Lỗi và nguyên tắc sửa lỗi viết câu trong văn bản cho học sinh dân tộc Khmer ở các trường Trung học Phổ thông trên địa bàn tỉnh An Giang

Download

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 11, Số 1, 2022, 91-99

LỖI VÀ NGUYÊN TẮC SỬA LỖI VIẾT CÂU TRONG VĂN BẢN

CHO HỌC SINH DÂN TỘC KHMER Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH AN GIANG

Mai Thị Vân

Trung tâm Nghiên cứu Khoa học xã hội và Nhân văn,

Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Email: [email protected]

Lịch sử bài báo

Ngày nhận: 25/3/2021; Ngày nhận chỉnh sửa: 21/5/2021; Ngày duyệt đăng: 28/8/2021

Tóm tắt

Giáo dục tiếng Việt cho học sinh vùng dân tộc thiểu số trong đó có học sinh dân tộc Khmer luôn là

một trong những vấn đề được Đảng và Nhà nước đặc biệt coi trọng. Tuy nhiên do một số nguyên nhân nên

kết quả dạy học tiếng Việt cho học sinh dân tộc Khmer vẫn chưa đạt được kết quả như mong đợi, nhiều học

sinh còn mắc lỗi trong quá trình sử dụng tiếng Việt. Đặc biệt là trong quá trình tạo lập văn bản số lượng

học sinh mắc lỗi viết câu rất cao. Vì vậy bài viết sẽ tập trung làm rõ những lỗi viết câu mà học sinh dân tộc

Khmer ở các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh An Giang mắc phải trong quá trình tạo lập văn

bản thông qua kết quả khảo sát 183 bài kiểm tra. Kết quả khảo sát đã cho thấy trong quá trình tạo lập văn

bản học sinh dân tộc Khmer mắc rất nhiều lỗi nhưng chủ yếu là 4 nhóm lỗi đó là lỗi dấu câu, lỗi cấu trúc,

lỗi logic và lỗi phong cách. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, bài viết đã đưa ra 3 nguyên tắc sửa lỗi câu cho

học sinh dân tộc Khmer đó là: Sửa lỗi câu phải nhằm khắc phục được các nguyên nhân chủ yếu của học

sinh vùng song ngữ; Sửa lỗi câu phải giúp học sinh biết cách phát hiện lỗi, nhận biết nguyên nhân và cách

sửa chữa và sửa câu phải chú ý đặt câu vào đoạn, bài và mục đích của người viết. Tuy bài viết mới chỉ dừng

lại ở bước khởi đầu trong một phạm vi hẹp nhưng hy vọng trong một quá trình nghiên cứu khác, chúng tôi

sẽ quay trở lại để tìm hiểu và mở rộng hơn vấn đề nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học tiếng

Việt cho học sinh dân tộc Khmer.

Từ khóa: An Giang, học sinh dân tộc Khmer, tiếng Việt.

DOI: https://doi.org/10.52714/dthu.11.1.2022.929

Trích dẫn: Mai Thị Vân. (2022). Lỗi và nguyên tắc sửa lỗi viết câu trong văn bản cho học sinh dân tộc Khmer ở các trường

trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh An Giang. Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, 11(1), 91-99.

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

ERRORS AND ERROR CORRECTION

IN WRITTEN DISCOURSE FOR HIGH SCHOOL

KHMER ETHNIC STUDENTS IN AN GIANG PROVINCE

Mai Thi Van

Social Sciences and Humanities Research Center,

An Giang University, Viet Nam National University, Ho Chi Minh City

Email: [email protected]

Article history

Received: 25/3/2021; Received in revised form: 21/5/2021; Accepted: 28/8/2021

Abstract

Vietnamese language education for ethnic minority students, including Khmer students, is one of the

issues considered particularly important by The Party and The Government. However, for some reasons, the

results of teaching Vietnamese to Khmer students are not very good. Many students make mistakes in using

Vietnamese, especially in creating texts. Therefore, the article focuses on clarifying mistakes made by Khmer

students in high schools in An Giang Province on investigating 183 tests. The result shows that the Khmer

students made many mistakes falling into 4 categories: punctuation, structural, logic, and text style. Under

the current situation, the paper presents three principles for correcting sentences for Khmer ethnic students:

correcting sentence mistakes in order to overcome the main causes of bilingual students; to detect errors,

identifying causes and correction techniques; paying close attention to placing sentences into paragraphs,

essay and purpose of the writer. This article is limited in both breadth and depth, so hopefully we will further

explore the topic to improve the effectiveness of teaching Vietnamese to Khmer students.

Keywords: An Giang, Khmer students, Vietnamese language.

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 11, Số 1, 2022, 91-99

1. Đặt vấn đề

câu được rải đều từ lớp 6 đến lớp 9 theo nguyên tắc

tích hợp xen kẽ những nội dung về Văn và Làm văn.

An Giang là một tỉnh có nhiều dân tộc cùng sinh

sống như Kinh, Chăm, Hoa, Khmer. Trong đó, dân

tộc Khmer có dân số đứng hàng thứ hai sau dân tộc

Kinh với 90.271 người, chiếm 4% dân số của toàn tỉnh.

Dân tộc Khmer An Giang sống tập trung chủ yếu ở hai

huyện miền núi Tịnh Biên và Tri Tôn. Theo thống kê

của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh An Giang,

tổng số học sinh (HS) dân tộc Khmer ở An Giang là

17.319 HS. Cụ thể là ở bậc Tiểu học có 10.396 HS, ở

bậc Trung học cơ sở có 5.611 HS và ở bậc Trung học

phổ thông (THPT) có 1.312 HS, chiếm tỷ lệ 5,12%

HS của toàn tỉnh. (Sở GD&ĐT tỉnh An Giang, 2020).

