Phát triển du lịch cộng đồng trở thành sinh kế bền vững ở Lai Châu (Nghiên cứu trường hợp người Lự ở bản Hon - Tam Đường – Lai Châu)
ISSN: 1859-2171
e-ISSN: 2615-9562
TNU Journal of Science and Technology
201(08): 157 - 163
PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TRỞ THÀNH SINH KẾ BỀN VỮNG
Ở LAI CHÂU (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP NGƯỜI LỰ
Ở BẢN HON - TAM ĐƯỜNG – LAI CHÂU)
Hoàng Thị Phương Nga*, Nguyễn Hồng Vân
Trường Đại học Khoa học – ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Là một trong 16 dân tộc có số dân dưới 10.000 người, dân tộc Lự hiện chỉ còn 5.601 khẩu (Theo
Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009). Họ cư trú tập trung ở Phong Thổ và Sìn Hồ, tỉnh Lai
Châu. Người Lự vốn có truyền thống sinh hoạt kinh tế là làm nương, dệt vải, săn bắn hái lượm.
Tuy nhiên, người Lự ở Lai Châu nói chung và ở Bản Hon (huyện Tam Đường – Lai Châu) nói
riêng hiện nay đã tiếp cận đến một hướng sinh kế mới, đó là du lịch cộng đồng. Bản Hon không
chỉ hấp dẫn du khách vì cảnh quan đẹp mà hơn tất cả chính là các giá trị văn hóa của đồng bào Lự
vẫn được giữ gìn, trao truyền như một bảo tàng sống động. Người Lự Bản Hon đã biết “xuất khẩu
tại chỗ” các giá trị văn hóa ấy bằng công cụ “du lịch cộng đồng” để cải thiện và nâng cao chất
lượng cuộc sống, giảm nghèo bền vững.
Từ khóa: Người Lự; Bản Hon; du lịch cộng đồng; sinh kế; giảm nghèo.
Ngày nhận bài: 16/4/2019; Ngày hoàn thiện: 17/6/2019; Ngày duyệt đăng: 18/6/2019
DEVELOPMENT COMMUNITY TOURISM TO BECOME SUSTAINABLE
LIVING FOR THE LU ETHNIC IN BAN HON (TAM DUONG – LAI CHAU)
Hoang Thi Phuong Nga*, Nguyen Hong Van
TNU - University of Sciences
ABSTRACT
As one of the 16 ethnic groups, under 10,000 people, the Lu ethnic is currently only 5,601 people
(according to General census and Housing in 2009). They are concentrated in Phong Tho and in Sin
Ho district, Lai Chau province, including Ban Hon village (Tam Duong-Lai Chau). In addition to the
traditional economic activity as the eater, textile and hunting, the hunter,… today of the Lu ethnic has
a new livelihood, it is a community tourism. Ban Hon village is not only attractive tourists because of
the beautiful landscape but also all the traditional cultural values. They are still preserved, conferred
as a lively museum. The Lu ethnic has known to export cultural value on-premises by "community
tourism" tool to improve and enhance the quality of life and sustainable poverty.
Keywords: Lu ethnic; Ban Hon; community tourism; livelihood; reduce poverty.
Received: 16/4/2019; Revised: 17/6/2019; Approved: 18/6/2019
157
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
1. Sinh kế bền vững với người dân tộc thiểu số
tài chính, xã hội…) trong một môi trường dễ
bị tổn thương có sự quản lý của các tổ chức,
định chế, chính sách. Và khi hoạt động sinh
kế thích ứng, hoặc tránh được các tác động
tiêu cực từ môi trường dễ bị tổn thương, đồng
thời bảo đảm duy trì, phát triển được các
nguồn lực trong cả hiện tại và tương lai thì
được coi là sinh kế bền vững. Cách tiếp cận
sinh kế bền vững là lấy con người làm trung
tâm rất hữu ích trong việc giải quyết xóa đói
giảm nghèo, phát triển nông thôn, ứng phó
với những trường hợp khẩn cấp,…
Sinh kế bền vững đang là mối quan tâm hàng
đầu của người dân, đặc biệt là đồng bào dân
tộc thiểu số. Hiện Việt Nam có 16 dân tộc rất
ít người, với số dân dưới 10.000 người, bao
gồm: Ơ Đu, Brâu, Rơ Măm, Pu Péo, Si La,
Ngái, Cống, Bố Y, Cơ Lao, Lô Lô, Mảng, Lự,
Chứt, Pà Thẻn, La Ha, La Hủ. Đây là những
tộc người có điều kiện sống vô cùng khó
khăn, địa bàn sinh sống chủ yếu ở vùng sâu,
vùng xa, giao thông đi lại không thuận tiện.
