Nghề đạc điền và nỗi cô đơn trong lâu đài của Franz Kafka
HNUE JOURNAL OF SCIENCE
DOI: 10.18173/2354-1067.2021-0020
Social Sciences, 2021, Volume 66, Issue 2, pp. 14-20
NGHỀ ĐẠC ĐIỀN VÀ NỖI CÔ ĐƠN TRONG LÂU ĐÀI CỦA FRANZ KAFKA
Dương Thị Ánh Tuyết
Khoa Sư phạm, Trường Đại học Quảng Bình
Tóm tắt. Lâu đài là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của Kafka. Tác phẩm với hình ảnh biểu tượng
“lâu đài” chuyển tải nhiều ý nghĩa sâu sắc về nhân sinh. Trong đó, sự đánh mất bản thể và
nỗi cô đơn là hai vấn đề nổi trội. Trong tác phẩm này, Kafka đã khác họa K. trở thành một
nhân vật đại diện cho ông và thời đại. Một con người mang khát vọng tốt đẹp để phụng sự
cộng đồng lại phải đối diện với sự chối bỏ của đồng loại và bị ném sang bên đường như
một kẻ vô tích sự. Dẫu thế, K. vẫn không ngừng nỗ lực giao tiếp, không chấp nhận sự xa
lánh. K. luôn muốn được hòa nhập, được làm một con người bình thường.
Từ khóa: Lâu đài, Kafka, nghề đạc điền, nỗi cô đơn.
1. Mở đầu
Franz Kafka (1883-1924) là hiện tượng văn chương độc đáo nhất thế kỉ XX. Sự xuất hiện
của ông thoạt tiên là quá khiêm tốn. Hầu như chẳng ai biết đến cái tên Kafka. Nhưng kể từ sau
khi ông chết, thế giới bỗng trở nên “giống hệt như thế giới của Kafka” (ý của Đặng Anh Đào).
Tên tuổi ông kể từ đó trở thành một phần không thể tách rời của văn minh nhân loại. Kafka đã
khiến việc đọc văn trở nên khác biệt đến mức mà đã gây nên nỗi hoang mang lớn trong tiếp
nhận văn học. Thời gian qua đi, sự hiện diện của quan niệm hậu hiện đại như thể chắp cánh cho
những tư tưởng của Kafka dễ dàng đến với nhân loại hơn. Ngày nay, người đọc tôn vinh Kafka
hơn bất cứ một nhà văn vĩ đại nào từng hiện diện trên trái đất.
Nghiên cứu về Kafka trên thế giới và Việt Nam đã có đến cả triệu công trình. Có thể kể các
công trình tiêu biểu: Đặng Anh Đào, bài viết Franz Kafka in trong Văn học phương tây [1]; Lê
Huy Bắc, Franz Kafka – Người tẩy não nhân loại [2]; Roy Pascal, Kafka’s narrators: A study of
his stories and sketches [4]; Julian Preece (ed), The Cambridge Companion to Kafka [5]; James
Rolleston (ed), A companion to the Works of Franz Kafka [6]; David Suchoff, Critical Theory
and the Novel (Mass Society and Cultural Criticism in Dickens, Melville, and Kafka) [7]; Alan
Udoff (ed), Kafka and the Contemporary Critical Performance [8]; Christopher Scott Wyatt,
Franz Kafka – Biography [9]… Về bài đăng trên các tạp chí có thể kể đến Chi tiết biểu tượng
trong sáng tạo nhân vật của Franz Kafka của Nguyễn Thị Thắng [10]; Giọng điệu trần thuật
trong truyện ngắn Franz Kafka của Đoàn Thị Việt Nga [11] hay Đọc Hóa thân, Lâu Đài của
Kafka: sự loay hoay của kiếp người của Nguyễn Thành Trung [12]. Các công trình này khảo sát
tác phẩm Kafka từ nhiều góc độ như Xã hội học, Tự sự học, Phân tâm học,… và đã đưa ra nhiều
kết luận thú vị về những cách tân nghệ thuật, về mối quan hệ cha – con của Kafka, về những
triết lí độc đáo của Kafka về cuộc sống con người… Có thể thấy thân phận con người cá nhân là
điều được nhiều tác giả chú ý đến. Đấy là những gợi ý để chúng tôi thực hiện công trình nghiên
cứu này với một cách tiếp cận mang tính “đời thường”: nghề nghiệp và tâm tình của K..
