Nguồn gốc chế độ ruộng công của người Thái ở Sơn La (trước năm 1887)
TẠP CHÍ KHOA HỌC
Khoa học Xã hội
Trần Thị Phượng (2021)
(23): 94 - 99
NGUỒN GỐC CHẾ ĐỘ RUỘNG CÔNG CỦA NGƯỜI THÁI Ở SƠN LA
(TRƯỚC NĂM 1887)
Trần Thị Phượng
Trường Đại học Tây Bắc
Tóm tắt: Về cơ bản đặc trưng chung của các nước phương Đông là sự tồn tại phổ biến của chế độ sở hữu ruộng
công. Cho đến nay, các quan điểm khá thống nhất với nhau khi cho rằng ruộng đất ở Tây Bắc nói chung, Sơn La
nói riêng trước đây hầu hết là sở hữu công. Người Thái hay các tộc người khác trong khu vực này chấp nhận sự
tồn tại của chế độ ruộng công do một bộ phận quý tộc thống trị phân chia cho nhân dân trở thành luật lệ, được ghi
chép trong các bản luật tục của người Thái ở Mai Sơn, Thuận Châu (Sơn La). Để lý giải được những vấn đề cốt
yếu, bài báo tập trung làm rõ nguồn gốc, sự xuất hiện, phát triển của chế độ ruộng công trong xã hội người Thái
ở Sơn La trước khi thực dân Pháp xâm chiếm năm 1887.
Từ khóa: nguồn gốc, ruộng công, người Thái, Sơn La.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Tây Bắc nói chung, ở tỉnh Sơn La nói riêng thì
vấn đề ruộng đất công luôn được chú trọng.
Nguồn tài liệu ghi chép về ruộng công của
người Thái ở Sơn La trước khi thực dân Pháp
Liên quan trực tiếp đến vấn đề ruộng đất của
xâm lược chủ yếu dựa trên các nguồn tài liệu người Thái phải kể đến một số công trình tiêu
tiếng Thái cổ và tư liệu điền dã của các nhà dân biểu: Người Thái ở Tây Bắc Việt Nam của Cầm
tộc học. Những cuốn sử thi của người Thái như Trọng [10], Tư liệu về lịch sử và xã hội dân tộc
Quam tô mương (Chuyện kể bản mường) của các Thái của Đặng Nghiêm Vạn [12]… Bên cạnh
châu: Mường Muổi (Thuận Châu), Mường La; đó, đã có một số bài viết liên quan đến vấn đề
Piết mương hay Pét mương (sự tích bản mường) ruộng đất của người Thái ở Sơn La như Cầm
của châu Mộc, tập hợp những chuyện nhỏ, chuyện Trọng, Hữu Ưng, Góp phần tìm hiểu chế độ
vừa của bản mường… Các sách ghi chép lai lịch ruộng công và hình thái xã hội của người Thái
các dòng họ chúa đất ở từng địa phương như Lai Tây Bắc trước đây [9]; Đặng Nghiêm Vạn, Về
lịch dòng họ Bạc Cầm ở Mường Muổi (Thuận vai trò của chúa đất trong xã hội tồn tại chế độ
Châu), Danh sách tổ tiên họ Lò Cầm ở Mai Sơn… thổ ty, lang đạo, phìa tạo, chúa đất (cuối thế
Đặc biệt, một nguồn tài liệu quan trọng là luật tục kỷ XIX, đầu thế kỷ XX) [13]… Tất cả các tác
của người Thái ở các địa phương như Tục lệ người giả đều đồng nhất cho rằng ruộng đất của người
Thái Đen ở Thuận Châu, Mai Sơn… Bên cạnh đó Thái ở Tây Bắc trước đây đều là chế độ ruộng
là kho tàng ca dao tục ngữ Thái được chép lại. Hầu đất công và phân tích, làm rõ cách thức phân
hết những tư liệu thành văn đó đã được dịch ra chia, phân loại của loại ruộng đất công này.
