Bài giảng Vẽ kỹ thuật cơ khí - Chương 6: Ổ trượt và ổ lăn

123

Chöông

6

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

6.1 KHAÙI NIEÄM VAØ COÂNG DUÏNG OÅ

OÅ (Phaùp: Coussinet, Anh: Bearing): laø boä phaän ñôõ cho truïc

laøm vieäc, oå seõ taïo phaûn löïc goái töïa choáng ñôõ vaø giuùp cho truïc laøm

vieäc ñuùng theo cheá ñoä thieát keá. Trong phaïm vi moân hoïc ta chæ xeùt

oå laø khôùp quay loaïi 5. Theo tính chaát laøm vieäc ta coù 2 loaïi oå laø oåø

tröôït vaø oå laên. Theo tính chaát chòu löïc ta coù 3 loaïi oå ñôû , oå chaën vaø

oå ñôû chaën.

6.2 PHAÏM VI SÖÛ DUÏNG CUÛA HAI LOAÏI OÅ

Thoâng thöôøng neáu khoâng bò haïn cheá veà khoâng gian, toác ñoä,

vôùi ñieàu kieän laøm vieäc bình thöôøng ta neân duøng oå laên vì oå naøy ñaõ

quoác teá hoaù, tieâu chuaån hoùa, hieäu suaát cao nhaát coù theå ñeán 0,999,

reû, deã mua, deã thay theá, laép raùp. Nhöng trong moät soá tröôøng hôïp,

ta phaûi duøng oå tröôït, tuy hieäu suaát thaáp nhöng oå tröôït khoâng theå

thieáu ñöôïc trong caùc keát caáu cô khí.

a/-OÅ tröôït:

Ta phaûi duøng oå tröôït trong nhöõng tröôøng hôïp sau ñaây:

- Toác ñoä truïc quay quaù chaäm hay quaù nhanh. Ví duï, oå ñôõ truïc

ñoäng cô maùy may coù ñöôøng kính 1/4” = 6,35mm raát beù maø phaûi quay

toác ñoä cao 900012000 voøng/phuùt phaûi duøng oå tröôït vì neáu duøng oå

laên thì moái vieân bi raát nhoû laïi phaûi quay toác ñoä lôùn hôn toác ñoä truïc

nhieàu laàn seõ sinh nhieät nhieàu vaø mau moøn. Thí duï truïc motor maùy

may coù ñöôøng kính ¼”=6,35mm duøng baïc tröôït raát beàn.

- Taûi quaù lôùn laïi coù rung ñoäng maïnh phaûi duøng oå tröôït.

- Laøm vieäc trong moâi tröôøng buïi baäm, acid, muoái aên moøn

(maùy nghieàn haûi saûn, caùn thuoäc da).

CHÖÔNG 6

124

- Keát caáu truïc khoâng laép ñöôïc oå bi thì phaûi duøng oå tröôït vôùi

hai nöûa loùt oå (baïc loùt coát truïc khuyûu, 2 nöõa mieãng).

- Keát caáu caàn nhoû goïn hoaëïc khi hai oå ôû gaàn keà nhau, khoâng coù

khoâng gian ñeå laép oå bi viø hai voøng ngoaøi cuûa oå chaïm nhau.

-Chöa ñöôïc tieâu chuaån hoaù roäng raûi, chæ coù chuaån rieâng cuûa

töøng coâng ty vôùi vaät lieäu ñaëc cheá neân ñaét, khoù tìm mua vaø

thay theá.

b/-OÅ laên:

-Duøng trong voøng toác ñoä trung bình döôùi 9000 voøng/phuùt

-Taûi troïng trung bình rung ñoäng ít

-Reû tieàn, hieäu suaát cao

-OÅ ñaõ tieâu chuaån hoùa treân toaøn theá giôùi vôùi kyù hieäu oå deã daøng

mua vaø thay theâ&

6.3 OÅ TRÖÔÏT (Baïc thau; Phaùp: bargue Anh: ring)

6.3.1 Nguyeân taéùc laøm vieäc

Khi laøm vieäc oå chòu ma saùt tröôït neân hieäu suaát oå tröôït =

0,800,90 thöôøng thaáp hôn oå laên nhöng keát caáu nhoû goïn, ñôn giaûn

hôn oå laên. Tuy nhieân caàn vaät lieäu choáng ma saùt neân oå tröôït chaát

löôïng toát thöôøng raát ñaét, hình daùng ña daïng töø daïng voøng deïp

(Bargue, ring) cho ñeán daïng oáng daøi (Manchon, bush), nguyeân voøng

hay hai nöõa (caëp mieång) . Hieän nay ngöôøi ta chöa theå tieâu chuaåu

hoùa oå tröôït trong phaïm vi quoác teá maø moåi coâng ty coù rieâng tieâu

chuaån cuûa mình.