Họ có tỷ lệ hộ thuộc diện đói nghèo cao, khả
năng tự bảo tồn, phát huy văn hóa truyền
thống rất hạn chế. Vì vậy, việc tìm kiếm và
ứng dụng mô hình sinh kế bền vững trở thành
điều cấp thiết đối với đồng bào, trong đó có
người dân tộc Lự.
Ở Việt Nam, đối với vùng đồng bào dân tộc
thiểu số, công tác giảm nghèo nói chung và
việc xây dựng mô hình sinh kế bền vững nói
riêng là nhiệm vụ cấp bách. Trong nhiều năm
qua, thực hiện “Chương trình mục tiêu quốc
gia Giảm nghèo bền vững”, Chính phủ đã ban
hành nhiều Nghị quyết, Nghị định, Quyết
định, đồng thời các tỉnh, thành phố cũng đã
ban hành nhiều văn bản, chính sách hỗ trợ hộ
nghèo, cận nghèo, phù hợp với đặc điểm của
từng địa phương. Cùng với đó, ưu tiên nguồn
lực đầu tư hỗ trợ tạo sinh kế và phát triển
vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số; cải
cách thủ tục hành chính và phương thức để
người dân, cộng đồng tham gia và tiếp cận
chính sách giảm nghèo; đẩy mạnh công tác
tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức tự
vươn lên thoát nghèo. Trong đó, đẩy mạnh
các cơ chế, giải pháp tác động nhằm nâng cao
khả năng tiếp cận của người dân đối với các
dịch vụ xã hội cơ bản theo hướng tiếp cận đa
chiều; cơ chế, giải pháp lồng ghép nguồn lực
thực hiện 21 chương trình có mục tiêu với Kế
hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc
gia giảm nghèo.
Trong bối cảnh, đa phần các dân tộc thiểu số
rất ít người hầu như đều thiếu tư liệu sản xuất,
hiếm cơ hội tiếp cận các tiến bộ về khoa học
trong sản xuất nông/ lâm nghiệp; thu nhập của
đồng bào chỉ cố gắng đảm bảo nhu cầu cuộc
sống tối thiểu thì người Lự ở xã Bản Hon
(Tam Đường – Lai Châu) đã tìm được một
hướng đi mới – đó là du lịch cộng đồng. Họ
đã khai thác chính giá trị văn hóa truyền
thống của mình để tạo sức hấp dẫn đối với du
khách du trong nước và quốc tế. Hiện nay,
bên cạnh phương thức sinh hoạt kinh tế
truyền thống là săn bắt, hái lượm, dệt vải thì
người Lự Bản Hon đã “làm du lịch”. Sinh kế
mới này đã giúp cộng đồng tạo công ăn, việc
làm, có thêm thu nhập.
