Nói dối hay cuộc truy tìm cái “tôi” vô thức trong Chuyện chúng ta bắt đầu của Tobias Wolff
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
5
NÓI DỐI HAY CUỘC TRUY TÌM CÁI “TÔI” VÔ THỨC
TRONG CHUYỆN CHÚNG TA BẮT ĐẦU CỦA TOBIAS WOLFF
Lương Thꢀ Hꢁng Gꢂm1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Sư phꢁm Hà Nꢃi 2
Tóm tꢀt: “Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu” là tuyꢇn tꢈp truyꢄn ngꢅn mꢉi nhꢊt cꢋa Tobias Wolff ꢌ
mꢃt trong nhꢍng nhà văn hꢈu hiꢄn ñꢁi xuꢊt sꢅc nhꢊt tꢁi Mꢎ. Trong hꢆu hꢏt nhꢍng truyꢄn
ngꢅn thuꢃc tuyꢇn tꢈp này, các nhân vꢈt ñꢐu ít nhiꢐu có nhꢍng lꢀi nói hay hành vi dꢑi trá.
Đó là mꢃt trong nhꢍng ñꢒc ñiꢇm riêng biꢄt ꢓ nhân vꢈt cꢋa Tobias Wolff. Viꢄc truy tìm
căn nguyên cꢋa nhꢍng lꢀi nói dꢑi ꢊy có liên quan mꢈt thiꢏt ñꢏn cái “tôi” vô thꢔc trong
ñꢀi sꢑng tinh thꢆn cꢋa các nhân vꢈt. Nó ñưꢕc thꢇ hiꢄn trên nhiꢐu phương diꢄn, trong ñó
nꢖi bꢈt nhꢊt là hai khía cꢁnh: “ꢗn ꢔc vô thꢔc” và “mꢒc cꢘm thân phꢈn”.
Tꢙ khóa: “Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu”, Tobias Wolff, vô thꢔc, ꢗn ꢔc, mꢒc cꢘm.
1. Mꢃ ĐꢄU
Tꢀ ꢁnh hưꢂng “tiꢃng gꢄi cꢅa trò chơi”, chꢅ nghĩa hꢆu hiꢇn ñꢈi ñã trꢂ thành mꢁnh ñꢉt
“màu mꢊ” ñꢋ các nhà văn tꢌ do sꢍ dꢎng nhꢏng bút pháp nghꢇ thuꢆt, nhꢏng thꢍ nghiꢇm
khác nhau trong cùng mꢎc ñích tꢐi hꢆu là truy tìm “mꢑt sꢌ thꢆt” vꢒ con ngưꢓi, vꢒ cuꢑc ñꢓi.
Vꢔi Tobias Wolff, không chꢕ tꢆp truyꢇn ngꢖn Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu mà trong tꢉt cꢁ tiꢋu
thuyꢃt, bút ký khác cꢅa ông, có mꢑt motif thưꢓng xuyên trꢂ ñi trꢂ lꢈi, ñưꢗc biꢋu hiꢇn dưꢔi
nhiꢒu hình thꢘc khác nhau cꢅa các nhân vꢆt. Đó là motif “nói dꢐi”. Đây có thꢋ xem là mꢑt
bút pháp nghꢇ thuꢆt, mꢑt “trò chơi” cꢅa riêng Wolff, ñꢋ ngưꢓi ñꢄc bꢙng nhꢏng “cách chơi”
cꢅa mình, tꢌ ñi tìm cꢑi nguꢚn cꢅa “sꢌ thꢆt”.
Trong quá trình khám phá, tìm hiꢋu, chúng tôi nhꢆn thꢉy rꢙng, motif “nói dꢐi” trong
nhꢏng câu chuyꢇn cꢅa Tobias Wolff có tính ñꢐi thoꢈi, thꢆm chí là bꢖt rꢛ trꢌc tiꢃp vꢔi vꢉn
ñꢒ “vô thꢘc” – ñã ñưꢗc S. Freud cùng hꢄc trò cꢅa ông (C.G.Jung) ñi sâu nghiên cꢘu và
phát triꢋn thành nhꢏng hꢄc thuyꢃt vào thꢃ kꢜ XX. Song, nghiên cꢘu motif “nói dꢐi” trong
tính ñꢐi thoꢈi vꢔi vꢉn ñꢒ vô thꢘc là mꢑt viꢇc làm không hꢒ ñơn giꢁn. Vô thꢘc là cái thuꢑc
vꢒ cõi tâm linh mơ hꢚ, bí ꢝn cꢅa con ngưꢓi, không thꢋ giꢁi mã bꢙng kiꢋu tư duy duy lý ñơn
1
Nhꢆn bài ngày 15.6.2017; gꢍi phꢁn biꢇn, chꢕnh sꢍa và duyꢇt ñăng ngày 25.7.2017
Liên hꢇ tác giꢁ: Lương Thꢞ Hꢚng Gꢉm; Email: [email protected]
6
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
thuꢟn mà cꢟn phꢁi kꢃt hꢗp vꢔi trꢌc giác khoa hꢄc. Tꢀ góc nhìn cꢅa phân tâm hꢄc vꢒ tâm lý
con ngưꢓi nói chung, vô thꢘc nói riêng, kꢃt hꢗp vꢔi vꢐn sꢐng, vꢐn văn hóa và sꢌ trꢁi
nghiꢇm cꢅa bꢁn thân, chúng tôi thꢉy rꢙng cꢟn phꢁi biꢇn giꢁi cho vꢉn ñꢒ “nói dꢐi” cꢅa các
nhân vꢆt trong Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu bꢙng cái nhìn vô thꢘc trong sꢌ tꢠng hꢗp các mꢐi
quan hꢇ. Đó là quan hꢇ vꢔi bꢐi cꢁnh văn hóa, xã hꢑi rꢑng – hꢡp mà con ngưꢓi sꢐng; vꢔi
diꢛn biꢃn phát triꢋn, trưꢂng thành, ñꢠi thay cꢅa nhân cách; vꢔi sꢌ ñꢐi ꢘng – phꢁn ꢘng cꢅa
con ngưꢓi vꢔi ngưꢓi khác; vꢔi chính mình; vꢔi tꢌ nhiên và vꢔi tác giꢁ – cha ñꢢ cꢅa nhân
vꢆt. Đꢣt vô thꢘc cꢅa nhân vꢆt trong mꢐi liên hꢇ nhiꢒu chiꢒu, ña cꢉp ñꢑ, ngưꢓi nghiên cꢘu
mꢔi có thꢋ hiꢋu ñưꢗc nguꢚn gꢐc, bꢁn chꢉt cꢅa “nói dꢐi” chìm sâu trong mꢁng vô thꢘc – cái
chi phꢐi, quyꢃt ñꢞnh ñꢃn hành vi thꢌc tꢃ cꢅa nhân vꢆt trong toàn bꢑ ñꢓi sꢐng cꢅa nó.
Trên cơ sꢂ ꢉy, chúng tôi cũng lꢟn lưꢗt ñi khám phá motif nói dꢐi trong tính ñꢐi thoꢈi
vꢔi nhꢏng ꢝn ꢘc, nhꢏng mꢣc cꢁm thân phꢆn cꢅa các nhân vꢆt, ñꢋ truy tìm cái “tôi” vô thꢘc,
hay cũng chính là truy tìm cꢑi nguꢚn cꢅa nhꢏng lꢓi nói dꢐi.
