Bạo lực giới - nghiên cứu trường hợp người chuyển giới nữ ở thành phố Hồ Chí Minh
54
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (280) 2021
BẠO LỰC GIỚI –
NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP NGƯỜI
CHUYỂN GIỚI NỮ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
PHÙ KHẢI HÙNG*
Dựa trên dữ liệu định tính được thu thập bằng phương thức phỏng vấn sâu, điền
dã dân tộc học, bài viết phác họa những hình thái bạo lực giới mà người chuyển
giới nữ đang đối mặt; bên cạnh đó, đi vào chiều kích cá nhân để chỉ ra hiện
tượng nội tâm hóa các chuẩn mực giới mang tính văn hóa - xã hội như một yếu
tố khiến người chuyển giới nữ trở thành nạn nhân của bạo lực giới một cách tự
nguyện. Trên cơ sở đó mở hướng nghiên cứu tiếp theo để tìm giải pháp tối ưu
nhằm hạn chế thực trạng này.
Từ khóa: bạo lực giới, người chuyển giới, chuyển giới nữ, LGBTIQA
Nhận bài ngày: 02/11/2021; đưa vào biên tập: 03/11/2021; phản biện: 17/11/2021;
duyệt đăng: 02/12/2021
gắng kiến tạo cho bản thân mình, lại
vấp phải rào cản từ nhận thức của
(một bộ phận) xã hội. Thực trạng này
chúng tôi thu thập được khi khảo sát
cho đề tài nghiên cứu năm 2018 và từ
các phỏng vấn sâu, nhật ký điền dã
với nhóm chuyển giới nữ hiện đang
sinh sống tại TPHCM.
1. DẪN NHẬP
Cộng đồng chuyển giới ở Việt Nam
nói chung và người chuyển giới nữ
nói riêng vẫn là một bộ phận đang dần
được xã hội chấp nhận như một sự đa
dạng trong xu thế phát triển. Tuy
nhiên, những vấn đề xã hội mà chính
nhóm này đang phải đối mặt cũng
hoàn toàn không ít; trong đó, hứng
chịu bạo lực giới là một vấn đề khá
nổi bật. Chính các nạn nhân của bạo
lực giới trong cộng đồng này đã bình
thường hóa nó như một sự thật hiển
nhiên. Hiện tượng nội tâm hóa này
được hình thành bởi suy nghĩ “mình là
phận đàn bà yếu đuối”, khiến cho bản
thân (dường như) mất khả năng tự vệ
khi bị bạo hành. Song song đó, sự cố
2. KHÁI NIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
Được ra đời từ các phong trào đấu
tranh vì nhân quyền tại Mỹ, thuật ngữ
“chuyển giới” bắt đầu quá trình du
nhập vào các quốc gia khác. Ở Việt
Nam, thuật ngữ này xuất hiện muộn
hơn, và do sự chi phối của khung nhị
phân về giới, người chuyển giới và
người đồng tính vẫn bị nhận thức
nhầm lẫn dựa vào sự nhận dạng cho
tới nay mặc dù khoa học về giới và
* Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ.
55
PHÙ KHẢI HÙNG – BẠO LỰC GIỚI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP…
tính dục đã được xã hội hóa. Ngay cả nhân dạng của giới có tính đối cực
trong nội bộ cộng đồng LGBTQ+(1),
không ít người chuyển giới vẫn còn
nhận thức mình như một bộ phận
thuộc nhóm người đồng tính. Hiện
tượng này do các khái niệm về giới
(gender), giới tính (sex) và tính dục
(sexuality) cũng như mối quan hệ giữa
chúng vẫn còn khá nhập nhằng bởi
các khung nhị nguyên nhận thức.
(như một người nữ). Như vậy, một
người chuyển giới nữ tự nhìn nhận
mình là nữ giới; do đó, biểu hiện giới
và thực hành giới của anh ta cũng
được thể hiện như một người nữ thực
thụ theo các chuẩn mực mà nền văn
hóa đó quy định. Người chuyển giới
nữ (trans women), những người vốn
sinh ra với các đặc tính sinh học của
nam (chính xác hơn, chúng ta nên gọi
đó là các đặc tính của giống đực), lại
cố gắng chuyển đổi nhân dạng của
mình và hành xử theo các chuẩn mực
dành cho giới ngược lại khiến cho mọi
người trong xã hội với các chuẩn mực
giới cảm thấy như một sự dị biệt khó
chấp nhận.