2. Du lịch cộng đồng là sinh kế bền vững
cho đồng bào dân tộc thiểu số
Người đầu tiên sử dụng khái niệm Sinh kế
(livelihood) là Robert Champer với nghĩa như
sau: “sinh kế gồm năng lực, tài sản, cách tiếp
cận (sự dự trữ, tài nguyên, quyền sở hữu,
quyền sử dụng) và các hoạt động cần thiết
cho cuộc sống” [1]. Trong khung phân tích
sinh kế bền vững của DFID thì “sinh kế bao
gồm các khả năng, các tài sản (bao gồm cả
các nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt
động để kiếm sống” [2]. Nhìn một cách toàn
diện hơn, sinh kế chính là hoạt động kiếm
sống của con người thông qua việc sử dụng
các nguồn lực (con người, tự nhiên, vật chất,
Trong các mô hình sinh kế cho đồng bào dân
tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay, du lịch cộng
đồng nổi lên như một mô hình kiểu mẫu nhằm
cải thiện sinh kế, tạo nguồn thu nhập bền vững
và cơ hội việc làm cho cộng đồng dân tộc thiểu
số. Bên cạnh đó cũng cải thiện điều kiện vệ
sinh làng bản, bảo vệ môi trường tự nhiên và
góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Bởi
một trong những đặc điểm của du lịch là “tạo
ra rất nhiều việc làm và là nguồn phát triển
quan trọng và việc làm, đặc biệt cho những đối
158
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
tượng khó tiếp cận thị trường lao động như
phụ nữ, thanh niên, lao động nhập cư và cư
dân nông thôn. Du lịch có thể đóng góp đáng
kể vào phát triển kinh tế xã hội và giảm
nghèo” [3]. Đây là mô hình sinh kế bền vững
bởi vừa giữ gìn bản sắc của dân tộc, vừa không
phá vỡ cảnh quan, gắn phát triển kinh tế với
bảo tồn văn hóa, xóa đói giảm nghèo. Bởi bản
chất của du lịch cộng đồng là loại hình du lịch
được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa
của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý,
tổ chức khai thác và hưởng lợi [4]. Nhìn nhận
theo khía cạnh giảm nghèo, Tổ chức Lao động
thế giới cũng đánh giá “du lịch cộng đồng là
loại hình du lịch mà người dân địa phương
(thường là nông dân, người nghèo và những
người bị thiệt thòi về kinh tế) mời du khách
đến thăm cộng đồng của họ, bằng cách đó
cung cấp cơ sở vật chất và các hoạt động du
lịch cho du khách” [3]. Hiện nay, du lịch cộng
đồng đang được coi là loại hình du lịch mang
lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững
nhất cho địa phương.
Tây Nam huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu,
có tổng diện tích đất tự nhiên là 5.443,06 ha.
Dân số 2.471 người, trong đó, dân tộc Lự
chiếm 90%. Với vị trí địa lý phía Bắc giáp xã
Hồ Thầu huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu;
phía Nam giáp với xã Khun Há huyện Tam
Đường tỉnh Lai Châu; phía Tây giáp với xã
Bản Giang huyện Tam Đường và huyện Sìn
Hồ; phía Đông giáp với xã Bình Lư huyện
Tam Đường tỉnh Lai Châu. Trong đó, điểm
du lịch văn hóa cộng đồng Bản Hon nằm trên
xã Bản Hon gồm Bản Hon 1 (88 hộ) và Bản
Hon 2 (69 hộ) với hơn một trăm ngôi nhà sàn
được bảo tồn nguyên trạng, cùng với nghề dệt
và những tập tục sinh hoạt văn hóa đậm đà
bản sắc của đồng bào dân tộc Lự.
3.1. Sức hấp dẫn từ văn hóa truyền thống
của người Lự ở Bản Hon
Người Lự định cư ở gần sông, suối và sinh sống
bằng nghề trồng lúa nước; chăn nuôi; đan lát;
dệt, thêu vải... Cuộc sống của người Lự giản dị
nhưng luôn ẩn chứa sự tinh tế, thể hiện rõ nét
qua kiến trúc nhà sàn, nghề thủ công, trang phục
truyền thống và tục nhuộm răng đen…
Cả nước có nhiều mô hình du lịch cộng đồng
phát triển khá thành công ở các vùng miền núi
có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống
như ở Lào Cai, Hà Giang v.v.. Những mô hình
này đã mang lại hiệu quả thiết thực, không chỉ
phát huy được thế mạnh văn hoá bản địa của
các dân tộc, mà còn góp phần xoá đói giảm
nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống của
đồng bào dân tộc thiểu số. Việc phát triển các
sản phẩm du lịch cộng đồng là phù hợp với xu
thế thời đại, đáp ứng nhu cầu khám phá của
đông đảo du khách muốn tìm hiểu văn hoá dân
tộc đặc sắc. Tuy nhiên, muốn du lịch cộng
đồng phát triển cần giữ nguyên gốc, nguyên
sơ, chất phác chân thực của văn hoá bản địa,
đó là giá trị cốt lõi của cộng đồng, không để
đánh mất nó. Để giảm nghèo cho đồng bào dân
tộc thiểu số nói riêng và phát triển kinh tế địa
phương nói chung, cũng như tôn trọng những
giá trị bản địa, giá trị cộng đồng thì loại hình
du lịch cộng đồng sẽ là mô hình sinh kế đúng
hướng và bền vững.