6.3.2 Phaân loaïi

Coù hai loaïi oå tröôït:

1- OÅ ñôõ

Chòu löïc höôùng kính, ña phaàn oå tröôït laø oå ñôõ, coù caáu taïo ñôn

giaûn nhö moät oáng troøn khoâng coù vai. Tröôøng hôïp keát caáu truïc

phöùc taïp nhö truïc khuyûu, khoâng theå loàng oáng vaøo theo phöông

doïc truïc, khoâng theå duøng oå laên thì loùt oå ñöôïc cheá laøm laø hai nöûa

(ngoaøi saûn xuaát goïi laø hai mieãng), mieãng phaûi coù vai chaän. Ñaây

cuõng laø moät ñaëc ñieåm vöôït troäi maø oå laên khoâng theå thay theá ñöôïc

oå tröôït (xem hình 5.10 chöông 5).

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

125

2- OÅ ñôõ chaën

Chuû yeáu chòu löïc höôùng kính, nhöng cuõng chòu ñöôïc moät phaàn

löïc doïc truïc vì vaäy neân oå tröôït ñôõ chaän phaûi coù vai ñeå vaän doïc ñöôïc

truïc, löïc ma saùt thöôøng lôùn hôn oå tröôït ñôõ.

Sô ñoà oå tröôït:

6.3.3 Caáu taïo oå tröôït

OÅ tröôït bao goàm hai boä phaän:

1- Loùt oå (Baïc tröôït; Phaùp: coussinet, bague Anh: bearing ring)

tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi coå truïc ñang quay, deã bò maøi moøn neân ñöôïc

laøm baèng vaät lieäu quyù, choáng ma saùt vaø maøi moøn thöôøng laø ñoàng

thanh thieác vaø moät nguyeân toá giaûm ma saùt. Beà daøy oå tröôït khoaûng

25mm, neáu chieàu daøi oå lôùn hôn 50 thì thöôøng beân trong khoeùt

loõm, taïo raõnh daàu vaø coù loã chaâm daàu hay caûo môû ñeå boâi trôn.

2- Ñôõ oå (Phaùp: Palier, Anh Support): Do ñaét neân loùt oå thöôøng

raát moûng 1,54mm, coù tröôøng hôïp chæ ñöôïc xi maï moät lôùp moõng vì

vaät lieäu quí hieám. Loùt oå khoâng chòu ñöôïc phaûn löïc maø chæ coù taùc

duïng laøm giaûm ma saùt, choáng moøn neân beân ngoaøi loùt oå coøn ñöôïc

boïc beân ngoaøi baèng ñôõ oå baèng gang hoaëc theùp. Treân ñôõ oå coù theå coù

vuù môû, caûo môû hoaëc ñôn giaûn nhaát laø loã daãn daàu xuyeân suoát taän loùt

oå ñeå boâi trôn cho vuøng tröôït.

Baïc daàu laø moät daïng oå tröôït cao caáp, oå ñöôïc eùp laïi töø caùc haït

thau sau ñoù ngaâm trong daàu moät thôøi gian ñeå daàu thaåm thaáu vaøo

trong, khi söû duïng daàu seõ thaám ra boâi vuøng laøm vieäc maø ngöôøi

vaäbn haønh khoâng caàn boâi trôn. Thí duï baïc daàu trong quaït Marelli

cuûa YÙ saûn suaát coù tuoåi thoï treân 50 maø khoâng phaûi boâi trôn.

6.3.4 Nguyeân taéc laép oå tröôït vaø cheá ñoä dung sai

Voøng naøo tieáp xuùc vôùi vaät quay thì voøng ñoù laép trung gian;

voøng naøo tieáp xuùc vaät coá ñònh thì voøng ñoù laép chaët.

Sinh vieân töï tìm hieåu lyù do.

6.3.5 Tieâu chuaån oå tröôït

CHÖÔNG 6

126

Hieän khoâng coù tieâu chuaån cho baïc tröôït, chæ caàn choïn ñöôøng

kính trong vaø ñöôøng kính ngoaøi laø loã vaø truïc chuaån: 8, 10, 12, 15,

18, 20, 22, 25, 28, 30, 32, 35, 38, 40, 42, 45, 48, 50... ñeå coù theå duøng

caùc loaïi dao khoan, kheùt, doa coù saün.