Tài liệu khoa học từ các quốc gia phát
triển(2), phân biệt rõ ràng sự khác biệt
của các loại bản dạng (identities).
Người chuyển giới (Transgender/
Trans People, viết tắt là TG) được ký
hiệu là “T” (3) trong cụm LGBTIQ+, dựa
trên định nghĩa mới nhất của Hiệp hội
tâm lý học Hoa Kỳ, là khái niệm dùng
để chỉ những người có bản dạng giới,
thể hiện giới và hành vi giới không
giống với những chuẩn mực giới
tương ứng với giới tính sinh học vốn
Nguồn dữ liệu sử dụng trong bài viết
là từ các ghi chép điền dã với tư cách
người trong cuộc, và từ phỏng vấn
sâu 30 người chuyển giới nữ hiện
đang sinh sống và làm việc tại
TPHCM của đề tài nghiên cứu Vấn đề
di cư của cộng đồng người chuyển
giới nữ tại TPHCM.
có của họ như quy định của xã hội (4)
.
Như vậy, khác với người nhận thức
bản thân như một người đồng tính -
yêu người có cùng giới tính sinh học
với mình, người chuyển giới có những
khía cạnh khác phức tạp hơn trong
việc xác định bản dạng của chính
mình. Nếu như tiêu chí để nhận diện
bản thân của một người đồng tính là
dựa trên xu hướng tình dục (sexual
orientation) – sự định vị cảm xúc tình
dục và tình cảm hướng về một người
cùng giới tính sinh học; một người
nam, xác định anh ta như một người
chuyển giới, thường có xu hướng phủ
định cơ thể sinh học của bản thân và
mong muốn bộc lộc mình như một
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Khái quát về tình trạng bạo lực
giới đối với người chuyển giới trong
và ngoài nước
Từ 2018 đến 2019, chỉ trong vòng một
năm, tổ chức Transrespect versus
Transphobia Worldwide (TvT) thống
kê trên thế giới có 3.314 vụ giết người
mà nạn nhân là người chuyển giới;
trong các vụ sát hại, đến 61% là
những người chuyển giới hành nghề
mại dâm bị giết bởi các khách hàng
của họ(5). Ở hầu hết các quốc gia, dữ
56
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (280) 2021
liệu về những người chuyển giới bị khăn với người mang bản dạng người
giết không được thực hiện một cách có
hệ thống và không thể ước tính số
lượng vụ việc thực tế. Họ thường là
nạn nhân của bạo lực xuất phát từ sự
thù ghét bao gồm tống tiền, tấn công
thể xác và tình dục, và cuối cùng là hạ
sát(6). Nghiên cứu của James và các
cộng sự (2016) đã chỉ ra các vấn đề
mà cộng đồng chuyển giới khi di cư
đến các đô thị phải đối mặt gồm việc
làm, an sinh xã hội, chăm sóc sức
khỏe, nhà ở, giáo dục, giao tiếp và
ứng phó với sự kỳ thị xã hội. Đặc biệt,
những người gốc Á, do ảnh hưởng
bởi các tiềm thức văn hóa phương
Đông thường bị khủng hoảng tâm lý.