Nhà ở của người Lự là nhà sàn, có 1 cầu
thang. Căn nhà có mái phía sau ngắn hơn, còn
mái phía trước kéo dài xuống che cả hàng
hiên và cầu thang. Gầm sàn sạch sẽ, hầu hết
các gia đình dùng làm nơi để trữ củi khô,
khung cửi và một số đồ dùng khác. Bên trong
nhà sàn của người Lự thường dành 1 gian
giữa để thờ cúng và con dâu trong gia đình
không được vào gian này. Nhà bếp thì nối
trực tiếp với căn nhà chính, do vậy khi bước
chân vào nhà thì thấy ngay nhà ở và nhà bếp
là một thể liên hoàn không tách rời nhau.
Từ lâu đời, đồng bào đã biết trồng bông, nuôi
tằm kéo sợi dệt vải để phục vụ cho nhu cầu
may mặc của cộng đồng. Đa số phụ nữ Lự
đều giỏi trong nghề dệt vải, thêu thùa. Người
con gái trước khi lấy chồng đều thành thạo
công việc may vá, thêu dệt, đồng bào lấy đó
làm thước đo sự khéo léo, tiêu chuẩn đánh giá
vai trò của một người phụ nữ trong gia đình
cũng như trong bản. Tại Bản Hon, huyện Tam
Đường, người dân vẫn tự dệt và mặc trang
phục truyền thống. Bản Hon hiện có 100% hộ
3. Du lịch cộng đồng – mô hình sinh kế bền
vững ở Bản Hon
Bản Hon là một xã nông nghiệp, nằm ở phía
159
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
dân lưu giữ nghề dệt truyền thống của dân
tộc, dưới từng mái nhà của người Lự đều có
từ 1 đến 3 khung dệt để người phụ nữ dệt váy,
áo cho mình và những đồ dùng sinh hoạt cho
cả gia đình. Sản phẩm dệt của người Lự khá
phong phú về chủng loại và trang trí hoa văn,
họa tiết rất độc đáo. Ngoài quần áo, váy,
người Lự còn sản xuất các loại túi, khăn,
địu... Hầu như các thành phẩm từ nghề dệt
truyền thống của người Lự đều được làm hết
sức tỉ mỉ, thủ công ngay từ việc chọn nguyên
liệu đến tìm kiếm màu sắc từ thiên nhiên để
nhuộm chàm cho trang phục.
tính. Những chiếc áo này dành cho các chú rể
hoặc các trai làng mặc trong các lễ hội như
cúng rừng, lễ mừng mùa...
Người Lự ở Bản Hon còn giữ nguyên tập tục
nhuộm răng có từ thời xa xưa. Khi đến tuổi
dậy thì, các cô gái được mẹ sắm cho dụng cụ
nhuộm răng gọi là “pẳng tèm khèo”. Nó là
một thanh sắt mỏng, là vật bất ly thân trong
suốt cuộc đời của người phụ nữ Lự. Đồng bào
dùng cây tỉu - một loại cây có nhựa cay, vị
thơm mọc ở rừng sâu để làm nguyên liệu
nhuộm răng. Họ thu hái cây này về phơi khô
dự trữ trong nhà để dùng dần. Mỗi khi ăn cơm
xong hoặc trước khi đi ngủ, các bà các cô
thường ngồi bên bếp lửa để tiến hành nhuộm
răng. Họ lấy một đoạn cây tỉu đặt vào bếp lửa
đốt thành than hồng rồi bỏ vào một cái lon
bằng nhuôm, lấy thanh sắt “pẳng tèm khèo”
đậy lại. Khi đó cục than hồng đốt nóng làm
tan chảy nhựa cây tỉu dưới đáy lon, khói bốc
lên nghi ngút và ám nhựa cây có màu đen vào
phía dưới thanh sắt. Họ lấy tay trỏ chấm vào
nhựa còn đang nóng đưa qua đưa lại trên khắp
hàm răng để nhuộm, nhựa cây bám chặt vào
răng. Đồng bào Lự thực hành nhuộm răng
như là một “nghi thức” không thể quên trong
cuộc sống hàng ngày, đồng thời là phút thư
giãn, nghỉ ngơi, làm đẹp của người phục nữ
sau ngày lao động mệt nhọc. Nét đặc biệt là
trong hàm răng đen tuyền ấy còn điểm xuyết
chiếc răng vàng lấp lánh ở hàm trên, ngay ở
vị trí chiếc răng khểnh, tạo nên nét đẹp riêng
biệt không lẫn với bất cứ tộc người nào. Để
làm đẹp, phụ nữ Lự còn kết hợp đeo vòng cổ
bằng bạc, cài lá thơm và hoa trên tóc.
