Phê bình sinh thái ở Việt Nam: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trong văn học hiện nay
Phê bình sinh thái ở Việt Nam:
Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
trong văn học hiện nay
Phạm Quỳnh An(*)
Nguyễn Thị Tâm(**)
Tóm tắt: Phê bình sinh thái là một bộ môn khoa học còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Từ năm
2011, phê bình sinh thái ngày càng thu hút được sự quan tâm của nhiều học giả trong
nước. Bài viết tổng quan các tài liệu nghiên cứu về phê bình sinh thái tại Việt Nam, bao
gồm các vấn đề cơ bản về lý thuyết và thực hành, qua đó có thể thấy bên cạnh những
thành tựu đã đạt được trong nghiên cứu bộ môn này, vẫn còn những hạn chế, những
khoảng trống cần bù lấp.
Từ khóa: Nghiên cứu văn học, Phê bình sinh thái, Môi trường sinh thái, Văn học sinh thái
Abstract: While ecocricitism has just appeared in Vietnam, it has attracted the interest
of local scholars even more since 2011. Based on a literature review on ecocriticism in
Vietnam, both in terms of basic theoretical and practical issues, the paper shows that
apart from the achievements, there exist shortcomings and gaps that need to be filled.
Keywords: Literature Analysis, Ecocricitism, Eco-environment, Eco-Literature
Mở đầu 1
Ngày nay, nhân loại đang phải đối mặt
như một cuộc hành hương, đưa con người
trở về với trái đất xanh tươi, nơi mà loài
người đang “tưởng nhớ”, đồng thời cảnh
tỉnh họ trước sự xâm lấn thô bạo của quá
trình đô thị hóa, hiện đại hóa. Phê bình
sinh thái đang từng bước được giới thiệu,
nghiên cứu tại Việt Nam và bước đầu đã có
những thành tựu đáng lưu ý. Chúng tôi khái
quát những thành tựu này ở hai nội dung: lý
thuyết và thực hành.
với những vấn đề mang tính toàn cầu, trong
đó có khủng hoảng môi trường sinh thái.
Bên cạnh sự phát triển nhanh chóng của đô
thị hóa là sự tổn thương nghiêm trọng của
môi trường tự nhiên. Trong bối cảnh đó,
sự xuất hiện của phê bình sinh thái mang
một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nó giống
(*) ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn
lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
(**) ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn
lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
I. Phê bình sinh thái: Một số vấn đề lý thuyết
1. Sự ra đời và phát triển của phê bình
sinh thái
Khi tự nhiên ngày càng bị xâm hại
nghiêm trọng, trái đất dần nóng lên và khí
Phê bình sinh thái…
29
hậu biến đổi, không khí ô nhiễm, nguồn Nguyễn Thị Tịnh Thy (2017a: 157) cũng đề
nước cạn kiệt…, khi khủng hoảng môi xuất một định nghĩa về phê bình sinh thái
trường được đặt ra như một trong những như sau: “Phê bình sinh thái là phê bình văn
vấn đề bức thiết của nhân loại, các ngành học nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học
khoa học đã hướng đến môi trường sinh và tự nhiên từ định hướng tư tưởng của chủ
thái như một sự bừng tỉnh. Từ những năm nghĩa sinh thái, đặc biệt là chủ nghĩa chỉnh
1970, vấn đề môi trường sinh thái đã trở thể sinh thái thông qua việc khám phá thẩm
thành mối quan tâm hàng đầu của các nhà mỹ sinh thái và biểu hiện nghệ thuật của nó
sử học, nhân loại học, tâm lý học, triết trong tác phẩm”.
học, thần học… Đến những năm 1980,
văn học mới thực sự “phản ứng” với vấn
2. Đặc trưng của phê bình sinh thái
Trong quá trình khảo sát tài liệu, chúng
đề này, cùng với đó là hàng loạt các hoạt tôi đã tổng hợp các quan điểm khác nhau,
động văn học gắn kết với môi trường. Phê từ các góc nhìn khác nhau, để đưa ra cái
bình sinh thái bắt đầu xuất hiện ở phương nhìn khái quát và thống nhất về đặc trưng
Tây và dần lan rộng đến các khu vực khác của phê bình sinh thái. Dựa vào các nguồn
trên thế giới.
