Giáo trình Trang bị điện trạm bơm (Phần 2) - Trường Cao đẳng nghề Nam Định

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

Ch-¬ng 4

Trang bÞ ®iÖn tr¹m b¬m dïng ®éng c¬ ®iÖn

h¹ thÕ

§ 4.1 m¹ch ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng

cÇu dao – cÇu ch×

1. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng cÇu dao - cÇu ch× kh«ng cã b¶o vÖ

®øt mét pha

M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn vµ b¶o vÖ ®éng c¬ dïng cÇu dao – cÇu ch× kh«ng

cã b¶o vÖ ®øt mét pha lµ lo¹i m¹ch ®iÖn ®¬n gi¶n nhÊt dïng mét cÇu dao ba cùc

vµ mét bé cÇu ch× gåm ba cÇu ch× l¾p ë ba pha nh- h×nh 4 – 1.

H×nh 4.1. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ b»ng cÇu dao.

CÇu dao ba cùc thao t¸c trùc tiÕp b»ng tay ®Ó khëi ®éng vµ dõng ®éng c¬.

CÇu ch× dïng ®Ó b¶o vÖ ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ cÇu dao xuèng ®éng c¬ hoÆc

ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬.

M¹ch ®iÖn nµy chñ yÕu dïng ®Ó ®iÒu khiÓn c¸c ®éng c¬ cã c«ng suÊt nhá

( d-íi 4,5 kW ), nh-ng trong thùc tÕ ë n-íc ta hiÖn nay mét sè tr¹m b¬m trôc

ngang trang bÞ c¸c ®éng c¬ 33kW vÉn cßn dïng s¬ ®å nµy vµ dïng cÇu dao ®Ó

®iÒu khiÓn. Do ®ã g©y nªn nh÷ng nh-îc ®iÓm sau :

- Thao t¸c nÆng vµ kh«ng an toµn cho ng-êi vËn hµnh.

- Kh«ng linh ho¹t trong qu¸ tr×nh sö lý sù cè vµ ®iÒu khiÓn m¸y.

- DÔ x¶y ra t×nh tr¹ng ®øt mét pha lµm ch¸y ®éng c¬. §Ó kh¾c phôc

nh-îc ®iÓm nµy ng-êi ta trang bÞ thªm b¶o vÖ ®øt mét pha.

24

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

2. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng cÇu dao - cÇu ch× cã b¶o vÖ ®øt mét

pha

H×nh 4.2. S¬ ®å m¹ch ®iÖn b¶o vÖ ®éng c¬ khi bÞ ®øt mét pha.

M¹ch ®iÖn b¶o vÖ ®éng c¬ khi bÞ ®øt mét pha lµm viÖc dùa trªn nguyªn lý

ph¶n øng sù mÊt ®èi xøng ®iÖn ¸p trªn c¸c ®Çu ra cña ®éng c¬ trong hÖ thèng ba

pha. Trong chÕ ®é ba pha, khi d©y quÊn stato cña ®éng c¬ ®Êu h×nh sao, trung

tÝnh cña m¹ng ®iÖn nèi ®Êt, nÕu ®iÖn ¸p ®Æt vµo ®éng c¬ thùc ®èi xøng th× ®iÖn

¸p U _{01- 0}gi÷a ®iÓm trung tÝnh 0₁cña ®éng c¬ vµ trung tÝnh 0 cña m¹ng cã gi¸ trÞ

xÊp xØ b»ng kh«ng. Nh-ng do ®iÖn ¸p kh«ng thùc ®èi xøng nªn bao giê còng cã

trÞ sè U _{01- 0}vµo kho¶ng 18 – 19 V ®èi víi m¹ng ®iÖn 380/220 V. Khi bÞ ®øt mét

pha ®iÖn ¸p ®Æt vµo ®éng c¬ trë nªn kh«ng ®èi xøng , ®iÖn ¸p U _{01- 0}t¨ng lªn vµo

kho¶ng 24 – 25 V. Dùa trªn sù thay ®æi ®iÖn ¸p U _{01- 0}nµy, gi÷a ®iÓm trung tÝnh