Ngày nhận bài: 2/3/2021. Ngày sửa bài: 29/4/2021. Ngày nhận đăng: 10/5/2021.
14
Nghề đạc điền và nỗi cô đơn trong Lâu đài của Franz Kafka
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Nghề đạc điền của K.
Những năm cuối thế kỉ XIX và giai đoạn đầu XX, thời đại Kafka sống là “thời đại mất
Chúa”. Đế chế Áo - Hung tan rã, hiểm họa phát xít đang rình rập, nền kỹ trị lớn mạnh đang
ngày càng tha hóa nhân phẩm và xóa dấu lương tri. Sống trong thời đại ấy, con người như thể
cảm thấy mình đã đánh mất chiếc chìa khóa để mở cánh cổng cuộc đời. Họ bơ vơ, lạc lõng,
không phương hướng, không còn Chúa để bấu víu, họ lạc vào một mê cung của nỗi lo âu và sợ
hãi, của trạng thái phi lí toát lên từ lời khẩn khoản kêu cứu của con người và sự lặng im như đến
tuyệt đối của cuộc đời.
Kafka thể hiện rất rõ sự hoang mang, phi lí đó trong tác phẩm Lâu đài. Cuốn tiểu thuyết kể
về nhân vật chính là K., chàng nhân viên đạc điền, một biểu tượng rõ nét cho nỗi bất hạnh cùng
quẫn của con người của thời đại. Khi đến ngôi làng nằm trước cái lâu đài của bá tước West
West, sau hành trình đi bộ dài qua lớp tuyết dày, K. chẳng muốn làm gì hơn là vùi mình sâu vào
giấc ngủ. Anh vào quán trọ và ngủ bên lò sưởi, chỉ thức dậy khi có người muốn xem giấy phép
ở lại thị trấn của anh. Từ đầu mối thẩm vấn này, người đọc mới có thể biết thêm về hành vi và
tung tích của nhân vật. K. giải thích rằng anh vừa mới đến và lí do đến là ngài bá tước muốn
thuê anh làm người đạc điền. Đương nhiên là người ta chẳng thể tin anh ngay trong cái thời buổi
mà sự hoài nghi mọi thứ đã lớn quá đỗi. Một cú điện thoại gọi đến lâu đài xác minh lời của K.,
và bằng cách đó, K. được phép ở lại.
Sáng hôm sau, K. đi trên con đường tuyết dẫn đến cái lâu đài. Cái huyền ảo hoang đường
xuất hiện: con đường K. đi cứ vòng vèo mãi không đưa K. đến lâu đài. Sau một hồi trên con
đường quanh co, anh bắt đầu mệt mỏi và dừng lại ở ngôi nhà lạ để nghỉ ngơi. Chiều tối, K. quay
lại quán trọ bằng xe trượt tuyết. Tại quán trọ, K. gặp hai người đàn ông đến từ lâu đài. Họ tự
giới thiệu là Arthur và Jeremiah và nói cho K. biết họ là phụ tá cũ của K. Một sự phi lí kì quặc
vì rõ là K. trước đó chưa từng quen biết họ. Dẫu thế, K. vẫn chấp nhận vì anh thấy họ từ lâu đài
đến nên nghĩ là ai đó đã phái chúng đến để giúp việc cho anh. Vì hai đứa rất giống nhau, anh
không thể phân biệt nên gọi cả hai là Arthur. Một ẩn dụ cho sự đồng phục nhân phẩm. Đáng
quan tâm hơn là việc K. chấp nhận sự đồng phục đó. Người đọc sẽ thấy đây là sự chấp nhận bất
đắc dĩ. K. bị đặt vào tình thế phải chấp nhận cái sự không thể không chấp nhận, một sự bất lực
đầy phi lí của con người.