Rieâng töøng coâng ty seõ coù tieâu chuaån rieâng cho ngaønh mình

vôùi caùch ñònh maõ soá rieâng, kích thöôùc rieâng vaø coù theå cheá duïng cuï

caét rieâng cho gia coâng oå tröôït. Ví duï, caùc haõng oâtoâ ñeàu coù tieâu

chuaån vaø soá hieäu rieâng cho boä mieãng (hai nöûa oå tröôït) coå truïc

khuyûu cuûa haõng mình.

5

6

4

A

3

2

H8

h7

12

A-A

1

H8



40

k7

A

8

1- truïc; 2- voøng gaêng; 3- then baèng; 4- baùnh raêng; 5- oå (baïc) tröôït; 6- giaù, ñôõ oå

Hình 6.1 Keát caáu cuûa oå tröôït

6.3.6 Giaù thaønh

Khoâng phaûi vì oå tröôït coù keát caáu ñôn giaûn maø giaù thaønh thaáp

hôn oå laên. Do vaät lieäu oå laø loaïi quyù hieám, phaûi ñöa vaøo nhöõng

nguyeân toá ñaëc bieät ñeå traùnh maøi moøn neân coù khi oå tröôït ñaét gaáp

chuïc laàn oå laên neáu cuøng ñöôøng kính. Ví duï boä baïc tröôït hai nöûa cuûa

coå truïc khuyûu ngoaïi cuûa chính haõng oâtoâ leân ñeán caû 1000 ñoâla.

6.4 OÅ LAÊN (Phaùp: bargue rotative, Anh: roller bearing)

Hieän nay, oå laên duøng raát phoå bieán trong kyõ ngheä vì:

- Coâng ngheä cheá taïo oå laên ñaõ hoaøn thieän, chaát löôïng toát, ñaït

ñoä chính xaùc cao.

- Giaù laïi raát haï, ví duï oå bi ñôõ chaän 6302 ôû baùnh tröôùc xe gaén

maùy giaù chæ coù 15.000 ñoàng VN. Hieäu suaát oå laên raát cao coù theå ñaït

 = 0,999. Nhieàu loaïi oå coù bích che, nhaø saûn suaát ñaõ tra saün môû

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

127

duøng ñeán khi naøo hö hoûng thì thay caùi môùi, ngöôøi duøng khoâng caàn

quan taâm ñeán vieäc baûo quaûn nhö chaâm môû...

- Sô ñoà oå laên:

6.4.1 Caáu taïo

Tuøy theo loaïi oå maø coù keát caáu khaùc nhau, vaät lieäu laøm oå laên

laø theùp hôïp kim maø nguyeân toá theâm chuû yeáu laø croâme. Neáu ñöôïc

baûo quaûn toát oå laên ít khi bò ræ seùt. OÅ laên do caùc nhaø maùy cô khí

chính xaùc chuyeân moân saûn xuaát, ñöôïc nhieät luyeän maø maøi boùng.

Noùi chung, moät oå laên bao goàm 5 boä phaän nhö treân hình 6.2 giôùi

thieäu oå bi (thò tröôøng mieàn nam goïi laø baïc ñaïn, laø moät loaïi oå laên

maø con laên laø vieân bi).

5

4

3

2

1

1- voøng ngoaøi; 2- voøng trong; 3- vieân bi, 4- voøng caùch; 5- naép che

Hình 6.2 Caáu taïo moät oå bi, vôùi ba caùch bieåu dieãn

Voøng trong: laø voøng quan troïng nhaát, gaén chaët vôùi truïc baèng

maët truï loã ñöôïc maøi boùng. Trong heä thoáng ISO ñöôøng kính voøng

trong ñöôïc tieâu chuaån hoùa seõ ñöôïc trình baøy trong phaàn sau vaø

theo heä met, maët truï ngoaøi cuûa voøng trong laø raõnh loõm daãn höôùng

caùc vieân bi.

Voøng ngoaøi: thöôøng ñöôïc laép trung gian vôùi voû maùy, cuõng coù

theå laép chaët neáu vaùch ngoaøi quay (ñuøm moyeux xe gaén maùy).

Ñöôøng kính ngoaøi cuõng ñöôïc tieâu chuaån hoùa tuøy theo voøng trong,

côõ oå... voøng ngoaøi cuõng ñöôïc maøi boùng. Maët truï trong cuûa voøng

ngoaøi coù raõnh chöùa bi.

CHÖÔNG 6

128

Moät ñieàu chuù yù laø voøng trong vaø voøng ngoaøi ñöôïc cheá taïo vôùi

caáp chính xaùc raát cao (caáp chính xaùc 0, 1, 2) neân khi ño voøng trong

vaø voøng ngoaøi baèng thöôùc caäp ta thaáy chaün troøn tuyeät ñoái. Do vaäy,

khi mua thöôùc caäp ta thöôøng duøng oå bi môùi ñeå kieåm tra laïi thöôùc.