0₁vµ 0 ng-êi ta m¾c mét r¬ le ®iÖn ¸p ®Ó b¶o vÖ ®øt mét pha cã ®iÖn ¸p t¸c ®éng

trong giíi h¹n :

25

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

U _{01- 0} U _t® U’ _{01- 0}

Trong ®ã : U’ _{01- 0}lµ ®iÖn ¸p gi÷a 0₁vµ 0 khi bÞ ®øt mét pha.

Trong qu¸ tr×nh ®éng c¬ vËn hµnh, nÕu mét trong ba cÇu ch× bÞ ®øt , ®iÖn

¸p ®Æt vµo ®éng c¬ kh«ng ®èi xøng lµm r¬ le RG t¸c ®éng , tiÕp ®iÓm th-êng më

cña nã ®ãng l¹i lµm ®Ìn tÝn hiÖu s¸ng vµ chu«ng kªu b¸o tÝn hiÖu cho ng-êi vËn

hµnh biÕt ®Ó sö lý.

§ 4.2 m¹ch ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng c«ng t¾c t¬ vµ

khëi ®éng tõ

I. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng c«ng t¾c t¬

H×nh 4.3 . S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ b»ng c«ng t¾c t¬.

26

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

1. Giíi thiÖu m¹ch

H×nh 4- 3 lµ s¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn vµ b¶o vÖ ®éng c¬ ®iÖn 33 kW vµ

75 kW dïng c«ng t¾c t¬ kÕt hîp víi cÇu ch× vµ r¬ le b¶o vÖ qu¸ t¶i. C«ng t¾c t¬

dïng ®Ó ®iÒu khiÓn ®éng c¬ tõ xa vµ t¹i chç. Nót Ên NC₂vµ N§₂®Æt t¹i n¬i l¾p

®éng c¬, nót Ên NC₁vµ N§₁l¾p t¹i bµn ®iÒu khiÓn. CÇu ch× CC lµm nhiÖm vô

b¶o vÖ ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ cÇu dao xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong

®éng c¬. R¬ le RT lµ r¬ le dßng ®iÖn c¶m øng cã ®Æc tÝnh thêi gian t¸c ®éng phô

thuéc cã thang thêi gian tõ 0 -16 gi©y.

2.ThuyÕt minh m¹ch

a.Khëi ®éng

§ãng cÇu dao P, ®iÖn ¸p ba pha n»m chê ë m¸ trªn cña c¸c tiÕp ®iÓm

chÝnh K1 cña c«ng t¾c t¬. Ên nót Ên N§₁hoÆc N§₂cuén d©y cña c«ng t¾c t¬ K

cã ®iÖn sÏ ®ãng c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh K₁ë m¹ch ®éng lùc ®-a ®iÖn xoay chiÒu ba

pha vµo ®éng c¬ vµ ®éng c¬ b¾t ®Çu ®-îc khëi ®éng. §ång thêi :

- TiÕp ®iÓm phô K₂®ãng l¹i ®Ó tù duy tr× ®iÖn cho cuén d©y cña c«ng t¾c

t¬ khi bá tay khái nót Ên N§₁hoÆc N§₂.

- TiÕp ®iÓm phô K₃®ãng, ®Ìn tÝn hiÖu §§ s¸ng b¸o m¸y ®ang vËn hµnh.

b. B¶o vÖ

*. B¶o vÖ ng¾n m¹ch

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ cÇu dao

xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬ th× cÇu ch× CC sÏ t¸c ®éng c¾t

dõng ®éng c¬.