Hình 1. Người Lự ở Bản Hon
(Nguồn: Báo Lai Châu)
Phụ nữ Lự ăn mặc đẹp và cầu kỳ. Bộ trang
phục truyền thống gồm khăn đội, áo váy, thắt
lưng cùng với bộ trang sức đi kèm. Áo tứ thân
dài tay may bằng vải chàm, được ghép liên
kết với nhau từ 6 miếng vải cắt theo hình rẻ
quạt làm cho chiếc áo có vạt xòe rộng so với
eo. Hai bên vạt áo được đính hai dây vải hoa,
dải dây bên sườn phải có 5 tua bằng sợi len
các màu có xâu hạt cườm. Chiếc áo được
điểm xuyết các hoa văn dệt và hoa văn ghép
vải. Khăn đội đầu được làm bằng vải bông,
nhuộm chàm đen dài khoảng trên 4 m, rộng
0,3 m, hai đầu khăn có tua dài khoảng 0,2 m.
Trên nền đen của hai đầu khăn dệt xen kẽ 18
đường chỉ trắng. Trang phục nam giới cũng là
màu chàm đen, nét đặc biệt là trên áo nam,
phần cúc áo được đính tay bằng những nút
thổ cẩm được khâu, đan cầu kỳ, kết hợp các
chùm cúc bạc. Cổ áo được làm theo kiểu cổ
cao 3 phân, thêu và ghép hoa văn hình tam
giác, hình vuông mà xanh, đỏ. Hai bên sườn
được khâu hai túi với đường viền hoa văn tinh
tế, tạo cho chiếc áo thêm nét mạnh mẽ, nam
Người Lự có tục “chọc sàn” - một cách tỏ tình
của trai gái khi đến tuổi trưởng thành. Người
Lự có tục thách cưới, do nhà gái quy định,
thường dùng bạc trắng để thách cưới. Nhà trai
phải mang sang nhà gái những sính lễ: 26.000
đồng tiền giấy, 1 chai rượu, 5 đôi nến sáp
ong, 1 con gà hoặc 1 con heo tùy thuộc vào
nhà gái muốn cúng heo hay gà. Người Lự có
tục ở rể, lúc đưa rể mọi người trong gia đình
nhà trai mang theo chăn, đệm, vải tấm. Tân
lang phải ở rể trong 3 năm liền. Sau đó cô gái
về nhà chồng làm dâu ít nhất 2 năm, rồi đôi
vợ chồng có thể tách ra ở riêng.