tài liệu, chúng tôi tạm thời nêu ra các đặc
Phê bình sinh thái được các nhà nghiên trưng cơ bản nhất của phê bình sinh thái
cứu Việt Nam từng bước giới thiệu từ năm như sau:
2011 đến nay, sau khi có bài thuyết trình
a) Lấy sinh thái làm trung tâm, hướng
của GS. Karen Thornber (Đại học Harvard đến mối quan hệ hài hòa giữa con người và
- Hoa Kỳ) tại Viện Văn học1. Một loạt các tự nhiên
nhà nghiên cứu đã giới thiệu về sự ra đời
Theo các nhà nghiên cứu, phê bình sinh
và phát triển của nó. Có rất nhiều cách thái xoay quanh các vấn đề về sinh thái,
quan niệm về phê bình sinh thái. Nguyễn ngay cả khi đó là vấn đề của con người.
Thị Tịnh Thy (2017a) đã giới thiệu một số Nguyễn Thị Tịnh Thy (2017a) cho rằng,
khái niệm tiêu biểu, trong đó tác giả coi nhiệm vụ trọng tâm của phê bình sinh thái
định nghĩa của GS. Cheryll Glotfelty, nhà là nghiên cứu sinh thái tự nhiên và sinh thái
phê bình sinh thái đầu tiên của Mỹ, như tinh thần trong văn học. Người phê bình
một định nghĩa khái quát và dễ hiểu nhất: phải nhìn thế giới tự nhiên trong văn bản
“Phê bình sinh thái là khoa học nghiên cứu bằng ý thức sinh thái chứ không phải bằng
mối quan hệ giữa văn học và môi trường tự cảm thức thẩm mỹ thông thường. Theo tác
nhiên” - đây cũng là định nghĩa được phần giả, “chú ý đến định hướng đạo đức sinh
lớn các nhà nghiên cứu Việt Nam trích thái” chính là một trong những đặc trưng cơ
dẫn trong nghiên cứu của mình; đồng thời bản đầu tiên của phê bình sinh thái.
Lấy sinh thái làm trung tâm, phê bình
sinh thái tìm kiếm mối quan hệ khăng khít
1 Năm 2011, Hội thảo quốc tế Tiếp cận văn học châu
giữa con người và môi trường sống. Nó
chú ý đến lợi ích của con người, đồng thời
chú ý đến lợi ích của chỉnh thể sinh thái.
Nguyễn Đăng Điệp (2018: 10) cho rằng
“các nhà phê bình đã nỗ lực soát xét lại
các nguồn triết học khác nhau để chống lại
Á từ lý thuyết phương Tây hiện đại: Vận dụng, tương
thích, thách thức và cơ hội được tổ chức tại Viện
Văn học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam.
Trong khuôn khổ của Hội thảo, GS. Karen Thornber
đã có bài thuyết trình về phê bình sinh thái, giới
thiệu tổng quan về bản chất, ý nghĩa, tiến trình của
nghiên cứu văn chương môi trường.
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2020
30
sự phân chia có tính nhị nguyên văn hóa/ dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành.
tự nhiên và con người/thiên nhiên để đưa Theo các nhà nghiên cứu, phê bình sinh
chúng vào một mối quan hệ gắn bó chặt thái đặc biệt hấp thu các mô hình diễn giải
chẽ mang tính chỉnh thể con người - xã hội của nghiên cứu khoa học, địa lý nhân văn,
- tự nhiên. Như vậy, phê bình sinh thái đã tâm lý học phát triển, nhân loại học xã hội,
góp phần xây dựng và thiết lập tư tưởng triết học (luân lý học, nhận thức luận, hiện
triết học mới trên cơ sở một tưởng tượng tượng học), sử học, tôn giáo và nghiên cứu
mới về môi trường và kêu gọi sự hài hòa giới tính, chủng tộc. Đỗ Văn Hiểu (2016)
giữa con người và tự nhiên”.