2. NꢅI DUNG
2.1. ꢆn ꢇc vô thꢇc
Theo Sigmund Freud, sáng tꢈo nghꢇ thuꢆt (cùng vꢔi giꢉc mơ) là mꢑt trong hai phương
tiꢇn, hai con ñưꢓng giꢁi thoát, là sꢌ thăng hoa cꢅa nhꢏng ham muꢐn trong vô thꢘc, nhꢏng
ꢝn ꢘc bꢞ dꢚn nén cꢅa nghꢇ sĩ: “Nghꢇ thuꢆt ñꢈt tꢔi sꢌ hòa giꢁi theo mꢑt con ñưꢓng ñꢑc
ñáo... Bꢞ thúc ñꢝy bꢂi nhꢏng thèm khát ghê gꢔm, nghꢇ sĩ muꢐn chiꢃm ñoꢈt ñưꢗc danh
vꢄng, quyꢒn hành, cꢅa cꢁi, vinh quang và tình yêu. Nhưng nghꢇ sĩ không có phương tiꢇn
ñꢋ ñꢈt mꢎc tiêu ñó. Vì thꢃ nên, cũng như nhꢏng ngưꢓi không ñưꢗc thꢤa mãn khác, nghꢇ sĩ
quay mꢣt ñi, không nhìn thꢌc tꢃ nꢏa và tꢆp trung hꢃt mꢄi quan tâm, tính dꢎc cꢅa mình vào
nhꢏng ham muꢐn mà trí tưꢂng tưꢗng cꢅa mình tꢈo ra” [1, tr.207]. Do vꢆy, tác phꢝm văn
hꢄc – sꢁn phꢝm cꢅa sꢌ thăng hoa tính dꢎc – cũng giꢐng như mꢑt giꢉc mơ, nhưng là giꢉc
mơ thꢘc tꢕnh, chꢘa ñꢌng trong nó nhꢏng ham muꢐn, nhꢏng ꢝn ꢘc cꢅa nghꢇ sĩ và cꢅa cꢁ
nhân vꢆt.
Tꢀ cơ sꢂ lý thuyꢃt này, ñꢐi thoꢈi vꢔi Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu, chúng tôi ñã lꢟn tìm
ñưꢗc nhꢏng ꢝn ꢘc, là căn nguyên cho nhꢏng hành vi dꢐi trá cꢅa các nhân vꢆt. Và nhꢏng
hành vi ñó lꢈi ñưꢗc nꢐi kꢃt trꢌc tiꢃp vꢔi chính ñꢓi sꢐng thꢌc cꢅa nhà văn. Riêng vꢔi Tobias
Wolff, ñiꢒu này là cꢌc kỳ cꢟn thiꢃt. Bꢂi lꢥ, nó giúp cho ngưꢓi ñꢄc tiꢇm cꢆn ñưꢗc vꢔi nhꢏng
gꢐc rꢛ sâu xa, gián tiꢃp, ñꢚng thꢓi hiꢋu ñưꢗc vì sao “nói dꢐi” lꢈi trꢂ thành vꢉn ñꢒ nhꢘc nhꢐi
trong hꢟu hꢃt các nhân vꢆt cꢅa tác giꢁ này.
Tobias Wolff có mꢑt tuꢠi thơ ñꢟy bꢉt hꢈnh trong sꢌ chia ly cꢅa gia ñình và cuꢑc sꢐng
ñày ꢁi vꢔi ngưꢓi cha ghꢢ tàn bꢈo. Đây chính là nhꢏng tꢠn thương rꢉt lꢔn trong ñꢓi sꢐng
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
7
tinh thꢟn cꢅa mꢑt ñꢘa trꢢ. Tꢀ ñó, ông dꢟn trꢂ thành mꢑt kꢢ nói dꢐi và luôn bꢞ ám ꢁnh bꢂi
hành vi dꢐi trá. Chính Wolff cũng tꢌ khꢦng ñꢞnh như vꢆy: “Tôi là mꢑt kꢢ nói dꢐi ngay khi
tôi còn là mꢑt ñꢘa trꢢ. Tôi vꢧn là mꢑt kꢢ nói dꢐi, thꢆt vꢆy và tôi không có ý kꢋ nhꢏng câu
chuyꢇn và sꢥ trꢂ thành mꢑt nhà văn viꢃt truyꢇn. Tôi sꢥ không bao giꢓ muꢐn tꢈo nên mꢑt
phiên bꢁn ñen tꢐi vꢒ sꢌ thꢆt khi tôi nói vꢔi mꢄi ngưꢓi vꢒ mꢑt câu chuyꢇn. Tôi không biꢃt
rꢙng tôi thꢌc sꢌ có khꢁ năng ñó không” [2]. Mꢣt khác, khi ñưꢗc hꢤi trong mꢑt cuꢑc phꢤng
vꢉn là tꢈi sao rꢉt nhiꢒu nhân vꢆt trong tác phꢝm cꢅa ông lꢈi nói dꢐi, Wolff ñã trꢁ lꢓi: “Thꢃ
giꢔi này là không hoàn hꢁo, có lꢥ vꢆy?... Nói dꢐi là ñꢋ nói không ñúng vꢒ ñiꢒu ñó, do ñó,
rõ ràng là mꢑt bꢉt hꢈnh vꢔi cái ñưꢗc gꢄi là, mꢑt sꢌ bꢉt mãn” [2]. Tꢀ ñây, nói dꢐi trꢂ thành
mꢑt “cꢘu cánh” giúp con ngưꢓi trꢐn tránh hiꢇn thꢌc ñꢋ tiꢃp tꢎc tꢚn tꢈi, ñꢋ tꢌ bꢁo vꢇ mình,
ñꢋ che giꢉu nhꢏng ꢝn ꢘc, nhꢏng ñau khꢠ, ñꢋ kiꢃm tìm mꢑt cuꢑc sꢐng mꢔi dꢛ chꢞu hơn.
Mꢑt trong nhꢏng câu chuyꢇn thú vꢞ, tiêu biꢋu cho hành ñꢑng nói dꢐi cꢅa nhân vꢆt,
ñưꢗc bꢑc lꢑ rõ nét ngay tꢀ nhan ñꢒ là tác phꢝm Kꢚ nói dꢑi. Truyꢇn xoay quanh James, mꢑt
cꢆu bé mưꢓi sáu tuꢠi, có trí tưꢂng tưꢗng ñáng kinh ngꢈc và mꢑt thói quen – mang tính
“bꢇnh hoꢈn” trong suy nghĩ cꢅa ngưꢓi mꢡ – là nói dꢐi. Dưꢓng như “căn bꢇnh” này trong
James là không thꢋ nào chꢏa khꢤi ñưꢗc.
Rꢖc rꢐi bꢖt ñꢟu tꢀ viꢇc James ñã nói dꢐi Ralphy vꢒ tình trꢈng sꢘc khꢤe cꢅa mꢡ cꢆu
trong mꢑt bꢘc thư. James viꢃt: “Mꢡ tôi dꢈo này hay ho ra máu mà bác sĩ chꢦng biꢃt tꢈi sao
và chúng tôi thì chꢕ biꢃt hi vꢄng chuyꢇn không có gì nghiêm trꢄng” [3, tr.65]. James ñã bꢞa
ñꢣt ra ñiꢒu ñó bꢂi trên thꢌc tꢃ, mꢡ cꢆu ñang rꢉt khꢤe mꢈnh, thꢆm chí bà còn rꢉt tꢌ hào vꢒ
sꢘc khꢤe cꢅa mình, tꢌ coi mình là mꢑt “con ngꢌa khꢤe”. Điꢒu này ñã thꢌc sꢌ khiꢃn cho bà
Margaret bꢞ sꢐc và tꢤ ra lo lꢖng bꢂi ñây không phꢁi là lꢟn ñꢟu tiên James có hành ñꢑng như
vꢆy. Tuy nhiên, James vꢧn liên tꢎc khiꢃn cho mꢡ cꢆu cꢁm thꢉy xꢉu hꢠ và tꢘc giꢆn bꢙng
nhꢏng lꢓi dꢐi trá. Song, viꢇc James nói dꢐi lꢈi không hꢒ gây hꢈi ñꢃn bꢉt cꢘ ai, thꢆm chí nó
còn giúp cho cꢆu nhꢆn ñưꢗc nhꢏng tình cꢁm chân thành tꢀ mꢄi ngưꢓi, nhꢉt là nhꢏng ngưꢓi
ñi cùng trên chuyꢃn xe buýt ñꢃn Los Angeles. Có vꢢ như James ñã không thꢋ ngăn mình
nói dꢐi. Nói cách khác, cꢆu ñã quen vꢔi viꢇc nói dꢐi. Song, căn nguyên sâu xa dꢧn ñꢃn thói
quen ꢉy là gì?