Cụ thể là ở lớp 6, HS được học về “các thành phần

chính của câu, câu trần thuật đơn, câu trần thuật đơn

có từ là, câu trần thuật đơn không có từ là; chữa lỗi về

chủ ngữ và vị ngữ, ôn tập về dấu câu (dấu chấm, dấu

chấm hỏi, dấu chấm than, dấu phẩy” (Bộ GD&ĐT,

2002). Lên lớp 7, HS được học “rút gọn câu, câu đặc

biệt, thêm trạng ngữ cho câu, chuyển đổi câu chủ động

thành câu bị động, dùng cụm chủ - vị để mở rộng câu,

dấu chấm lửng và dấu chấm phẩy, dấu gạch ngang”

(Bộ GD&ĐT, 2003). Lên lớp 8, HS được học về “câu

ghép, dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm, dấu ngoặc kép,

câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu cảm thán, câu trần

thuật, câu phủ định”(Bộ GD&ĐT, 2004). Đến lớp 9,

HS được học về “liên kết câu và liên kết đoạn văn”

(Bộ GD&ĐT, 2005).

Đối với HS dân tộc Khmer, tiếng Khmer là

tiếng mẹ đẻ, còn tiếng Việt được xem là ngôn ngữ

thứ hai. Tiếng Khmer là phương tiện giao tiếp chính

thức và tiêu chuẩn để đánh giá trình độ giáo lý, trình

độ văn hóa của dân tộc Khmer. Do đó, đa số HS dân

tộc Khmer đều sử dụng tiếng Khmer trong sinh hoạt

gia đình và cộng đồng, còn tiếng Việt chủ yếu được

sử dụng khi bước vào trường học. Vì vậy, trình độ

tiếng Việt của HS dân tộc Khmer phụ thuộc vào mức

độ các em tiếp xúc với tiếng Việt nhiều hay ít, sớm

hay muộn và tùy vào năng lực trí tuệ, khả năng thích

ứng của mỗi em.

Nhìn chung, kiến thức về câu giữa chương trình

Tiếng Việt ở bậc tiểu học và chương trình Tiếng Việt

bậc trung học cơ sở có sự thống nhất. Các bài học về

câu được biên soạn theo hướng tích hợp giữa cách

phân loại câu theo cấu trúc cú pháp và cách phân

loại câu theo mục đích giao tiếp, trong đó mục đích

giao tiếp lấy làm nòng cốt. Các bài học về câu chủ

yếu được dạy theo quan điểm giao tiếp, lấy việc thực

hành làm trọng tâm.

Ở cấp tiểu học, nhất là ở những lớp đầu cấp, HS

dân tộc Khmer gặp rất nhiều khó khăn trong giao tiếp

và tiếp thu kiến thức vì vốn tiếng Việt của các em rất

thiếu và yếu. Nhưng đến cấp THPT, trải qua hơn 10

năm tiếp xúc và sử dụng tiếng Việt trong nhà trường

thì HS dân tộc Khmer đã tương đối thành thạo tiếng

Việt ở phạm vi giao tiếp (nói) nhưng trong quá trình

viết các em bị mắc rất nhiều lỗi về câu. Do đó việc

đưa ra các nguyên tắc sửa lỗi viết câu cho HS dân tộc

Khmer nhằm giúp HS dân tộc Khmer ở các trường

THPT trên địa bàn tỉnh An Giang nâng cao trình độ

và khả năng sử dụng tiếng Việt là rất cần thiết.

Nếu kiến thức về câu giữa chương trình Tiếng

Việt ở bậc tiểu học và chương trình Tiếng Việt bậc

trung học cơ sở có sự liên thông và tiếp nối khá tốt

thì ưu điểm trên lại không được tiếp tục phát huy ở

bậc THPT. Chương trình Ngữ văn ở THPT không có

điều kiện để tiếp tục đi sâu và mở rộng thêm những

kiến thức về câu ở các cấp học dưới mà chỉ có điều

kiện nhắc lại khi cần thiết. Cụ thể là trong chương

trình Ngữ văn 10 Ban cơ bản không có một tiết lý

thuyết và thực hành nào dành riêng cho phần câu mà

giáo viên chỉ hướng dẫn cho HS làm 3 bài tập thực

hành về sửa lỗi câu nằm trong bài Những yêu cầu về

sử dụng tiếng Việt. Tương tự như chương trình của

Ban cơ bản, ở chương trình Tự chọn của Ngữ văn

10, HS được thực hành làm một số bài tập lỗi về câu

trong chủ đề: Những lỗi thường gặp trong sử dụng

tiếng Việt - thực hành sửa lỗi (Bộ GD&ĐT, 2006).

Sang lớp 11, những vấn đề lý thuyết về câu ở lớp dưới

chỉ được gợi lại sơ lược trong tiết thực hành về câu

đó là: Thực hành về sự lựa chọn trật tự các bộ phận

trong câu; Thực hành về sử dụng một số kiểu câu

trong văn bản; nghĩa của câu (Bộ GD&ĐT, 2007).

Lên lớp 12, kiến thức về câu đã không được đề cập

đến trong chương trình Ngữ văn.

2. Nội dung

2.1. Nội dung dạy học về câu trong chương

trình sách giáo khoa

Trong chương trình sách giáo khoa hiện hành,

HS được thực hành viết câu ngay từ lớp 2. Quá trình

thực hành viết câu trong điều kiện HS chưa được

trang bị kiến thức về câu diễn ra liên tục từ lớp 2 đến

lớp 3. Từ lớp 4 đến lớp 5, HS được học lý thuyết và

làm các bài tập rèn luyện về các loại câu hỏi, câu trần

thuật, câu cảm thán, câu cầu khiến và các dấu câu.

Lên bậc trung học cơ sở, nội dung các bài học về

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

Nhìn lại chương trình Ngữ văn hiện hành, chúng năng vận dụng câu để tạo lập văn bản của HS người

ta có thể thấy ưu điểm nổi bật nhất là phần lý thuyết dân tộc Khmer sẽ khó khăn hơn so với HS người

về ngôn ngữ tiếng Việt ngắn gọn, dễ hiểu, làm cho

môn học bớt đi tính nặng nề. Song điều bất cập nhất

ở chương trình Ngữ văn hiện hành chính là phần lý

thuyết về câu gần như bị bỏ qua, số tiết thực hành về

câu tương đối ít, đồng thời việc dạy câu nằm trong

văn bản cũng chưa được chú ý nhiều.