chuyển giới, ngoài yếu tố xã hội thì gia
đình đôi khi cũng là một yếu tố đẩy họ
vào những trở lực để có cuộc sống an
ổn. Hệ quả, di cư, đặc biệt là di cư
đến các đô thị là xu hướng phổ biến
và nguyên nhân chủ yếu là để vượt
qua lạm dụng và bạo lực dựa trên giới
ở cộng đồng cũ – nơi mà bản dạng
người chuyển giới của họ không được
chấp nhận (Amy, Miriam và Erika,
2020); đồng thời, một nguyên nhân
khác được Goedel và các cộng sự
của ông (2017) chỉ ra là họ muốn tìm
một mạng lưới xã hội mới trong một
môi trường đô thị mà tất cả đều xa lạ
với nhau. Tuy nhiên, việc di chuyển từ
các khu vực nông thôn ra đến thành
thị là cả một quá trình mang nhiều rủi
ro và bất trắc. Amy (2016) dùng cụm
từ “những cuộc dịch chuyển nơi đầu
súng” (Mobilities at Gunpoint) khi tác
giả, với lối tiếp cận tham gia và hành
động (participatory action research –
PAR)(8), đã đưa ra một nguồn dữ liệu
mang tính địa - dân tộc chí (geo-
ethnographic) bức tranh toàn cảnh về
sự di cư của những người chuyển giới
hành nghề mại dâm tại Columbia. Kết
hợp các dữ liệu từ bản đồ hóa, các tự
sự và hình ảnh, tác giả chỉ ra quyết
định di cư của người chuyển giới trong
nghiên cứu của mình gồm hai bước:
(1) trốn tránh sự bạo hành từ trong gia
đình hoặc cộng đồng nơi xuất cư và
(2) trốn chạy khỏi những kỳ thị xã hội
khi bản thân bị phân biệt đối xử. Tuy
nhiên, sự di cư này như một “nơi đầu
súng” vì ở địa điểm di cư mới, họ phải
Trong thống kê về tình trạng bạo lực
tình dục năm 2019 đối với các cộng
đồng phi tính dục nhị phân (Non-
Binary Communities) và người chuyển
giới(7) của Trung tâm Nghiên cứu Bạo
lực tình dục (NSVRC) thì ba vấn nạn
mà cộng đồng người chuyển giới phải
hứng chịu là bị quấy rối tình dục
(78%), bị bạo hành thân thể (35%) và
bị bạo lực tình dục (12%). Trong
nghiên cứu của mình về những người
chuyển giới hành nghề mãi dâm, Amy
(2016) cũng đồng quan điểm về hiện
trạng những người chuyển giới hành
nghề mại dâm là nhóm đối tượng
thường xuyên bị tấn công (chiếm 75%)
và họ cảm thấy không thoải mái khi đề
nghị sự giúp đỡ từ cảnh sát do những
e ngại về bản dạng giới (58%) và trải
nghiệm những sự ngược đãi từ sự bất
công của luật pháp (mistreatment from
law enforcement) (57%)… Những khó
57
PHÙ KHẢI HÙNG – BẠO LỰC GIỚI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP…
đối mặt với hàng loạt các vấn đề bất “trong bối cảnh Việt Nam hiện nay,
Luật Hôn nhân và gia đình không thừa
nhận hôn nhân giữa người cùng giới
và đây là một rào cản đối với người
chuyển giới. Pháp luật Việt Nam chỉ
công nhận 2 giới tính nam - nữ và
không công nhận giới tính thứ ba”
(Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến phát
triển cộng đồng, 2018). Những khó
khăn từ rào cản văn hóa - xã hội khi
bộc lộ bản dạng giới của mình là
nguyên nhân người chuyển giới chỉ
hoạt động ở các lĩnh vực nghề nghiệp
phi chính thức; trong đó, 13% chọn
bán dâm làm nghề mưu sinh (Thùy
Anh, 2019). Đặc biệt, tình trạng bị lạm
dụng tình dục và bạo lực trong cộng
đồng chuyển giới cũng rất đáng báo
động. Từ nguồn dữ liệu của các đề tài
đã thực hiện vào 2018 và 2021 ở
TPHCM, chúng tôi nhận diện được
một số nạn nhân của những hành vi
quấy rối tình dục và bạo lực tình dục
với nhiều cấp độ lẫn hình thức khác
nhau, đây là là một thực trạng cần
được xã hội và nhà nước quan tâm.
bình đẳng phát sinh. Công bố của
Trung tâm Quốc gia về sự bình đẳng
cho người Chuyển giới (The National
Center for Transgender Equality) đã
đưa ra tình hình phân biệt đối xử về
giới của xã hội Mỹ đối với người
chuyển giới trong việc tiếp cận nhà ở
rất đáng chú ý: cứ 5 người thì có 1
người bị phân biệt đối xử khi tiếp cận
các dịch vụ nhà ở; và tỷ lệ những
người bị đuổi khỏi căn hộ là hơn 1
trên 10 người. Họ cũng nhận định
“tình trạng vô gia cư (homelessness)
của người chuyển giới là một vấn đề
đáng để chúng ta nhìn lại”(9). Các
điểm lược này đã gợi cho chúng tôi
suy nghĩ về các hiện trạng bạo lực mà
cộng đồng chuyển giới ở Việt Nam
đang hứng chịu.
Ở Việt Nam, theo thống kê của Bộ
Lao động, Thương binh và Xã hội,
tính đến năm 2018, có khoảng
300.000 - 500.000 người chuyển giới;
riêng tại TPHCM, theo Trung tâm
Nghiên cứu ứng dụng Sức khỏe nam
giới và cộng đồng Carmah (2015) ước
tính có khoảng 2.000 đến 3.000 người
3.2. Bạo lực giới trong cộng đồng
người chuyển giới ở TPHCM
chuyển giới sinh sống và làm việc(10)
.
