỏng vấn và đối tượng trả lời phỏng vấn. Với nhiều
độc giả không có nhiều thời gian hoặc có thói quen đọc
lướt qua một số tiêu đề, câu hỏi, sapo… thì việc xuất
hiện mấy dòng giới thiệu đầu bài cũng làm họ hiểu được
nội dung cơ bản của cuộc phỏng vấn. Và thông qua
sapo, độc giả có thể phán đoán được những vấn đề quan
trọng, nổi bật được trình bày tiếp theo trong bài phỏng
vấn. Hơn nữa, mức độ quan tâm bài phỏng vấn của độc
giả thông thường bắt nguồn từ mấy dòng sapo ngắn gọn
mở đầu.
Ví dụ: Bài TUẦN LỄ CẤP CAO APEC: Cơ hội
vàng để quảng bá du lịch Đà Nẵng (Báo Đà Nẵng, số
6253 ngày 30-10-2017). Trong phần giới thiệu mở đầu,
sapo đã đề cập đến sự kiện quan trọng diễn ra tại Đà
Nẵng là Tuần lễ cấp cao APEC 2017. Lời tựa bài báo
này cũng giới thiệu vị lãnh đạo thành phố tham gia đối
thoại là Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng
Nguyễn Ngọc Tuấn. Với sự kiện này, tiếng nói của vị
lãnh đạo thành phố - người có thẩm quyền và tư cách
phát ngôn đã tạo được sức thuyết phục đối với bạn đọc.
Thông tin mà vị đại diện chính quyền thành phố nêu ra
góp phần làm nổi bật đường lối, chủ trương phát triển
thành phố. Nội dung sapo vừa tóm tắt chủ đề, góc tiếp
cận bài báo, đồng thời đưa ra một thông điệp quảng bá
du lịch từ chính mỗi người dân nơi đây. Cụ thể: Tuần lễ
cấp cao APEC 2017 là cơ hội vàng quảng bá hình ảnh
Qua khảo sát 223 bài phỏng vấn báo in trên Báo Đà
Nẵng, chúng tôi nhận thấy có 2 dạng sapo chính thường
xuất hiện trong tác phẩm phỏng vấn là: sapo giới thiệu
sự kiện hoặc vấn đề và người trả lời phỏng vấn và sapo
nêu lý do, bối cảnh cuộc phỏng vấn. Báo Đà Nẵng trong
3 năm 2017, 2018 và 2019 không có dạng bài phỏng
183
Trần Thị Tuyết, Lê Vân Trúc Ly
thành phố trẻ, năng động đồng thời là dịp để lãnh đạo
thành phố tiếp xúc, làm việc với nhiều doanh nghiệp
hàng đầu thế giới để xúc tiến hợp tác đầu tư, phát triển
kinh tế. Để làm tốt điều này, chính quyền thành phố
cũng đề nghị mỗi người dân là một “Đại sứ văn hóa”
góp phần quảng bá hình ảnh Đà Nẵng thân thiện, hiếu
khách đến bạn bè quốc tế.
Về nội dung thông tin, sapo dạng này thường giải
thích, bổ sung, làm rõ thông tin được nêu trong tít
chính, tít phụ. Về cấu trúc, phần giới thiệu nhân vật trả
lời thường được xếp sau phần giới thiệu sự kiện, vấn đề.