Kinh dẫn tới việc mắc lỗi trong quá trình viết câu là

không thể tránh khỏi.

2.2. Thực trạng lỗi viết câu của HS dân tộc

Khmer ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh

An Giang

Để đánh giá thực trạng lỗi viết câu của HS dân

tộc Khmer ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh An

Giang, chúng tôi đã tiến hành khảo sát lỗi trên 183

bài kiểm tra viết đoạn văn của HS dân tộc Khmer

ở các trường THPT trên địa bàn huyện Tri Tôn và

Tịnh Biên.

Trong chương trình Ngữ văn mới, ở cấp tiểu

học kiến thức tiếng Việt tập trung vào một số hiểu

biết đơn giản về ngữ âm, chữ viết, từ vựng, ngữ pháp,

hoạt động giao tiếp và biến thể ngôn ngữ (ngôn ngữ

kết hợp với hình ảnh, số liệu); có khả năng nhận biết,

bước đầu hiểu được các hiện tượng ngôn ngữ có liên

quan và vận dụng trong giao tiếp. Ở trung học cơ sở,

kiến thức tiếng Việt tập trung vào những hiểu biết

cơ bản về từ vựng, ngữ pháp, hoạt động giao tiếp,

sự phát triển ngôn ngữ và các biến thể ngôn ngữ (từ

ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội; ngôn ngữ kết hợp

với hình ảnh, số liệu, biểu đồ, sơ đồ), giúp HS có

khả năng hiểu các hiện tượng ngôn ngữ có liên quan

và vận dụng trong giao tiếp. Ở cấp THPT, kiến thức

tiếng Việt nâng cao theo hướng chú ý đến một số hiểu

biết nâng cao về tiếng Việt giúp HS hiểu, phân tích

và bước đầu biết đánh giá các hiện tượng ngôn ngữ

có liên quan, chú trọng những cách diễn đạt sáng tạo

và sử dụng ngôn ngữ trong các báo cáo nghiên cứu

và trong giao tiếp.

Những bài kiểm tra chúng tôi thu được chủ yếu

là các bài kiểm tra 15 phút và một tiết trên lớp. Chúng

tôi đã tiến hành thống kê và phân loại lỗi trong các

bài kiểm tra, kết quả trong số 183 bài kiểm tra có tới

175 bài, chiếm 95,6% bị mắc lỗi viết câu. Những

lỗi mà HS dân tộc Khmer mắc phải được chúng tôi

quy về 4 nhóm lỗi chủ yếu đó là lỗi cấu trúc, lỗi dấu

câu, lỗi logic ngữ pháp và lỗi phong cách (Mai Thị

Vân, 2016).

2.2.1. Lỗi cấu trúc

Khi viết một câu văn, đoạn văn bằng tiếng Việt,

HS dân tộc Khmer thường bị yếu tố ngôn ngữ tiếng

mẹ đẻ chi phối rất nhiều về cấu trúc ngữ pháp, do đó

lỗi này khá phổ biến ở HS dân tộc Khmer. Kết quả

khảo sát các bài kiểm tra cho thấy, lỗi này tương đối

phong phú và đa dạng khi các em viết đoạn văn, có

những câu văn các em viết thiếu chủ ngữ, có những

câu thiếu vị ngữ thậm chí có những câu thiếu cả chủ

ngữ lẫn vị ngữ. Kết quả khảo sát cụ thể về lỗi cấu

trúc trong các đoạn văn của HS dân tộc Khmer thể

hiện rõ trong Bảng 1.

Có thể nói, trên cơ sở chương trình Ngữ văn

hiện hành, chương trình Ngữ văn mới đã có sự kế

thừa và phát triển theo định hướng phát triển năng

lực. Chương trình được thiết kế theo các mạch chính

tương ứng với các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe của

HS. Tuy nhiên do bị rào cản về ngôn ngữ nên dù ở

chương trình hiện hành hay chương trình mới thì khả

Bảng 1. Kết quả thống kê lỗi cấu trúc ngữ pháp của HS dân tộc Khmer

Bài không mắc lỗi

Số bài từ 1 đến 2 lỗi

Số bài từ 3 lỗi trở lên

Tổng số bài

kiểm tra

Lớp

Lớp 10

Số bài

5,3

7,7

13,9

7,6

Số bài

33,7

48,1

66,7

44,3

Lớp 11

Lớp 12

44,2

19,4

48,1

Tổng cộng

183

Nguồn: Mai Thị Vân, 2016.

Kết quả thống kê ở bảng trên đã cho thấy đa đương nhau nhưng số lượng và tần số mắc lỗi trong

số HS dân tộc Khmer, chiếm 92,4% bị mắc lỗi cấu bài kiểm tra giữa các khối có sự khác nhau rất rõ.

trúc khi viết đoạn văn, tỷ lệ HS không bị mắc lỗi Cụ thể là ở khối 10, tỷ lệ HS có số lượng bài kiểm

cấu trúc chỉ chiếm có 7,6%. Tuy số lượng bài kiểm tra mắc lỗi cao nhất, 90 bài, chiếm 94,7%. Trong đó,

tra không bị mắc lỗi cấu trúc của 3 khối gần tương số lượng bài kiểm tra bị mắc từ 2 đến 3 lỗi chiếm

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 11, Số 1, 2022, 91-99

đến 61%. So với khối 10 thì HS của khối 11 có số

2.2.2. Lỗi dấu câu

lượng và tỷ lệ bài kiểm tra bị mắc lỗi cấu trúc thấp

hơn. Đồng thời tần số mắc lỗi trong các bài kiểm

tra của HS cũng có sự chênh lệch không đáng kể.