K. gọi điện đến lâu đài. Có một giọng nói của ai đó bảo anh rằng chẳng thể nào đến được
lâu đài. Không lâu sau đó, người đưa thư tên là Barnabas mang đến bức thư của ngài Klamm,
người quản lí lâu dài. K. nhận lệnh đến trình diện với trưởng làng. Tại đó, K. được thu xếp cho
ở một phòng trong quán trọ. Tại đây K. quen với Olga và Amalia. Một biểu tượng cho cái đẹp
và là ẩn dụ cho thảm họa mà nhân vật của Kafka phải gánh chịu. Khi Olga đi mua bia ở quán
rượu bên cạnh, K. đi cùng cô. Ở quán rượu, K. biết anh chỉ được đón chào ở quầy, các phòng
khác đều để dành cho phục vụ cho các quý ông lâu đài, K. không được phép vào đó. Có một
giới hạn luôn đặt ra cho nhân vật của Kafka. Cái giới hạn với quyền năng vô biên, nhân vật
không thể bước qua, và nếu có bước qua thì hoặc họ sẽ rơi vào xứ sở hư vô và hoặc sẽ rơi vào
một giới hạn khác, đầy trở lực hơn.
Vẫn xuất hiện tình huống giải cứu trong tác phẩm Kafka. Nhưng sự giải cứu đó, rốt cuộc
cũng chỉ đưa nhân vật vào một cạm bẫy khác mà thôi. K. làm quen với cô hầu gái Frida, người
muốn cứu anh thoát khỏi Olga và gia đình cô ta, vì theo cô ta, gia đình Olga ấy rất xấu. K. bước
vào một cuộc phiêu lưu kì quặc khác. Frida giấu K. dưới quầy. K. không hiểu chuyện gì đang
xảy ra. Anh biết Frida là nhân tình của Klamm. Nhưng Frida lại quyết định sống với K. nếu anh
đồng ý. K. nghĩ anh có thể cưới Frida. Một thách thức không hề nhỏ được đặt ra cho K. và anh
chấp nhận cuộc chơi đầy mạo hiểm đó. Với quyết tâm vào lâu đài cho bằng được, K. nghĩ anh
15
Dương Thị Ánh Tuyết
sẽ có cơ hội nếu cưới một cô gái là tình nhân của viên quản lí lâu đài. Nhưng lực cản lại xuất
hiện. Arthur và Jeremiah vào phòng theo dõi họ. K. đuổi chúng đi. Frida quyết định đến ở chỗ
quán rượu nơi K. đang ở. Sau đó, K. đến gặp trưởng làng, người đang nằm liệt giường vì bệnh
gút. Ông ta nói cho K. biết rằng nhiều năm trước đây lâu đài cần một người đạc điền nhưng do
thất lạc các mối liên lạc nên chẳng ai biết K. lại đến để nhận cái nhiệm vụ mà bây giờ không cần
thiết nữa.
K. đưa cho trưởng làng xem bức thư của Klamm. Trưởng làng nói điều đó không quan
trọng nữa vì nhu cầu đo đạc của lâu đài giờ không còn nữa. Ông ta khẳng định việc K. đến chỉ
do một sự nhầm lẫn nào đó. Nhưng lúc này, K. lại muốn ở lại để tìm kiếm một công việc nào đó
và được làng chấp nhận làm một thành viên. Khi K. quay về quán rượu, Frida đã dọn dẹp xong
căn phòng của anh. Hiệu trưởng trường học đến đề nghị anh làm chân phu trường. K. chấp
nhận, thế là anh đã trở thành một thành viên của làng. Tối đó, K., Frida và hai gã giúp việc đến
sống ở trường. Sáng hôm sau, hai gã đó mâu thuẫn và cãi cọ với các giáo viên, K. sa thải chúng.
Vẫn đau đáu với việc vào lâu đài, sau khi làm xong nhiệm vụ trong ngày, K. đến nhà Barnabas
xem thử lâu đài có ban chỉ thị gì cho mình. Tai đây, K. lại rơi vào vòng xoáy phiền toái mới.
Olga giải thích cho K. biết rằng gia đình cô bị tẩy chay bởi vì Amalia từ chối không chịu làm
tình nhân của một trong những quý ông ở lâu đài. Ông ta viết cho Amalia một bức thư cực kì
thô lỗ, tục tĩu và Amalia đã hủy bỏ nó. Sau việc đó, toàn bộ dân làng quay ra chống lại họ. K.
hứng thú theo dõi câu chuyện đến mức quên khuấy rằng anh đã ngồi lại quá muộn. Khi chuẩn bị
về, K. thấy Jeremiah ở bên ngoài theo dõi anh. K. đi ra cửa sau và đến hỏi Jeremiah lí do gã ở
đó. Gã nói Frida bảo gã theo dõi. Cô đã quay trở lại làm hầu bàn ở quán rượu và không muốn
nhìn mặt K. nữa.