Trong tác phꢝm, ñan xen giꢏa thꢌc tꢈi cꢅa James ñang sꢐng là ký ꢘc vꢒ quá khꢘ vꢔi
ngưꢓi cha ñã mꢉt. Chính ký ꢘc ñó ñã hé lꢑ nhꢏng ꢝn ꢘc, nhꢏng ñau khꢠ chìm khuꢉt bên
trong James, như chìa khóa quan trꢄng ñꢋ giꢁi mã tꢉt cꢁ nhꢏng lꢓi nói dꢐi cꢅa cꢆu bé. Tꢀ
ñây, có mꢑt cuꢑc ñꢐi thoꢈi ngꢟm giꢏa nhꢏng lꢓi nói dꢐi và nhꢏng ꢝn ꢘc chìm sâu trong cái
“tôi” vô thꢘc cꢅa nhân vꢆt. Theo lꢓi kꢋ cꢅa James, chúng ta biꢃt rꢙng cꢆu bꢖt ñꢟu nói dꢐi tꢀ
sau cái chꢃt cꢅa cha mình. James ñã trꢌc tiꢃp chꢘng kiꢃn viꢇc ngưꢓi cha chꢃt trong tư thꢃ
ngꢚi trên ghꢃ ꢂ phía bên dưꢔi nhà. Trong hoàn cꢁnh ñó, James cꢁm thꢉy thꢆt ñáng ñáng
8
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
tiꢃc và sꢗ hãi. Ngay lꢆp tꢘc, cꢆu ñã muꢐn bꢁo vꢇ mình bꢙng cách tꢌ tꢈo ra mꢑt vꢤ bꢄc dꢐi
trá, nhꢙm che giꢉu và trꢐn tránh khꢤi nꢨi ñau vĩnh viꢛn mꢉt cha. Bꢙng chꢘng là James ñã
khiꢃn mꢡ cꢆu nghĩ rꢙng cꢆu là mꢑt ñꢘa vô cꢁm: “Tôi không khóc trong ñám ma bꢐ và còn
tꢤ ra buꢚn chán trong lúc ngưꢓi ta ñꢄc ñiꢃu văn; tôi ñã nghꢞch quyꢋn thánh ca. Mꢡ tôi dúi
hai tay tôi vào vꢈt áo cꢅa tôi và tôi cꢘ ñꢋ nguyên chúng ꢂ ñó như thꢋ tôi ñang cꢟm cái gì hꢑ
ai; chuyꢇn này làm cho mꢡ hꢃt sꢘc bꢌc” [3, tr.72]. Đó là khi James vꢧn chưa chꢞu chꢉp
nhꢆn sꢌ thꢌc, cꢆu vꢧn thu mình trong thꢃ giꢔi ꢁo tưꢂng cꢅa riêng mình. Nhưng dù có cꢐ ra
sꢘc lꢁng tránh, không chꢞu chꢉp nhꢆn nꢨi mꢉt mát lꢔn, thì cũng chꢕ mꢑt vài ngày sau ñó,
khi nhꢏng cꢁm xúc bꢖt kꢞp và chiꢃn thꢖng sꢌ dꢐi trá trong James, cꢆu ñã rꢉt buꢚn và khóc.
Ngưꢓi mꢡ ñã không hiꢋu nhꢏng ñau khꢠ, mꢉt mát trong lòng cꢆu bé James nên không
thꢋ giꢁi mã ñưꢗc tꢈi sao James nói dꢐi. Nꢃu không xꢁy ra cái chꢃt cꢅa cha cꢆu, rꢙng gia
ñình cꢆu vꢧn sꢐng ñꢟm ꢉm như trưꢔc ñây, thì sꢥ chꢦng có lí do gì khiꢃn James phꢁi làm
như vꢆy. Hơn mꢑt lꢟn, James nói dꢐi vꢒ sꢘc khꢤe cꢅa mꢡ mình vì cꢆu rꢉt sꢗ lꢈi mꢉt thêm
mꢡ trong mꢑt ngày nào ñó. Nꢨi ñau ꢉy có lꢥ sꢥ vưꢗt quá sꢘc chꢞu ñꢌng cꢅa cꢆu. Cꢆu muꢐn
tin rꢙng tꢉt cꢁ nhꢏng bꢉt hꢈnh ñꢒu ñã xꢁy ra. Chꢕ có thꢃ, James mꢔi cꢁm thꢉy nhꢡ nhõm,
mꢔi có thꢋ làm quen dꢟn vꢔi nꢨi ñau và tꢌ kiꢋm soát ñưꢗc cuꢑc sꢐng cꢅa mình khi không
còn ai. Mꢄi lꢓi nói dꢐi cꢅa James ñꢒu xuꢉt phát tꢀ viꢇc cꢆu cꢁm thꢉy sꢗ hãi ghê gꢔm trưꢔc
sꢌ thꢆt phꢁi chꢉp nhꢆn mꢉt ñi ngưꢓi thân yêu, ruꢑt thꢞt. Nꢨi sꢗ hãi ñó dꢟn dꢟn ñã tích tꢎ lꢈi
thành mꢑt ꢝn ꢘc vô thꢘc nꢙm sâu bên trong nhân vꢆt, ñiꢒu khiꢋn và chi phꢐi các hoꢈt ñꢑng
bên ngoài cꢅa nhân vꢆt. Vꢒ ñiꢒu này, không phꢁi ñꢃn Freud mꢔi phát hiꢇn ra, mà trưꢔc ñó,
vào thꢃ kꢜ XVII, La Rochefoucauld viꢃt: “Con ngưꢓi tưꢂng mình tꢌ do hành ñꢑng trong
lúc thꢆt ra mình bꢞ bó buꢑc phꢁi hành ñꢑng” [Dꢧn theo 4, tr.29]. Đꢃn thꢃ kꢜ XIX,
Schaupenhauer, trong tác phꢝm Thꢏ giꢉi như là ý chí và biꢇu tưꢕng (1819), ñã ñꢒ cꢆp ñꢃn
vô thꢘc như là mꢑt ñꢑng lꢌc thúc ñꢝy con ngưꢓi hành ñꢑng và quyꢃt tâm ñꢈt tꢔi mꢎc tiêu:
“ꢩ mꢨi ngưꢓi có ꢝn sâu mꢑt ý chí mù quáng và xuꢉt phát căn nguyên cꢅa sꢌ sꢐng” [Dꢧn
theo 4, tr.29] (ý chí ꢂ ñây có thꢋ coi như là vô thꢘc). Nietzsche cũng ñꢚng tình vꢔi quan
niꢇm cꢅa Schaupenhauer: “Nhꢏng ñꢑng lꢌc thúc ñꢝy chúng ta không phꢁi là nhꢏng lý lꢥ
chúng ta giꢁi thích mà xuꢉt phát tꢀ mꢑt ý chí hùng bá. Ý chí này là mꢑt ưꢔc muꢐn tăm tꢐi
và dꢏ dꢑi muꢐn ngꢌ trꢞ thꢃ giꢔi” [Dꢧn theo 4, tr.30].