tiếng Việt. Ngoài ra, còn có các tư liệu vật chất
Gần đây nhất, một số tác giả tiếp tục các
cũng phản ánh phần nào hoạt động kinh tế nông
công trình nghiên cứu về ruộng đất của người
nghiệp và đời sống kinh tế, chính trị của người
Thái trong đó tác giả Hà Văn Thu với bài viết
Thái ở Sơn La như bia đá, đồ gốm sứ, các vật dụng
“Vài nét về ruộng đất dân tộc Thái ở Sơn La,
của các gia đình quý tộc Thái... Trong các nguồn
Tây Bắc” [8] đã nhắc tới loại ruộng toàn mường
tư liệu này đều đồng nhất quan điểm ghi chép về
cũng như các loại hình canh tác chủ yếu của đồng
một loại hình ruộng đất chung của người Thái với
bào Thái nơi đây. Tác giả Trần Thị Phượng với
tên gọi ruộng đẳm, ruộng toàn mường.
bài “Các hình thức sở hữu ruộng đất của người
Bên cạnh đó, từ trước đến nay khi nhắc tới Thái ở Sơn La trước năm 1930 (qua nghiên cứu
vấn đề ruộng đất cổ truyền của người Thái ở luật lệ của người Thái Đen ở Thuận Châu”) [3],
94
khẳng định người Thái chỉ nhắc tới cách phân
chia một loại hình ruộng đất duy nhất là ruộng
toàn mường. Đặc biệt, luận án của tác giả Tống
Thanh Bình (2017), Kinh tế, xã hội tỉnh Sơn La
từ năm 1895 đến năm 1945 [1] đã đề cập tới loại
ruộng toàn mường khi nghiên cứu về tổ chức xã
hội người Thái, về các loại ruộng người Thái,
luật tục của người Thái…
nộp thuế cho Chúa. Sau đó Chúa tiếp tục tiến
đến Mường Quài, Mường Ẳng, Mường Thanh
(Điện Biên), cho quân lính phá rừng làm ruộng
định cư ở đây. Đến giữa thế kỉ XI, tạo Lò Lẹt
hiệu là Ngu Hấu bắt đầu xây dựng bản mường
ở Mường Muổi (Thuận Châu). Mường Muổi
(Thuận Châu) trở thành trung tâm của người
Thái tại Sơn La. Con của Ngu Hấu là Nho Cằm
lên làm chúa Mường Sang (Mộc Châu). Còn Ta
Cằm, con trưởng của Ngu Hấu tiếp tục xây dựng
trung tâm Mường Muổi, tiến hành phân chia
bản mường cho các con trai và họ hàng mình đi
chiếm đóng, cai quản các mường: Mường Lằm,
Mường La, Mường Mụa... Về sau dưới thời
chúa Ta Ngần, Mường Muổi trở thành trung tâm
hùng mạnh (dưới thời vua Lê Thái Tông) bắt
đầu mở rộng đất đai. Do sự tin cẩn của vua Lào
(Phạ Chẩu) được vua Lê tín nhiệm, vua Lê Thái
Tông đã ban sắc phong cho Ta Ngần làm chúa
cả một vùng rộng lớn, các chúa đất các mường
phải xin làm đất chư hầu của Mường Muổi [5,
tr.25]. Sau thời Ta Ngần, trên vùng đất cư trú
của người Thái đã dần dần phân chia thành 16
đơn vị châu mường [10, tr.313-337]. Đây là sự
phân chia lãnh địa của các dòng quý tộc Thái,
hoàn toàn không có ý nghĩa phân chia thành
các tộc người riêng biệt. Sau đó, các chúa tiếp
theo thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, khiến cho
trung tâm Mường Muổi có nhiều biến động đặc
biệt về phạm vi cai quản của mường. Cuối cùng,
các vùng người Thái ở Sơn La cũng không nằm
ngoài xu thế tất yếu bị xâm lược.