Cuối cùng lâu đài cũng cử đại diện đến gặp K. Barnabas đến đưa tin rằng một trong những
người quan trọng nhất của lâu đài đang đợi găp K. ở quán rượu. Đấy là Erlanger, một trong
những thư kí chủ chốt của Klamm. Tại quán rượu, K. được biết người đó đã đi ngủ. K. kiên
nhẫn đứng chờ. Khi đứng ở hàng lang, K. thấy Frida đang ở trên lối rẽ của hành lang. Anh chạy
theo cô để giải thích lí do anh ở lại quá lâu với Olga rồi đề nghị quay trở lại sống cùng mình.
Ngay lúc Frida tỏ vẻ mủi lòng, thì Jeremiah xuất hiện thuyết phục cô đi theo hắn. Frieda vĩnh
viễn rời bỏ K.. K. bị cô phục vụ Pepi tán tỉnh rồi hẹn hò với cô, nhưng bà chủ quán lại xen vào
trao đổi với K. về chuyện quần áo. Tác phẩm kết thúc bằng lời hẹn của bà chủ quán là sẽ mời K.
đến xem số quần áo mới của bà ta sắp được gửi đến.
Đã rõ, thế giới lâu đài là một thế giới mê cung, con người sống trong thế giới ấy như những
cái bóng vật vờ vô định. Lê Huy Bắc cho rằng, bản thân mỗi nhân vật của Kafka đã là một mê
lộ. Nhưng đồng thời chúng lại là “thực thể không ý thức trước thực trạng mê lộ của mình”
[1,189]. Nhà văn ném nhân vật vào một tình huống phi lí bất khả cưỡng. Họ trở nên bị động và
bị cuốn theo bất cứ tác động nào từ phía quyền uy nhất cho đến những người có thân phận thấp
kém. Xem thế dẫu có nghề nghiệp hẳn hoi nhưng nhân vật của Kafka bị lôi tuột xuống dưới đáy
của xã hội. Họ trở thành những cái bóng bám theo bất cứ ai vô tình ngang qua đời họ, như một
sự cứu rỗi, cốt để khẳng định chí ít họ vẫn đang tồn tại trên đời.
Nhân vật K. đến lâu đài để nhận công việc đạc điền, có nghĩa là anh đã đoạn tuyệt với thế
giới bên ngoài, tức là anh muốn tìm một công việc để ổn định cuộc sống ở một thế giới mới,
đồng nghĩa với việc anh muốn tồn tại như một con người. Nhưng khi anh đến và dấn thân vào
mê cung của thế giới lâu đài mà ở đó chỉ có cánh cửa vào duy nhất đóng lại không lối ra. Và từ
đây, anh sống với chuỗi ngày tù ngục: anh không được làm công việc của mình, không được
sống cuộc đời của chính mình, dân làng không chấp nhận anh, lâu đài không tiếp đón anh,
nhưng tất cả không buông tha anh. K. phải sống trong sự giám sát, xoi mói của lâu đài và dân
làng. Từ một người tự do, nghe theo yêu cầu đến đạc điền, K. đã rơi vào thảm cảnh nhân sinh. Ở
đây, người đọc có thể thấy K. như là hiện thân của con người hiện đại, lạc lối ngay trong chính
16
Nghề đạc điền và nỗi cô đơn trong Lâu đài của Franz Kafka
cuộc đời mình.