*. B¶o vÖ qu¸ t¶i

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®éng c¬ bÞ qu¨ t¶i hoÆc ®øt mét pha,

dßng ®iÖn phô t¶i t¨ng lªn v-ît qu¸ dßng ®iÖn ®Þnh møc. Khi tíi trÞ sè chØnh ®Þnh

cña r¬ le dßng ®iÖn c¶m øng RT , r¬ le sÏ t¸c ®éng ®ãng tiÕp ®iÓm RT₁lµm r¬ le

trung gian RG cã ®iÖn:

-

TiÕp ®iÓm RG₁më ra c¾t ®iÖn cuén d©y c«ng t¾c t¬ K lµm më c¸c

tiÕp ®iÓm chÝnh K₁ë m¹ch ®éng lùc c¾t dõng ®éng c¬.

- TiÕp ®iÓm RG₂®ãng l¹i ®Ó tù duy tr× ®iÖn cho r¬ le trung gian RG v×

sau khi c¾t ®éng c¬ , kh«ng cã dßng ®iÖn ch¹y qua r¬ le RT nªn r¬ le kh«ng t¸c

®éng n÷a dÉn tíi r¬ le trung gian RG bÞ mÊt ®iÖn lµm mÊt tÝn hiÖu b¸o sù cè (

thêi gian 1 - 2 gi©y ).

- TiÕp ®iÓm RG₃®ãng l¹i ®Ìn vµng §V s¸ng b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng

¸nh s¸ng.

27

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

- TiÕp ®iÓm RG₄®ãng l¹i cßi kªu b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng ©m thanh.

CÇn l-u ý r»ng cßi ®iÖn tuy vÏ nh- vËy nh-ng lµ cßi chung cho toµn tr¹m b¬m.

Ng-êi vËn hµnh khi thÊy tÝn hiÖu sù cè th× sÏ tiÕn hµnh kiÓm tra ®Ó ph¸t

hiÖn tæ m¸y bÞ sù cè. Sau khi ®· ph¸t hiÖn ®-îc th× Ên nót NK ®Ó kö tÝn hiÖu ©m

thanh vµ ¸nh s¸ng.

c- Dõng m¸y

Muèn dõng m¸y ¸n nót NC1 hoÆc NC2 , cuén d©y cña c«ng t¾c t¬ K bÞ

mÊt ®iÖn sÏ më c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh K₁ë m¹ch ®éng lùcc¾t dõng ®éng c¬. ®ång

thêi tiÕp ®iÓm phô K₄®ãng l¹i ®Ìn §X s¸ng b¸o ®éng c¬ ®· ngõng vËn hµnh.

*. Nh-îc ®iÓm cña s¬ ®å :

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ bÞ ®øt pha B th× r¬ le dßng ®iÖn RT

kh«ng t¸c ®éng, do ®ã kh«ng b¶o vÖ ®-îc tr-êng hîp ®øt pha trªn ®ã cã ®Æt m¸y

biÕn dßng.

§Ó kh¾c phôc nh-îc ®iÓm trªn vµ hoµn thiÖn m¹ch ®iÖn nªn dïng ¸p t«

m¸t cã bé phËn b¶o vÖ qu¸ t¶i vµ ng¾n m¹ch thay cho cÇu dao – cÇu ch×.

*. Chó ý :

§ång hå am pe kÕ A dïng ®Ó theo dâi dßng ®iÖn phô t¶i cña ®éng c¬

trong qu¸ tr×nh vËn hµnh, khi thÊy dßng ®iÖn phô t¶i cña ®éng c¬ t¨ng lªn qu¸

dßng ®iÖn ®Þnh møc th× ng-êi vËn hµnh cÇn c¾t m¸y t×m nguyªn nh©n ®Ó sö lý.

II. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng khëi ®éng tõ

28

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

H×nh 4. 4. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ b»ng khëi ®éng tõ.

