Bài giảng Logic học - Chương 6: Chứng minh và bác bỏ

Chương 6

Chứng minh và bác bỏ

Chương VI: Chứng minh và bác bỏ

I. Đặc trưng của chứng minh

II. Cá c phương phá p chứng minh

III. Đặc trưng chung của bá c bỏ

IV. Ngụy biện

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

213

I. Đặc trưng của chứng minh

 Chứng minh là thao tác logic dùng để

lập luận tính chân thật của một phán

đoán (luận đề), nhờ vào cá c phá n

đoán (luận cứ) chân thật khác cùng

với các quy tắc suy luận (lập luận).

 Chứng minh bao gồm 3 thành phần:

luận đề, luận cứ, lập luận.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

214

◦ Ví dụ 1:

Mọi kim loại đều dẫn điện (1)

Đồng là kim loại

(2)

Vậy, từ (1) và (2) đồng là dẫn điện

Nhận xét: (1) và (2) là hai tiền đề đúng và sử

dụng quy tắc suy luận đúng (tam đoạn luận

theo loại hình I đúng), nên phán đoán kết luận

được chứng minh là đúng.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

215

◦ Ví dụ 2:

Trong hồ sơ vụ án: kết luận “Bị cáo A

không chịu bất cứ hình phạt nào” và

phán đoán xác định “A gây án trong lúc

bị bệnh tâm thần”.

Để chứng minh “Bị cáo A không chịu

bất cứ hình phạt nào” là đúng ta tiến

hành các suy luận sau:

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

216

Nếu người bị bệnh tâ m thần khi gâ y á n thì khô ng

chịu trá ch nhiệm hì nh sự.

A bị bệnh tâ m thần. (khi gâ y á n)

Vậy, A khô ng có năng lực trá ch nhiệm hì nh sự (1)

Người khô ng có năng lực trá ch nhiệm hì nh sự thì

hành vi của họ khô ng là tội phạm.

A khô ng có năng lực trá ch nhiệm hì nh sự.

Vậy, hành vi của A khô ng là tội phạm. (2)

Hành vi khô ng là tội phạm thì khô ng chịu hì nh phạt.

Hành vi của A khô ng là tội phạm.

Vậy, A khô ng chịu hì nh phạt. (3)

Như vậy, chứng minh được phá n đoán “Bị cá o A

khô ng chịu bất cứ hì nh phạt nào” là đúng

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

217

1. Luận đề

 Là phán đoán chân thật cần phải

chứng minh.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

218

2. Luận cứ

Là các luận điểm, lý luận khoa khoa học

hay thực tế chân thật (phán đoán chân

thật) dùng để chứng minh luận đề; còn

gọi là tiền đề.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

219

2. Luận cứ (tt)

Trong nghiên cứu khoa học có 2 loại luận cứ:

 Luận cứ lý thuyết: bao gồm cơ sở lý thuyết

khoa học, luận điểm khoa học, các tiền đề,

định lý, định luật, quy luật đã được khoa học

xác nhận là đúng. Còn được gọi là luận cứ

logic hoặc cơ sở lý luận.

 Luận cứ thực tiển: là các phán đoán được

hình thành từ quan sát hoặc thực nghiệm

khoa học (số liệu, sự kiện).

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

220

3. Luận chứng (lập luận)

 Lập luận của chứng minh là mối liên hệ

logic giữa luận cứ và luận đề.

 Là quá trình chuyển từ cái đã biết đến cái

chưa biết theo một trình tự logic xác định.

 Sử dụng các quy tắc suy luận hợp logic.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

221

II. Các phương pháp chứng minh

1. Chứng minh trực tiếp

Tính chân thật của luận đề được suy ra trực tiếp

từ các luận cứ.