2.2. Nỗi cô đơn của K.
K. đi tìm một lời giải thích cho sự triệu tập đầy quan liêu đó và lâu đài là cơ quan quyền
lực cao nhất, nơi anh có thể tìm được câu trả lời xác đáng. Nhưng nỗ lực tiếp cận lâu đài của
anh càng lớn bao nhiêu thì lâu đài càng bỏ xa anh bấy nhiêu. Lâu đài là nơi không thể đến,
không thể xâm phạm, cho dù nó hiện diện trước mắt anh và cả bàn dân thiên hạ. K. sống trong
trạng thái lo âu, bất an hơn bao giờ hết. Đọc Lâu đài, người đọc không khỏi bàng hoàng trước
sự phi lí, đầy bi kịch của thế giới. Lâu đài là nơi Kafka đem nhân vật của mình đến đó và khép
lại cánh cửa duy nhất, cắt đứt mọi liên lạc của nó với thế giới bên ngoài. Sáu ngày K. sống ở
ngôi làng trước lâu đài là sáu ngày tù ngục. Nơi đây K. đã đánh mất quê hương, K. không còn
gia đình, bè bạn. K. cô đơn hơn bao giờ hết, và có những khoảng khắc anh nhớ về quê hương
khi ngắm nhìn lâu đài mà phát hiện “lâu đài này chỉ là một thị trấn thảm hại; những ngôi nhà
ở đây chỉ khác những căn nhà gỗ làng quê là được xây bằng đá, những lớp vữa trên tường đã
tróc từ lâu, và hình như đá cũng lở vụn ra. K. thoáng nhớ tới thị trấn quê hương của chàng: nó
cũng không có chút thua kém cái gọi là Lâu đài này” [3,29-30]. Ý nghĩ về quê hương đó cứ
day dứt mãi trong lòng nhân vật “Thông minh hơn nếu chàng đã về quê cũ, lần cuối cùng
chàng về thăm quê đã lâu rồi. và chàng thầm so sánh gác chuông nhà thờ ở nhà với gác
chuông nhà thờ ở trên này” [3,30]. K. đến đây đã gần đi trọn con đường vong thân của nỗi cô
đơn cùng tận của con người.
Con người cô đơn đứng trước sự vật gợi nhớ quê hương cũng là niềm tin cứu cánh trong
tâm hồn. Nhưng đấy là chớp sáng cho mỗi người thức tỉnh và trầm tư trước mê cung của cõi
lòng mình. Như vậy, trong mê cung ấy, cái phi lí là đối tượng nhận thức và không thể nhận
thức. Nó không ở đâu xa mà ở ngay trong cuộc sống chi phối vận mệnh con người. Nhân vật
suy nghĩ, cái phi lí dẫn đường đi đến cuối truyện. Thế giới của Lâu đài là một thế giới với một
hệ thống pháp lí tồn tại vô hình, được giăng mắc khắp nơi, các công chức lâu đài đại diện cho
một thứ pháp luật không thể thấy được, còn làng và dân làng là biểu tượng của hiện thực trần
thế định mệnh. Hai thế giới này tạo thành một mê cung bí ẩn không lối vào và cũng không có
lối ra. Lâu đài là một tòa pháo đài bất khả xâm phạm còn ngôi làng chấp nhận những gì nó đã
sẵn có, nơi đã được phân định ranh giới. không cần đến người đạc điền. Thế nên, lâu đài K.
không thể đến, còn ngôi làng không cần đến K., không dung nạp K., dẫn đến, K. cô đơn giữa thế
giới lâu đài và thế giới làng. Một logic nghiệt ngã của số phận khi con người bị ném vào nơi
chốn thiếu vắng tình người.
Cho dù K. cố gắng thiết lập các mối quan hệ, cố gắng tạo dựng cho mình một chỗ đứng
trong thế giới ấy. Nhưng cuối cùng, K. chẳng có gì cả ngoài bản thân. K. cô đơn trong một thế
giới của riêng, K. gục ngã trong nỗ lực tìm kiếm sự thật và ý nghĩa của cuộc đời. Kafka đã thấy
rõ nguyên nhân bị “lưu đày” của con người trong thế giới hiện đại: Trong mê cung của những
thiết chế quyền lực mờ ám và phi lí được bày đặt ra như những cái bẫy, con người bị tước mất
khả năng tìm hiểu và thiết lập quan hệ với thế giới một cách bình thường, một thế giới bi, hài.
Con người đã đánh mất sợi dây dẫn đường, khiến cái tôi không thể nào kết giao, hòa nhập cộng
đồng, và dần dần, họ tự thu mình vào những ốc đảo cô đơn. Con người cô đơn đi lang thang
trong mê cung vắng ngắt của một thế giới nơi diễn ra những sự mô phỏng lố bịch báng bổ của
luật pháp.
Ở Lâu đài, nỗi cô đơn vẫn chưa phải là số phận tiền định của con người, nó là hệ quả của
các mối quan hệ con người với con người, con người với thế giới. trong cái thế giới mê cung ấy,
con người bị khước từ mọi quan hệ, bị chặn đứng mọi năng lực khám phá để tìm ra một thế giới
ẩn đâu đó phía sau kia. Trong cái thế giới ấy, những mê cung trở nên vô hình, nó trở thành một
cung cách hành chính, một cơ chế quan liêu hay một thế lực độc tài đè nén và tha hóa con
người, biến họ trở thành một bóng ma dật dờ, những con rối phi cá tính.