Nhꢏng ꢝn ꢘc chìm sâu bên trong tâm hꢚn con ngưꢓi còn có sꢘc mꢈnh ghê gꢔm trong
viꢇc trꢌc tiꢃp ñiꢒu khiꢋn cuꢑc sꢐng cꢅa hꢄ, khiꢃn cho hꢄ cꢘ mꢁi mê sꢐng mãi trong mꢑt thꢃ
giꢔi ꢁo, thꢃ giꢔi “ngꢎy tꢈo”. Đó là trưꢓng hꢗp cꢅa Joe trong Nꢛ hôn sâu. Chính anh luôn
khiꢃn cho cuꢑc sꢐng cꢅa mình trꢂ nên không thꢆt, tràn ñꢟy nhꢏng hoang tưꢂng vꢒ Mary
Claude và mꢑt tình yêu cꢅa ba mươi năm trưꢔc.
Sꢂ dĩ Joe luôn tꢌ lꢀa dꢐi bꢁn thân, sꢐng mꢑt cuꢑc ñꢓi không thꢌc là bꢂi nhꢏng ꢝn ꢘc
trong thꢓi niên thiꢃu, khi anh mꢔi mưꢓi lăm tuꢠi ñã tích tꢎ lꢈi quá lꢔn. Joe phꢁi theo gia
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
9
ñình tꢔi California, phꢁi lìa xa Mary Claude trong khi anh vꢧn còn quá say mê cô, nhưng
vꢧn chưa kꢞp làm lành ñưꢗc vꢔi sꢌ giꢆn dꢨi kéo dài cꢅa cô. Và cũng tꢀ ñó, trong Joe luôn
tꢚn tꢈi hai con ngưꢓi, hai cuꢑc ñꢓi khác nhau: “Joe ñã sꢐng mꢑt cuꢑc ñꢓi khác, mꢑt cuꢑc
ñꢓi ngꢟm, chꢈy song song vꢔi cuꢑc ñꢓi mà nhꢏng ngưꢓi xung quanh nhìn thꢉy. Trong cuꢑc
ñꢓi này, anh chưa tꢀng ñi California mà vꢧn ꢂ lꢈi Dunston vꢔi Mary Claude” [3, tr.366].
Đꢙng sau nhꢏng ký ꢘc vꢒ Mary Claude luôn có sꢌ ngꢌ trꢞ cꢅa mꢑt “nꢎ hôn sâu”: “Joe theo
dõi cuꢑc sꢐng cꢅa anh vꢔi Mary Claude diꢛn ra như anh ñã tꢀng tin rꢙng nó sꢥ diꢛn ra. Khi
thꢓi gian qua ñi, nhꢏng cꢁnh trong cuꢑc sꢐng ñó ngày càng trꢂ nên cꢎ thꢋ, mꢨi mꢑt cꢁnh
mꢔi ñưꢗc dꢧn dꢖt tꢀ nhꢏng gì ñã xꢁy ra trưꢔc ñó và luôn luôn có mꢑt nꢎ hôn ꢂ trung tâm”
[3, tr.369]. Chính nhꢏng nꢎ hôn ꢉy ñã khiꢃn cho cꢣp ñôi này quên ñi tꢉt cꢁ nhꢏng gì ñang
diꢛn ra xung quanh. Đꢚng thꢓi, chúng cũng là nguyên nhân trꢌc tiꢃp tꢈo thành mꢑt vꢃt lꢙn
sâu, mà bꢉt cꢘ lúc nào, vꢃt lꢙn ꢉy cũng sꢪn sàng làm trꢨi dꢆy nhꢏng ham muꢐn, nhꢏng “ꢝn
ꢘc tính dꢎc” (nꢑi dung cꢐt lõi cꢅa cái vô thꢘc) trong Joe. Nhꢏng ꢝn ꢘc ñó vꢧn chưa mꢑt lꢟn
ñưꢗc giꢁi tꢤa, cho dù trong ñꢓi sꢐng hiꢇn tꢈi, Joe ñã có mꢑt gia ñình, có thꢋ coi là viên
mãn. Chính bꢂi vꢆy mà nó luôn ñiꢒu khiꢋn mꢄi hành vi, kꢋ cꢁ hành vi dꢐi trá, hành vi
khưꢔc tꢀ hiꢇn thꢌc cꢅa Joe, ñꢋ hꢃt lꢟn này ñꢃn lꢟn khác, dꢧn dꢎ anh vào thꢃ giꢔi cꢅa vô
thꢘc, cꢅa nhꢏng ký ꢘc ñã vĩnh viꢛn hoàn thành.
Liên quan ñꢃn “ꢝn ꢘc tính dꢎc”, là căn nguyên dꢧn ñꢃn nhꢏng hành vi dꢐi trá cꢅa nhân
vꢆt, còn phꢁi kꢋ ñꢃn Burke trong Hꢜi cung. Burke, mꢑt luꢆt sư ñꢃn tꢀ thành phꢐ lꢔn San
Francisco, ñã bꢞ mꢑt nꢏ sinh tꢈi mꢑt thꢞ trꢉn ñꢠ nát hꢆu công nghiꢇp ꢂ New York cáo buꢑc
vꢒ hành vi quꢉy rꢐi tình dꢎc cô ꢉy. Burke hꢃt sꢘc biꢇn minh vꢔi cꢁnh sát vꢒ viꢇc mình
không có ý ñꢞnh ñó. Anh khꢦng ñꢞnh rꢙng mình chꢕ ñi ngang qua cô gái mà không hꢒ làm
gì cô, và ñó là sꢌ thꢌc. Burke ñã rꢉt cꢘng cꢤi và bình tĩnh gꢊ cho mình khꢤi rꢖc rꢐi trưꢔc
viên cꢁnh sát và ngưꢓi ñàn bà – ngưꢓi thân cꢅa cô gái. Tuy nhiên, mꢄi lꢓi giꢁi thích cùng
sꢌ bình tĩnh cꢅa Burke ñꢒu không thꢋ nào giúp anh khiꢃn cô gái thôi vùi mꢣt vào hai bàn
tay và bà già thôi nhìn anh bꢙng cꢣp mꢖt ñꢟy giꢆn dꢏ và lꢈnh lùng. Mꢑt cái tát bꢉt ngꢓ và
mꢈnh ñã ñưꢗc dành cho Burke kèm theo câu nói cꢅa ngưꢓi ñàn bà: “Đꢚ dꢐi trá” [3, tr.366].
Mꢣc dù ngưꢓi ñàn bà này không hꢒ chꢘng kiꢃn sꢌ viꢇc xꢁy ra, nhưng bà ta ñã nói
ñúng, và chính Burke cũng biꢃt ñiꢒu ñó. Bꢂi lꢥ, dù Burke ñã giꢁi thích, và trên thꢌc tꢃ, anh
không buông lꢓi chꢄc ghꢡo, cũng không hꢒ ñꢎng chꢈm vào cô gái, nhưng anh ñã không nói
vꢒ viꢇc mình ñã bám theo cô ñꢃn mꢘc quá gꢟn, ꢂ sát phía sau mà chính anh cũng không hꢒ
nhꢆn ra. Burke cũng không nói vꢒ sꢘc hút cꢅa cô ñã làm trꢨi dꢆy nhꢏng cám dꢨ bꢁn năng,
nhꢏng “ꢝn ꢘc tính dꢎc” trong anh, khiꢃn anh cꢁm thꢉy khó thꢂ khi bꢞ cô phát hiꢇn. Thꢆm
chí, Burke còn không thꢋ mꢂ miꢇng ñꢋ biꢇn minh cho hành ñꢑng cꢅa mình khi ñꢘng trưꢔc
cô: “Burke cꢐ gꢖng cꢉt tiꢃng ñꢋ trꢉn an cô gái nhưng cꢠ hꢄng anh cꢘng lꢈi và khô; không
có mꢑt âm thanh nào phát ra nꢠi” [3, tr.332]. Chính sꢌ bám theo mꢑt cách bꢉt thưꢓng cùng
phꢁn ꢘng ñó cꢅa Burke là lí do khiꢃn cho cô bé cꢁm thꢉy mꢉt an toàn và sꢗ hãi. Và nhꢏng
10
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ham muꢐn, nhꢏng “ꢝn ꢘc tính dꢎc” trong vô thꢘc ñó cũng chính là căn nguyên sâu xa ngăn
cꢁn Burke nói ra sꢌ thꢆt.