S¬ ®å m¹ch ®iÖn nh- h×nh 4- 4. S¬ ®å nµy vÒ c¬ b¶n còng gièng nh- s¬ ®å

®iÒu khiÓn b»ng c«ng t¾c t¬, nh-ng cã ®iÓm kh¸c ë chç : dïng r¬ le nhiÖt l¾p s½n

trong khëi ®éng tõ ®Ó b¶o vÖ qu¸ t¶i cho ®éng c¬ mµ kh«ng dïng r¬ le dßng

®iÖn.

Nguyªn lý lµm viÖc nh- sau :

1. Khëi ®éng

§ãng cÇu dao CD, Ên nót bÊm M, cuén d©y c«ng t¾c t¬ K cã ®iÖn sÏ ®ãng

c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh K₁ë m¹ch ®éng lùc, ®-a ®iÖn xoay chiÒu 3 pha vµo ®éng c¬

vµ ®éng c¬ b¾t ®Çu ®-îc khëi ®éng . §ång thêi :

- TiÕp ®iÓm phô K₂®ãng l¹i ®Ó tù duy tr× ®iÖn cho cuén d©y cña c«ng t¾c

t¬ K.

29

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

- TiÕp ®iÓm phô K₄®ãng l¹i, ®Ìn ®á §§ s¸ng b¸o ®éng c¬ ®· vËn hµnh.

2. B¶o vÖ m¹ch

a. B¶o vÖ ng¾n m¹ch

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ cÇu

dao xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬ th× cÇu ch× CC₁sÏ t¸c

®éng c¾t ®iÖn vµo ®éng c¬. §éng c¬ ®-îc dõng l¹i.

- NÕu cã sù cè ng¾n m¹ch ë m¹ch ®iÒu khiÓn th× cÇu ch× CC₂sÏ t¸c ®éng

c¾t ®iÖn m¹ch ®iÒu khiÓn. §éng c¬ dõng vËn hµnh.

b. B¶o vÖ qu¸ t¶i

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i, dßng ®iÖn ch¹y ®Õn

®éng c¬ t¨ng lªn. Khi tíi trÞ sè chØnh ®Þnh cña r¬ le nhiÖt RN ,sau mét kho¶ng

thêi gian r¬ le sÏ t¸c ®éng më tiÕp ®iÓm RN₁,c¾t ®iÖn cuén d©y c«ng t¾c t¬ K.

C¸c tiÕp ®iÓm chÝnh K₁ë m¹ch ®éng lùc më ra. §éng c¬ ngõng vËn hµnh.

c- Dõng m¸y

Ên nót D, cuËn d©y c«ng t¾c t¬ K bÞ mÊt ®iÖn sÏ më c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh

K₁ë m¹ch ®éng lùc, c¾t dõng ®éng c¬. §ång thêi tiÕp ®iÓm phô K₃®ãng l¹i, ®Ìn

xanh §X s¸ng b¸o ®éng c¬ ngõng vËn hµnh.

S¬ ®å nµy cã -u ®iÓm lµ khi ®øt mét pha bÊt kú trong ba pha lóc ®éng c¬

®ang vËn hµnh ®Òu dÉn ®Õn t¸c ®éng r¬ le nhiÖt, c¾t dõng ®éng c¬. Nh-îc ®iÓm

cña s¬ ®å so víi s¬ ®å dïng c«ng t¾c t¬ lµ kh«ng ®-a ®-îc hÖ thèng tÝn hiÖu vµo

tr¹m b¬m nh»m b¸o tÝn hiÖu sù cè b»ng ©m thanh vµ ¸nh s¸ng cho ng-êi vËn

hµnh.

30

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

§ 4.3 m¹ch ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t

I. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t cã b¶o vÖ ®iÖn ¸p thÊp

H×nh 4. 5. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t cã bé phËn

b¶o vÖ ®iÖn ¸p thÊp

1.Trang bÞ ®iÖn cho m¹ch

S¬ ®å m¹ch ®iÖn nh- h×nh 4 - 5. M¹ch ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t

®ãng c¾t b»ng tay cã bé phËn c¾t ng¾n m¹ch ( bé phËn ®iÖn tõ ), bé phËn c¾t ®iÖn

¸p thÊp ( cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp AB ) vµ bé tiÕp ®iÓm phô. §Ó b¶o vÖ qu¸ t¶i cho

®éng c¬ vµ b¸o tÝn hiÖu sù cè trong m¹ch cã l¾p r¬ le dßng ®iÖn c¶m øng RT lo¹i

PT - 82 hoÆc PT - 84 .