3.2.1. Quấy rối tình dục
Trong đó, công việc trội nhất là biểu
diễn nghệ thuật (32,4%), buôn bán
(20,4%) và bán dâm (12,7%). Nhìn
chung, “người chuyển giới thường bị
bắt nạt, kỳ thị và phân biệt đối xử ở
chính gia đình và nơi công cộng. Cơ
hội tiếp cận với việc làm và y tế của
họ cũng bị giới hạn, đặc biệt đối với
những người sống đúng với giới tính
mong muốn” (Trịnh Thiệp, 2018) vì
Quấy rối tình dục (sexual harassment)
được hiểu là những hành vi tình dục
mà đối phương không mong muốn
tiếp nhận; và những hành vi đó nhằm
xúc phạm, làm nhục và đe dọa người
tiếp nhận (hành vi đó). Về mặt hình
thức, nó có thể được thể hiện bằng
ngôn từ, lời nói hoặc hành động ở cả
môi trường giao tiếp trực tiếp hoặc
qua mạng internet. Trong thế giới hiện
58
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (280) 2021
nay, mọi giới tính đều có thể là nạn Phần đông, những người chuyển giới
nhân hoặc thủ phạm của quấy rối tình không có đời sống kinh tế khá giả
dục; đặc biệt, khi nó xảy ra ở môi
trường làm việc, học tập hoặc nơi
công cộng, nó có thể hàm chứa động
cơ kỳ thị tính dục (sex discrimination)
với nạn nhân(11). Từ các chia sẻ về
lịch sử đời sống tình dục của mình,
hầu như các thông tín viên của chúng
tôi đều có những trải nghiệm với
những hành vi quấy rối như động
chạm, sàm sỡ, trêu ghẹo bằng những
ngôn từ khiếm nhã. Hiện tượng này
không chỉ được phản ánh qua đời
sống của mỗi cá nhân mà trong chính
nhật ký điền dã chúng tôi cũng có
nhiều ghi chép về những sự cợt nhả
bằng ngôn ngữ khá thô tục.
hoặc sự hậu thuẫn tài chính từ gia
đình, họ hoạt động trong những ngành
nghề rất đặc thù của nhóm; và được
hình thành, tồn tại bằng sự tương trợ
của những người cùng “hoàn cảnh”
hát đám ma, hát Lô-tô. Tiếp cận với
nhóm chuyển giới nữ đang làm việc
tại hội chợ đêm và tham gia hát ở các
đám tang chúng tôi được biết: chuyện
họ bị khách hàng nam trêu học bằng
những ngôn ngữ tính dục thô thiển
hay gạ gẫm tình dục một cách công
khai là thường xuyên, có nhiều bạn
còn bị sàm sỡ một cách thô bạo.
Chúng tôi hỏi về cách phản ứng thì
các bạn cho biết: “thôi kệ cũng không
đáng gì anh, mình cho qua được thì
qua, kệ mấy ổng…” hoặc “thì cũng tức
nhưng lúc đó đang hát, chỗ cũng đông
quá nên né né thôi. Với mấy ổng cũng
xỉn xỉn, làm quá mắc công sinh
chuyện… Thì cũng có rồi nhưng
không phải em mà là chuyện của nhỏ
trong nhóm thôi… Thì nó cũng nổi cơn,
chửi ổng cái ổng quê quê sao đó
đứng lên xô ghế đánh nó… Dạ, đời pê
đê mà anh, mình không nhịn là người
ta chửi rồi đánh nói thứ pê đê còn làm
giá này kia. Lần đó là tụi em coi như
hát không công luôn anh, coi như
cúng dường cho chủ nhà luôn đi”,…
(D.H).
Trong một lần, sinh nhật của một bạn
trong nhóm, tôi có được mời tới dự
sinh nhật của bạn ấy sau buổi hội
chợ tan. Lúc cả nhóm đi ngang qua
một bàn nhậu của một nhóm thanh
niên (mà tôi được một bạn trong
nhóm nói là người địa phương). Cả
đám liền huýt sáo và gọi liên tục
em… em… đi chơi không em? Cả
nhóm chúng tôi đều giả lơ như không
nghe nhưng những tiếng trêu chọc
vẫn ngày một nhiều hơn ... Phụ họa
theo là tiếng cả nhóm đập bàn hò reo
và cổ vũ. Cả nhóm chúng tôi quyết
định đi tìm chỗ khác theo đề nghị của
M – trưởng nhóm – để tránh chuyện.