Cũng xuꢉt phát tꢀ nhꢏng ꢝn ꢘc luôn phꢁi kìm nén, không thꢋ giꢁi tꢤa mà mꢐi quan hꢇ
cha con trong mꢑt sꢐ câu chuyꢇn cꢅa Wolff trꢂ nên căng thꢦng. Chúng có mꢐi liên hꢇ trꢌc
tiꢃp vꢔi nhꢏng ꢝn ꢘc trong tuꢠi thơ cꢅa chính nhà văn. ꢩ ñây, chúng tôi chꢕ chú ý tꢔi
nhꢏng ꢝn ꢘc vô thꢘc có tác ñꢑng ñꢃn nhꢏng hành vi nói dꢐi cꢅa nhân vꢆt. Đó là Robert
trong Giꢊc mơ cꢋa Lady. Đꢋ tìm cách ñꢐi phó lꢈi cha, anh ta ñã tꢌ lꢀa dꢐi chính mình,
bꢙng viꢇc cưꢔi Lady, mꢑt ngưꢓi con gái mà Robert không lꢉy chút gì làm hài lòng, ngoài
cái tên. Không nhꢏng vꢆy, Robert còn nhꢉt quyꢃt tꢌ ñày ꢁi mình vào mꢑt lꢐi sꢐng giꢁ tꢈo,
ngꢎy biꢇn, lꢐi sꢐng vꢔi nhꢏng ngôn tꢀ nhꢈt nhꢥo, vô vꢞ, vꢔi nhꢏng chiꢃc kính lúc nào cũng
cꢟn “phꢁi lau cho sáng bóng lên, sáng bóng ñꢋ ngưꢓi ta không nhìn thꢉy mꢖt anh ꢉy” [3,
tr.227], chꢕ bꢂi vì anh muꢐn trꢐn tránh hiꢇn thꢌc ñau khꢠ, gò bó trong mꢐi quan hꢇ vꢔi
ngưꢓi cha. Ngay cꢁ khi muꢐn tꢀ bꢤ Lady, anh cũng vꢧn tìm cách lꢀa dꢐi cô, ñꢋ ñꢠi lꢈi là
không phꢁi phơi bày sꢌ thꢆt, không ñꢋ lꢑ cái ꢝn ꢘc cha con lꢉp sâu bên trong, nhưng cꢘ âm
ꢕ cháy và làm anh mꢤi mꢇt: “Cô ꢉy sꢥ không hiꢋu. Cô ꢉy sꢥ khóc. Anh sꢥ nói nhꢡ nhàng
thôi. Anh sꢥ nói rꢙng cô là mꢑt cô gái tꢐt nhưng mà còn trꢢ quá. Anh sꢥ nói rꢙng sꢥ không
công bꢙng nꢃu bꢖt cô phꢁi ñꢗi anh khi có trꢓi mà biꢃt chuyꢇn gì sꢥ xꢁy ra và rꢚi bꢖt cô phꢁi
theo anh ñꢃn mꢑt nơi cô chưa bao giꢓ ñꢃn, xa gia ñình và bꢈn bè cô. Anh sꢥ nói vꢔi Lady
bꢉt cꢘ cái gì trꢀ sꢌ thꢆt – rꢙng anh thꢉy xꢉu hꢠ khi ñã chꢄn sꢍ dꢎng cô ñꢋ chꢐng lꢈi cha
anh” [3, tr.233].
Đó cũng là Mark trong Giꢍa sa mꢁc, 1968. Vì nhꢏng ꢝn ꢘc, nhꢏng oán giꢆn hꢙn sâu
trong lòng cꢅa mꢑt ñꢘa con bꢞ cha mꢡ bꢤ mꢣc, phꢁi hoàn toàn “tꢌ bơi” trên con ñưꢓng
chinh phꢎc khát vꢄng nghꢇ sĩ cꢅa mình, anh ñã tꢌ vꢥ ra mꢑt tương lai giꢁ tꢈo, là khi anh
thành công trên sân khꢉu, ñꢋ “trꢁ thù” lꢈi sꢌ nhꢧn tâm cꢅa hꢄ. Bên cꢈnh ñó, ꢝn ꢘc trong sꢌ
bꢉt mãn cꢅa Mark còn khiꢃn anh hꢃt lꢟn này ñꢃn lꢟn khác, trꢐn tránh, mà thꢌc tꢃ là tꢌ nói
dꢐi lòng mình vꢒ mong muꢐn cꢟn ñưꢗc trꢗ giúp tꢀ ngưꢓi cha, khi anh ñang bꢞ kꢡt xe giꢏa
sa mꢈc. Nhưng cuꢐi cùng, Mark vꢧn phꢁi “xúc phꢈm lòng tꢌ kiêu” cꢅa chính mình kꢋ tꢀ
giây phút anh nhꢉc máy ñiꢇn thoꢈi lên và, gꢄi vꢒ nhà.
Nhꢏng ꢝn ꢘc vô thꢘc trong chính tuꢠi thơ ñã qua cꢅa Tobias Wolff ñã có ꢁnh hưꢂng
rꢉt lꢔn ñꢃn viꢇc xây dꢌng nhân vꢆt trong các sáng tác cꢅa ông. Dưꢓng như, nhꢏng con
ngưꢓi ñó, bꢙng nhꢏng lꢓi nói và hành vi dꢐi trá cꢅa mình, ñã ngꢟm chꢘa không chꢕ là
nhꢏng ꢝn ꢘc cá nhân cꢅa bꢁn thân, mà còn là ꢝn ꢘc cꢅa chính tác giꢁ.
2.2. Mꢈc cꢉm thân phꢊn
Cái mꢣc cꢁm ꢝn sâu bên trong tâm hꢚn con ngưꢓi cũng là mꢑt biꢋu hiꢇn cꢅa “vô thꢘc”.
Đꢚng thꢓi, nó cũng chính là căn nguyên sâu xa, có tác ñꢑng trꢌc tiꢃp ñꢃn nhꢏng lꢓi nói hay
hành vi dꢐi trá cꢅa nhân vꢆt trong các câu chuyꢇn cꢅa Wolff.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
11
Liên quan ñꢃn vꢉn ñꢒ này, S. Freud ñã ñưa ra các khái niꢇm: mꢒc cꢘm Oedipe, mꢒc
cꢘm bꢝ thiꢏn, mꢒc cꢘm phꢁm tꢃi. Ông cho rꢙng tính dꢎc cꢅa trꢢ em mang tính bꢁn năng,
ñưꢗc bꢑc lꢑ mꢑt cách vô tư, thoꢁi mái. Trưꢔc nhꢏng hành vi tính dꢎc ꢉy, ngưꢓi lꢔn luôn có
mꢑt thái ñꢑ cꢉm ñoán và nhꢏng hình thꢘc trꢀng phꢈt. Tꢀ ñó hình thành nên ꢂ trꢢ sꢌ sꢗ sꢇt,
thiꢃu tꢌ tin vào bꢁn thân mình – trꢈng thái mà Freud gꢄi là mꢒc cꢘm bꢝ thiꢏn. Bên cꢈnh ñó,
Freud còn nhꢆn ñꢞnh rꢙng khi ñꢘa trꢢ có nhꢏng thꢘc tꢕnh vꢒ tính dꢎc và bꢖt ñꢟu hưꢔng sꢌ
thꢘc tꢕnh ñó ra bên ngoài thì ñꢐi tưꢗng ñꢟu tiên cꢅa nó là bꢐ (ñꢐi vꢔi con gái) hoꢣc mꢡ (ñꢐi
vꢔi con trai). Đꢐi tưꢗng mà ñꢘa trꢢ yêu thương là ngưꢓi sinh thành khác giꢔi vꢔi nó: con
trai yêu mꢡ ghét bꢐ; con gái yêu bꢐ ghét mꢡ. Sꢌ yêu ghét này ñưꢗc Freud gꢄi là mꢒc cꢘm
Oedipe. Lꢔn lên, ñꢘa trꢢ sꢥ hưꢔng ñꢐi tưꢗng tình dꢎc cꢅa nó vào mꢑt ñꢐi tưꢗng khác giꢔi
vꢔi bꢐ/mꢡ mình, tꢘc là vưꢗt qua ñưꢗc mꢣc cꢁm Oedipe. Nhưng cũng có ngưꢓi suꢐt ñꢓi
không vưꢗt qua ñưꢗc mꢣc cꢁm này. Trong tâm lý trꢢ thơ, ngoài mꢒc cꢘm bꢝ thiꢏn, mꢒc cꢘm
Oedipe còn có mꢒc cꢘm phꢁm tꢃi. Mꢒc cꢘm phꢁm tꢃi ñưꢗc hình thành khi trꢢ thơ bꢖt ñꢟu ý
thꢘc ñưꢗc hình phꢈt mà ngưꢓi lꢔn dành cho chúng khi chúng phꢈm tꢑi. Sꢗ hãi trꢀng phꢈt
dꢧn ñꢃn tâm trꢈng luôn luôn lo âu sꢗ mình phꢈm tꢑi.