Sơ đồ:

luận cứ 1 ˄ luận cứ 2 ˄ …˄ luận cứ n  luận đề

Ví dụ:

Chứng minh luận đề “Ông B đã có hành vi nguy

hiểm cho XH”. Dựa vào các luận cứ (phán đoán)

Hành vi của Ông bị kết án là tội phạm (1)

Mọi tội phạm đều có hành vi nguy hiểm cho XH

(2)

Vậy, Suy ra luận đề cần chứng minh “Ông B đã có

hành vi nguy hiểm cho XH”.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

222

II. Các phương pháp chứng minh (tt)

2. Chứng minh giá n tiếp

Chứng minh tí nh châ n thật của luận đề dựa

trên cơ sở tí nh giả dối của phản luận đề.

Điều đó có nghĩa ta chứng minh phủ định

luận đề là giả dối (sai).

Thường được sử dụng khi khô ng có đầy đủ

luận cứ.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

223

2. Chứng minh giá n tiếp

Chia làm 2 loại:

2.1 Chứng minh phản chứng

Việc chứng minh luận đề A chân thật, ta

thay bằng chứng minh luận đề ~A giả

dối.

Điều đó có nghĩa ~A sai thì A đúng

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

224

Ví dụ:

Chứng minh luận đề từ 1 điểm A nằm ngoài

đường thẳng (d) chỉ có duy nhất đường

thẳng kẻ từ A vuông góc với đường thẳng

(d).

Bằng phản chứng giả sử có 2 đường

thẳng kẻ từ A vuông góc với đường thẳng

(d) tại B và C.

Như vậy tam giác ABC có 2 góc vuông,

tổng 3 góc trong A+B+C>180 !

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

225

2.2 Chứng minh phân liệt

Sơ đồ:

(a ˅ b ˅ c ˅ d) ˄ (~b ˄ ~c ˄ ~d)  a

◦ Bằng cách loại bỏ một số luận cứ này để

khẳng luận cứ khác.

◦ Còn được gọi là phương pháp loại trừ

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

226

2. Chứng minh phân liệt (tt)

Ví dụ: bầu chọn quả bóng vàng năm 2000

quanh 3 người: Đỗ Khải, Hồng Sơn, Huỳnh

Đức.

Nếu ta biết người được bầu chọn không

phải Đỗ Khải, không phải Huỳnh Đức, ta

chứng minh Hồng Sơn được bầu chọn quả

bóng vàng năm 2000

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

227

III. Đặc trưng chung của bác bỏ

◦ Xác lập tính giả dối của luận đề hay

không có căn cứ của lập luận đưa ra (sai

quy tắc suy luận) đang được xem là đúng.

◦ Phán đoán cần bác bỏ còn gọi luận đề

của bác bỏ.

◦ Các phán đoán dùng để bác bỏ gọi là

luận cứ.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

228

Có 3 cách bác bỏ:

 Bác bỏ luận đề.

 Bác bỏ luận cứ.

 Bác bỏ lập luận (chỉ ra quy tắc suy

luận sai)

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

229

1. Bác bỏ luận đề.

Tì m ra luận đề mới mâu thuẩn với luận đề

từ các luận cứ chân thật (đúng) cùng với

các lập luận hợp logic (áp dụng các quy

tắc suy luận đúng).

Ví dụ: tình huống

Người ta phát hiện một xác chết trong ao

rau muống ngập nước. Khi vớt xác nạn

nhân lên, để bác bỏ nghi vấn nạn nhân bị

đánh chết trước rồi ném xuống ao.

Cơ quan điều tra đã lập luận:

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

230

Nếu nạn nhân đã chết trước khi ném xuống

ao thì nạn nhân sẽ ngừng thở trước khi

xuống nước.

Suy ra dạ dày và tá tràng không thể có

những dị vật đặc trưng của ao rau muống:

rong, rêu, mẫu lá cây, …

Tiến hành phẫu thuật tử thi nhận thấy:

trong dạ dày của tử thi có mẫu lá rau

muống, rong rêu của ao rau muống và phổi

bị phù cấp.

Vậy đã bác bỏ được nghi vấn nạn bị chết

trước khi ném xuống ao.

4/24/2017 Chương 6 - Logic học

231