Ví dụ: Trong bài THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT SỐ 43-
NQ/TW CỦA BỘ CHÍNH TRỊ (KHÓA XII) Đại học
Đà Nẵng đột phá trong đào tạo nhân lực (Báo Đà
Nẵng, số 6739 ngày 14-3-2019), sapo làm nổi bật thông
tin từ một góc tiếp cận về sứ mệnh đào tạo nguồn nhân
lực chất lượng cao của Đại học Đà Nẵng trong việc thực
hiện đề án đưa Đà Nẵng trở thành thành phố trọng điểm
của cả nước và khu vực Đông Nam Á. Câu cuối sapo
giới thiệu nhân vật trả lời phỏng vấn. Nội dung sapo thể
hiện: Là Đại học vùng trọng điểm quốc gia được xếp
hạng thuộc top Đại học hàng đầu Việt Nam, hai năm
liền thuộc top 400 - 500 Đại học tốt nhất châu Á (theo
QS-Asia 2018); với 2.500 giảng viên, cán bộ, gần 500
giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ khoa học và tiến sĩ; quy mô
đào tạo 60.000 sinh viên, mỗi năm cung cấp gần 10.000
kỹ sư, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ thuộc nhiều lĩnh vực và
150 chuyên ngành, Đại học Đà Nẵng giữ vị trí quan
trọng và là nguồn lực để thực hiện Nghị quyết số 43-
NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Đà
Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Về hình thức, dạng sapo giới thiệu sự kiện, vấn đề,
người trả lời phỏng vấn thường có 2 - 3 câu xác định rõ
phạm vi chủ đề. Người trả lời được nêu rõ đích danh, tư
cách phát ngôn để tạo niềm tin, tang tính thuyết phục
công chúng.
Sapo dạng này còn nêu thực trạng của các sự việc,
vấn đề và tìm kiếm lời giải đáp từ chuyên gia. Ví dụ: Bài
KHỞI NGHIỆP: Phải đi cùng nhau, tạo thành hệ sinh
thái bền vững (Báo Đà Nẵng, số 6211 ngày 18-9-2017)
phỏng vấn TS. Võ Duy Khương, chuyên gia kinh tế về
một số giải pháp xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp tại Đà
Nẵng. Trong phần mở đầu, sapo nêu vấn đề: thành phố
xác định khởi nghiệp và xây dựng cộng đồng khởi nghiệp
sẽ là trụ cột chính để phát triển kinh tế Đà Nẵng trong
những năm tới. Để chủ trương này đi vào thực tiễn, rất
cần sự tư vấn, phản biện và những hiến kế từ các chuyên
gia. TS. Võ Duy Khương cũng nêu một số cách làm ở 2
quốc gia Israel và Singapore để thành phố Đà Nẵng tham
khảo kinh nghiệm và tinh thần khởi nghiệp.
Báo Đà Nẵng đã có cuộc trao đổi với PGS.TS.
Nguyễn Ngọc Vũ - Giám đốc ĐHĐN về một số giải
pháp cho vấn đề này.
Bên cạnh lĩnh vực kinh tế, một số vấn đề “nóng” của
thành phố cũng được đặt ra như vấn đề an ninh nguồn
nước, vấn đề môi trường. Trong bài Cần sửa đổi quy
trình vận hành liên hồ nước (Báo Đà Nẵng, số 6561
ngày 10-9-2018), sapo đã nêu thực trạng ở thành phố Đà
Nẵng đã có hiện tượng thiếu nước cục bộ và một số nơi
nước bị nhiễm mặn nặng. Để hiểu hơn về tình trạng này,
sapo đã giới thiệu chuyên gia quản lý tài nguyên nước là
ông Huỳnh Vạn Thắng. Sapo có viết: Hơn 1 tuần qua,
nước sông Cầu Đỏ nhiễm mặn nặng và mực nước sông
Yên tại đập dâng An Trạch hạ thấp do 2 hồ thủy điện
Sông Bung 4 và A Vương ở mực nước chết từ ngày 31-8,
gây thiếu nước sinh hoạt cục bộ cho thành phố Đà Nẵng.
Ông Huỳnh Vạn Thắng, nguyên Giám đốc Sở Nông
nghiệp và phát triển nông thôn thành phố, chuyên gia
Quản lý tài nguyên nước và lưu vực sông Vu Gia - Thu
Bồn, thành viên Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường
thành phố Đà Nẵng kiến nghị thành phố cần khẩn cấp
làm việc với tỉnh Quảng Nam và nhà máy thủy điện Đăk
Mi 4 để bảo đảm cấp nước sinh hoạt cho thành phố.
Nhìn chung, sapo dạng này trình bày vấn đề mang
tính thời sự, được nhiều người quan tâm và tập trung
làm nổi bật thông tin chính của bài phỏng vấn.
