Bài giảng Tin học đại cương - Phần 3: Lập trình

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

TIN HỌC ĐẠI CƯƠNG

Phần 3: LẬP TRÌNH

@it-hut.edu..vn

Nội dung

Phần 3: Lập trình C

• Chương 1: Tổng quan về ngôn ngữ C

• Chương 2: Kiểu dữ liệu và biểu thức trong C

• Chương 3: Cấu trúc lập trình trong C

• Chương 4: Mảng, con trỏ và xâu ký tự

• Chương 5: Cấu trúc

• Chương 6: Hàm

• Chương 7: Tệp dữ liệu

2

18/05/2022

Copyright by SOICT

Nội dung

Chương 1: Tổng quan về ngôn ngữ C

• Lịch sử phát triển

• Các phần tử cơ bản của ngôn ngữ C

• Cấu trúc cơ bản của chương trình C

• Biên dịch chương trình C

• Trình biên dịch Turbo C++

• Cài đặt và sử dụng Turbo C++ 3.0

3

18/05/2022

Copyright by SOICT

Lịch sử phát triển

• Đầu thập kỷ 70, lập trình hệ thống dựa

trên hợp ngữ (Assembly)

– Công việc nặng nề, phức tạp

– Khó chuyển đổi chương trình giữa các hệ

má y tí nh khá c nhau

• Cần một ngôn ngữ lập trình hệ thống có

tính khả chuyển cao để viết lại hệ điều

hành Unix

4

Lịch sử phát triển

• Đặc điểm của ngô n ngữ lập trì nh C

– Ngô n ngữ lập trì nh hệ thống

– Tí nh khả chuyển, linh hoạt cao

– Có thế mạnh trong xử lý dữ liệu số, văn bản, cơ sở

dữ liệu

• C thường được sử dụng để viết cá c chương

trì nh hệ thống

– Hệ điều hành Unix có 90% mã C, 10% hợp ngữ

– Cá c trì nh điều khiển thiết bị (device driver)

– Xử lý ảnh

…

5

Lịch sử phát triển

• Cá c phiên bản ngô n ngữ C

– ANSI C: C chuẩn (1989)

– Cá c phiên bản khá c xâ y dựng dựa trên ANSI C

• Đưa thêm thư viện bổ sung thư viện của ANSI C

• Cá c trì nh biên dịch phổ biến

– Turbo C++ và Borland C++ của Borland Inc.

– MSC và VC của Microsoft Corp.

– GCC của GNU project.

…

6

Nội dung

Chương 1: Tổng quan về ngôn ngữ C

• Lịch sử phát triển

• Các phần tử cơ bản của ngôn ngữ C

• Cấu trúc cơ bản của chương trình C

• Biên dịch chương trình C

• Trình biên dịch Turbo C++

• Cài đặt và sử dụng Turbo C++ 3.0

7

Các phần tử cơ bản của ngôn ngữ C

1. Tập ký tự

2. Từ khóa

3. Định danh

4. Các kiểu dữ liệu

5. Hằng số

6. Biến

7. Hàm

8. Biểu thức

9. Câu lệnh

10.Chú thí ch

Tập ký tự

• Tập ký tự là tập các phần tử cơ bản tạo nên

chương trình

– Tổ hợp các ký tự -> từ

– Liên kết các từ theo cú pháp -> câu lệnh

– Tổ chức các câu lệnh -> chương trình

Tập ký tự

• Tập ký tự trong C

– 26 chữ cái hoa:A B C ... X Y Z

– 26 chữ cái thường:a b c … x y z.

– 10 chữ số: 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9.

– Các kí hiệu toán học:+ - * / = < >

– Các dấu ngăn cách: . ; , : space tab

– Các dấu ngoặc:( ) [ ] { }

– Các kí hiệu đặc biệt:_ ? $ & # ^ \ ! ‘ “ ~ .v.v.