cho rằng, việc đưa khái niệm sinh thái học
Đỗ Văn Hiểu (2016) cũng cho rằng cần vào nghiên cứu văn học đã tạo ra sự kết
xác định một quan niệm hợp lý, khả thi làm nối giữa nghiên cứu văn học và khoa học tự
cơ sở cho phê bình sinh thái, đó là: không nhiên. Bên cạnh đó, phê bình sinh thái còn
nên cực đoan đề cao lợi ích sinh thái cũng tìm thấy không gian phát triển của mình khi
như lợi ích con người bất chấp nguy cơ sinh kết nối với phê bình nữ quyền, tạo nên một
thái, tiến tới xác lập quan niệm thống nhất khuynh hướng nghiên cứu rất có giá trị -
hữu cơ giữa lợi ích của nhân loại và lợi ích phê bình nữ quyền sinh thái.
của chỉnh thể sinh thái. “Có như vậy mới
Nguyễn Đăng Điệp (2018) cũng cho
khiến cho cơ sở lý luận của phê bình sinh rằng, những lập luận và phân tích trong
thái tránh rơi vào cực đoan, không tưởng”. diễn ngôn phê bình sinh thái không bị gò bó
b) Mang bản chất của phê bình văn trong một mặc định tư tưởng sẵn có mà luôn
hóa, sử dụng phương pháp nghiên cứu liên mở rộng và kêu gọi các bàn thảo khác nhau,
ngành
miễn là những bàn thảo ấy xoay quanh mối
Các nhà nghiên cứu cho rằng, thông quan hệ giữa con người với tự nhiên, văn
qua nghiên cứu văn bản văn học, phê bình học và môi trường. Còn theo Nguyễn Thị
sinh thái nhìn nhận lại quan niệm văn hóa, Tịnh Thy (2017a: 161-162), “là một loại
mô hình phát triển xã hội, phương thức phê bình văn hóa, tầm nhìn lý luận rộng lớn
sống của con người đã ảnh hưởng đến quan của phê bình sinh thái yêu cầu nó phải tích
hệ giữa con người và tự nhiên, tăng nguy hợp lý luận văn học với tri thức khoa học
cơ sinh thái, đồng thời hướng đến việc xây của nhiều ngành, bao gồm cả tự nhiên và
dựng một mô hình con người chung sống xã hội nhân văn. Việc đưa tự nhiên thành
hài hòa với môi trường tự nhiên. Theo Đỗ một cấu trúc xã hội, tâm lý, phân tích mối
Văn Hiểu (2016), chính tính phê phán văn quan hệ giữa tự nhiên và văn hóa khiến phê
hóa và vấn đề sinh thái đã khiến phê bình bình sinh thái mang đậm màu sắc của phê
sinh thái không còn là phê bình thẩm mỹ bình hậu hiện đại”. Tác giả cũng nhận định
thuần túy.
rằng, phê bình sinh thái nhất thiết phải kết
Mang bản chất của phê bình văn hóa, hợp văn học với các ngành khoa học khác,
nên phê bình sinh thái có thể vận dụng các hấp thu kiến thức của sinh thái học, sinh vật
phương pháp nghiên cứu của phê bình văn học, địa lý học, tâm lý học, nhân loại học,
hóa. Nghĩa là nó tiến hành phân tích văn hóa văn hóa học, mỹ học, đạo đức học, sử học,
đối với các văn bản văn học, qua đó phát tôn giáo học… hình thành nên sự gặp gỡ
hiện văn hóa tinh thần ẩn sâu bên trong. Để từ nhiều góc nhìn mới mẻ, làm phong phú
đạt được mục tiêu đó, phê bình sinh thái sử thực tiễn phê bình của mình.
Phê bình sinh thái…
31
c) Hàm nghĩa của thuật ngữ rất phức rất rõ điều này. Nghiên cứu của Nguyễn
Huy Bỉnh (Xem: Nhiều tác giả, 2017) đã
tạp
Theo Nguyễn Đăng Điệp (2018), phê lý giải hiện tượng lưu truyền thần thoại và
bình sinh thái luôn phải đối mặt với những nghi lễ sùng bái cây lúa từ góc độ sinh thái
mối tương tác mâu thuẫn giữa con người và học nhân văn. Nghiên cứu của Phan Ngọc
tự nhiên trong những môi trường khác nhau Anh (2006: 138) đã khảo sát được “ở vùng
nên bản thân nó rất khó tạo ra sự chặt chẽ Phong Châu, tỉnh Phú Thọ, có khoảng trên
về hệ thống khái niệm như các lý thuyết 40 bản truyện kể dân gian về cây lúa”.