Biểu đồ 1. Các dạng sapo thường gặp
trong bài phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng
Bên cạnh những ưu điểm về tính ngắn gọn, nêu bật
chủ đề và giới thiệu ngay nhân vật được phỏng vấn ở
đầu bài, sapo dạng này còn có hạn chế như thông tin bị
trùng lặp với phần tít chính, tít phụ, câu hỏi, câu trả lời
và hộp dữ liệu. Về mặt hình thức, nhiều sapo còn mang
tính rập khuôn về ngôn ngữ, bố cục. Một số sapo còn
184
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 181-187
trình bày nhiều thông tin dài dòng, chưa trọng tâm, thiếu
ấn tượng… chưa tạo được sự lôi cuốn, hấp dẫn đối với
bạn đọc. Ví dụ: Bài Sớm đưa nhà máy nước Hòa Liên
vận hành vào năm 2020 (Báo Đà Nẵng, số 6659, ngày
17-12-2018) trích dẫn thông báo, công văn ngay trong
câu mở đầu khiến người đọc bị lúng túng, bị phân tâm
vào việc đọc các con số được nêu trong công văn, thông
báo nên khó tiếp nhận thông tin chính của bài. Cụ thể:
Tại thông báo kết luận số 45-TB/TU ngày 30-11-2018
của Ban Thường vụ Thành ủy và Công văn số
9364/UBND-QLĐTư ngày 3-12-2018 của UBND thành
phố về việc triển khai đầu tư xây dựng nhà máy nước
Hòa Liên, thành phố thống nhất chủ trương đầu tư dự
án nhà máy nước Hòa Liên theo phương án đầu tư
công. Để rõ hơn vấn đề đang được người dân quan tâm,
ông Trần Phước Sơn, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư
có cuộc trao đổi với Báo Đà Nẵng.
kiện do Bộ KH&CN, UBND thành phố Đà Nẵng thực
hiện. Đoạn sapo trên là phần mở đầu của bài CHÀO
MỪNG SỰ KIỆN “ỨNG DỤNG, CHUYỂN GIAO VÀ
ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ NĂM 2017: Đổi mới công
nghệ - Nâng tầm cuộc sống phỏng vấn ông Trần Văn
Hoàng, Phó Giám đốc Sở KH&CN thành phố Đà Nẵng
(Báo Đà Nẵng, số 6276 ngày 22-11-2017). Sapo này chỉ
có 50 chữ mang tính chất thông báo sự kiện.
Sapo nêu lý do, bối cảnh phỏng vấn thường được sử
dụng nhiều trong các bài anket, khi đối tượng trả lời
thường từ 3 - 4 người trình bày quan điểm, ý kiến của
mình về các vấn đề được nêu. Ví dụ: Bài Doanh nghiệp
giữ chân người giỏi (Báo Đà Nẵng, số 6626 ngày 14-
11-2018) ghi nhận ý kiến nhiều doanh nghiệp về chính
sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Sapo chỉ sử
dụng 2 câu nêu tình huống xuất hiện cuộc phỏng vấn:
Có được những nhân viên giỏi luôn là mong muốn của
các doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu không có chế độ,
chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc phù hợp thì rất
khó để có thể giữ chân người giỏi.
Những thông tin trong sapo giới thiệu sự kiện, vấn
đề và người trả lời phỏng vấn, nếu không có tính mới,
lạ, hấp dẫn hoặc không mời được người trả lời đúng,
trúng vấn đề sẽ không tạo được sự quan tâm của bạn
đọc và dễ khiến độc giả có thể bỏ qua bài phỏng vấn.