Khi lướt qua bàn ấy, tôi có lướt nhìn
sang, có vài cô gái trong nhóm ấy
3.2.2. Bạo hành tình dục
Bạo hành tình dục (sexual violence)
được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
định nghĩa như những hành vi tính
dục được đưa ra một cách cưỡng ép
12
)
nhìn chúng tôi cười đầy mỉa mai(
(Ghi chép trong ngày sinh nhật của L
– ngày…, nhóm bạn hội chợ q12).
59
PHÙ KHẢI HÙNG – BẠO LỰC GIỚI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP…
và những hành vi này được đưa ra
bằng các mối quan hệ ở nơi làm việc
hoặc nơi ở. Từ đó, WHO cũng đưa ra
sự đa dạng và phức hợp của hình
thức bạo lực tình dục (WHO, 2002:
149-150). Theo khảo sát của chúng tôi,
tình trạng này xảy ra ở những người
hành nghề mãi dâm và những người
đang sống cùng những bạn tình của
mình (chúng tôi gọi là những người
chuyển giới-có-chồng).
sẽ không từ chối khi biết T là người
chuyển giới. T kể với chúng tôi: lúc
trước, khi mới ra nghề, cô cũng vài
lần bị khách đánh và không trả tiền.
Về sau T cho biết mình luôn tìm và
chung sống cùng một người bạn trai
để có thể bảo vệ cô trong công việc
của mình.
Có thể nói, việc người chuyển giới nữ
kết hợp để sống cùng một người bạn
trai kiêm “vệ sĩ” (chúng tôi tạm gọi vậy)
là một mối quan hệ cộng sinh - dựa
vào nhau để sống. Một mặt, những vệ
sĩ này bảo vệ họ(13), mặt khác, đây
cũng là những đối tác chia sẻ tình
cảm cho đời sống tinh thần của những
người chuyển giới thông qua mối
quan hệ vợ-chồng được thiết lập. Tuy
nhiên, đôi khi những đối tác này cũng
chính là những người bạo hành
ngược lại người cung cấp kinh tế cho
mình. Trường hợp Ng. - người chuyển
giới đang-có-chồng bị thương khá
nặng vì chồng bạo hành.
Một số người chuyển giới hành nghề
bán dâm cho biết những nam giới
mua dâm là người bạo hành. Những
vị khách mà họ cho là “biến thái” là
những người có những loại hành vi
tình dục kỳ lạ, thậm chí cả đánh đập;
hoặc có khách hàng dùng vũ lực ép
buộc họ quan hệ dù trước đó không
có thỏa thuận và không hiếm khách
hàng từ chối việc sử dụng các biện
pháp tình dục an toàn. “…Em có nói
đeo bao đi anh nhưng nó dứt khoát
không chịu… Dạ cũng sợ SIDA
lắm …” (PVS, L).
“… Thưa lên phường rồi công an
xuống có giải quyết không? (…) ai mà
hỗ trợ cho pê đê anh?” (PVS, M.)
Chuyện của T
T, một – người hay “đứng” ở công
viên P thuộc địa bàn quận X mà
chúng tôi có dịp gặp trong một dự án
phòng chống HIV/AIDS. Cho đến
nay, T đã có thâm niên hành nghề
bán dâm gần 6 năm qua nhiều địa
bàn nổi cộm về tệ nạn này. T là một
chuyển giới nữ chưa hoàn thiện
nhưng với vẻ ngoài được trang điểm
khá kỹ nên trông rất ưa nhìn. Theo T
kể, khách của cô rất đa dạng nhưng
phần lớn là mấy người đàn ông ngà
ngà say - những người này thường
Qua bạn bè trong nhóm, chúng tôi
được biết do Ng. không đưa tiền cho
chồng nên bị đánh đập.
“Em cũng biết mình cũng đâu phải
được yêu thương gì, cũng chỉ đắp đổi
qua ngày này tháng nọ rồi cũng hết.
Đàn bà còn không giữ được chồng thì
huống chi mấy đứa như tụi em, có cái
gì để giữ đâu anh. Có thương có yêu
gì đó thì cứ ổng kêu thì xì ra mấy
trăm cho chả đi đánh bài, đi mua đề
60
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (280) 2021
là có được yêu à. Ngoài ra thì hết.