Từ khóa

• Từ khóa (keyword)

– Có sẵn trong mỗi ngôn ngữ lập trình

– Dành riêng cho các mục đích xác định

• Đặt tên cho kiểu dữ liệu: int, float, double…

• Mô tả các lệnh, các cấu trúc lập trình: if, while, case…

• Chú ý:

– Tất cả từ khóa trong C đều viết bằng chữ cái thường

Từ khóa

• Từ khóa hay dùng trong Turbo C

Định danh

• Định danh (Identifier – hoặc còn gọi là Tên) là

một dãy các kí tự dùng để gọi tên các đối tượng

trong chương trình.

• Các đối tượng trong chương trình

– Biến

– Hằng số

– Hàm

– Kiểu dữ liệu

– …

• Định danh có thể được đặt bởi

– Ngôn ngữ lập trình -> các từ khóa

– Người lập trình

Định danh

• Quy tắc đặt tên định danh trong C

– Các kí tự được sử dụng trong các định danh của

ngôn ngữ C chỉ được gồm có: chữ cái, chữ số và

dấu gạch dưới “_” (underscore)

– Bắt đầu của định danh phải là chữ cái hoặc dấu

gạch dưới, không được bắt đầu định danh bằng chữ

số.

– Định danh do người lập trình đặt không được trùng

với cá c từ khóa của C

• Chú ý: C là ngôn ngữ có phân biệt chữ hoa và

chữ thường

Định danh

• Ví dụ

– Định danh hợp lệ:

i, x, y, a, b, _function, _MY_CONSTANT, PI, gia_tri_1

– Định danh không hợp lệ

• 1_a, 3d, 55x

• so luong, ti le

• int, char

(bắt đầu bằng chữ số)

(có dấu cách - kí tự không hợp lệ)

(trùng với từ khóa của ngôn ngữ C)

Định danh

• Một số quy ước (code convention)

– Nên sử dụng dấu gạch dưới để phân tách các định danh gồm

nhiều từ

– Định danh nên có tính gợi nhớ

– Quy ước thường được sử dụng:

• Hằng số dùng chữ cái hoa

• Các biến, hàm, cấu trúc dùng chữ cái thường

• Ví dụ

Định danh

Loại đối tượng

HANG_SO_1, _CONSTANT_2

Hằng số

a, b, i, j, count

Biến

nhap_du_lieu, tim_kiem, xu_li

Hàm

sinh_vien, mat_hang

Cấu trúc

Các kiểu dữ liệu

• Định nghĩa:

– Một kiểu dữ liệu là một tập hợp các giá trị mà một dữ

liệu thuộc kiểu dữ liệu đó có thể nhận được.

– Trên một kiểu dữ liệu ta xác định một số phép toán đối

với các dữ liệu thuộc kiểu dữ liệu đó.

• Ví dụ:

– Kiểu dữ liệu int (số nguyên) trong C

– Một dữ liệu thuộc kiểu dữ liệu int

• Là một số nguyên

• Nhận giá trị từ từ - 32,768 (- 2¹⁵) đến 32,767 (2¹⁵- 1)

Các kiểu dữ liệu

• Ví dụ (tiếp)

– Một số phép toán được định nghĩa trên kiểu dữ liệu

int của C

Tên phé p toá n

Đảo dấu

Ký hiệu

-

Cộng

Trừ

+

-

Nhâ n

*

Chia lấy phần nguyên /

Chia lấy phần dư

%

So sá nh

>, <, >=, <=, ==, !=

Hằng số

• Định nghĩa:

– hằng (constant) là đại lượng có giá trị không đổi trong

chương trình.

• Biểu diễn hằng số nguyên: trong C, một hằng số

nguyên có thể biểu diễn dưới 3 dạng

– Dạng thập phân

– Dạng thập lục phân

– Dạng bát phân

• Ví dụ

Giá trị thập phân Giá trị thập lục phân Giá trị bát phân

2007

396

0x7D7

0x18C

03727

0614

Hằng số

• Biểu diễn hằng số thực: trong C, một hằng số

thực có thể biểu diễn dưới 2 dạng

– Dạng số thực dấu phẩy tĩnh

– Dạng số thực dấu phẩy động

• Ví dụ

Số thực dấu phẩy tĩnh

3.14159

Số thực dấu phẩy động

31.4159 E-1

12.3456 E+1 hoặc 1.23456 E+2

123.456

Bài giảng Tin học đại cương - Phần 3: Lập trình - Trương Diệu Linh