Vieân bi: hình caàu ñöôïc toâi cöùng vaø maøi boùng. Moät ñieàu ñaùng

chuù yù laø soá löôïng vieân bi thöôøng laø soá leû ñeå traùnh sai soá truøng laäp

vò trí. Caùc vieân bi ñeàu theo tieâu chuaån Anh Myõ neân ñöôøng kính

thöôøng laø soá thaäp phaân.

Voøng caùch (Phaùp: Separateur, Anh: Separator): coøn goïi laø reá

ñaïn: Ñeå giöõ khoaûng caùch ñeàu cho caùc vieân bi vôùi muïc ñích ñònh

taâm voøng trong vaø voøng ngoaøi vaø nhaát laø traùnh caùc vieân bi xeáp

khít nhau nhö trong ñuøm xe ñaïp vì khi ñoù toác ñoä töông ñoái cuûa hai

beà maët taêng leân gaáp ñoâi gaây maøi moøn. Trong oå ñuøm xe ñaïp vì toác

ñoä khoâng cao laém neân ngöôøi ta muoán ñôn giaûn keát caáu maø boû voøng

caùch. Voøng caùch coù theå laøm baèng theùp moûng daäp ñònh hình vaø taùn

laïi cuõng coù theå laøm baèng nhöïa.

Naép che: hieän nay, ngöôøi ta coù xu höôùng cheá oå bi bít kín nhôø

coù hai naép che neân moät soá oå coøn coù theå coù hai naép che baèng nhöïa

hoaëc naép theùp moûng che khoâng cho daàu môõ trong oå chaûy ra hoaëïc

daàu boâi trôn trong hoäp töø beân ngoaøi khoâng loït vaøo trong oå. Rieâng oå

chuyeân ngaâm trong daàu (thí duï oå 304 ñôû coát maùy) khoâng coù naép che.

Tröø naép che caùc boä phaän nhö voøng trong, voøng ngoaøi, bi, voøng

caùch ñeàu quan troïng vaø quyeát ñònh ñoä chích xaùc vaø tuoåi beàn cuûa oå.

6.4.2 Nguyeân taéc laøm vieäc

OÅ ñöôïc baùn saün treân thò tröôøng do caùc nhaø saûn suaát cheá taïo

saün theo kích thöôùc tieâu chuaån. Nhaø thieát keá phaûi tuaân theo kích

thöôùc cuûa caùc oå ñöôïc cheá saün sao cho phuø hôïp vôùi yeâu caàu kyõ thuaät.

Nguyeân taéc laép oå laên ngöôïc laïi hoaøn toaøn khaùc vôùi caùch laép oå tröôït

ñaõ trình baøy trong phaàn treân: voøng naøo gaén vôùi vaät quay thì laép

chaët, voøng naøo gaén vaät ñöùng yeân thì laép trung gian. Sinh vieân töï

tìm hieåu lyù do hoaëc thaûo luaän vôùi giaûng vieân.

6.4.3 Phaân loaïi

Treân thò tröôøng coù raát nhieàu loaïi oå, tuy nhieân coù theå chia laøm

ba loaïi chính:

1- OÅ ñôõ

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

129

Chuû yeáu chòu löïc höôùng kính nhö caùc loaïi oå bi thöôøng, oå ñuõa

truï, thöôøng reû tieàn nhaát. Tuy nhieân, loaïi oå naøy cuõng chòu ñöôïc moät

ít löïc doïc truïc theo nguyeân taéc: oå ñôõ laên chòu ñöôïc 70% taûi troïng

höôùng kính khoâng duøng cuûa noù. Ví duï, moät oå ñôõ laên chòu ñöôïc taûi

laø Q = 10000N (trong soå tay cho), neáu phaûn löïc thöïc söï taùc duïng

leân oå laø R = 8000N (do tính aùp löïc khôùp ñoäng) thì taûi dö khoâng

duøng cuûa noù laø Q – R = 2000N vaø coù khaû naêng chòu ñöôïc löïc doïc

nhoû hôn 70%. 2000N = 1400N.

2- OÅ ñôõ chaën

Goàm oå bi ñôõ chaän, oå ñuõa ñôõ chaën vaø oå coân, khaû naêng chòu löïc

doïc truïc lôùn hôn oå ñôõ.

3- OÅ chaën

Ñaây laø loaïi oå ñöôïc thieát keá chuû yeáu ñeå chòu löïc doïc, loaïi naøy

khoâng chòu döôïc löïc höôùng kính neân thöôøng phaûi duøng keøm vôùi oå

laên thöôøng.