phê bình văn học trước đây. Còn Nguyễn Thông qua đây, tác giả cũng đã minh chứng
Thị Tịnh Thy (2017a) khi viết về đặc trưng thêm rằng lúa thực sự trở thành một loài
của phê bình sinh thái cũng cho rằng hàm thực vật được người Việt tôn sùng.
nghĩa của thuật ngữ này rất phức tạp. Theo
Nghiên cứu văn học trung đại, mối
tác giả, mặc dù đang nỗ lực để trở thành quan hệ giữa con người và tự nhiên được
một loại phê bình văn hóa, phê bình sinh Trần Thị Ánh Nguyệt (2018: 90) coi là cảm
thái cũng có mối “bất hòa” với nghiên cứu thức hòa điệu: “sự ca tụng thiên nhiên, xem
văn hóa chuyên biệt.
thiên nhiên là nơi lánh trú của tâm hồn, lý
II. Ứng dụng phê bình sinh thái trong tưởng hóa sự tương tác giữa con người và
nghiên cứu các tác phẩm văn học
1. Các tác phẩm văn học Việt Nam
môi trường (thơ sơn thủy, điền viên, thể
loại mục ca…)”. Mối quan hệ khăng khít,
Ứng dụng phê bình sinh thái trong hài hòa giữa con người và thiên nhiên
nghiên cứu các tác phẩm văn học Việt Nam trong thơ Nguyễn Trãi được Đoàn Thị Thu
được triển khai khá đa dạng. Một trong Vân, Nguyễn Thanh Tú (Xem: Nhiều tác
những đặc điểm/nhiệm vụ của phê bình giả, 2017) quan tâm nghiên cứu. Truyện
sinh thái là đọc lại các tác phẩm quá khứ, Kiều của Nguyễn Du cũng thể hiện khá
tìm ra ý thức sinh thái được thể hiện trong sâu sắc “cảm thức xanh” đã được bàn đến
đó. Bởi vậy nên văn học dân gian, văn học trong một nghiên cứu của Nguyễn Thị
trung đại cũng được các nhà nghiên cứu Thanh Xuân (Xem: Nhiều tác giả, 2017).
nhìn nhận lại, soi sáng dưới góc độ phê Dương Thu Hằng (2015) viết về thơ Tú
bình sinh thái.
Xương với sự biến đổi môi trường sống
Trong nghiên cứu văn học dân gian, như một nhân tố thúc đẩy không gian văn
các nhà nghiên cứu cho rằng từ xa xưa hóa mới. Sự tôn sùng thiên nhiên của con
người Việt Nam đã có mối quan hệ đặc biệt người, coi đó như nơi trú ẩn, thể hiện trong
với thế giới thực vật. Nghiên cứu lối ứng một số tác phẩm văn học trung đại, được
xử với hệ sinh thái thực vật qua ca dao nhìn một số nhà nghiên cứu phân tích như Lê
từ phương diện tinh thần, Trần Ngọc Thêm Nguyên Cẩn, Hoàng Trọng Quyền (Xem:
(1999) nhận định: Thực vật là nguồn cảm Nhiều tác giả, 2017),…
hứng rất mạnh mẽ trong tư duy văn học -
Phê bình sinh thái được ứng dụng để
nghệ thuật của người Việt. Còn Trịnh Việt nghiên cứu các tác phẩm văn học hiện đại
Hoàn (2017) chỉ ra vai trò quan trọng của khá nhiều. Vấn đề môi trường sinh thái
thực vật đối với đời sống con người, đặc trong văn chương được đề cập tới ở nhiều
biệt là người nguyên thủy. Không chỉ trong góc độ, có khi là khái quát một giai đoạn,
ca dao mà trong thần thoại cũng thể hiện như Trần Mạnh Tiến và Lê Dục Tú (Xem:
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2020
32
Nhiều tác giả, 2017) bàn về mối quan hệ nhiều nền văn học được đề cập đến, từ
giữa con người và tự nhiên trong văn xuôi văn học cổ cho đến văn học đương đại, từ
Việt Nam giai đoạn 1930-1945, Nguyễn những vấn đề chung của một thể loại cho
Thùy Trang, Trần Thị Ánh Nguyệt (Xem: đến các tác phẩm cụ thể.