160
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
gian núi rừng Tây Bắc. Ví dụ như: đi bộ
hoặc đạp xe ngắm cảnh bản làng/ núi rừng;
quay phim/chụp ảnh điểm cảnh; trải nghiệm
cuộc sống của người Lự trên ngôi nhà sàn
truyền thống; chiêm ngưỡng bộ trang phục
dân tộc cầu kỳ với hoa văn đa dạng, phong
phú; tìm hiểu và trải nghiệm nghệ thuật dệt
vải; được hướng dẫn thực nghiệm phương
thức đánh bắt và chế biến cá suối của cư
dân địa phương; thưởng thức ẩm thực
truyền thống của người Lự với nhiều món
ngon đậm vị núi rừng Tây Bắc; tham gia
sinh hoạt văn hóa dân gian: Nghe kể về các
truyền thuyết, huyền sử, quá trình mở đất
lập làng của người Lự; tìm hiểu các tín
ngưỡng dân gian của người Lự; giao lưu
văn nghệ với cộng đồng dân cư địa phương:
Những nghệ nhân dân gian hát bằng tiếng
Lự, múa các điệu dân vũ truyền thống của
cha ông, biểu diễn nhạc cụ dân gian như
trống, chiêng, sáo,...
Cùng với những nét văn hóa đặc trưng nêu
trên, văn hóa ẩm thực, lễ hội truyền thống,
các làn điệu dân ca, nhạc cụ, trò chơi dân
gian… của người Lự đã tạo nên một kho tàng
văn hóa đặc sắc, thể hiện rõ sự tài hoa và cảm
nhận cuộc sống rất tinh tế của họ.
3.2. Hoạt động du lịch cộng đồng ở Bản Hon
Với vị trí thuận lợi, nằm cách thị xã Lai
Châu 20 km và nằm trên tuyến du lịch Vòng
cung Tây Bắc, lượng khách đến Bản Hon
tương đối ổn định bao gồm cả khách trong
nước và quốc tế. Trung bình mỗi tuần có từ
1 - 2 đoàn khách (thường mỗi đoàn có số
lượng dao động từ 5 đến 30 người). Đến
đây, khách du lịch được tìm hiểu, khám phá
và trải nghiệm cuộc sống sinh hoạt, lao
động của người dân địa phương. Các hoạt
động đó rất bình dị, mộc mạc trong cuộc
sống thường nhật nhưng lại vô cùng sinh
động, giàu màu sắc văn hóa giữa không
30%
25%
20%
15%
10%
5%
Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật
Cảnh quan
Nhà sàn
Nghề dệt
Phong tục truyền thống
Âm nhạc dân gian
Lễ hội
0%
Khách quốc tế
Khách trong
Ẩm thực
nước
Biểu đồ 1. Các yếu tố thu hút khách du lịch đến Bản Hon
(Nguồn: Tác giả phân tích và tổng hợp, 2019)
Rất hài lòng
Khá hài lòng
Hài lòng ở mức trung bình
Kém hài lòng
Không hài lòng
Mức độ hài lòng
0%
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35%
Biểu đồ 2. Mức độ hài lòng của khách đối với du lịch cộng đồng Bản Hon
(Nguồn: Tác giả phân tích và tổng hợp, 2019)
161
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
Cho con đi học
Mua trang thiết bị hiện đại
Mua phương tiện đi lại
Nâng cấp nhà cửa, cải tạo cảnh quan
Tiêu dùng hàng ngày
Tiết kiệm
Khác
Biểu đồ 3. Các nội dung tái đầu tư từ thu nhập du lịch của người Lự ở Bản Hon
(Nguồn: Tác giả phân tích và tổng hợp, 2019)
Để đáp ứng nhu cầu của du khách, người dân
Bản Hon đã đầu tư sửa sang nhà cửa, lắp đặt
trang thiết bị hiện đại (không phá vỡ không
gian kiến trúc truyền thống); khôi phục các
món ăn đặc sắc, đa dạng hóa thực đơn và giá
cả; phục dựng và phát triển dân ca dân vũ; tìm
hiểu văn hóa truyền thống dân tộc Lự để giới
thiệu thông tin cho du khách,… Nhiều gia đình
trong bản đã có dịch vụ homestay. Trong hơn
100 nóc nhà sàn ở Bản Hon có khoảng 5 nhà
có khả năng phục vụ khách lưu trú. Mức thu
tiền là 70.000 đồng/đêm/khách. Đặc điểm ngôi
nhà sàn của người Lự là thường có diện tích
nhỏ, sàn nhà không cao nên sức chứa không
lớn do vậy, bình quân mỗi hộ gia đình có thể
đón khoảng 15 khách/đêm. Một số ngôi nhà
lớn thì có sức chứa 20 - 25 khách/đêm.