6.4.4 Tieâu chuaån kyù hieäu oå laên

Kyù hieäu quoác teá do ISO qui ñònh ñeå ñònh danh moät oå laên theo

qui taéc sau ñaây:

Kyù hieäâu oå laên, huy hieäâu, teân cuûa nhaø saûn xuaát thöôøng ñöôïc

khaéc saâu treân maët ñaàu voøng ngoaøi hoaëc khaéc treân naép che neáu oå

bít vì vaäy khi laép ta phaûi quay maët oå bi coù kyù soá ra ngoaøi ñeå tieän

tham khaûo, thay theá hay döï tröõ saün neáu caàn phoøng xa.

Kyù hieäu oå laên laø moät chuoãi soá bình thöôøng goàm 4 chöõ soá cuõng

coù tröôøng hôïp ñaëc bieät chæ hai chöõ soá vaø nhieàu nhaát leâân ñeán 7 chöõ

soá ñöôïc qui ñònh nhö sau:

Ñöôøng kính trong: hai loaïi

- Chæ coù kyù soá haøng ñôn vò: duøng cho oå coù ñöôøng kính töø 19mm:

1

thì ñöôøng kính trong laø

1mm

2mm

2

.........

......

9

.........

9mm

- Goàm haøng haøng chuïc vaø ñôn vò:

00

01

02

ñöôøng kính trong laø

10mm

12mm

15mm

.........

CHÖÔNG 6

130

03

04

.........

17mm

20mm

25mm

05

.........

99

.........

495mm

Ta coù nhaän xeùt töø 04 trôû leân, ñöôøng kính trong baèng hai kyù

soá cuoái nhaân 5. Töø 0003 phaûi nhôù.

- Côõ oå: ñöôïc bieåu dieãn baèng kyù soá haøng traêm neáu ñöôøng kính

oå nhoû hôn 10 vaø ñöôïc bieåu dieãn baèng kyù soá haøng ngaøn cho caùc oå

coøn laïi. Kyù soá naøy coøn phuï thuoäc vaøo loaïi oå, kieåu kyù hieäu... ñöôïc

trình baøy trong caùc baûng ôû phaàn sau:

Côõ oå quyeát ñònh kích thöôùc voøng ngoaøi D, beà roäng oå B.

Ñoái vôùi oå bi thöôøng moät daõy thì:

1- Côõ ñaëc bieät nheï

2- Côõ nheï

3- Côõ trung

4- Côõ naëng

5- Côõ ñaëc bieät naëng

6- Sieâu naëng...

- Loaïi oå: oå maø ñöôøng kính trong döôùi 10mm ñöôïc kyù hieäu

baèng kyù soá haøng traêm, coøn caùc oå coøn laïi ñöôïc duøng kyù soá haøng

ngaøn ñeå phaân bieät caùc loaïi oå vaø coù quy ñònh nhö sau:

• OÅ bi thöôøng (baïc ñaïn)

Kyù soá haøng ngaøn ñeå troáng khoâng coù kyù soá naøo khaùc laø oå bi

thöôøng moät daõy, laø loaïi reõ tieàn nhaát.

Ví duï:

- OÅ 305 laø oå bi côõ trung, ñöôøng kính loã laø 25mm

- OÅ 35 laø oå bi côõ trung, ñöôøng kính loã laø 5mm

Hình 6.2 ôû treân trình baøy oå bi moät daõy.

• OÅ bi loàng caàu hai daõy (baïc ñaïn nhaøo)

- Kyù soá haøng ngaøn laø 1, kyù hieäu chung laø oå 1000: laø oå bi loàng

caàu hai daõy thò tröôøng mieàn nam goïi laø baïc ñaïn nhaøo. OÅ bi loàng

caàu hai daõy ñöôïc duøng khi truïc coù ñoä voõng, truïc daøi hay caùc ñôõ oå

khoâng chính xaùc, khoâng ñoàng taâm, hay ñaët leân caùc beà maët thoâ.

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

131

Maùy moùc saûn xuaát ôû Vieät Nam thöôøng phaûi duøng loaïi naøy vì caùc lyù

do neâu treân.

- Theâm kyù soá haøng chuïc ngaøn laø 1, kyù hieäu chung laø oå 11000:

(soá 1 ôû haøng chuïc ngaøn laø daïng bieán theå) laø kyù hieäu cuûa oå bi loàng

caàu hai daõy coù oáng loùt (baïc ñaïn nhaøo coù manchon) cuõng duøng nhö

kieåu loàng caàu thöôøng, nhöng nhôø coù oáng loùt coân coù xeû raõnh vaø ñai

oác ñeäm caùnh, ta coù theå nôùi roäng loã nhôø môû ñai oác ra, dôøi oå ñeán nôi

thích hôïp treân truïc roài xieát coá ñònh laïi. OÅ naøy ñaét tieàn hôn loaïi

thöôøng nhieàu vaø duøng ñeå laép vaøo giöõa caùc truïc trôn thaät daøi (ví duï

trong maùy deät).