Freud nhꢉn mꢈnh rꢙng, nhꢏng ham muꢐn tính dꢎc tꢀ thuꢂ ꢉu thꢓi vꢧn tꢚn tꢈi và bꢞ dꢚn
nén trong vô thꢘc, ꢁnh hưꢂng ñꢃn sꢌ phát triꢋn nhân cách cá nhân tuꢠi trưꢂng thành và vꢧn
âm thꢟm bꢑc lꢑ trong nhꢏng tình huꢐng khác nhau cꢅa ñꢓi sꢐng con ngưꢓi. Ngoài khꢁ
năng di truyꢒn bꢝm sinh, nꢑi dung vô thꢘc còn ñưꢗc bꢠ sung trong quá trình con ngưꢓi
sꢐng và chꢞu tác ñꢑng tꢀ bên ngoài xã hꢑi.
Trong truyꢇn ngꢖn Chꢀ lꢄnh, nhân vꢆt Morse là mꢑt ngưꢓi luôn phꢁi sꢐng trong sꢌ giꢁ
dꢐi nhꢙm che ñꢆy nhꢏng ham muꢐn cꢅa chính mình. Trên thꢌc tꢃ, tꢉt cꢁ nhꢏng dꢐi trá ꢉy
ñꢒu bꢖt rꢛ tꢀ nhꢏng mꢣc cꢁm vꢒ thân phꢆn trong Morse. Bꢂi lꢥ, anh ta là mꢑt kꢢ ñꢚng tính
và thưꢓng xuyên bꢞ cám dꢨ trưꢔc sꢘc hút tꢀ nhꢏng ngưꢓi ñàn ông khác. Đó là sꢘc hút cꢅa
Billy Hart, mꢑt kꢢ chuyên ñi lꢀa bꢞp ngưꢓi khác nhưng lꢈi có mꢑt ngoꢈi hình khá ñiꢋn trai
vꢔi “hai gò má cao, mꢖt ñen sâu rꢉt ñꢡp, dáng ñi ñꢅng ñꢕnh như mèo, lúc nào cũng phꢔt
tꢕnh, lꢍng lơ, ñi ñꢘng thì gꢟn như khinh mꢈn mà ñiꢇu bꢑ lꢈi uyꢋn chuyꢋn” [3, tr.278ꢫ279].
Chính nhꢏng ñiꢒu ñó ñã khiꢃn cho Morse phꢁi “cꢐ ngăn cái sꢘc hút cũ ñó”, “luôn luôn
căng thꢦng mꢨi khi cꢆu ta có mꢣt, luôn luôn phꢁi gꢖng cưꢊng lꢈi viꢇc ñưa mꢖt vꢒ phía
khuôn mꢣt cꢆu ta, vꢒ phía cái ñôi môi có vꢢ như ñang che giꢉu mꢑt bí mꢆt mà chꢕ mình cꢆu
ta biꢃt” [3, tr.279]. Morse ñang cꢐ gꢖng che ñꢆy bꢁn thân, che giꢉu cái bí mꢆt vꢒ con ngưꢓi
thꢌc sꢌ và nhꢏng khao khát bꢁn năng lꢈi ñang trꢨi dꢆy trong mình. Morse làm ñiꢒu ꢉy bꢂi
anh ý thꢘc rꢉt rõ sꢌ kỳ thꢞ cꢅa ngưꢓi ñꢓi dành cho nhꢏng kꢢ “hai giꢔi tính” như mình, ñꢣc
biꢇt là khi anh ñang sꢐng trong mꢑt xã hꢑi hꢆu công nghiꢇp phát triꢋn, xã hꢑi hꢆu hiꢇn ñꢈi.
Đó cũng là tâm lý cꢅa Tub trong Thꢕ săn trên tuyꢏt. Song, thay vì nói dꢐi nhꢙm che
ñꢆy “thân phꢆn” thꢌc cꢅa mình, Tub ñã che giꢉu tꢉt cꢁ mꢄi ngưꢓi sꢌ thꢆt vꢒ sꢌ béo phì cꢅa
anh. Anh nói dꢐi hꢄ bꢙng viꢇc ñꢠ lꢨi cho chuyꢇn hoóc môn trong anh nó thꢃ, nhưng sꢌ
12
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
thꢌc là do anh ăn quá nhiꢒu. Tub buꢑc phꢁi làm như vꢆy bꢂi anh mang mꢣc cꢁm vꢒ khuyꢃt
ñiꢋm kém thꢝm mꢬ trên cơ thꢋ mình. Anh sꢗ hãi nꢃu phꢁi ñꢐi mꢣt vꢔi sꢌ dè bꢕu cꢅa ngưꢓi
ñꢓi cho cái tính tham ăn cꢅa anh.
Tuy nhiên, thay vì cꢁm thꢉy dꢛ chꢞu hơn, viꢇc buꢑc phꢁi dꢐi trá cꢅa Tub không chꢕ
khiꢃn anh phꢁi kìm nén nhꢏng cơn thèm ăn cꢅa mình trưꢔc ngưꢓi khác mà còn luôn tꢌ cꢁm
thꢉy xꢉu hꢠ, day dꢘt. Chính Tub ñã thú nhꢆn ñiꢒu ñó vꢔi Frank: “Không ai biꢃt. Đꢉy chính
là ñiꢒu tꢇ nhꢉt. Béo cũng chꢁ sao – tôi chꢦng bao giꢓ muꢐn gꢟy cꢁ – nhưng mà tꢇ nhꢉt là
phꢁi nói dꢐi. Phꢁi sꢐng hai mꢣt, cꢘ như là ñiꢇp viên hay là dân giꢃt ngưꢓi thuê. Tôi hiꢋu
mꢉy loꢈi ngưꢓi ñó. Tôi biꢃt hꢄ cꢁm thꢉy thꢃ nào. Lúc nào cũng phꢁi nghĩ xem mình nên
nói gì và làm gì. Lúc nào cũng cꢁm thꢉy ngưꢓi khác ñang quan sát mình, ñang cꢐ bꢖt quꢁ
tang mình. Không lúc nào ñưꢗc là mình cꢁ” [3, tr.60]. Trên thꢌc tꢃ, Tub ñang nói ñꢃn mꢑt
loꢈi ngưꢓi nói chung trong cái xã hꢑi hꢆu hiꢇn ñꢈi nưꢔc Mꢬ mà anh ñang sꢐng. Đó là loꢈi
ngưꢓi mà ñang tꢀng ngày, tꢀng giꢓ cꢐ gꢖng chꢈy theo nhꢏng lꢗi ích vꢆt chꢉt mà vô tình
quên ñi chính mình. Điꢒu này ñã gꢗi liên tưꢂng ñꢃn con côn trùng Gregor Samsa cꢅa Franz
Kafka. Khi Samsa ñã bꢞ tha hóa ñi, nhꢆn ra mình không còn là chính mình nꢏa thì cũng ñꢃn
lúc anh ta bꢞ “biꢃn dꢈng”.