Sự tồn tại phổ biến của một loại ruộng công
trong xã hội người Thái ở Tây Bắc đã được
khẳng định trong các công trình nêu trên. Đây là
cơ sở gợi mở cho tác giả những hướng nghiên
cứu mới, đặc biệt là làm sáng tỏ vấn đề nguồn
gốc chế độ ruộng công của người Thái ở Sơn La
trước khi thực dân Pháp xâm chiếm năm 1887.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tác giả sử dụng tổng hợp nhiều phương
pháp nghiên cứu đặc trưng của chuyên ngành
lịch sử như: phương pháp lịch sử, phương pháp
logic, phương pháp thống kê, phân tích, tổng
hợp, so sánh, đối chiếu các nguồn tư liệu. Đặc
biệt, tác giả đã điền dã, thu thập tư liệu tại nhiều
địa phương trong tỉnh, cũng như các nguồn lưu
trữ ở thư viện tỉnh Sơn La, thư viện Quốc gia…
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Quá trình thiên di của người Thái vào Tây
Bắc, Sơn La
Trong thời gian từ thế kỷ IX đến XIII, người
Thái ở cao nguyên Thanh Tạng (Tây Tạng -
Trung Quốc) vì nhiều lý do khác nhau đã tìm
đường thiên di xuống phía Nam vào vùng Tây
Bắc. Theo Quam tô mương Mường La kể về quá
trình Lạng Chượng và một bộ phận người Thái
lên miền Sơn La, Lai Châu, địa điểm đầu tiên
Lạng Chượng đến chiếm cứ là Mường La (Sơn
La). Khi đến đây đã xảy ra mâu thuẫn với người
Xá ở Mường La: “Ở đây Chúa đã phải đánh
nhau với người Xá do tướng Khun Quàng cầm
đầu. Cuối cùng Chúa đã thắng, nhưng đất đai
Mường La quá hẹp, bản mường lại nhỏ bé nên
không thể chiếm được” [5, tr.10]. Vì thế, Lạng
Chượng kéo quân về Mường Muổi (Thuận
Ở Sơn La, dân tộc Thái về cơ bản có hai
ngành: Thái Trắng và Thái Đen. Ngành Thái
Trắng có thể chia làm hai nhóm: Nhóm thứ nhất
cư trú ở phía bắc thuộc Ngọc Chiến (Mường
La). Nhóm thứ hai phân bố ở phía nam thuộc
các huyện Mộc Châu, Phù Yên.
Ngành Thái Đen có những đặc trưng của
một nhóm địa phương tương đối thuần nhất. Cư
dân Thái Đen phân bố ở các huyện Mường La,
Thuận Châu, Mai Sơn. Một nhóm Thái Đen có
hơi khác về tập quán và thổ ngữ cư trú ở huyện
Châu), bắt thủ lĩnh người Xá là Ăm poi phải Yên Châu nên thường gọi là Thái Yên Châu.
95
Khái quát về ruộng đất của người Thái ở
Sơn La trước năm 1887
Ruộng toàn mường được tạo, phìa, chẩu
mường (là người đứng đầu cai quản toàn bộ
một mường) thông qua tổ chức bô lão quản lý
rất chặt. Từ sự quản lý đó mà xã hội mới nảy
sinh chế độ phân bổ ruộng gọi là “tánh ná”
(sắp đặt ruộng) ở trong các châu mường [10,
tr.184]. Ruộng toàn mường được phân chia cho
hai bộ phận: thứ nhất: ruộng của quý tộc và
chức dịch bao gồm người đứng đầu mường,
các chức dịch trong bản mường; thứ hai: ruộng
của nông dân bao gồm nông dân gánh vác và
nông dân cuông, nhốc, pụa pái [3, tr.45]. Từ sự
phân chia ruộng đất cho các bộ phận khác nhau
trong xã hội dẫn tới sự phân hóa xã hội ngày
càng sâu sắc trong cơ cấu xã hội của người
Thái ở Sơn La cho đến trước khi thực dân Pháp
xâm lược.
Trong hầu khắp các châu mường ở miền Tây
Bắc trước khi bị thực dân Pháp xâm lược, toàn
bộ ruộng có thể chia làm hai loại: Ruộng loại một
là ruộng vỡ hoang (“na tí”). Đây là loại ruộng
của những người mới vỡ hoang, chủ nhân của nó
còn đương chiếm hữu chưa đến hạn theo lệ sáp
nhập vào ruộng loại hai (ruộng toàn mường). Loại
ruộng này nói chung nhỏ hẹp, nằm rải rác ở vùng
hẻo lánh, trước sau rồi cũng thành ruộng toàn
mường. Loại ruộng hai là, ruộng toàn mường (“ná
háng mướng”). Đây là loại ruộng công chiếm toàn
bộ ruộng ở trong các châu mường [10, tr.172].