1506

11505

Hình 6.3 Trình baøy oå bi loàng caàu hai daõy khoâng coù

oáng loùt (manchon) vaø coù oáng loùt

Ví duï:

1208 laø oå bi loàng caàu hai daõy (do kyù soá 1 ôû vò trí haøng ngaøn),

côõ nheï (do kyù soá 2 ôû vò trí haøng traêm), ñöôøng kính loã laø 40 (do hai

soá cuoái 08 nhaân vôùi 5).

11208 cuõng laø oå loàng caàu hai daõy nhöng coù manchon (do kyù

soá 1 ôû vò trí haøng ngaøn vaø 1 ôû kyù soá chuïc ngaøn), côõ nheï (do kyù soá

2 ôû vò trí haøng traêm), ñöôøng kính loã laø 40 (do hai soá cuoái 08 nhaân

vôùi 5).

Töông töï cho hai oå 1106 vaø 11505 nhö trong hình treân sinh

vieân töï tìm ñaëc tính cuûa 2 oå.

• OÅ ñuõa truï moät daõy

CHÖÔNG 6

132

Kyù soá haøng ngaøn laø 2, coøn neáu coù theâm caùc kyù soá haøng chuïc

ngaøn laø caùc kieåu kyù hieäu khaùc nhau cuûa loaïi oå naøy ví duï caùc kieåu oå

ñuõa truï:

2000

42000

92000

12000

32000

Ba soá 0 töôïng tröng ôû ñaèng sau laø vò trí cuûa haøng traêm (côõ oå),

haøng chuïc vaø ñôn vò (ñöôøng kính trong).

- Soá 2 ôû haøng ngaøn chæ loaïi oå laø oå ñuõa truï moät daõy, caùc kyù

soá haøng chuïc ngaøn theå hieän theâm caùc kieåu khaùc nhau cuûa oå ñuõa truï

naøy. OÅ ñuõa cuõng chuû yeáu chòu löïc höôùng kính nhöng taûi lôùn hôn oå

bi vaø giaù ñaét hôn. Trong söû duïng, ta öu tieân choïn oå bi, neáu khoâng

ñuû môùi choïn oå ñuõa.

B

92000

12000

42000

32000

22000

Hình 6.4 Caùc kyù hieäu vaø keát caáu khaùc nhau cuûa oå ñuõa truï moät daõy

Ví duï: Caùc oå 2305; 12305; 32305; 42305; 92305

Ñeàu laø caùc teân cuûa oå ñuõa truï (kyù soá 2 ôû haøng ngaøn), côõ trung (kyù

soá 3 ôû haøng traêm) ñöôøng kính loã laø 25 (do hai kyù soá cuoái 05 nhaân 5).

• OÅ ñuõa truï loàng caàu hai daõy (oå ñuõa nhaøo)

- Kieåu 3000: Soá 3 ôû haøng ngaøn chæ loaïi oå laø oå ñuõa truï loàng caàu

hai daõy, caùc kyù soá haøng chuïc ngaøn theå hieän theâm caùc kieåu khaùc

nhau cuûa oå ñuõa truï naøy. OÅ ñuõa loàng caàu hay oå ñuõa nhaøo cuõng chuû yeáu

chòu löïc höôùng kính, duøng nhö oå bi loàng caàu hai daõy khi truïc coù ñoä

voõng, truïc daøi hay caùc ñôõ oå khoâng chính xaùc khoâng ñoàng taâm nhöng

taûi lôùn hôn oå bi vaø giaù ñaét hôn. Trong söû duïng, ta öu tieân choïn theo

giaù thaønh oå. Ñaàu tieân choïn oå reû nhaát laø oå bi, neáu khoâng ñuû ñaùp öùng

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

133

taûi thì môùi choïn oå ñuõa. OÅ loàng caàu cuõng vaäy, neáu oå loàng caàu hai daõy

bi khoâng ñaùp öùng ñöôïc taûi thì môùi duøng oå loàng caàu hai daõy ñuõa.

l

b

Hình 6.5 OÅ ñuõa loàng caàu hai daõy khoâng coù oáng loùt vaø coù oáng loùt

- Kieåu 13000: OÅ ñuõa loàng caàu coù oáng loùt hay oå ñuõa nhaøo coù

manchon cuõng chuû yeáu chòu löïc höôùng kính, duøng nhö oå bi loàng caàu

hai daõy coù manchon.