Tuy nhiên, khác vꢔi anh chàng Gregor Samsa cꢅa thꢓi hiꢇn ñꢈi trưꢔc, Tub chính là
mꢧu ngưꢓi ꢂ thꢓi hꢆu hiꢇn ñꢈi, tꢌ ñánh mꢉt chính mình trong cái vꢤ bꢄc cꢅa sꢌ dꢐi trá, bꢖt
nguꢚn tꢀ nhꢏng mꢣc cꢁm vꢒ sꢌ xꢉu xí cꢅa bꢁn thân, và cꢁ lòng tꢌ trꢄng. Mꢣc dù không ai
biꢃt là anh ta nói dꢐi, nhưng không bꢂi vꢆy mà Tub cꢁm thꢉy thoꢁi mái. Tꢌ bꢁn thân anh
không cho anh cái quyꢒn ñưꢗc là chính mình chꢘ không phꢁi ai khác bꢂi anh nhꢆn thꢘc
ñưꢗc lꢓi mình nói là giꢁ dꢐi. Song, cũng là tꢌ lꢀa dꢐi (bꢙng cách hꢃt lꢟn này ñꢃn lꢟn khác
ñꢒu ñưa ra lí do ñꢋ bào chꢏa cho nhꢏng hành ñꢑng sai trái, bꢊn cꢗt mà mꢄi ngưꢓi xꢍ sꢌ
vꢔi mình), nhưng cái anh chàng Gimpel trong truyꢇn ngꢖn Gimpel thꢞng ngꢑc cꢅa Issac
Bashevis Singer lꢈi tꢌ ñưa ra cho mình mꢑt triꢃt lí sꢐng thꢆt ñơn giꢁn, mà lꢈi khiꢃn cho
ngưꢓi ñꢄc phꢁi thán phꢎc. Triꢃt lý ñó là hãy “tin vào ñiꢒu mình tin”, cho dù vì ñꢘc tin mà
dưꢓng như suꢐt cuꢑc ñꢓi Gimpel luôn bꢞ lꢀa dꢐi. Chính vì triꢃt lí sꢐng này mà Gimpel, tꢀ
mꢑt thꢙng Ngꢐc, nghiꢛm nhiên trꢂ thành nhà Thông Thái trong con mꢖt ngưꢓi ñꢄc. Dĩ
nhiên, viꢇc so sánh giꢏa hai nhân vꢆt này là có phꢟn khꢆp khiꢛng, bꢂi lꢥ Gimpel thì bꢞ mꢄi
ngưꢓi lꢀa dꢐi, còn Tub thì lꢈi ñi lꢀa dꢐi mꢄi ngưꢓi. Song, ñiꢒu quan trꢄng là Tub không thꢋ
cꢁm thꢉy yên ꢠn sꢐng trong sꢌ giꢁ dꢐi cꢅa chính mình, như sꢌ ñiꢒm nhiên chꢉp nhꢆn giꢁ
dꢐi ñꢃn vꢔi bꢁn thân cꢅa Gimpel. Vꢒ ñiꢒu này, cꢆu bé James trong Kꢚ nói dꢑi có lꢥ ñã làm
tꢐt hơn Tub, vì cꢆu ꢉy cũng ñang tꢌ “tin vào nhꢏng gì mình tin” giꢐng như Gimpel, dù ñó
thꢌc chꢉt là sꢌ giꢁ dꢐi do chính cꢆu tꢈo nên.
Cũng bꢖt nguꢚn tꢀ nhꢏng mꢣc cꢁm vꢒ sꢌ yꢃu ñuꢐi nꢙm sâu bên trong tâm hꢚn cꢅa
mình, nhân vꢆt Pete trong Ngưꢀi anh giàu có ñã liên tꢎc phꢅ nhꢆn, mà thꢌc tꢃ là nói dꢐi
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017
13
cꢆu em Donald vꢒ nhꢏng chuyꢇn quá khꢘ cꢅa hai anh em và cꢁ nhꢏng giꢉc mơ. Bꢂi lꢥ,
Pete luôn thiꢃu tꢌ tin vꢒ bꢁn thân, luôn ám ꢁnh vꢒ sꢌ thua kém cꢅa mình vꢔi ngưꢓi em, cái
mà Freud gꢄi là “mꢣc cꢁm bꢞ thiꢃn” cꢅa con ngưꢓi khi trưꢂng thành. Trên thꢌc tꢃ, có mꢑt
giꢉc mơ thưꢓng xuyên lꢣp ñi lꢣp lꢈi vꢔi Pete. Đꢣc biꢇt, chi tiꢃt Pete kꢋ vꢒ giꢉc mơ cꢅa
mình vꢔi Donald: “Kꢋ cũng buꢚn cưꢓi. Tôi mơ thꢉy cꢆu chăm sóc tôi. Chꢕ có tôi vꢔi cꢆu.
Tôi không biꢃt là mꢄi ngưꢓi ñi ñâu hꢃt” [3, tr.104]. Tuy nhiên, Pete chꢕ dꢀng lꢈi ꢂ ñó mà
cꢐ tình không nói ñꢃn viꢇc anh ta bꢞ mù. Đây có lꢥ chính là ꢝn dꢎ cho sꢌ mù quáng trong
nhꢏng thành công vꢒ vꢆt chꢉt mà thiꢃu ñi ánh sáng cꢅa yꢃu tꢐ tâm linh trong Pete. Do ñó,
Pete rꢉt cꢟn có Donald ꢂ bên, cũng như luôn cꢟn sꢌ hꢨ trꢗ tâm linh chân chính tꢀ nhꢏng
ngưꢓi như Donald. Mꢣc dù vꢆy, Pete lꢈi cꢐ tình che giꢉu khi kꢋ cho Donald nghe. Anh ta
không muꢐn mình trꢂ thành mꢑt kꢢ yꢃu ñuꢐi, thꢁm hꢈi trưꢔc mꢣt em trai. Điꢒu này cũng có
căn nguyên tꢀ nhꢏng mꢣc cꢁm vꢒ sꢌ thua kém, không chꢕ ñꢃn khi trưꢂng thành mꢔi xuꢉt
hiꢇn, mà ngay tꢀ khi còn nhꢤ ñã hình thành trong con ngưꢓi Pete, khi anh cꢁm thꢉy mình
không nhꢆn ñưꢗc tình yêu thương công bꢙng tꢀ phía cha mꢡ vꢔi Donald.