Trong bài phỏng vấn anket Cần đầu tư sản phẩm
mới cho du lịch (Báo Đà Nẵng, số 6549 ngày 29-8-
2018), sapo nêu nét đặc trưng của thành phố Đà Nẵng là
thành phố du lịch và nêu ra tình huống có tính mâu
thuẫn là thế mạnh này chưa được phát huy. Việc khai
thác thông tin theo chiều đối lập như vậy đã tạo được ấn
tượng, thu hút sự chú ý của độc giả ngay từ đầu. Câu
cuối trong sapo còn tác dụng kết nối lần lượt ý kiến của
các nhân vật trả lời. Cụ thể: Là thành phố du lịch nhưng
Đà Nẵng đang thiếu những sản phẩm du lịch độc đáo,
đẳng cấp và chuyên nghiệp. Lợi thế về “núi non, sông,
biển” vẫn chưa được phát huy hết hiệu quả. Chính vì
vậy, đầu tư sản phẩm du lịch mới luôn là yêu cầu bức
thiết được đặt ra cho thành phố Đà Nẵng cũng như
những người làm du lịch nhằm thu hút và nâng cao chất
lượng khách đến, giữ chân và tạo động lực để họ quay
lại. Dưới đây là ý kiến đề xuất của các đại diện doanh
nghiệp hoạt động trong lĩnh vực du lịch.
3.2.2. Sapo nêu lý do, bối cảnh phỏng vấn
Sapo dạng này thường trình bày tương đối ngắn về
hoàn cảnh, lý do xuất hiện bài phỏng vấn hoặc trình bày
thực tiễn đang đặt ra yêu cầu cấp bách cần có cuộc
phỏng vấn để cung cấp thông tin chính xác, khách quan,
trung thực cho công chúng. Phần mở đầu này thường có
tính chất thông báo ngắn gọn sự kiện, vấn đề và lý do
thực hiện cuộc phỏng vấn. Đôi khi, nó còn cho phép
xuất hiện những chi tiết độc đáo, thú vị hoặc hài hước
nhằm tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn người đọc.
Qua khảo sát, tỉ lệ sử dụng sapo dạng này tương đối
nhiều trong các bài phỏng vấn chiếm 31% (năm 2017)
và 42.4% (năm 2018) và 64.5% (năm 2019).
Cũng giống như sapo giới thiệu sự kiện, vấn đề và
đối tượng trả lời phỏng vấn, sapo nêu lý do, bối cảnh
phỏng vấn cũng được đặt sau tít, trước thông tin phần
hỏi – đáp, tách ra thành một đoạn ngắn nêu chủ đề chính
của bài báo. Điểm khác biệt là sapo dạng này thường
được cấu trúc ngắn gọn, có khi chỉ 2 câu, trả lời nhanh
câu hỏi tại sao có cuộc phỏng vấn. Ví dụ: Sự kiện “Ứng
dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ năm 2017”
được tổ chức tại Đà Nẵng từ ngày 22 đến 24 tháng 11 với
chủ đề “Đổi mới công nghệ - Nâng tầm cuộc sống”. Sự
Trong một số bài phỏng vấn anket (dạng bài thường
được sử dụng khi muốn thăm dò phản ứng của dư luận
xã hội trước những sự kiện, vấn đề có ảnh hưởng, tác
động tới các nhóm đối tượng rộng rãi trong xã hội, đang
gây ra nhiều ý kiến khác nhau (Lê, 2015, 52) bằng vài
câu mở đầu, sapo chuẩn bị cho việc tập hợp những ý
kiến chia sẻ từ các nhà quản lý, chuyên gia để trả lời cho
câu hỏi được đặt ra ở phần tít chính. Ví dụ: Bài Doanh
185
Trần Thị Tuyết, Lê Vân Trúc Ly
nghiệp cần gì ở sinh viên mới ra trường? (Báo Đà
Nẵng, số 6850 ngày 3-7-2019) nêu bối cảnh cho sự xuất
hiện những ý kiến tư vấn hoặc tiêu chí sinh viên cần có
để nắm chắc cơ hội việc làm ngay khi ra trường. Sapo
nêu: Tháng 6, tháng 7 là thời điểm nhiều sinh viên năm
cuối của các trường đại học, cao đẳng “rục rịch” ra
trường, xin việc. Để SV không “sẩy chân” trong môi
trường làm việc vốn khác môi trường học đường, nhiều
doanh nghiệp đã chia sẻ về việc tìm hiểu kỹ nhu cầu
tuyển dụng của các doanh nghiệp.