Ví duï: Caùc oå 2305, 12305, 32305, 42305, 92305

Ñeàu laø caùc teân cuûa oå ñuõa truï (kyø soá 2 ôû haøng ngaøn), côõ trung (kyù

soá 3 ôû haøng traêm) ñöôøng kính loã laø 25 (do hai kyù soá cuoái 05 nhaân 5).

• OÅ bi ñôõ chaën: chòu löïc höôùng kính vaø löïc doïc truïc

Kyù soá haøng ngaøn laø 6, coù hai nhoùm kyù hieäu kieåu khaùc nhau

cho kieåu 6000 laø: 36000, 46000

c

Cuøng laø oå bi ñôõ chaën coù moät soá

thoâng soá laøm vieäc khaùc nhau. OÅ naøy coù

theå chòu ñöôïc löïc höôùng kính vaø löïc doïc

truïc nhöng chæ chòu ñöôïc moät chieàu laø

chieàu maø treân vaønh coù teân haõng saûn

xuaát vaø kyù hieäu oå. Chuù yù neáu laép sai

chieàu oå bi ñôõ chaën seõ tuoät voøng trong ra

khoûi voøng ngoaøi, bi vaø voøng caùch dính

vôùi voøng trong.

Quan saùt oå bi chaën treân hình 6.6,

oå chæ chaän löïc doïc truïc höôùng chieáu töø

traùi sang phaûi, chieàu löïc ngöôïc laïi seõ

laøm voøng trong vaø bi seõ tuoät khoûi voøng

b

ngoaøi. Cuøng vôùi oå coân seõ trình baøy ôû

Hình 6.6 OÅ bi ñôõ chaën

CHÖÔNG 6

134

phaàn tieáp sau, oå bi ñôõ chaän vaø oå coân laø hai loaïi oå duy nhaát coù theå

thaùo voøng trong vaø voøng ngoaøi ra maø khoâng laøm hö oå. Chuù yù maët

beân phaûi laø maët chòu löïc doïc coù ghi kyù hieäu oå treân vaønh ngoaøi vaø

phaûi laép ñöa ra ngoaøi

• OÅ coân: chòu löïc höôùng kính vaø löïc doïc truïc maïnh hôn oå bi ñôõ

chaën.

Kyù soá haøng ngaøn laø 7, coù nhoùm kyù hieäu kieåu khaùc nhau cho

kieåu 7000 laø:

- 207000 cho côõ ñaëc bieät nheï

- 7000 cho caùc côõ khaùc nhö nheï, trung, naëng...

c

Cuõng gioáng nhö oå bi ñôõ chaën, oå

naøy coù theå chòu ñöôïc löïc höôùng kính

vaø löïc doïc truïc nhöng chæ chòu ñöôïc

moät chieàu laø chieàu maø treân vaønh coùù

teân haõng saûn xuaát vaø kyù hieäu oå. Khaû

naêng chòu löïc doïc cuûa oå coân lôùn hôn oå

bi ñôõ chaën nhieàu laàn vaø ñöôïc duøng

B

trong caùc keát caáu chòu löïc doïc lôùn nhö

o

boä truyeàn truïc vít, truïc baùnh xe oâtoâ,

xe taûi... Chuù yù neáu laép sai chieàu thì

voøng trong oå coân vaø ñuõa coân seõ tuoät

voøng ra khoûi voøng ngoaøi. Bình thöôøng

T

voøng ngoaøi coù theå thaùo ra khoûi voøng

trong deã daøng vaø oå coân phaûi duøng

Hình 6.7 OÅ coân 7306

moät caëp nhöng chæ coù moät oå laø chòu löïc doïc coøn oå coøn laïi chæ coù taùc

duïng naâng cao ñoä cöùng vöõng vaø khöû khe hôû doïc truïc.