Sự tồn tại của chế độ ruộng công được luật
tục của người Thái công nhận. Trong toàn bộ
nội dung hai bản luật tục “Luật lệ người Thái
Đen ở Thuận Châu” và “Luật lệ bản mường ở
Mai Sơn” không đề cập tới loại ruộng tư nhân
nào mà chỉ đề cập tới việc phân chia ruộng đất
công hay người Thái gọi là ruộng toàn mường.
Giống như nhận định của Cầm Trọng trong
Người Thái ở Tây Bắc Việt Nam “Cho đến trước
năm 1935 người Thái chưa có khái niệm tư hữu
ruộng đất” [10, tr.182-183].
Ruộng toàn mường không theo công thức
chia lẻ cho các gia đình nông dân mà theo công
lao động đóng góp vào việc chung của mỗi gia
đình. Việc chung ấy cũng được biểu thị bằng
thuật ngữ việc mường (vịa háng mướng). Các
tạo sẽ căn cứ vào số công lao động cần thiết đề
ra cho các bản. Các bản sẽ phân bổ theo khả
năng lao động của từng đơn vị thành viên của
mình mà phân suất ruộng cần thiết cho họ.
Trên những thửa ruộng toàn mường, “chủ”
của nó chỉ có quyền sử dụng chứ không có
quyền sở hữu. “Ruộng đất của bản dùng để
phân cho từng hộ gia đình trong bản, người
nhận ruộng được sử dụng từ đời này qua đời
khác những vẫn là ruộng đất công, người dân
cho đến người đứng đầu bản mường chỉ được
quyền chiếm hữu chứ không có quyền sở hữu,
không được phép mua bán” [1, tr.29]. Tập quán
pháp cho phép chủ ruộng kéo dài thời gian sử
dụng ruộng đồng thời thừa nhận quyền chủ
ruộng sử dụng sản phẩm (ngoài nghĩa vụ đóng
góp cho mường) lấy từ ruộng mình cày cấy. Như
vậy, chủ ruộng gần như hoàn toàn tư hữu về sản
phẩm làm ra và những tư liệu để sản xuất ra sản
phẩm, chứ không được quyền tư hữu ruộng đất.
Từ thực tế đó đã Cầm Trọng đã rút ra một công
thức về ruộng của người Thái là: công hóa tư,
và tư nằm trong giới hạn của công [10, tr.173].
Nguồn gốc chế độ ruộng công của người Thái
Chế độ ruộng công là hình thái cơ bản trong
chế độ ruộng đất của người Thái ở Sơn La trước
khi thực dân Pháp xâm lược thậm chí kéo dài
đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Một
trong những nguyên nhân của sự tồn tại lâu dài,
dai dẳng đó bắt nguồn từ quá trình hoàn thiện
cơ sở xã hội của người Thái hay cụ thể hơn là
sự thay thế, phát triển của các tổ chức xã hội từ
đẳm, sang bản, mường gắn liền với nó là quá
trình thay thế từ hình thức ruộng huyết tộc sang
hình thức ruộng toàn mường.
Giai đoạn 1: Ruộng huyết tộc
Ở người Thái hình thức sở hữu cổ xưa nhất
mà hiện nay trong các thư tịch cổ chữ Thái hoặc
ở dân gian truyền miệng, khiến chúng ta có thể
nhận thức được hình thức sở hữu ruộng chung
96
đầu tiên là ná đẳm (ruộng của đẳm hay ruộng
huyết tộc) [11, tr.267].
Người Thái thường cư trú ở chân núi, ven
sông, ven suối bởi họ dựa vào tự nhiên và làm
ruộng nước để sinh sống, nên ở các vùng thung
lũng, lòng chảo trù phú, kinh tế nông nghiệp
dần dần được hình thành. Đến lúc này, do dân
số tăng lên, diện tích canh tác ngày càng bị thu
hẹp, dẫn tới yêu cầu phải mở rộng diện tích canh
tác làm xuất hiện những cánh đồng. Về sau, do
yêu cầu phải tổ chức và quản lý sản xuất trên
một quy mô tương đối lớn như khai phá ruộng,
xây dựng và quản lý các công trình thủy lợi…,
một hình thái xã hội và một quan hệ ruộng đất
mới đã ra đời trong xã hội người Thái đó là sự
xuất hiện của bản. Từ đó bản gắn chặt với ruộng
và được mang tên bản ná. Ở người Thái, bước
ngoặt chuyển từ hình thái quan hệ huyết thống
đẳm sang quan hệ lãnh thổ, trong đó cơ cấu cư
dân thành khối cộng đồng bản được xem như
dấu mốc quan trọng.