Nhiều tác giả, 2017), Đào Thủy Nguyên
Văn học Trung Quốc là một nền văn
(2016) đề cập đến các vấn đề sinh thái học lớn, được giới nghiên cứu Việt Nam
trong văn xuôi Việt Nam đương đại; có khi quan tâm nhiều. Trong lĩnh vực phê bình
được soi chiếu từ góc nhìn thể loại (như sinh thái, khá nhiều người đã ứng dụng
văn xuôi, tiểu thuyết, tản văn); có khi là những lý thuyết của nó để nghiên cứu
cảm quan sinh thái của một cá nhân tác các tác phẩm văn học Trung Quốc, như
giả, như Dương Thị Phú (2018) viết về một số bài viết của Nguyễn Thị Tịnh Thy,
Mai Văn Phấn, Đỗ Hải Ninh (2018) viết Nguyễn Phương Thảo, Phan Thị Trà, Trần
về khủng hoảng môi trường và số phận Văn Trọng, Thái Phan Vàng Anh, Lê Thị
của cộng đồng thiểu số trong tiểu thuyết Ngọc Trâm… Nhiều tác giả quan tâm
Paris 11 tháng 8 của Thuận, Phạm Ngọc đến tiểu thuyết đương đại Trung Quốc từ
Lan (2016) viết về Nguyễn Ngọc Tư với góc độ phê bình sinh thái. Phan Thị Trà
tác phẩm Cánh đồng bất tận…
(Xem: Nhiều tác giả, 2017) đã phân tích
Một số cuốn sách mang tính đánh giá cảm quan về sinh thái trong văn học Tầm
khái quát về một thể loại, một giai đoạn căn, một trào lưu của văn học đương đại
trong văn học hiện đại từ góc độ phê bình Trung Quốc, chủ trương văn học quay về
sinh thái cũng được xuất bản. Những thảo với truyền thống và tự nhiên. Đặc trưng của
luận về văn học hiện đại trong cuốn sách do tiểu thuyết sinh thái đương đại Trung Quốc
Bùi Thanh Truyền chủ biên (2018) đã đánh được Trần Văn Trọng (Xem: Nhiều tác giả,
giá bước đầu văn xuôi Nam bộ từ góc nhìn 2017) nêu ra là: kế thừa tư tưởng sáng tác
phê bình sinh thái, làm sáng tỏ thêm mối tiểu thuyết sinh thái nói chung, đồng thời
quan hệ hài hòa giữa con người với môi có những đặc điểm mới của tiểu thuyết sinh
trường tự nhiên, xã hội trên tinh thần nhân thái đương đại; thái độ nghi ngờ đối với
văn hiện đại vì sự phát triển bền vững của việc khai thác tài nguyên môi trường, yêu
vùng đất phương Nam hiện tại và tương lai. cầu con người quay trở về với thiên nhiên,
Trần Thị Ánh Nguyệt, Lê Lưu Oanh (2016) khôi phục tính huyền bí của tự nhiên, chủ
đã bàn về khuynh hướng văn xuôi sinh thái trương con người kính phục tự nhiên; sự
Việt Nam, cảm hứng phê phán từ điểm nhìn phát triển thịnh vượng của tiểu thuyết sinh
phê bình sinh thái, sự kiến lập cảm quan thái đương đại và sự tiến bộ của lý luận
đạo đức sinh thái trong văn xuôi Việt Nam phê bình sinh thái có mối liên hệ mật thiết
sau năm 1975…
2. Các tác phẩm văn học nước ngoài
không thể tách rời.