Riêng khối 12, mặc dù tỷ lệ bài kiểm tra của HS

bị mắc lỗi vẫn còn cao, chiếm 86,1% nhưng tần số

mắc lỗi trong các bài kiểm tra đã ít hơn rất nhiều.

Nếu các bài kiểm tra bị mắc từ 1 đến 2 lỗi chiếm

66,7% thì các bài mắc từ 3 lỗi trở lên chỉ chiếm có

19,4%. Điều này chứng tỏ, càng học lên cao, HS

dân tộc Khmer càng nắm vững kiến thức về cấu

trúc ngữ pháp nên trong quá trình tạo lập văn bản

các em đã hạn chế được tần số mắc lỗi trong quá

trình hành văn.

Dấu câu có vai trò quan trọng trong việc biểu thị

những ngữ điệu, ngữ pháp, ngữ nghĩa của câu. Khảo

sát những đoạn văn của HS dân tộc Khmer, chúng

tôi thấy hai loại dấu câu được HS dân tộc Khmer sử

dụng thường xuyên và chủ yếu khi viết đoạn văn

đó là dấu chấm và dấu phẩy. Mặc dù được sử dụng

thường xuyên và liên tục nhưng hiện tượng dùng sai

dấu câu vẫn rất phổ biến trong các bài kiểm tra của

HS. Trong số 183 đoạn văn của HS viết, chúng tôi

chỉ thống kê được 74 đoạn văn không bị mắc lỗi dấu

câu, còn lại 109 đoạn văn bị mắc lỗi dấu câu. Kết

quả thống kê lỗi dấu câu của HS dân tộc Khmer thể

hiện trong Bảng 2.

Bảng 2. Kết quả thống kê lỗi dấu câu của HS dân tộc Khmer

Bài không mắc lỗi

Số bài từ 1 đến 2 lỗi Số bài từ 3 lỗi trở lên

Lớp

Lớp 10

Tổng số bài kiểm tra

Số bài

36,8

42,3

47,2

40,4

42,1

44,2

44,5

43,2

21,1

13,5

8,3

Lớp 11

Lớp 12

Tổng cộng

183

16,4

Nguồn: Mai Thị Vân, 2016.

Số liệu ở Bảng 2 đã chứng minh, tỷ lệ các đoạn

văn bị mắc lỗi về dấu câu vẫn còn tương đối cao và

tập trung nhiều nhất ở HS khối 10, kế đến là HS khối

11, cuối cùng là HS khối 12. Trong đó, số lượng đoạn

văn bị mắc từ 1 đến 2 lỗi của cả 3 khối đều cao hơn

so với số lượng đoạn văn mắc từ 3 lỗi trở lên.

2.2.3. Lỗi logic

Lỗi logic là lỗi mà HS sắp xếp các ý không

theo trật tự logic của các ý có trong văn bản, hoặc

đảo trật tự kết cấu, không phân định rõ trật tự cần

có của thành phần câu, vi phạm những quy luật sắp

xếp của tư duy hoặc sai hiện thực. Lỗi này khá phổ

Như vậy, tuy số lượng và tần số mắc lỗi về dấu câu biến trong các đoạn văn của HS dân tộc Khmer.

của HS thấp hơn so với số lượng và tần số mắc lỗi về Biểu hiện của lỗi này là các câu trong đoạn văn rời

cấu trúc nhưng việc sử dụng dấu câu trong các đoạn văn rạc, rối rắm, thiếu mạch lạc. Nguyên nhân chính là

của nhiều HS dân tộc Khmer vẫn khá tùy tiện. Trong do đa số HS dân tộc Khmer có thói quen nghĩ sao

một số đoạn văn, các em chưa biết phân biệt rõ khi nào viết vậy, tư duy logic yếu nên khi viết các em cũng

dùng dấu chấm, khi nào dùng dấu phẩy, dấu chấm phẩy, nghĩ gì viết đó dẫn tới các câu trong đoạn bị rời rạc,

cứ thấy nhiều thì chấm hoặc phẩy. Điều đó chứng tỏ các ý giữa các câu thiếu sự logic. Kết quả thống kê

các em chưa nắm được mô hình hoàn chỉnh của câu, lỗi logic trong các đoạn văn ở bài kiểm tra thể hiện

đoạn, chưa nắm vững kiến thức về các loại dấu câu.

trong Bảng 3.

Bảng 3. Kết quả thống kê lỗi logic trong các bài kiểm tra của HS

Bài không mắc lỗi

Số bài từ 1 đến 2 lỗi Số bài từ 3 lỗi trở lên

Lớp

Lớp 10

Tổng số bài kiểm tra

Số bài

9,5

5,7

5,5

7,7

50,5

38,5

41,7

45,3

Lớp 11

Lớp 12

55,8

52,8

Tổng cộng

183

Nguồn: Mai Thị Vân, 2016.

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

Quan sát kết quả ở Bảng 3, ta thấy có 86 đoạn tộc Khmer còn hạn chế, phạm vi giao tiếp lại bó hẹp

văn trên tổng số 183 đoạn, chiếm 47% không bị mắc chủ yếu ở trong phum sóc nên khi viết đoạn văn nhiều

lỗi logic, còn lại 97 đoạn, chiếm 53% bị mắc phải lỗi em hay viết theo dòng suy nghĩ của bản thân nghĩa

logic. Điều đó đồng nghĩa với số lượng bài không là thường theo thói quen của dân tộc Khmer, nghĩ gì

mắc lỗi và số lượng bài bị mắc lỗi không có sự chênh viết đó không chú ý đến việc sắp xếp các ý sao cho

lệch nhiều. Đồng thời, số lượng lỗi trong các đoạn hợp logic của cả đoạn.

văn cũng không nhiều, đa phần các đoạn chỉ mắc từ

1 đến 2 lỗi, số lượng đoạn mắc từ 3 lỗi logic trở lên

chỉ chiếm có 7,7%.