tạo, y tế chất lượng cao, khoa học - công nghệ phát triển
của đất nước. Việc xuất hiện quá nhiều nội dung thông tin
khiến độc giả không xác định vấn đề trọng tâm của bài
phỏng vấn. Điều này gây khó khăn cho người đọc khiến
họ không phán đoán được thông tin chính trong phần
thân bài. Như vậy việc đọc lướt sapo sẽ không hữu ích
với độc giả, lâu dần sẽ khiến họ nhàm chán và dễ bỏ qua
bài phỏng vấn.
4. Kết luận và khuyến nghị
Bên cạnh những ưu điểm là trình bày ngắn gọn lý
do xuất hiện bài phỏng vấn giúp độc giả nắm bắt nhanh
thông tin chủ yếu của bài thì sapo dạng này còn có hạn
chế là cung cấp thông tin chung chung, thiếu chọn lọc,
nhiều khi thông tin trong sapo không làm nổi bật nội
dung chính của bài viết, làm “loãng” sự chú ý của bạn
đọc. Ví dụ trong bài Sớm gỡ khó mặt bằng sản xuất
cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (Báo Đà Nẵng, số 6668
ngày 26-12-2018), sapo sử dụng 2 câu nêu bối cảnh
cuộc phỏng vấn. Trong đó, câu thứ nhất nhấn mạnh
việc các doanh nghiệp bày tỏ sự phấn khởi khi UBND
thành phố đã thành lập cụm công nghiệp (CCN) Cẩm
Lệ. Tuy nhiên, phần nội dung bài phỏng vấn anket này
không trình bày việc các doanh nghiệp vui mừng vì
được hưởng lợi gì từ CCN Cẩm Lệ mà phần đa các ý
kiến đều nêu ý kiến về việc thành lập thêm nhiều CCN
tại các khu vực Hòa Khánh Nam, Hòa Nhơn. Trong
câu 2, sapo nhắc lại thông tin được nêu ở phần tít là
doanh nghiệp cũng bày tỏ mong muốn thành phố sớm
tháo gỡ các khó khăn về mặt bằng sản xuất nhưng
phần nội dung không có ý kiến nào của doanh nghiệp
đề cập đến vấn đề mặt bằng.
Để làm nổi bật chủ đề cuộc phỏng vấn, cần có sự
đầu tư về nội dung và hình thức tác phẩm như đề tài,
người trả lời phỏng vấn, câu hỏi, tít, sapo…Với những
chi tiết ấn tượng, độc đáo, hấp dẫn, sapo giúp độc giả
nắm bắt nhanh thông tin bài phỏng vấn và trong một số
trường hợp còn “níu mắt” bạn dừng lại lâu hơn với bài
phỏng vấn.
Nhìn chung, sapo trong tác phẩm phỏng vấn trên
Báo Đà Nẵng đã thực hiện chức năng thông báo tóm
tắt, xác định chủ đề và chứng minh tính thời sự của bài
báo. Có hai dạng sapo chính là sapo giới thiệu vấn đề,
sự kiện, nhân vật trả lời (thường xuất hiện nhiều trong
các dạng bài phỏng vấn thời sự, phỏng vấn chuyên gia)
và sapo giới thiệu lý do, bối cảnh xuất hiện cuộc
phỏng vấn (thường xuất hiện trong bài phỏng vấn
anket). Trong 223 bài phỏng vấn được khảo sát, không
có sapo nêu tiểu sử, tính cách nhân vật. Ngoài ra, một
số bài phỏng vấn anket không sử dụng sapo (chiếm tỉ
lệ 16.9% năm 2017).