Ruộng huyết tộc là tài sản chung của một tổ
chức xã hội mà người Thái gọi là “đẳm”. “Đẳm”
là một cộng đồng người cùng huyết thống tính
theo cha. Cộng đồng người đó cư trú trong một
ngôi nhà lớn từ 15 – 20 gian gọi là nhà “đẳm”
(hướn đẳm). Ngôi nhà đó, tập trung đến bốn,
năm thế hệ với hàng chục cặp vợ chồng của các
thế hệ gồm hàng trăm nhân khẩu. Đứng đầu
“đẳm” là một người đàn ông được gọi là “phủ
cốc đẳm” (người đứng đầu đẳm) hoặc “trưởng
cốc” - người có toàn quyền chi phối toàn bộ
công việc của “đẳm”. Trên cơ sở quyền sở hữu
chung về ruộng đất và những công cụ sản xuất
chủ yếu (trâu bò, cày…) toàn “đẳm” cùng sản
xuất, sở hữu chung sản phẩm để tạo ra kho thóc
chung gọi là “día khẩu đẳm”. Rõ ràng đây là
một hình thức của một đại gia đình phụ hệ, tồn
tại trên cơ sở của tổ chức xã hội người Thái.
Ngày nay trong nhiều vùng người Thái Tây
Bắc, đẳm đã trở thành khái niệm để chỉ tổ tiên
xa xưa tính theo cha và ruộng của những người
chủ xa xưa đó.
Ở đâu có hoạt động sản xuất nông nghiệp thì
thủy lợi luôn là yếu tố quan trọng. Hay nói cách
khác thủy lợi là yếu tố cơ bản để hình thành đơn
vị cư trú là bản. Giờ đây, các bản lại nằm trong
một mạng lưới sông suối, trên đó có các công
trình tưới nước, có cánh đồng được coi là của
chung. Các công trình thủy lợi của người Thái
được cô lại trong bốn thuật ngữ: mương, phai,
lái, lín. Người ta thực hiện hoàn chỉnh hệ thống
tưới tiêu này bằng lao động hiệp lực của tất cả
các bản trong toàn bộ lòng chảo. Và chính sự
liên hiệp bản như thế đã xuất hiện một đơn vị
mới là mường. Mường cổ Thái gắn một cách
hữu cơ với lưu vực sông suối. Bởi thế, ở buổi
đầu tiên, tên của mường bao giờ cũng đi với
từ nặm luông (suối, sông lớn). Điều đặc biệt
quan trọng, đến lúc này quyền sở hữu ruộng
đất của các đẳm đã được hòa tan vào quyền sở
hữu chung vùng đất bản, vùng đất mường. Hình
thức ruộng toàn mường xuất hiện. Như vậy, nếu
như công xã huyết thống là nội dung của cơ cấu
đẳm thì công xã ruộng đất là nội dung cơ bản
nhất của cơ cấu bản mường [11, tr.291].
Như vậy, ngay từ thời công xã thị tộc,
khi con người còn sống ràng buộc nhau trong
quan hệ huyết thống, người Thái đã lấy ruộng
làm gốc. Và dĩ nhiên ruộng đẳm là ruộng chung
vì lúc đó chưa thể có được phương thức sản xuất
theo gia đình riêng biệt. Quyền sở hữu công
cộng về ruộng đất dựa trên quan hệ huyết thống
(ná đẳm và đẳm) là một trong những cơ sở xã
hội của quyền sở hữu công cộng về ruộng đất
sau này của người Thái ở Tây Bắc nói chung,
Sơn La nói riêng.
Giai đoạn 2: Ruộng toàn mường
Trong những thế kỷ XI – XV, do yêu cầu của
lực lượng sản xuất, nhiều ngành người Thái đã
từ miền Bắc thiên di vào Tây Bắc để khai phá
ruộng đất. Có thể đến lúc này, những đại gia
đình phụ hệ và ruộng huyết tộc mới bị phá vỡ
nhượng chỗ cho một hình thái xã hội cũng như
quan hệ ruộng đất mới cao hơn ra đời.