2.2.4. Lỗi phong cách

Chúng ta biết mỗi văn bản có những đặc trưng

phong cách nhất định và mỗi câu trong văn bản đều

phải phù hợp với phong cách đó. Qua khảo sát các

bài kiểm tra của HS, chúng tôi nhận thấy lỗi phong

cách của HS dân tộc Khmer thể hiện chủ yếu qua việc

dùng từ ngữ sai phong cách chức năng văn bản. Kết

quả khảo sát lỗi phong cách của HS dân tộc Khmer

trong các đoạn văn thể hiện trong Bảng 4.

Mặc dù đã trải qua quá trình học và sử dụng tiếng

Việt trong một khoảng thời gian dài, được rèn luyện

kỹ năng viết đoạn văn khá nhiều ở từng lớp học, cấp

học nhưng tỷ lệ HS dân tộc Khmer bị mắc lỗi logic

khi viết đoạn văn vẫn còn tương đối nhiều. Điều này

có thể xuất phát từ tư duy logic của một số HS dân

Bảng 4. Kết quả thống kê lỗi phong cách của HS dân tộc Khmer

Bài không mắc lỗi

Số bài từ 1 đến 2 lỗi Số bài từ 3 lỗi trở lên

Lớp

Lớp 10

Tổng số bài kiểm tra

Số bài

17,9

21,2

19,4

19,1

43,2

38,9

28,8

Lớp 11

Lớp 12

55,6

47,6

Tổng cộng

183

33,3

Nguồn: Mai Thị Vân, 2016.

2.3. Nguyên tắc sửa lỗi viết câu cho HS dân

tộc Khmer

2.3.1. Sửa lỗi câu phải nhằm khắc phục được các

Qua bảng thống kê trên, chúng ta có thể khẳng

định, tỷ lệ HS dân tộc Khmer mắc lỗi phong cách

trong quá trình hành văn rất phổ biến. Cụ thể là trong

số 183 đoạn văn của HS thì có đến 148 đoạn bị mắc lỗi

phong cách, chỉ có 35 bài là không bị mắc lỗi phong

cách. Đồng thời, số lượng lỗi trong các đoạn văn của

cả 3 khối cũng có sự chênh lệch không đáng kể. Trong

đó, lỗi phổ biến nhất là việc dùng các từ ngữ thuộc

phong cách ngôn ngữ sinh hoạt (khẩu ngữ) trong các

văn bản chính luận, khoa học, nghệ thuật, hành chính

công vụ. Nguyên nhân mắc lỗi phong cách chủ yếu

là do HS dân tộc Khmer chưa nắm vững kiến thức

về các kiểu loại văn bản, vốn từ ngữ lại hạn chế cộng

với thói quen nghĩ gì viết đó, không có sự lựa chọn,

chắt lọc từ ngữ cho phù hợp với từng loại văn bản.

nguyên nhân chủ yếu của HS vùng song ngữ

HS dân tộc Khmer đang theo học tại các trường

phổ thông ở An Giang là những đối tượng song ngữ.

Nghĩa là, ngoài việc sở hữu các kỹ năng cơ bản đến

chuyên sâu về tiếng mẹ đẻ Khmer, các em còn có khả

năng sử dụng được tiếng Việt với các mức độ khác

nhau tùy từng đối tượng. Chính vì sở hữu được kỹ

năng sử dụng ít nhất là hai ngôn ngữ trở lên (tiếng

Khmer và tiếng Việt), nên trong quá trình sử dụng

ngôn ngữ, các em có xu hướng lựa chọn ngôn ngữ

cho phù hợp với từng đối tượng giao tiếp, từng hoàn

cảnh giao tiếp, mục đích giao tiếp… Hiện tượng song

ngữ của HS dân tộc Khmer cũng dẫn đến một hiện

trạng khá phổ biến là “sự nhầm lẫn” giữa đặc điểm

Nhìn chung, kết quả khảo sát lỗi viết câu trong

các bài kiểm tra đã cho thấy tỷ lệ HS dân tộc Khmer

mắc lỗi viết câu trong các đoạn văn khá nhiều. Trong tiếng mẹ đẻ Khmer với tiếng Việt trong quá trình sử

đó, lỗi phổ biến nhất là lỗi cấu trúc và lỗi phong cách. dụng, từ đó dẫn đến việc các em thường mắc một số

lỗi khi viết câu, viết đoạn mang tính phổ biến. Những

lỗi này khác biệt hoàn toàn so với HS dân tộc Kinh

và HS các dân tộc khác cùng cộng cư ở An Giang

khi viết tiếng Việt.

Lỗi dấu câu và lỗi logic tuy ít hơn lỗi cấu trúc và lỗi

phong cách nhưng vẫn chiếm tỷ lệ trên 50%. Điều đó

chứng tỏ nhiều HS dân tộc Khmer còn bị thiếu và yếu

về năng lực viết câu trong quá trình tạo lập văn bản.

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 11, Số 1, 2022, 91-99

Nghiên cứu cho thấy, tiếng Việt và tiếng Khmer

Có thể thấy, các lỗi kết hợp từ ngữ trong tạo

có cùng nguồn gốc, cùng loại hình đơn lập, do đó, câu của HS dân tộc Khmer là khá phức tạp, có tính

chất khác biệt hầu như hoàn toàn so với các lỗi của

HS dân tộc Kinh. Do vậy, khi định hướng, lựa chọn

và áp dụng các phương pháp sửa lỗi viết câu trong

quá trình xây dựng đoạn văn của HS dân tộc Khmer,

chúng tôi rất lưu tâm đến nguyên tắc đảm bảo việc

khắc phục được các nguyên nhân chủ yếu của HS

vùng song ngữ.

ở hai ngôn ngữ này có nhiều nét tương đồng về các

phương diện ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp. Tuy nhiên,

như chúng tôi đã trình bày, vẫn có hai điểm khác biệt

nổi bật mà chúng tôi đặc biệt lưu tâm: thứ nhất, tiếng

Khmer không có thanh điệu trong khi tiếng Việt có

hệ thống thanh điệu; thứ hai, cấu trúc danh ngữ tiếng

Khmer và tiếng Việt có trật tự sắp xếp khác nhau.