ổng ở với mấy con quỷ làm gà quán
café bên X chứ đâu. Tại em không
thèm tới kiếm á. Hết tiền rồi cũng lết
xác về à… Người ta đàn bà, người ta
đi đòi lại chồng, còn em, lấy cái gì để
đi đòi? Trong khi tụi nó là con gái xịn,
còn đây, pê đê, hoa ni-lông, cái gì
cũng giả hết thì cái thằng chồng nó
cũng giả tuốt luốt” (PVS, L). Trò
chuyện với tôi, L biết chị em trong
đoàn chửi mình ngu, mê trai, nhưng L
nói rằng mình thương thì mình chịu,
không phải lỗi của ai cả.
Nhiều bữa kẹt tiền nhà quá, hông còn
xu nào trong túi cái là nói là lên cơn
điên bỏ đi miết đâu cả tuần lễ mới mò
về. Nói chung là có tiền là có tình,
vậy đó, cái số nó đã vậy là như cái
nghiệp vậy đó” (PVS, H).
Những bạn tình của người chuyển
giới (chúng tôi gọi tắt là bạn tình)
thường là những thanh niên được cho
là “trai thẳng”(14) và đang sống cùng
với họ trong vai trò là chồng. Họ đa
phần là những người không có nghề
nghiệp ổn định và tài chính có được
do những người chuyển giới nữ (trong
vai vợ) đang sống chung chu cấp. Một
số anh cũng đang có bạn tình nữ khác
hoặc có vợ nhưng vẫn thiết lập mối
quan hệ tạm bợ với một người chuyển
giới để có nguồn cung tài vật(15). Theo
một số chia sẻ, những người vợ hoặc
bạn tình khác giới của anh ta cũng
nhận thức được điều này nhưng họ
cũng chấp nhận “luật chơi” của mối
quan hệ này. “Luật chơi” này làm cho
những người chuyển giới mất không
chỉ tài chính mà cả quyền thương
thuyết trong cuộc sống chung giữa hai
người.
Cuộc sống vợ chồng là một chủ đề rất
khó khai thác vì nó được cho là
chuyện riêng tư rất tế nhị. Những
người chuyển giới nữ được phỏng
vấn sâu trong nghiên cứu này, dù đã
có khoảng thời gian tiếp xúc lâu và
khá thân với chúng tôi nhưng không
phải ai cũng thoải mái chia sẻ, nhất là
vấn đề bạo hành tình dục trong cuộc
sống giữa họ và bạn tình. Nhưng qua
những quan sát và tâm sự của họ,
chúng tôi cảm nhận một sự chịu đựng,
không chỉ ở các ứng xử bề mặt mà
còn ở các tâm sự sâu kín của họ. Họ
cam chịu nhẫn nhịn sự phản bội
không giấu giếm từ bạn tình vì mục
đích duy trì quan hệ và, sâu xa hơn, là
tự nhận thức bản thân không thể
mang đến khoái cảm tình dục như bạn
tình kỳ vọng.
Chuyện của L: Hoa ni-lông
“Em biết ổng cặp bồ… chứ sao
không biết anh, nhưng em kệ cho
qua đại cho rồi, chứ chửi thì cũng
chửi, khóc cũng khóc rồi, còn đánh
nhau hả, rồi luôn anh. Rồi lại đi biệt
tích đâu hai ba ngày mới chường mặt
về… Rồi cũng xuôi à, chứ có giận
được lâu đâu anh… Biết anh, em biết
“Trong cái thế giới này không có cái
gọi là tình yêu pê đê đâu em. Em
đừng có nghĩ là thằng đó yêu em là
thiệt…” (PVS, D.H).
Những trải nghiệm như chị D.H,
không chỉ phổ biến ở nhóm chuyển
61
PHÙ KHẢI HÙNG – BẠO LỰC GIỚI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP…
giới bán dâm, mà cũng là những nỗi người đó và xuất phát từ sự bất bình
niềm chung của nhóm chuyển giới - đẳng giới (UNHCR, 2003 dẫn lại
có-chồng. Ở người-đàn-ông-của-mình, UNFPA, 2014).