Những cuộc chinh chiến của người Thái với
các tộc người khác đặc biệt là người Xá như
97
trong Quam tô mương thường xuyên ghi chép Thái dẫn đến sự xuất hiện bản, mường với đặc
trưng của chế độ ruộng toàn mường. Về cơ bản,
ruộng toàn mường gồm hai loại: một là ruộng
của các tộc người bản địa, hai là ruộng của
người Thái khai phá ở giai đoạn đầu và các giai
đoạn tiếp theo.
lại (ở phần quá trình thiên di của người Thái vào
Tây Bắc, Sơn La) đã tạo nên những khu vực đất
đai mới của họ hay chính là sự thiết lập những
bản, mường. Sau khi các bản, mường Thái được
hình thành sẽ do các Chúa (chỉ chúa đất, người
Thái gọi là Chẩu, hay Pú Chẩu) cai quản. Chúa
cử con cháu đi đến các vùng đất khác nhau để
lập bản, dựng mường và tiếp quản các vùng đất
mới. Từ đó, toàn bộ ruộng đất thuộc quyền sở
hữu chung của bản mường và người đứng đầu
là Chúa. Tất cả ruộng, dù xuất hiện từ nguồn
nào (khai phá tập thể thời kì chinh chiến, giành
giật được của cư dân bản địa, khai phá thêm…)
của bất kỳ ai sau này đều là ruộng của mường
(ruộng công).
Thứ hai, quyền sở hữu công cộng về ruộng
đất hay chế độ ruộng công là hình thái cơ bản
trong chế độ ruộng đất của người Thái Tây Bắc
nói chung, Sơn La nói riêng trước đây. Kể cả
người nông dân hay quý tộc thống trị đều không
được phép biến ruộng công thành ruộng tư với
danh nghĩa ruộng toàn mường.
Thứ ba, trên cơ sở quản lý ruộng đất công
hay ruộng toàn mường (vùng đất cư trú, sản
xuất chung của người Thái) đã dẫn tới sự ra đời
của một bộ máy quản lý bản, mường. Bộ máy
quản lý này bắt nguồn từ yêu cầu tổ chức và
quản lý xã hội trong điều kiện lực lượng sản
xuất đã phát triển trên một mức độ nhất định và
sự tiến hóa của nó thành bộ máy nhà nước, công
cụ bóc lột của tầng lớp quý tộc thống trị.
Đại bộ phận ruộng toàn mường là những
ruộng khai phá trong các đợt di dân và tiếp tục
khai phá về sau. Công việc khai phá đó có thể
diễn ra trên hai hình thức: Một là khai phá có tổ
chức và bắt buộc của thời kì chinh chiến và di
dân, ban đầu phải tiến hành theo thể thức tập thể
trên một quy mô tương đối lớn ví dụ như quang
cảnh vỡ hoang của cánh đồng Mường Thanh,
Mường Lò. Hai là dưới quyền quản lí của “bô
lão” đứng đầu là “tạo”, các cộng đồng người có
quan hệ huyết thống dần dần di cư tới vùng đất
mới để khai phá đất làm ruộng.
Thứ tư, thông qua ruộng toàn mường, bộ
máy quản lý bản mường bao gồm quý tộc, chức
dịch tiến hành bóc lột toàn bộ nông dân trong xã
hội từ nông dân tự do đến nông dân lệ thuộc dẫn
tới sự xuất hiện của hình thức bóc lột nông dân
phổ biến với danh nghĩa việc mường.
Tóm lại, ruộng toàn mường của người Thái
ở Tây Bắc nói chung, Sơn La nói riêng là sự kết
hợp giữa hai loại ruộng: ruộng của những nhóm
dân tộc trong đó có cả những nhóm Thái đã khai
phá trước các thế kỷ thiên di của các ngành Thái
tới Tây Bắc và ruộng của người Thái và các tộc
người khác khai phá từ ngày thiên di đến khu
vực này và kéo dài cho tới sau này [10, tr.179].
Sự kết hợp của hai loại ruộng này rõ ràng gắn
liền với quá trình lập bản, dựng mường của
người Thái.
Thứ năm, hiểu được nguồn gốc của ruộng
công chính là góp phần hiểu thêm về bản
mường và thiết chế xã hội của dân tộc Thái
trước năm 1945.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Tống Thanh Bình (2017), Kinh tế, xã hội
tỉnh Sơn La từ năm 1895 đến năm 1945,
Luận án Tiến sĩ sử học, Viện Hàn lâm
KHXH Việt Nam.