Một thể loại trong văn học đương đại
Mặc dù số lượng các công trình ứng Trung Quốc xuất hiện nhiều trong những
dụng phê bình sinh thái trong nghiên cứu năm gần đây là tiểu thuyết động vật. Thái
các tác phẩm văn học nước ngoài ở Việt Phan Vàng Anh và Lê Thị Ngọc Trâm
Nam chưa nhiều, nhưng với những tài liệu (Xem: Nhiều tác giả, 2017) đã tìm hiểu
chúng tôi khảo sát được, có thể thấy việc văn học sinh thái qua sự hình thành và
ứng dụng khá phong phú, thể hiện ở chỗ phát triển của dòng tiểu thuyết này, thấy
Phê bình sinh thái…
33
rằng tiểu thuyết động vật đã và đang dịch (văn học dân gian, trung đại, hiện đại), có
chuyển từ ngoại biên đến trung tâm, mà những công trình khá công phu, hệ thống…
tiểu thuyết động vật trong văn học Trung Tuy nhiên, đúng như Nguyễn Thị Tịnh
Quốc đương đại là ví dụ điển hình. Tiểu Thy (2017a: 264) đã nhận xét, “đối tượng
thuyết Hổ Trung Quốc của Lý Khắc Uy nghiên cứu của phê bình sinh thái rất rộng
cũng được Nguyễn Thị Tịnh Thy (2017b) trong khi phê bình sinh thái vẫn chưa tìm
phân tích từ thi pháp sinh thái qua nhan đề, ra phương pháp hữu hiệu thành thục để dẫn
đề tài cốt truyện, thi pháp sinh thái qua kiến đường cho thực tiễn phê bình, khiến phê
thức liên ngành, thi pháp sinh thái qua nhân bình sinh thái trở thành một phương pháp
vật, đến thi pháp sinh thái qua không gian phê bình dễ dãi, hình thành nên thực trạng
và thời gian, thi pháp sinh thái qua chiến trăm hoa đua nở trong khi rất cần sự tinh
lược tự sự. Ngoài Lý Khắc Uy, tác giả còn lọc, đúc kết”.
tìm hiểu về Khương Nhung với tác phẩm Kết luận
nổi tiếng Tôtem sói. Theo Nguyễn Thị Tịnh
Phê bình sinh thái là một bộ môn khoa
Thy (2017a), Tôtem sói giống như một học còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Từ năm
thiên trường ca về sinh mệnh thảo nguyên, 2011 đến nay, bộ môn này đã từng bước
đem đến cho người đọc những hiểu biết về được giới thiệu, nghiên cứu và ứng dụng
tự nhiên học và dân tộc học.
trong phê bình văn học, và mặc dù đã có
Một số tác phẩm văn học Mỹ đã được những thành tựu bước đầu, những công
các nhà phê bình Việt Nam ứng dụng lý trình nghiên cứu khá dày dặn, công phu,
thuyết phê bình sinh thái để tiếp cận, như: phê bình sinh thái tại Việt Nam vẫn còn
Lê Trà My (Xem: Nhiều tác giả, 2017) viết có rất nhiều khoảng trống cần lấp đầy, bao
về Vua gấu xám của James Oliver Curwood gồm cả những vấn đề lý thuyết và thực
và vấn đề giáo dục ý thức sinh thái cho trẻ hành. Thiết nghĩ, với vai trò không thể phủ
em; Nguyễn Thị Thu Hằng (Xem: Nhiều nhận trong việc thức tỉnh con người trước
tác giả, 2017) viết về Chùm nho phẫn nộ vấn đề môi trường sinh thái, phê bình sinh
của John Steinbeck từ góc nhìn phê bình thái cần phải được đẩy mạnh hơn nữa. Bởi
sinh thái; Hồ Thị Vân Anh (Xem: Nhiều tác lẽ, trong bối cảnh khủng hoảng môi trường
giả, 2017) viết về những “mơ hồ sinh thái” ngày càng trở nên trầm trọng, việc “tưởng
trong tiểu thuyết của William Faulkner; nhớ trái đất”, “lắng nghe trái đất” sẽ góp
Trần Anh Phương (Xem: Nhiều tác giả, phần vào việc bảo vệ nó; và văn học, đã đến
2017) cũng tiếp cận Âm thanh và cuồng nộ lúc phải nhập cuộc
của William Faulkner từ góc nhìn phê bình
sinh thái… Ngoài ra, một số nền văn học Tài liệu tham khảo
khác cũng được các nhà nghiên cứu quan 1. Phan Ngọc Anh (2006), Truyện kể dân
tâm từ góc độ phê bình sinh thái, tuy không
nhiều, như văn học Nga, Nhật Bản, Ấn Độ,
Pháp, Hàn Quốc, Mexico, Lào…
gian Việt Nam về cây lúa và tín ngưỡng
thờ lúa vùng đất tổ, Luận văn thạc sĩ
Văn học, Trường Đại học Sư phạm
Hà Nội.