17
Dương Thị Ánh Tuyết
Kafka đã nhận thức sâu sắc bản chất thời đại khi mà nạn độc tài, sự lừa dối, cái phi lí lên
ngôi. Bản thể con người tan rã, con người sống cô đơn và lay lắt hơn bao giờ hết. Kafka thấu
hiểu sâu sắc bản chất con người, qua đó ông băn khoăn đến bản thể con người trong thế giới ấy
và có cái nhìn giải thiêng những điều xấu xa ấy. Với Lâu đài, Kafka đã cho thấy cái nhìn băn
khoăn về bản thể con người. Con người trong sáng tác của Kafka luôn phải cõng trên mình cuộc
sống, số phận sự nghiệt ngã của các thiết chế và nỗi áp bức của trách nhiệm. Cũng như nhiều
nhân vật khác của Kafka, K. bị quăng vào Lâu đài mà ở đó K. bị tẩy chay, bị ruồng bỏ, luôn
sống trong sự xoi mói, rình rập. Các mối quan hệ anh tạo lập đều bị cắt đứt, chặn đứng. K. bị
đẩy ra khỏi các mối quan hệ ấy, nhưng các thế lực ấy vẫn không buông tha anh. Không thuộc về
làng cũng chẳng thuộc lâu đài, dường như K. thuộc về cả hai, bởi chẳng ai buông tha K. và cũng
chẳng ai thừa nhận K. Mọi hoạt động của K. diễn ra trong sự giám sát chặt chẽ của người dân,
của lão chủ quán, của những gã giúp việc. Ngay cả tình yêu của K. với Frida cũng thực hiện
trong sự giám sát của chúng, và một trong những gã đầy tớ hỗn xược ấy cũng cướp luôn người
yêu Frida của K. Một thế giới hỗn độn của vô vàn sự phi lí và mê lộ. Nhân vật và cả người đọc
đâu dễ biết đâu là lối có thể đi.
Cô đơn, bị vùi dập đã là bất hạnh, và bất hạnh hơn là khi những nạn nhân ấy lại vô cùng
nhạy cảm với mọi thứ đang diễn ra để có thể nhận biết, thấu hiểu một cách sâu sắc nỗi bất hạnh,
ý thức sâu sắc quá trình hủy hoại và tự hủy hoại, ý thức được quá trình rơi vào lãng quên của
mình. Giống với nhân vật của mình, Kafka cảm thấy bản thân đồng thời tồn tại trong nhiều môi
trường. Có môi trường nơi mà cuộc đời ông trải qua trong những giới hạn của nó, nơi ông làm
việc, giải trí, trò chuyện với bạn bè và vui vẻ với phụ nữ... Và một môi trường khác không thể
tri nhận bằng mắt thường. Đó là thế giới của những ảo ảnh, của những nhân dạng bị tách khỏi
thế giới hiện tồn, vật vờ, vô nghĩa. Những gì mà Kafka tri nhận trong cái thế giới hiện diện đều
có tính lưỡng diện. Chúng vừa là chúng lại vừa là cái gì khác đầy bí ẩn và không thể nắm bắt.
Với tư cách nghệ sĩ, Kafka thấy mình có nhiệm vụ thể hiện cho được các trạng thái cùng tồn tại
của cái hiện thực đa diện. Trong con mắt của nhà văn, mọi hiện tượng đơn lẻ đều đều hàm chứa
cái chung, cái phổ quát nào đó. Bằng khát vọng hướng đến cái chiều sâu của hiện thực đó,
Kafka đã “lạ hóa”, đã đưa người đọc đến một thế giới đầy ác mộng, con người trở nên xa lạ
trước bản thân và đồng loại. Những ám ảnh của con người hiện đại trước thế giới vốn phi lí và
ngày càng phi lí hơn.
Lâu đài trong nghĩa biểu tượng của nó là một sự lãng quên thân phận, sự độc hành của con
người trong qua trình tìm kiếm những ý nghĩa tồn vong của chính mình, và đó cũng là cách giải
tỏa cô đơn. Ngay từ đầu, K. đã muốn vào lâu đài nhưng con đường chàng xuất phát rất dài và rất
kì lạ là nó không dẫn K. đến ngọn đồi có lâu đài, cứ đến gần là nó như cố ý vòng sang lối khác.