lân cận. Không những chỉ góp phần giảm
nghèo mà doanh thu từ du lịch, sau khi chi trả
những khoản mục cho chuỗi nguyên vật liệu
kiến thiết nên các dịch vụ du lịch người Lự ở
Bản Hon đã có một nguồn lợi nhất định tái
đầu tư vào những nội dung liên quan đến chất
lượng cuộc sống như: giáo dục đào tạo nâng
cao dân trí, nâng cấp nhà cửa, cải tạo cảnh
quan, mua sắm đồ dùng,…
4. Định hướng nâng cao hiệu quả sinh kế
bằng du lịch cộng đồng ở tỉnh lai châu
4.1. Nhân rộng mô hình trong toàn tỉnh
Trong những năm qua, Lai Châu đã kết hợp
với người dân địa phương lập kế hoạch xây
dựng chương trình du lịch cộng đồng tại Bản
Hon; đồng thời liên kết hợp tác, đầu tư du lịch
với nhiều địa phương, công ty lữ hành trong cả
nước, xuất bản ấn phẩm du lịch, website du
lịch và xây dựng chương trình du lịch hấp dẫn
nhằm thu hút khách đến Bản Hon. Đến nay,
dân bản đã thuần thục trong việc đón, tiếp
khách; bố trí chỗ ăn, ngủ cho khách; chế biến
các món ăn đảm bảo vệ sinh, phù hợp với khẩu
vị của khách; biểu diễn các tiết mục văn hóa
văn nghệ dân gian phục vụ du khách như: hát
khắp, thổi sáo, thổi khèn, chơi đàn nhị, chơi
trống, ném én, kéo co… Sở Văn hóa, Thể thao
và Du lịch Lai Châu đã triển khai chương trình
hỗ trợ xây dựng mô hình thí điểm nghề thủ
công truyền thống gắn với phát triển sản phẩm
du lịch tại Bản Hon, như: Khảo sát thu thập
thông tin làm cơ sở cho việc phát triển nghề
dệt; tổ chức các khóa tập huấn để qua đó động
Hiện nay, Bản Hon có đủ năng lực đón
khoảng 10 ngàn lượt khách du lịch mỗi
năm. Các dịch vụ người dân cung ứng gồm:
homestay, tour tham quan làng bản, tour đi
bộ trekking ven suối, tour học nấu ăn/thưởng
thức ẩm thực truyền thống Lự, biểu diễn văn
nghệ truyền thống, dệt vải truyền thống,…
Những năm gần đây khách tới Bản Hon tham
quan ngày càng nhiều vì thế thu nhập của các
gia đình khá dần lên. Du lịch cộng đồng ở
Bản Hon đã góp phần tăng thu nhập cho ít
nhất 20% số dân thuộc đối tượng nghèo ở địa
phương thông qua việc cung cấp các sản
phẩm, dịch vụ cho du khách. Bên cạnh đó góp
phần bảo tồn các giá trị văn hóa, tài nguyên
và môi trường tại điểm Bản Hon và khu vực
162
Hoàng Thị Phương Nga và Đtg
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 157 - 163
viên khuyến khích các nghệ nhân có kinh
nghiệm truyền dạy lại tinh hoa nghề dệt cho
thế hệ trẻ; hỗ trợ một số trang thiết bị nghề dệt
(guồng quay, khung dệt, bộ đồ nhuộm chàm,
dụng cụ cán bông, xa quay sợi, các loại chỉ dệt,
bộ đồ in sáp ong...); tổ chức trình diễn nghề
dệt, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm cho
người dân tại bản trong việc gìn giữ giá trị văn
hóa truyền thống của dân tộc mình nhằm phát
triển du lịch bền vững.
giá trị tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn
để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương
lai. Ngoài ra, chính quyền và nhân dân cần liên
kết với các doanh nghiệp lữ hành để nghiên
cứu tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo mang sắc
thái riêng của Bản Hon.