Bên cạnh những ưu điểm, việc sử dụng sapo trong
các bài phỏng vấn còn một số hạn chế như mang tính
khuôn mẫu, ít có sự sáng tạo, một số sapo còn chung
chung, dài dòng, đơn điệu khiến thông tin thu được ít
tính mới, gây khó khăn cho việc tiếp nhận thông tin của
bạn đọc. Để nâng cao hiệu quả sử sapo trong tác phẩm
phỏng vấn trên Báo Đà Nẵng, chúng tôi đưa ra một số
gợi ý sau:
Một số sapo còn trình bày theo dạng báo cáo, thông
tin mang tính khái quát chung chung, không làm nổi bật
vấn đề trọng tâm khiến độc giả khó chú ý nội dung cốt lõi
của bài. Ví dụ: Trong bài Bứt phá trong năm mới (Báo
Đà Nẵng, số 6705-6706 ngày 1-2-2019), tác giả trích một
phần nội dung Nghị quyết số 43-NQ/TW về xây dựng và
phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn
đến năm 2045 làm sapo. Phần mở đầu này nêu ra quá
nhiều lĩnh vực cần được khai thác để xây dựng và phát
triển thành phố như: trở thành một trong những trung tâm
kinh tế - xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á với vai
trò là trung tâm về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, du lịch,
thương mại, tài chính, logistics, công nghiệp công nghệ
cao, công nghệ thông tin, công nghiệp hỗ trợ; là một
trong những trung tâm văn hóa - thể thao, giáo dục - đào
Một là, phóng viên cần rèn luyện kỹ năng viết sapo.
Kỹ năng này cần sự phối hợp với các kỹ năng tìm kiếm
đề tài, đặt câu hỏi và đặt tít. Khi có được đề tài, góc tiếp
cận mới lạ, người phỏng vấn phù hợp, phóng viên có đủ
thông tin để phác thảo nội dung cuộc trò chuyện. Kết
thúc cuộc đối thoại, phóng viên có đủ “chất liệu” để viết
lời giới thiệu bài phỏng vấn. Với dạng bài phỏng vấn
thời sự, phỏng vấn chuyên gia, phỏng vấn anket, phóng
viên nên ưu tiên dạng sapo giới thiệu sự kiện, vấn đề
186
ISSN: 1859 - 4603, Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn và Giáo dục, Tập 10, Số Đặc biệt (2020), 181-187
người trả lời phỏng vấn và sapo giới thiệu lý do, bối
cảnh phỏng vấn. Với dạng bài phỏng vấn điều tra,
phỏng vấn chân dung việc sử dụng cách đặt ngược vấn
đề, sử dụng một giai thoại hoặc tiết lộ dữ liệu, thông tin
tạo sự bất ngờ, thú vị trong sapo sẽ khơi gợi được sự tò
mò của độc giả. Một số sapo còn gây sự chú ý của độc
giả bằng những thông tin “độc quyền”. Dù cách viết có
tính chất thông báo (trả lời câu hỏi ai, cái gì, ở đâu) hay
cách viết có tính gợi mở (trả lời câu hỏi như thế nào, tại
sao), sapo cũng cần được trình bày một cách ngắn gọn,
logic, khoa học. Để dẫn dắt người đọc lướt qua tít, dừng
lại ở sapo và tiếp tục dõi theo cuộc trò chuyện trong
phần hỏi - đáp, phóng viên cần sáng tạo trong việc sử
dụng ngôn từ trong phần mở đầu này.
Sapo có vai trò quan trọng, là phần quảng cáo
nghiêm túc cho bài phỏng vấn, chắt lọc những điều thú
vị, bắt mắt nhất để “neo giữ”, “mời gọi” bạn đọc. Vì
vậy, phóng viên cần dành thời gian nghiên cứu, lựa
chọn cách viết sapo sao cho hợp lý, ấn tượng, thu hút
bạn đọc khiến họ quyết định tìm hiểu thông tin được
trình bày trong phần tiếp theo của bài phỏng vấn.
Tài liệu tham khảo
Loic Hervouet, Viết cho độc giả, Lê Hồng Quang dịch
(1999), Hội Nhà báo VN.