Theo đó, ở danh ngữ tiếng Khmer, phần trung tâm

luôn nằm ở vị trí đầu tiên (bên trái), trong khi trung

tâm danh ngữ tiếng Việt thường nằm ở giữa.

2.3.2. Sửa lỗi câu phải giúp HS biết cách phát

hiện lỗi, nhận biết nguyên nhân và cách sửa chữa

Việc khắc phục lỗi viết câu trong quá trình xây

dựng đoạn văn là một trong những yếu tố quan trọng

góp phần nâng cao năng lực tiếng Việt, nâng cao chất

lượng học tập cho HS dân tộc Khmer. Do vậy, trong

quá trình dạy học môn Ngữ văn tại các trường có tỷ

lệ HS dân tộc Khmer cao, vấn đề này càng phải được

quan tâm thực hiện. Khi sửa lỗi viết câu, người giáo

viên cần nắm rõ nguyên tắc, cần phải giúp HS biết

cách tự phát hiện lỗi, tự nhận biết nguyên nhân và

bước đầu tìm được những cách sửa phù hợp. Để làm

được điều này, chúng ta cần cung cấp một cách đầy

đủ những kiến thức ngữ pháp về câu, về đoạn cho

các em. Phải cho các em biết thế nào là câu đúng, thế

nào là câu sai khi đặt trong phạm vi một đoạn văn,

một bài văn.

Nắm được các đặc điểm của HS vùng song ngữ

như đã nêu, trong quá trình nghiên cứu đưa ra các

biện pháp sửa lỗi viết câu, chúng tôi đặc biệt quan

tâm đến nguyên tắc “khắc phục các nguyên nhân chủ

yếu của HS vùng song ngữ”.

Điển hình như, đối với HS dân tộc Kinh, các em

thường không/ hoặc rất ít khi mắc lỗi về sắp xếp trật

tự từ khi tạo câu. Trong khi đó, HS dân tộc Khmer lại

thường xuyên bị mắc lỗi này. Nguyên do là HS dân

tộc Khmer nhầm lẫn giữa cách sắp xếp từ ngữ trong

tiếng mẹ đẻ của mình (tiếng Khmer) và cách sắp xếp

từ ngữ trong tiếng Việt.

Ví dụ: Đối với câu “Ba HS nữ vừa đi ra quán

mua nước uống.” thì HS dân tộc Kinh ít khi diễn đạt

sai trật tự từ, vì tâm thức bản ngữ khiến các em có

thể tri nhận đúng cấu trúc các thành phần trong câu

để tạo ra một kết hợp chính xác.

Trong tiếng Việt, một câu được xem là đúng khi

đặt trong văn bản nếu nó đảm bảo được 5 yêu cầu sau:

Thứ nhất, câu phải viết đúng quy tắc ngữ pháp

tiếng Việt. Nghĩa là, câu phải đảm bảo đầy đủ các

thành phần câu theo yêu cầu, phải tuân thủ các quy

tắc kết hợp nhất định. Trong những trường hợp nhất

định, có thể linh hoạt uyển chuyển vị trí các thành

phần câu, có thể thêm bớt thành phần câu tùy theo

dụng ý người viết. Tuy nhiên, đối với HS bậc phổ

thông, chúng ta nên hướng các em đến việc viết câu

chính xác về cấu trúc, sau đó mới tính đến phương án

phát triển thành các cách diễn đạt sáng tạo.

Học sinh dân tộc Kinh thường không/ hoặc ít khi

diễn đạt câu trên thành “HS nữ ba quán nước uống

vừa đi ra”. Bởi lẽ, tiếng Việt là ngôn ngữ mẹ đẻ của

HS dân tộc Kinh. Các quy tắc kết hợp, cấu trúc cú

pháp và ý nghĩa miêu tả trong mỗi câu đều được HS

dân tộc Kinh tri nhận, trừ khi quá bất cẩn hoặc nhầm

lẫn trong vô thức các em mới mắc những lỗi “ngớ

ngẩn” như thế.

Trong khi đó, đối với HS dân tộc Khmer, khi

yêu cầu diễn đạt thành một câu với các từ ngữ và nội

dung tương tự như ví dụ trên, các em sẽ có các cách

diễn đạt mắc lỗi khá phổ biến như sau:

Thứ hai, câu phải đúng về nội dung ngữ nghĩa,

tức là phản ánh một cách chính xác hiện thực khách

quan và quan hệ ngữ nghĩa của các thành phần câu

không được mâu thuẫn. Ví dụ, câu “Với tinh thần

quyết chiến quyết thắng, bọn địch nhất định bị quân

đội ta đánh bại” là một câu sai vì quan hệ giữa trạng

ngữ và chủ ngữ không phù hợp, thiếu logic.

(1) Học sinh nữ ba vừa đi ra quán mua nước uống.

(2) Nữ HS ba vừa quán đi mua nước uống.

(3) Học sinh nữ ba vừa uống nước ra quán mua.

(4) Học sinh nữ ba vừa quán nước uống đi mua.

(5) Nữ HS ba vừa quán nước uống đi mua.

…

Thứ ba, câu phải được đánh dấu câu phù hợp.

Thứ tư, câu phải liên hệ chặt chẽ với các câu khác

trong văn bản và cùng hướng đến chủ đề chung của

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

văn bản. Nếu các câu đúng về ngữ pháp, ngữ nghĩa, viết. Bởi lẽ trong thực tế, có những câu, nếu chúng

về dấu câu nhưng không liên kết được với nhau thì

văn bản sẽ vô nghĩa. Do đó, xét một câu đúng ta cần

đặt trong phạm vi đoạn văn, văn bản.

ta đặt riêng ra thì nó sẽ trở thành một câu sai. Nhưng

khi ta đặt câu ấy vào ngữ cảnh, vào tình huống giao

tiếp, vào đoạn văn hay bài văn cụ thể nó sẽ trở thành

một câu đúng.