KẾT LUẬN
[2]. Lã Văn Lô, Đặng Nghiêm Vạn (1968),
Sơ lược giới thiệu các nhóm dân tộc Tày,
Nùng, Thái ở Việt Nam, Nxb Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
Thứ nhất, nguồn gốc chế độ ruộng công của
người Thái ở Sơn La là chế độ ruộng huyết tộc,
sau đó cùng với sự phát triển của xã hội người
98
[3]. Trần Thị Phượng (2019), Các hình thức
sở hữu ruộng đất của người Thái ở Sơn
La trước năm 1930 (qua nghiên cứu luật
lệ của người Thái Đen ở Thuận Châu),
Tạp chí Khoa học, Trường Đại học sư
phạm Hà Nội, tr.43-51.
trong Văn hóa và lịch sử người Thái ở
Việt Nam, Chương trình Thái học Việt
Nam, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội
[9]. Cầm Trọng, Hữu Ưng (1973), “Góp phần
tìm hiểu chế độ ruộng công và hình thái
xã hội của người Thái Tây Bắc trước
đây”, Nghiên cứu lịch sử, (151), tr 50-57.
[4]. Quam tô mương Mường Muổi, Mường
La, Mường Mụa, Lò Văn Lả, Xỏn Hỗm
dịch, Tài liệu lưu tại Bảo tàng Sơn La.
[10]. Cầm Trọng (1978), Người Thái ở Tây
Bắc Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội.
[5]. Quắm tố mướn (kể chuyện bản mường)
(1960), Cầm Trọng và Cầm Quynh dịch,
Nxb Sử học, Hà Nội.
[11]. Cầm Trọng (1987), Mấy vấn đề cơ bản về
lịch sử kinh tế xã hội cổ đại người Thái
Tây Bắc Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội,
Hà Nội.
[6]. Ngô Đức Thịnh (1999), Luật tục Thái ở
Việt Nam (tập quán pháp), Nxb Văn hóa
Dân tộc, Hà Nội.
[12]. Đặng Nghiêm Vạn (chủ biên) (1977), Tư
liệu về lịch sử và xã hội dân tộc Thái, Nxb
Khoa học Xã hội, Hà Nội.
[7]. Nguyễn Duy Thiệu (2003), Thể chế xã
hội Mường truyền thống: nghiên cứu so
sánh giữa Mường của người Mường và
Mường của người Thái Việt Nam, Nghiên
cứu Đông Nam Á, số 2 (59), tr.16 – 29.
[13]. Đặng Nghiêm Vạn (1987), Về vai trò của
chúa đất trong xã hội tồn tại chế độ thổ ty,
lang đạo, phìa tạo, chúa đất (cuối thế kỷ
XIX, đầu thế kỷ XX), Nghiên cứu lịch sử,
số 5+6, tr.29-34.
[8]. Hà Văn Thu (1998), Vài nét về ruộng đất
dân tộc Thái ở Sơn La, Tây Bắc, bài viết
THE ORIGIN OF PUBLIC FIELD OWNERSHIP REGIME OF THE
THAI PEOPLE IN SON LA PROVINCE (BEFORE 1887)
Tran Thi Phuong
Tay Bac University
Abstract: Basically, the common feature of Eastern countries is the widespread existence of
public ownership of land. Up to now, the views are quite consistent that land in the Northwest in
general and Son La in particular was previously mostly owned by the public. The Thai or other
ethnic groups in this region accepted the existence of a system of public lands, divided by a ruling
aristocracy to the people, as the law, recorded in the customary laws of the Thai people. in Mai
Son, Thuan Chau (Son La). To explain the key issues, the article focuses on clarifying the origin,
appearance and development of the public field regime in Thai society in Son La before the French
colonialists invaded in 1887.
Keywords: origin, public land, Thai ethinic, Son La.
____________________________________________
Ngày nhận bài: 23/7/2020. Ngày nhận đăng: 28/9/2020
Liên hệ: [email protected]
99
6 trang
21420
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nguồn gốc chế độ ruộng công của người Thái ở Sơn La (trước năm 1887)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nguon_goc_che_do_ruong_cong_cua_nguoi_thai_o_son_la_truoc_na.pdf