Trong Trong khu vưꢀn cꢋa nhꢍng chiꢏn binh Bꢅc Mꢎ, nhân vꢆt Mary cũng là ngưꢓi
luôn bꢞ mꢣc cꢁm, tꢌ ti, thiꢃu tin tưꢂng vꢒ khꢁ năng cꢅa chính mình, dꢧn ñꢃn viꢇc tꢌ ñánh
mꢉt ñi cá tính riêng. Mary dꢈy hꢄc bꢙng nhꢏng bài giꢁng mà trong ñó, cô hoàn toàn sꢍ
dꢎng “nhꢏng luꢆn cꢘ và lꢓi lꢥ cꢅa ngưꢓi khác – nhꢏng tên tuꢠi ñã ñưꢗc chꢉp nhꢆn ñꢋ cô
không buꢑt miꢇng nói ñiꢒu gì ñó sai lꢇch” [3, tr.11]. Song, Mary lꢈi không bao giꢓ muꢐn
ñꢋ lꢑ cái mꢣc cꢁm, cái tꢌ ti ꢉy. Bꢉt cꢘ khi nào, cô cũng luôn cꢐ gꢖng che giꢉu con ngưꢓi
thꢆt cꢅa chính cô bꢙng viꢇc cꢐ làm nhꢏng ñiꢒu không thꢆt: “Khi khoa cꢅa cô biꢃn thành
mꢑt mꢔ bòng bong, Mary vꢧn bình thꢁn làm viꢇc và giꢁ như không biꢃt rꢙng mꢄi ngưꢓi
trong khoa cô ghét nhau. Đꢋ tránh tꢤ ra là ngưꢓi tꢢ nhꢈt, cô tꢌ biꢃn mình thành ngưꢓi ñꢑc
ñáo theo nhꢏng lꢐi vô hꢈi. Cô bꢖt ñꢟu chơi bowling, và cꢐ mê trò này; rꢚi lꢈi thành lꢆp mꢑt
chi hꢑi tưꢂng niꢇm vua Richard Đꢇ Tam ꢂ ñꢈi hꢄc Brandon...” [3, tr.12]. Trên thꢌc tꢃ, sꢌ
giꢁ tꢈo trong cách sꢐng ñó cꢅa Mary cũng không hꢒ ñem lꢈi cho cô niꢒm hꢈnh phúc. Bꢂi
lꢥ, cô hiꢋu ñưꢗc sꢌ cưꢓi cꢗt, coi thưꢓng cꢅa mꢄi ngưꢓi dành cho mình. Tuy nhiên, Mary
vꢧn cꢘ chꢉp nhꢆn lꢐi sꢐng ñó, bꢂi cô vꢧn không thꢋ nào thoát ra khꢤi sꢌ mꢣc cꢁm, thiꢃu tꢌ
tin vꢒ chính bꢁn thân mình. Chꢕ ñꢃn khi chính Mary bꢞ Louise và hꢑi ñꢚng tuyꢋn dꢎng giáo
sư cꢅa mꢑt trưꢓng ñꢈi hꢄc lꢀa dꢐi trꢂ lꢈi, coi cô như mꢑt “quân cꢓ” vô giá trꢞ trong kꢃ
hoꢈch cꢅa hꢄ, Mary mꢔi có thꢋ dꢡp bꢤ nhꢏng mꢣc cꢁm, tꢌ ti ñó ñꢋ thay vào là sꢌ tꢌ tin, là
con ngưꢓi thꢆt cꢅa chính mình, và sꢪn sàng ñꢘng lên chiꢃn ñꢉu.
Viꢇc tꢌ tꢈo ra mꢑt bꢘc màn dꢐi trá ñꢋ che ñꢆy nhꢏng mꢣc cꢁm cꢅa các nhân vꢆt trong
Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu, suy cho cùng, ñꢒu xuꢉt phát tꢀ mꢑt căn nguyên sâu xa. Đó chính
là sꢌ tàn nhꢧn cꢅa xã hꢑi nưꢔc Mꢬ, cꢅa thꢓi hꢆu hiꢇn ñꢈi, thꢓi mà nhꢏng giá trꢞ ñꢈo ñꢘc
ñang bꢞ lung lay, ñꢝy con ngưꢓi vào nhꢏng bꢃ tꢖc, nhꢏng ñưꢓng cùng, buꢑc hꢄ không còn
dám ñꢐi mꢣt vꢔi “bꢁn nguyên” cꢅa chính mình.
14
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
3. KꢋT LUꢌN
Trong hꢟu hꢃt nhꢏng truyꢇn ngꢖn cꢅa Tobias Wolff, các nhân vꢆt cꢅa ông ñꢒu ít nhiꢒu
có nhꢏng lꢓi nói hay hành vi dꢐi trá. Do vꢆy, viꢇc truy tìm “căn nguyên” cꢅa nhꢏng lꢓi nói
dꢐi ꢉy là mꢑt ñiꢒu rꢉt cꢟn thiꢃt. Mꢑt mꢣt, nó giúp ngưꢓi ñꢄc có thꢋ ñi sâu hơn vào tâm lý
nhân vꢆt. Mꢣt khác, nó cũng góp phꢟn giúp cho nhꢏng văn bꢁn truyꢇn ngꢖn cꢅa Wolff có
thꢋ vươn dài ra trong quá trình tiꢃp nhꢆn cꢅa bꢈn ñꢄc, ñꢋ bꢖt lꢉy nhꢏng văn bꢁn nꢒn móng
trưꢔc nó và cùng thꢓi vꢔi nó.
Bꢙng viꢇc ñꢐi thoꢈi qua cái nhìn liên văn bꢁn giꢏa nhꢏng hành vi nói dꢐi vꢔi nhꢏng ꢝn
ꢘc vô thꢘc, nhꢏng mꢣc cꢁm thân phꢆn cꢅa các nhân vꢆt trong Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu cꢅa
Tobias Wolff, vꢒ cơ bꢁn chúng tôi ñã lý giꢁi ñưꢗc phꢟn nào căn nguyên cꢅa nhꢏng hành vi
nói dꢐi ñó. Hꢄ, vꢔi nhꢏng ꢝn ꢘc trong cuꢑc ñꢓi, nhꢏng mꢣc cꢁm vꢒ thân phꢆn khác nhau,
ñã tꢌ tꢈo ra nhꢏng bꢘc màn giꢁ dꢐi nhꢙm che giꢉu sꢌ thꢆt hay bꢁo vꢇ chính mình. Suy cho
cùng, tꢉt cꢁ nhꢏng dꢐi trá ñꢒu là hꢇ quꢁ tꢀ nꢨi bꢉt an, sꢗ hãi, cô ñơn, yꢃu ñuꢐi cꢅa con
ngưꢓi trong mꢑt thꢓi ñꢈi khꢖc nghiꢇt – thꢓi hꢆu hiꢇn ñꢈi. Đây không chꢕ là nhꢏng ñꢣc ñiꢋm
cơ bꢁn trong nghꢇ thuꢆt xây dꢌng nhân vꢆt cꢅa Tobias Wolff nói riêng mà còn là cꢅa hꢟu
hꢃt các nhà văn hꢆu hiꢇn ñꢈi khác nói chung.
TÀI LIꢍU THAM KHꢎO
1. Phương Lꢌu (Chꢅ biên) (2005), Lý luꢈn văn hꢂc phương Tây hiꢄn ñꢁi, ꢫ Nxb Giáo dꢎc, Hà Nꢑi.
3. Tobias Wolff (2011), Chuyꢄn chúng ta bꢅt ñꢆu (Our story begins), Phan Viꢇt dꢞch, ꢫ Nxb Trꢢ,
Tp. Hꢚ Chí Minh.
4. Trꢟn Thanh Hà (2008), Hꢂc thuyꢏt S. Freud và sꢟ thꢇ hiꢄn nó trong văn hꢂc Viꢄt Nam, ꢫ Nxb
Đꢈi hꢄc Quꢐc gia, Hà Nꢑi.
TELLING A LIE OR SEARCHING FOR THE UNCONSCIOUS “SELF”
IN THE STORY OUR STORY BEGINS BY TOBIAS WOLFF
Abstract: “Our Story Begins” is the latest collection of Tobias Wolff – one of the most
excellent postꢌmodern writers in the US. Most of the short stories in this collection, the
characters are more or less false words or behaviors. That is one of the distinctive
features of Tobias Wolff's character. The search for the root of these lies is closely
related to the unconscious "self" in spiritual life of the characters. It is expressed in many
aspects, in which the most prominent are two aspects: unconscious hidden memory and
complexity about condition.
Keywords: Our Story Begins, Tobias Wolff, unconscious, hidden memory, complexity.
10 trang
20860
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nói dối hay cuộc truy tìm cái “tôi” vô thức trong Chuyện chúng ta bắt đầu của Tobias Wolff", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- noi_doi_hay_cuoc_truy_tim_cai_toi_vo_thuc_trong_chuyen_chung.pdf