Thứ năm, câu viết phải phù hợp với phong cách

văn bản.

Ví dụ, ta có câu: “Lụa Tân Châu.” (1) Nếu xét

riêng, câu (1) là câu sai về cấu trúc, mắc lỗi thiếu

thành phần vị ngữ, một trong hai thành phần bắt buộc

của cấu trúc câu tiếng Việt. Tuy nhiên, đặt trong ngữ

cảnh sau, câu (1) hoàn toàn chấp nhận được.

Khi sửa lỗi viết câu, người dạy cần hướng dẫn

cho HS viết các yêu cầu của một câu đúng như đã

nêu, những câu không đảm bảo từ một yêu cầu trở

lên được xem là câu sai. Tùy cách thức sai mà hướng

đến phương pháp sửa chữa, khắc phục.

Ví dụ: - Cái áo này may bằng vải gì mà đẹp

quá vậy?

Chẳng hạn, khi sửa câu cụ thể, chúng tôi sẽ yêu

cầu HS tự phát hiện lỗi, thử chỉ ra các nguyên nhân

dẫn đến mắc lỗi sau đó gợi ý các em tìm nhiều cách

sửa và chọn cách sửa đúng nhất, hay nhất. Đối với

HS dân tộc Kinh, dĩ nhiên các việc làm trên cũng cần

thiết, nhưng đối với HS dân tộc Khmer thì thời gian

cần nhiều hơn. Không những thế, người giáo viên cần

phải đặt thêm nhiều câu hỏi mang tính diễn giải, gợi

mở cho các em nhận ra mọi điều rõ ràng hơn.

- Lụa Tân Châu.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, người viết

có thể sử dụng những câu có cấu trúc đặc biệt nhằm

nhấn mạnh một nội dung nào đấy, hoặc tạo ấn tượng

mạnh cho người tiếp nhận. Lúc ấy, ta không thể nhận

định đó là những câu sai.

Ví dụ: “Hiền là chị tôi. Là chị (2). Tôi luôn nhớ

điều này như in trong những kiến văn được lập trình

sẵn cho lí trí. Có điều, trong những giấc mơ, tôi hay

quên bẵng điều đó. Tôi thấy Hiền là bạn, là em, thậm

chí là... mẹ tôi” (Y Nguyên, 2015, tr. 53).

Ngoài ra, sau khi sửa một câu cụ thể, giáo viên

phải dẫn ra các ví dụ tương đồng để giúp các em nhận

thức tốt hơn về một số lỗi chung nào đó và lựa chọn,

ghi nhớ cách sửa loại lỗi đó.

Câu (2) ở ví dụ vừa dẫn nếu xét theo cấu trúc cú

pháp thì đó là một câu lỗi, thiếu chủ ngữ. Tuy nhiên,

đặt trong văn cảnh ấy, ta hoàn toàn có thể hiểu được

điều tác giả muốn nói, hiểu được đối tượng nào đang

được đề cập đến. Không chỉ vậy, nó còn cho thấy thái

độ, dụng ý nghệ thuật mà người viết ký thác vào. Đó

là sự nhấn mạnh cái ý thức cần phải nhớ nhân vật

Hiền là “chị”, mặc dù cái ý thức này còn khá mơ hồ,

hay bị chính nhân vật xưng “tôi” nhầm lẫn.

Ví dụ, các câu sau đây thực chất là mắc cùng

một lỗi, và biện pháp sửa lỗi ở các câu này cũng mang

tính chất tương đồng.

(1) Qua Truyện Kiều của Nguyễn Du đã thể hiện

một tinh thần nhân đạo sâu sắc. (Bài làm của HS)

(2) Với truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô

Hoài đã lên án bọn thực dân và chúa đất trên vùng

Tây Bắc thời bấy giờ. (Bài làm của HS)

(3) Bằng tấm lòng nhân hậu của Thạch Lam đã

thể hiện cái nhìn đầy nhân văn về hoàn cảnh, số phận

của những người dân lầm lũi sống, héo hắt từng ngày

ở cái phố huyện nghèo nàn, tẻ nhạt. (Bài làm của HS)

Từ các phân tích trên, chúng ta nhận thấy muốn

sửa lỗi câu, một trong những nguyên tắc cần phải

được đảm bảo, đó là đặt câu vào đoạn văn, bài văn

và mục đích người viết. Ngoài các nguyên tắc này,

chúng ta còn phải đảm bảo những yêu cầu bắt buộc

Với những câu này, giáo viên chỉ cần hướng dẫn

chi tiết phương pháp sửa lỗi ở một câu mang tính điển khi sửa lỗi câu đó là:

hình, sau đó gợi ý cho HS tự phân tích và sửa chữa

các câu còn lại. Nếu cần, giáo viên đưa thêm nhiều

ví dụ để HS nắm rõ thao tác, hiểu phương pháp và

thực hiện việc sửa lỗi nhanh hơn, hay hơn.

Thứ nhất, khi sửa lỗi câu cho HS dân tộc Khmer,

người dạy cần ưu tiên khắc phục các lỗi phổ biến,

riêng biệt của đối tượng này. Để đảm bảo được yêu

cầu này, người dạy cần phải có sự thống kê, tổng

hợp trong một thời gian dài, đồng thời phải biết cách

phân loại các lỗi thành từng nhóm lớn, có tham chiếu

giữa lỗi của HS dân tộc Khmer với HS dân tộc Kinh

cùng địa bàn, cùng thụ hưởng các chương trình giáo

dục như nhau.