Ẩn dụ “lâu đài” ở đây cũng có nghĩa nó tồn tại như một “luật pháp”, một thứ quyền uy trên cao.
Nhưng nó không thể tiếp cận, không thể tìm gặp, nó tồn tại không cụ thể; khắp mọi nơi đều như
có nó mà vẫn không có nó. K. được mời đến lâu đài làm việc, nhưng không sao vào được nơi
đó. Kafka mô tả: “Chàng tiếp tục đi về phía trước, nhưng đường còn rất dài, hoá ra con đường
chính của làng lại không dẫn lên quả đồi có lâu đài, mà chỉ dẫn đến gần đó, rồi như cố ý, nó rẽ
ngang, không bỏ xa Lâu đài mà cũng không dẫn đến gần. K. nóng lòng mong sao con đường sẽ
hướng về phía lâu đài, vì thế, chàng tiếp tục đi... Chân ngập trong tuyết nên mỗi bước đi đều
làm chàng mệt mỏi, ê chề. Mồ hôi vã ra, chàng bỗng dừng lại, không thể đi tiếp được” [3,33-
34]. Từ nét nghĩa tượng trưng cho “pháp luật” đến đây ta thấy “lâu đài” đã chuyển vị, trở thành
hình ảnh huyền thoại về một “tổ chức quyền lực quan liêu” với quyền năng vô hạn và sở hữu
những sợi dây vô hình trói buộc cuộc đời con người một cách nghiệt ngã.
Nhưng tại sao K. đến lâu đài? Vì lâu đài đó còn là chân lí, là đức tin, là thượng đế mà con
người muốn vươn đến trong nỗi cô đơn và bất lực, cầu mong sự cứu rỗi. Do các cách nhìn tích
cực – tiêu cực về cùng một biểu tượng “lâu đài” nên Kafka đã tạo nên hiện tượng đa giọng điệu
18
Nghề đạc điền và nỗi cô đơn trong Lâu đài của Franz Kafka
trong tự sự và chúng không ngừng đối thoại nhau ở tầng sâu, dẫn đến các trạng thái tâm lí
ngưỡng mộ hoặc giễu cợt. Đây là lối kể độc đáo mà không có nhà văn nào trên thế giới có thể
thay thế Kafka.
Trong Lâu đài, những tình huống mang tính mỉa mai nhiều vô kể, nhưng mỉa mai nhất có
lẽ là tình huống K. được lâu đài mời đến làm đạc điền. Nhiệm vụ đó gắn với nghề kiếm sống
của K., là đo đạc đất đai. Thế nhưng, đọc hết tiểu thuyết người đọc không hề thấy K. thực hiện
công việc của mình bao giờ và không hề tỏ ra lo âu chút nào cho sự “mất việc” đó. K. bị đẩy
vào một thế giới mà mọi khuôn mẫu dường như được định sẵn, không cần phân ranh giới,
không cần đến người đạc điền như K.. Từ một anh đạc điền, K. bơ vơ, lạc lõng giữa chốn lâu
đài tôn nghiêm đã định vị. Trong thế giới lâu đài và phạm vi thuộc quyền lực của nó, không ai
thừa nhận K., không ai dung nạp K. cho dù K. cố gắng thiết lập các mối quan hệ với bất kì ai
trong làng, cũng như tìm mọi cách để được gặp các quan chức lâu đài. K. phải tự xoay xở tìm
cho mình một chỗ đứng trong làng hoặc lâu đài, mong muốn mọi người thừa nhận nhưng mọi
thứ đều đi ngược lại mong muốn của K. Sự bi đát của K. thực sự là ở chỗ, lâu đài tuy không
thừa nhận anh nhưng cũng không buông tha anh. Ngôi làng và dân làng không dung nạp anh. K.
bị hắt ra khỏi thế giới lâu đài và làng. K. cô độc giữa cuộc đời và lạc lối trong cái mê cung đầy
ắp những phi lí ấy.
Kafka đã đặt nhân vật vào một nơi chốn kì quặc, một thế giới mê cung vây hãm con người.