5. Kết luận
Bản Hon (Tam Đường – Lai Châu) sở hữu
những cảnh quan thiên nhiên đẹp, văn hóa
đậm đà bản sắc dân tộc. Đây chính là những
lợi thế để địa phương phát triển du lịch cộng
đồng nhằm xóa đói giảm nghèo – như một
sinh kế bền vững cho đồng bào Lự. Điều này
không chỉ góp phần bảo vệ và phát huy những
giá trị văn hóa vốn có mà còn giúp người dân
phát triển kinh tế. Khi đến với Bản Hon,
khách du lịch, đặc biệt là du khách quốc tế sẽ
được hòa mình vào không khí náo nhiệt của
âm nhạc truyền thống, trực tiếp tham gia sản
xuất nông nghiệp với người dân, tìm hiểu các
nghề thủ công truyền thống như dệt vải, làm
nhạc cụ hay thưởng thức các món ăn dân dã
nhưng chứa đựng tinh hoa ẩm thực của cộng
đồng… Đó chính là những trải nghiệm thực
sự hấp dẫn và khó quên đối với du khách. Và
những giá trị đó đã mang lại nguồn lợi kinh tế
nhất định cho người Lự ở Bản Hon giảm
nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Chính vì thế, du lịch cộng đồng ở Bản Hon
cần được quan tâm hơn nữa để trở thành sinh
kế bền vững cho địa phương.
Bản Hon hiện đã trở thành điểm đến thân
thiện, tiếp cận dễ dàng đối với khách du lịch.
Hạ tầng kỹ thuật như đường xá, nhà cộng
đồng, công trình vệ sinh, nước sạch, điện
lưới, viễn thông và hệ thống dịch vụ khá tốt.
Đây là mô hình phát triển du lịch cộng đồng
đầu tiên tại Lai Châu, góp phần thúc đẩy công
cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững, tạo điều
kiện cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc
thiểu số vượt qua khó khăn vươn lên xóa đói
giảm nghèo cho bản thân. Như vậy, có thể
nhân rộng mô hình sinh kế bền vững này cho
các địa phương khác có cùng điểm xuất phát
như Bản Hon. Và thực tế hiện nay tỉnh Lai
Châu cũng đã tiếp tục phát triển du lịch cộng
đồng tại các điểm bản dân tộc thiểu số như Nà
Luồng, Sin Suối Hồ, Vàng Pheo, Gia Khâu…
4.2. Tăng cường quảng bá và thu hút đầu tư
cho du lịch
Tuy nhiên, để phát triển du lịch cộng đồng trở
thành sinh kế bền vững mang tính toàn diện và
hiệu quả cao, chính quyền địa phương cần tăng
cường xúc tiến quảng bá điểm du lịch Bản Hon
trên các phương tiện thông tin đại chúng; kêu
gọi sự đầu tư tài chính hỗ trợ người dân nâng
cấp hệ thống cơ sở hạ tầng đáp ứng nhu cầu
tham quan của du khách; đồng thời hỗ trợ
người dân đưa ra định hướng tổ chức các hoạt
động du lịch và khai thác tài nguyên du lịch
phù hợp với đặc điểm riêng của bản. Người
dân địa phương cần được nâng cao trình độ
chuyên môn nghiệp vụ; có ý thức bảo tồn các
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Chambers, Robert, Rural development: Putting
the last first, Longman Scientific & Technical,
Co-published in the United States with John
Wiley & Sons, Inc., New York, 1983.
[2]. Nguyễn Văn Sửu, “Khung sinh kế bền vững:
Một cách phân tích toàn diện về phát triển và
giảm nghèo”, Tạp chí Dân tộc học, Số 2, tr 3-
12, 2010.
[3]. Tổ chức Lao động Quốc tế, Bộ công cụ hướng
dẫn giảm nghèo thông qua du lịch, 2012.
[4]. Bùi Thị Hải Yến, Du lịch cộng đồng, Nxb
Giáo dục, 2007.
163
8 trang
08/01/2024
15440
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phát triển du lịch cộng đồng trở thành sinh kế bền vững ở Lai Châu (Nghiên cứu trường hợp người Lự ở bản Hon - Tam Đường – Lai Châu)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phat_trien_du_lich_cong_dong_tro_thanh_sinh_ke_ben_vung_o_la.pdf