2.3.3. Sửa câu phải chú ý đặt câu vào đoạn, bài

và mục đích của người viết

Khi sửa lỗi câu cho HS, chúng ta cần đảm bảo

nguyên tắc đặt câu trong mối tương quan với đoạn

văn, bài văn và phải đảm bảo đúng mục đích người

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 11, Số 1, 2022, 91-99

Thứ hai, khi hướng dẫn HS sửa lỗi viết câu,

Để hạn chế lỗi viết câu cho HS dân tộc Khmer,

người dạy cần đảm bảo yêu cầu sai lỗi nào sửa lỗi bài viết đã xây dựng nguyên tắc sửa lỗi viết câu cho

đó, kể cả những lỗi phổ biến lẫn những lỗi mang HS dân tộc Khmer. Khi xây dựng các nguyên tắc

tính cá biệt. Từ đó, chúng ta sẽ hướng HS đến biện khắc phục lỗi viết câu cho HS dân tộc Khmer ở các

pháp khắc phục tối ưu. Thực tế cho thấy, có những trường THPT trên địa bàn tỉnh An Giang, tác giả bài

lỗi rất phổ biến đối với HS dân tộc Khmer, nhưng có viết luôn cố gắng đưa ra các nguyên tắc phù hợp với

những lỗi chỉ xuất hiện nhất thời do nhầm lẫn hoặc trình độ, đặc điểm, tình hình của HS dân tộc Khmer

bất cẩn trong cách hành văn. Tuy có những lỗi không ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh An Giang. Song

mang tính điển hình, ít xuất hiện đối với HS dân tộc người dạy cần phải tùy vào đối tượng, đặc điểm tình

Khmer khi viết tiếng Việt nhưng người dạy cũng cần hình để có thể vận hoặc điều chỉnh sao cho phù hợp./

quan tâm, hướng dẫn sửa chữa tất cả các lỗi câu mà

HS mắc phải. Điều này sẽ khiến HS dân tộc Khmer

hạn chế được việc tái mắc lỗi, tự rút kinh nghiệm để

ngày càng hoàn thiện hơn khi diễn đạt bằng văn bản.

Tài liệu tham khảo

Bộ GD&ĐT. (2002). Ngữ văn 6 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2003). Ngữ văn 7 (tập 1-2). Hà Nội:

Thứ ba, đối với HS cấp THPT, nhất là với các

em HS khá, giỏi, khi sửa lỗi viết câu, người dạy cần

lưu tâm đến việc giúp các em không chỉ tạo lập được

những câu đúng mà còn hướng đến việc tạo lập được

những câu hay. Từ đó, khơi gợi hứng thú cho các em

trong việc học tập phân môn Tiếng Việt nói riêng và

môn Ngữ văn nói chung. Từ thực tế khảo sát, chúng

tôi nhận thấy, không phải tất cả các HS dân tộc Khmer

đều mắc lỗi khi hành văn bằng tiếng Việt. Tuy tỉ lệ

HS mắc lỗi khá cao nhưng có một số lượng nhỏ HS

ít khi mắc lỗi. Do vậy đối với những HS giỏi văn dân

tộc Khmer thì ngoài việc hướng dẫn HS phát hiện lỗi

và sửa lỗi theo các bước thông thường, người dạy cần

gợi ý, hướng dẫn để các em có thể biến những câu

sai thành những câu hay, góp phần nâng cao năng lực

hành văn cho các em.

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2004). Ngữ văn 8 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2006). Ngữ văn 9 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2006). Ngữ văn 10 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2007). Ngữ văn 11 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Bộ GD&ĐT. (2008). Ngữ văn 12 (tập 1-2). Hà Nội:

NXB Giáo dục.

Cao Xuân Hạo (chủ biên), Lý Tùng Hiếu, Nguyễn

Kiên Trường, Võ Xuân Trang, Trần Thị Tuyết

Mai. (2002). Lỗi ngữ pháp và cách khắc phục.

Hà Nội. NXB Khoa học Xã hội.

Thứ tư, ngoài các yêu cầu trên, khi sửa câu,

chúng ta cần đảm bảo hướng dẫn các em sửa bằng

nhiều con đường, nhiều hình thức. Mỗi câu sai thông

thường sẽ có nhiều cách sửa khác nhau, người dạy

cần hướng dẫn các em các cách sửa, từ đơn giản đến

phức tạp. Đó là một trong những yếu tố quan trọng

giúp các em có thể chọn lựa cách sửa phù hợp ở

những lần tiếp theo.

Lê A (Chủ biên), Nguyễn Quang Ninh và Bùi Minh

Toán. (2001). Phương pháp dạy học tiếng Việt.

Hà Nội: NXB Giáo dục.

Mai Thị Vân. (2016). Biện pháp khắc phục lỗi viết

câu trong xây dựng đoạn văn của HS dân tộc

Khmer ở các trường THPT huyện Tịnh Biên,

tỉnh An Giang”. Luận văn thạc sỹ, Đại học Sư

phạm Huế.

3. Kết luận

Nguyễn Đức Dân. (2013). Từ câu sai đến câu hay.

Thành phố Hồ Chí Minh: NXB Trẻ Thành phố

Hồ Chí Minh.

Kết quả khảo sát 183 bài kiểm tra của HS dân

tộc Khmer đã cho thấy tỷ lệ HS dân tộc Khmer mắc

lỗi viết câu còn rất cao. Những lỗi viết câu trong các

bài viết của HS dân tộc Khmer rất phong phú và đa

dạng nhưng chủ yếu là tập trung vào 4 nhóm lỗi chủ

yếu đó là: lỗi dấu câu, lỗi cấu trúc, lỗi logic và lỗi

phong cách.

Trương Dĩnh. (1997). Dạy học tiếng Việt ở trường

HS dân tộc. Hà Nội: NXB Giáo dục.

Y Nguyên. (2015). Phố núi mù sương. Hà Nội: NXB

Hội Nhà văn.

9 trang baolam 26280 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Lỗi và nguyên tắc sửa lỗi viết câu trong văn bản cho học sinh dân tộc Khmer ở các trường Trung học Phổ thông trên địa bàn tỉnh An Giang", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

loi_va_nguyen_tac_sua_loi_viet_cau_trong_van_ban_cho_hoc_sin.pdf