Nơi đó con người không thể dung hòa với cuộc sống. Họ chỉ còn là những cái bóng vật vờ, vô
nghĩa, bị ném lên một hòn đảo hoang vu, không chút tình người. K. bộc lộ rõ trạng thái luôn
cảm thấy mình đang bị bỏ rơi khi nói với thầy giáo trong làng: “Tôi có thể đến thăm anh được
không, thầy giáo? Tôi sẽ ở lại đây lâu, vậy mà bây giờ đã cảm thấy mình bị bỏ rơi, tôi không
thuộc về những người nông dân, cũng không thuộc về Lâu đài” [3,32]. Khi K. đến làng, nơi có
toà lâu đài ẩn hiện và nói mình là người đạc điền được người ta mời đến làm việc trong lâu đài
tức là cuộc sống của K. lúc đó có mục đích và hoài bão tốt đẹp. Nhưng rốt cuộc anh bị đẩy ra
bên lề cuộc đời và đặc biệt, trong sự hỗn độn nhân sinh hậu hiện đại, đọc đến cuối tác phẩm
người đọc vẫn không rõ lời K. nói về chuyện đạc điền và nỗi cô đơn liệu có đúng không vì cả
hai khả năng đều không rõ ràng.
3. Kết luận
Kafka đã hiện hình sự tha hóa, nỗi lo âu, bất an, và tự đánh mất mình của con người trước
những thiết chế quyền lực phi lí. Không được cộng đồng chấp nhận, K. cô đơn lạc loài trong cả
ngôi làng và lâu đài. Để vượt thoát sự lãng quên của cộng đồng, K. nỗ lực kiến thiết các mối
quan hệ, dù rằng những quan hệ ấy không đem đến cho K. lợi ích gì mà ngược lại nó tạo thêm
sự phiền toái, khiến K. bất lực và càng cô đơn hơn. Vậy nên, dù có cố gắng đến đâu thì thân
phận K. cũng không thể khá hơn, như thể anh đang giẫm chân một chỗ trong cái thế giới xa lạ
và đầy thù nghịch. Dẫu thế, nhân vật của Kafka ở trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng khát vọng
vươn lên, vẫn muốn sống cuộc đời của chính mình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đặng Anh Đào và NNK, 1997. Văn học phương Tây. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
[2] Lê Huy Bắc, 2018. Franz Kafka – Người tẩy não nhân loại. Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ
Chí Minh.
[3] Franz Kafka, 2012. Lâu đài (Trương Đăng Dung dịch). Nxb Văn học, Hà Nội.
[4] Roy Pascal, 1982. Kafka’s narrators: A study of his stories and sketches, Cambridge
University press.
19
Dương Thị Ánh Tuyết
[5] Julian Preece (ed), 2005. The Cambridge Companion to Kafka. Cambridge University
Press.
[6] James Rolleston (ed), 2002. A companion to the Works of Franz Kafka. Camden House,
New York.
[7] David Suchoff, 1994. Critical Theory and the Novel (Mass Society and Cultural Criticism
in Dickens, Melville, and Kafka). The University of Wisconsin Press.
[8] Alan Udoff (ed), 1987. Kafka and the Contemporary Critical Performance, Indiana
University Press.
[10] Nguyễn Thị Thắng, 2008. “Chi tiết biểu tượng trong sáng tạo nhân vật của Franz Kafka”.
Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, volume 53, số 2, tr.13-19.
[11] Đoàn Thị Việt Nga, 2012. “Giọng điệu trần thuật trong truyện ngắn Franz Kafka”. Tạp chí
Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, volume 57, số 2, tr.51-57.
[12] Nguyễn Thành Trung, 2016. Đọc Hóa thân, Lâu Đài của Kafka: sự loay hoay của kiếp
hoay-cua-kiep-nguoi-1120639.htm
ABSTRACT
Measuring profession and loneliness in The Castle of Franz Kafka
Duong Thi Anh Tuyet
Faculty of Pedagogy, Quang Binh University
The castle is a famous novel by Kafka. The work with the "castle" symbol that conveys
many profound meanings about life. In which, the loss of identity and loneliness are two
outstanding problems. In this work, Kafka differentiated K. became a figure representing him
and of time. A man with a good desire to serve the community faces the rejection of his fellow
man and is thrown to the side of the road like a futile. Even so, K. never stopped trying to
communicate, not accepting the alienation. K. always wanted to be integrated, to be an ordinary
person.
Keywords: The castle, Kafka, measuring profession, loneliness.
20
7 trang
24960
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghề đạc điền và nỗi cô đơn trong lâu đài của Franz Kafka", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghe_dac_dien_va_noi_co_don_trong_lau_dai_cua_franz_kafka.pdf