Tóm lại, việc ứng dụng phê bình sinh
thái trong nghiên cứu văn học tại Việt Nam 2. Nguyễn Đăng Điệp (2018), “Thời đại
đã bước đầu có những thành tựu đáng ghi
nhận: triển khai nghiên cứu trên diện rộng
khủng hoảng môi trường và vai trò,
vị thế của phê bình sinh thái”, Tạp chí
Thông tin Khoa học xã hội, số 11.2020
34
Nghiên cứu Văn học, số 1, tr. 6-13.
3. Đặng Thị Thái Hà (2014), Cái tự nhiên
phê bình sinh thái, Nxb. Giáo dục Việt
Nam, Hà Nội.
từ điểm nhìn phê bình sinh thái (Qua 10. Đỗ Hải Ninh (2018), “Khủng hoảng
tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp,
Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Ngọc Tư),
Luận văn thạc sĩ Văn học, Trường Đại
học Sư phạm Hà Nội.
môi trường và số phận của cộng đồng
thiểu số trong tiểu thuyết Paris 11 tháng
8 của Thuận”, Tạp chí Nhân lực Khoa
học xã hội, số 7, tr. 100-108.
4. Dương Thu Hằng (2015), “Biến đổi 11. Dương Thị Phú (2018), Thơ Mai Văn
môi trường sống - nhân tố thúc đẩy
không gian văn hóa mới trong thơ Tú
Xương”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học,
số 5, tr. 90-94.
Phấn từ góc nhìn phê bình sinh thái,
Luận văn thạc sĩ Ngôn ngữ và Văn hóa
Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm
Hà Nội.
5. Đỗ Văn Hiểu (2016), Tính “khả dụng” 12. Trần Ngọc Thêm (1999), “Vai trò của
hnue.edu.vn, truy cập ngày 26/6/2020.
6. Trịnh Việt Hoàn (2017), “Lối ứng xử
thực vật trong đời sống văn hóa Việt
Nam và Đông Nam Á”, Tạp chí Văn
hóa dân gian, số 4, tr. 17-28.
với hệ sinh thái thực vật qua ca dao”, 13. Nguyễn Thị Tịnh Thy (2017a), Rừng
Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 1,
tr. 55-65.
khô, suối cạn, biển độc... và văn
chương, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
7. Phạm Ngọc Lan (2016), “Cánh đồng 14. Nguyễn Thị Tịnh Thy (2017b), “Thi
bất tận từ góc nhìn nữ quyền luận sinh
thái”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số
9, tr. 24-35.
pháp sinh thái của Lý Khắc Uy qua
tiểu thuyết Hổ Trung Quốc”, Tạp chí
Nghiên cứu Văn học, số 3, tr. 97-110.
8. Đào Thủy Nguyên (2016), “Cảm quan 15. Bùi Thanh Truyền (chủ biên, 2018),
sinh thái trong văn xuôi dân tộc thiểu số
Việt Nam đương đại”, Tạp chí Nghiên
cứu Văn học, số 7, tr. 4-14.
Phê bình sinh thái với văn xuôi Nam bộ,
Nxb. Văn hóa - Văn nghệ thành phố Hồ
Chí Minh.
9. Trần Thị Ánh Nguyệt, Lê Lưu Oanh 16. Nhiều tác giả (2017), Phê bình sinh
(2016), Con người và tự nhiên trong
văn xuôi Việt Nam sau 1975 từ góc nhìn
thái: Tiếng nói bản địa - Tiếng nói toàn
cầu, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
7 trang
32540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Phê bình sinh thái ở Việt Nam: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu trong văn học hiện nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- phe_binh_sinh_thai_o_viet_nam_tong_quan_cac_van_de_nghien_cu.pdf