họ dường như chỉ tìm một chỗ dựa
Với nhiều cấp độ bạo hành khác nhau,
tinh thần để nghĩ rằng mình cũng là
những người chuyển giới nữ ở
một người đàn bà bình thường trong
TPHCM cũng đang là những nạn
xã hội. Do đó, dựa vào các chuẩn
nhân của bạo hành giới của chính
mực giới đã được nhập tâm, họ
những khung chuẩn mực về giới trong
chuyển dịch vai trò giới nữ vào bản
xã hội. Sự sao chép và chuyển dịch
thân và thực hành nó như bổn-phận-
cách thực hành giới từ khuôn mẫu
phải-có; từ đó, cảm nhận về sự khiếm
giới được văn hóa quy định khiến
khuyết nữ tính của bản thân không
những người chuyển giới nữ mất đi
đáp ứng được kỳ vọng của bạn tình
quyền tự chủ trong hoạt động tình dục;
(hay đúng hơn, kỳ vọng của xã hội về
hệ quả là, họ dễ dàng bị bạo hành do
mặt tính dục và những chức năng
ở vị thế bị động này. Những nạn nhân
phái tính sẵn có) nên họ chấp nhận
này, với sự thực hành giới được mô
hành vi bạo hành như một sự bù đắp.
phỏng theo kiểu bản dạng mà họ đã
4. KẾT LUẬN
lựa chọn và tự trói mình trong sự nhẫn
nhịn và cam chịu như một người phụ
nữ được diễn ngôn về các tính chất
nữ tính phải có. Thậm chí khi họ bị
bạo lực tình dục, họ cũng không dám
mạnh dạn nhờ sự can thiệp của các
ban ngành đoàn thể bởi nhiều nguyên
nhân, trong đó vấn đề pháp lý còn bỏ
ngỏ sự không-hợp-nhất giữa cái nhân
dạng sinh học và bản dạng giới của
họ cũng là một trong những nguyên
nhân cơ bản.
Bạo lực giới (hay bạo lực dựa trên cơ
sở giới – gender-based violence) là
một hiện tượng phổ biến và phức tạp,
nó được thể hiện dưới nhiều hình
thức, không chỉ giới hạn ở hình thức
bạo lực gia đình ở các cặp vợ chồng
dị tính đến quấy rối tình dục. Mặc dù
bạo lực giới bao gồm cả bạo lực gia
đình nhưng nó không chỉ giới hạn ở
bạo lực gia đình hay bạo lực đối với
phụ nữ mà là mọi hình thức bạo lực
nhằm vào một cá nhân vì giới của
CHÚ THÍCH
(1) LGBT là cụm từ phổ biến trong cách gọi cộng đồng đa dạng giới và tính dục, được ghép
từ các ký tự L (Lesbian) chỉ người đồng tính nữ; G (gay) chỉ người Đồng tính nam; B
(bisexual) chỉ người mang khuynh hướng song tính, bị hấp dẫn tình dục bởi cả hai giới tính;
T (transexxual/transgender) chỉ người hoán tính/chuyển giới. Gần đây, trong xu thế hội nhập
về mặt tri thức, các tổ chức hoạt động vì quyền đa dạng giới và tình dục đã bổ khuyết vào
cụm từ này nên không chỉ có ba khuynh hướng tình dục vốn có, mà còn rất nhiều các
khuynh hướng và bản dạng tình dục/giới khác được biết đến, như nhóm I (Intersex: liên giới
62
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI số 12 (280) 2021
tính), nhóm Q (Queer: đa giới), nhóm A (Asexuality: vô tính),… Dấu “+”: biểu thị cho sự đa
dạng.
(2) Chúng tôi muốn nhấn mạnh sự phát triển và tầm ảnh hưởng của khoa học nói chung,
khoa học xã hội nói riêng của các quốc gia này có tính lan tỏa khá mạnh.
(3) Trong khoảng 10 năm trở lại đây, cộng đồng chuyển giới tại Việt Nam, thông qua các diễn
đàn, các facebook pages cũng như tại các hội nghị, tọa đàm… có khuynh hướng xưng mình
là TG (Transgender People: cộng đồng chuyển giới), thuộc nhóm TG nhằm để khẳng định
sự tồn tại độc lập của mình so với các loại bản dạng tình dục khác: đồng tính, song tính, á
tính, vô tính,… Phân loại nhỏ hơn, TG gồm có hai nhóm:
- Người chuyển giới nữ: người (sinh ra với giới tính sinh học là) nam chuyển giới (thành nữ)
gọi tắt là MtF (Males to Females) hoặc Trans women.