• OÀ bi chaën: (Baïc ñaïn chaø) 8000

Trong nhieàu tröôøng hôïp löïc doïc truïc quaù lôùn hay laø löïc chuû yeáu

taùc duïng leân oå coøn löïc höôùng kính thì khoâng ñaùng keå nhö truïc

chính maùy khoan, coå xe ñaïp, xe moâ toâ, truïc chong choùng maùy

bay...Kyù hieäu 8000 loaïi oå coù moät lôùp bi vaø 2 mieáng dóa , 1800 cho

loaïi 2 lôùp bi vaø 3 cheùn dóa. Taát caû caùc boä phaän ñeàu coù theå thaùo

rôøi: caùc mieáng dóa vaø voøng reá mang bi (bi khoâng theå thaùo rôøi

khoûi reá). Caøng nhieàu lôùp bi thì taûi caøng lôùn, ma saùt vaø ñoä maøi

moøn caøng nhoû (coù 2 lôùp bi thì toác ñoä quay cuûa caùc cuûa voøng bi vaø

giöûa dóa chaäm laïi giaûm ñoä maøi moøn, taêng ñoä beàn) nhöng choaùn

choå vaø ñaét tieàn hôn. Ñeàu caàn quan taâm laø voøng trong cuûa mieáng

OÅ TRÖÔÏT VAØ OÅ LAÊN

135

treân laép chaët vôùi truïc xoay thì voøng ngoaøi cuûa noù hôû 1mm vôùi loå

coøn mieáng döôùi voøng ngoaøi laép trung gian vôùi ñaùy oå khoâng xoay

hay xoay chaäm do ma saùt ñeå moøn ñeàu thì voøng trong hôû 1mm vôùi

truïc. Mieáng trung gian neáu coù trong oà 2 lôùp bi hay 2 lôùp ñuûa thì

hôû vôùi truïc vaø loå

• OÅ ñuûa chaën ( baïc ñuûa chaø) 9000

duøng cuøng muïc ñích nhö oå bi chaën nhöng möùc ñoä chiu taûi doïc lôùn

hôn nhieàu vaø ñaét tieàn hôn. Hình 6.8 trình baøy caùc loaïi oå bi chaën

vaø oå ñuûa chaën

Hình 6.8 trình baøy keát caáu laép caùc loaïi oå bi chaën 8000 vaø oå ñuûa

chaën 9000: 1-Truïc 2- Mieáng treân (xoay vôùi truïc) 3- Voøng bi hay

voøng ñuûa coâne rôøi. 4- Mieáng döôùi la91p trung gian vôùi voû hoäp.

5-Voû hoäp 6- Mieáng giöûa

6.4.6 Nguyeân taéc laép oå vaø cheá ñoä dung sai

Nhaéc laïi nguyeân taéùc laép oå laên hoaøn toaøn traùi ngöôïc vôùi oå

tröôït: Voøng naøo tieáp xuùc tröïc tieáp vôùi vaät quay, voøng ñoù laép chaët,

voøng naøo laép vôùi vaät ñöùng yeân thì laép trung gian.

Vaäy trong caùc keát caáu oå ñôõ truïc quay thì voøng trong laép chaët

vì truïc quay vaø chæ ghi dung sai cho truïc ví duï 25k7, khoâng ghi

cho loã vì khoâng cheá taïo loã oå laên maø chæ theo loã chuaån coù saün. Voøng

ngoaøi thöôøng laép trung gian. Ví duï, 52H8, khoâng ghi dung sai cho

voøng ngoaøi oå vì oå ñöôïc cheá saün khoâng phaûi gia coâng. Sinh vieân töï

nghieân cöùu cheá ñoä laép oå bi ñôû chaën 6202 trong caùc ñuøm baùnh xe

gaén maùy vaø giaûi thích vì sau cheá ñoä laép laïi chaët voøng ngoaøi vaø

trung gian vôùi voøng trong?

Vai truïc duøng chaän voøng trong oå: vì beà daøy cuûa voøng trong

thay ñoåi töø 1,6mm (oå 17) ñeán 18mm (oå 320) vaø voøng trong thöôøng

CHÖÔNG 6

136

laép chaët treân truïc neân ñöôøng kính vai truïc caàn phaûi nhoû hôn ñöôøng

kính ngoaøi cuûa voøng trong ñeå coù theå caûo oå ra baèng caûo dóa maø

khoâng laøm hö ñeán bi vaø voøng ngoaøi. OÅ ñöôïc chænh doïc truïc nhôø

naép oå, ñeäm calque vaø vít nhö keát caáu treân hình 6.8 sau:

1- Truïc; 2- Voøng chaén daàu; 3- OÅ laên; 4- Vis ñieàu chænh oå; 5-Bích chænh oå; 6- Voøng

gaêng trong loã (ít duøng); 7- OÅ laên coù naép che; 8- Bích ñaäy laép eùp hay ren.

Hình 6.9 Keát caáu oå bi treân voû hoäp

a) Keát caáu coå ñieån duøng oå khoâng coù voû che, boâi trôn baèng môõ, phaûi duøng

voøng chaén daàu, chænh oå baèng bích, joint vaø vis. Thöôøng khaû thi oû nöôùc ta

b) Duøng voøng gaêng 6 ñeå chaën oå. Ít duøng vì khoâng coù maùy doa coù xích chaïy

dao höôùng kính ñeå gia coâng raûnh treân voû hoäp.

c) Duøng voøng gaêng 6 ñeå chaën oå. Ít duøng. Nhöng oå coù naép che hieän nay

phoå bieán vaø khoâng caàng voøng chaên daàu, naép bích duøng che kín baèng moái

laép chaët