Lê Ngọc Hùng (2019), “Các lý thuyết truyền thông về
dư luận xã hội và vận dụng trong nghiên cứu dư
luận xã hội vùng dân tộc thiểu số”, Tạp chí Lý
luận chính trị cập nhật ngày 28/5/2019.
cuu-ly-luan/item/2822-cac-ly-thuyet-truyen-thong-
ve-du-luan-xa-hoi-va-van-dung-trong-nghien-cuu-
du-luan-xa-hoi-vung-dan-toc-thieu-so.html.
Đinh Văn Hường (2011), Các thể loại báo chí thông
tấn, NXB Giáo dục Việt Nam.
Nguyễn Thành Lợi (2016), “Bàn về lý thuyết “thiết lập
chương trình nghị sự” trong môi trường truyền
thông Internet”, Tạp chí Người làm báo, cập nhật
ngày 29/6/2016. http://www.nguoilambao.vn/ ban-
Lê Thị Nhã (2015), Giáo trình phỏng vấn báo chí, NXB
Thông tấn, Hà Nội.
Hai là, tòa soạn cần tạo điều kiện cho sự xuất hiện
đa dạng các dạng bài phỏng vấn. Báo Đà Nẵng có thể
bổ sung một số dạng bài phỏng vấn điều tra, phỏng vấn
chân dung bên cạnh những dạng bài phỏng vấn thời sự,
phỏng vấn chuyên gia, phỏng vấn anket hiện có. Tùy
theo tính chất mỗi dạng bài phỏng vấn sẽ có các cách
dẫn dắt bởi các sapo khác nhau. Bên cạnh dạng bài
phỏng vấn thời sự, phỏng vấn anket có cách viết sapo
trực thuật thì các dạng bài phỏng vấn chuyên gia, phỏng
vấn điều tra, phỏng vấn chân dung… là “đất dụng võ”
cho dạng sapo có tính khơi gợi. Các dạng bài này cho
phép phóng viên thể hiện sự sáng tạo bằng nhiều cách
viết độc đáo, cuốn hút. Một số cách viết sapo có thể
tham khảo như bắt đầu bằng một câu hỏi tu từ; bắt đầu
bằng việc trích dẫn một câu trả lời mấu chốt có tính khái
quát chủ đề; sử dụng giai thoại, câu chuyện ngắn hay
một câu châm ngôn; dẫn lời nhận xét, đánh giá, bình
luận về sự kiện, nhân vật hoặc có thể sử dụng một chi
tiết thông tin gây sốc để gợi sự tò mò của độc giả.
Hữu Thọ (1997), Công việc của người viết báo, NXB
Giáo dục, Hà Nội.
Nguyễn Thị Thoa (2011), Giáo trình tác phẩm báo chí,
NXB Giáo dục, Hà Nội.
THE PREWORD (SAPO) IN THE INTERVIEW WORK IN DANANG NEWSPAPER
Tran Thi Tuyet, Le Van Truc Ly
The University of Danang - University of Science and Education
Abstract: Interview article is a conversation between a journalist and an interviewee about an event, current affairs or a person
of public interest. Among the interviewing elements such as subject, interviewee, question, answer, title, preface (sapo), information
box (box) and images, sapo plays the role important. Sapo, also known as a prologue, a quote, a preface, an introduction, a roadmap
summarizing the main content of the article. Through the survey, we found that there are three types of sapo that often appear in
interview articles: sapo which introduced subject and/or interviewee; sapo which provided the reason, context of the interview, and
sapo which stated the biography and achievement of the interviewee. This article focuses on sapo research in interview articles
published in Da Nang Newspaper 2017, 2018 and 2019. The article also gives some suggestions on using sapo to improve the
quality of interview articles in Da Nang Newspaper, meeting the increasing information needs of readers..
Key words: prologue; introductions; foreword; preface; interview article; Da Nang Newspaper.
187
7 trang
21520
Free
Bạn đang xem tài liệu "Lời mở đầu (Sapo) trong tác phẩm phỏng vấn trên báo Đà Nẵng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- loi_mo_dau_sapo_trong_tac_pham_phong_van_tren_bao_da_nang.pdf