- Người chuyển giới nam: người (sinh ra với giới tính sinh học là) nữ chuyển giới (thành
nam) gọi tắt là MtF (Females to Males) hoặc Trans men.
(4) Tham khảo thêm tại: American Psychological Association. (2018). Defining transgender
glossary, truy cập 27/6/2020.
(5) Tham khảo tại: https://baomoi.com/331-nguoi-chuyen-gioi-bi-giet-tren-toan-the-gioi-vi-nan-
ky-thi-trong-nam-2019/c/33031603.epi, truy cập ngày 01/12/2019.
(6)
transphobia-worldwide-tgeu-research-project/, truy cập ngày 27/6/2020.
(7) Tham khảo thêm tại: https://www.nsvrc.org/publications/nsvrc-publications, truy cập ngày
17/4/2020.
(8)
ssary/participatory-action-research, truy cập ngày 18/4/2020.
(9) Tham khảo tại: https://transequality.org/issues/housing-homelessness, truy cập 12/4/2020.
(10) Trên thực tế, số liệu có thể nhiều hơn vì ước tính này chỉ dựa trên những TG có tham gia
vào mạng lưới hỗ trợ của tổ chức.
(11)
28/6/2020.
(12) Trích nhật ký của đề tài.
(13) Người bảo kê cho mỗi đối tượng bán dâm.
(14)
Thuật ngữ dành cho những nam giới được cho là có xu hướng tính dục dị tính
(hetereosexual males).
(15) Nhận định này chỉ dành cho các trường hợp mà chúng tôi tiếp cận trong đề tài của mình,
không phải là một mẫu hình chung cho tất cả các trường hợp. Chúng tôi chưa có cơ hội
được tiếp cận sâu hơn với những “anh chồng” của những người chuyển giới nữ, do đa phần
họ thường có tâm lý e dè với “người lạ” (chúng tôi phỏng đoán, có lẽ do thời gian mà chúng
tôi tiếp cận với các cặp đôi chưa đủ lâu). Các bạn ấy thường bỏ ra ngoài khi những người
bạn của vợ tới nhà chơi. Theo tìm hiểu, các TG cũng ngại tiếp cận “chồng-của-bạn” do sợ
những sự ghen tuông giữa các chị em có thể làm hỏng mối quan hệ bạn bè. Đương nhiên,
chúng tôi cũng có nghe qua vài trường hợp giựt chồng hay bồ bạn, nhưng những hành vi đó
thường bị hội chị em loại ra khỏi nhóm vì không thể chấp nhận được (tiếng lóng trong cộng
đồng này gọi là kiểu “ăn dơ”, “ăn tạp”).
63
PHÙ KHẢI HÙNG – BẠO LỰC GIỚI - NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP…
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
1. Amy, Lubitow; Miriam J., Abelson và Erika Carpenter. 2020. “Transforming Mobility
Justice: Gendered Harassment and Violence on Transit”. Journal of Transport
2. Cao Nhất Phiến. 2018. “13% người chuyển giới kiếm sống bán dâm”.
27/6/2020.
3. James, S. E., Herman, J. L., Rankin, S., Keisling, M., Mottet, L., & Anafi, M. 2016.
The Report of the 2015 U.S. Transgender Survey. Washington, DC: National Center for
Transgender Equality.
4. Rider, G. Nicole; McMorris, Barbara J.; Gower, Amy L.; và nhóm nghiên cứu. 2018.
Health and Care Utilization of Transgender and Gender Nonconforming Youth: A
bao-luc-o-nguoi-chuyen-gioi-77771043531.htm, truy cập ngày 28/6/2020.
doc/nguoi-chuyen-gioi-gap-nhieu-rao-can-20181102213543055.htm, truy cập ngày
11/4/2020.
7. Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phát triển Cộng đồng (SCDI). 2018. Hội thảo “Luật
Chuyển đổi giới tính vì người chuyển giới” tổ chức ngày 26/9/2018, tại Hà Nội. https://
dep.com.vn/viet-nam-co-khoang-300-000-den-500-000-nguoi-chuyen-gioi/, truy cập ngày
11/4/2020.
8. Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng Sức khỏe nam giới và cộng đồng (CARMAH). 2015.
Báo cáo về cộng đồng người chuyển giới tại TPHCM.
10 trang
19020
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bạo lực giới - nghiên cứu trường hợp người chuyển giới nữ ở thành phố Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_luc_gioi_nghien_cuu_truong_hop_nguoi_chuyen_gioi_nu_o_th.pdf