31

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

2. ThuyÕt minh m¹ch

a. Khëi ®éng

§ãng cÇu dao hoÆc c«ng t¾c xoay CT ë m¹ch ®iÒu khiÓn, cuén d©y ®iÖn

¸p thÊp AB cã ®iÖn hót phÇn øng cña nã vµo m¹ch dÉn tõ ®Ó kh«ng cho tay ®ßn

g¾n trªn phÇn øng tú vµo thanh c¾t cña ¸p t« m¸t g©y c¾t ¸p t« m¸t. Sau ®ã ®ãng

¸p t« m¸t b»ng tay ®Ó khëi ®éng ®éng c¬ ®iÖn. Khi ¸p t« m¸t AB ®ãng tiÕp ®iÓm

phô AB₁cña nã ®ãng l¹i ®Ìn ®á §§ s¸ng b¸o m¸y ®· vËn hµnh.

b. B¶o vÖ m¹ch

*. B¶o vÖ ng¾n m¹ch

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ ¸p t«

m¸t xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬ th× bé phËn ®iÖn tõ cña

¸p t« m¸t AB sÏ t¸c ®éng g©y c¾t trùc tiÕp ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬.

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ë m¹ch ®iÒu khiÓn

th× cÇu ch× CC sÏ t¸c ®éng c¾t ®iÖn m¹ch ®iÒu khiÓn lµm cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp

AB bÞ mÊt ®iÖn g©y c¾t ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬.

*. B¶o vÖ qu¸ t¶i

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i, th× dßng ®iÖn phô t¶i

t¨ng lªn v-ît qu¸ dßng ®iÖn ®Þnh møc. Khi tíi trÞ sè chØnh ®Þnh cña r¬ le dßng

®iÖn c¶m øng RT , r¬ le sÏ t¸c ®éng ®ãng tiÕp ®iÓm RT₁cÊp ®iÖn cho r¬ le trung

gian TG:

- TiÕp ®iÓm TG₁më ra c¾t ®iÖn cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp AB dÉn tíi c¾t ¸p

t« m¸t, lµm dõng ®éng c¬.

- TiÕp ®iÓm TG₂®ãng l¹i ®Ó tù duy tr× ®iÖn cho r¬ le trung gian TG khi

r¬ le dßng ®iÖn RT th«i t¸c ®éng.

- TiÕp ®iÓm TG₃®ãng l¹i ®Ìn vµng §V s¸ng b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng

¸nh s¸ng.

- TiÕp ®iÓm TG₄®ãng l¹i cßi kªu b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng ©m thanh.

Ng-êi vËn hµnh sau khi nhËn biÕt ®-îc vÞ trÝ sù cè vµ n¬i x¶y ra sù cè th×

Ên nót NK ®Ó khö tÝn hiÖu ©m thanh vµ ¸nh s¸ng.

*. B¶o vÖ ®iÖn ¸p thÊp

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®iÖn ¸p cña nguån gi¶m thÊp qu¸ trÞ sè

chØnh ®Þnh th× cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp AB kh«ng ®ñ søc gi÷ phÇn øng ë vÞ trÝ hót .

PhÇn øng ®-îc nh¶ ra lµm tay®ßn g¾n trªn phÇn øng ®Ëp vµo thanh c¾t cña ¸p t«

m¸t , g©y c¾t ¸p t« m¸t, lµm dõng ®éng c¬.

32

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

c. Dõng m¸y

Dõng m¸y cã thÓ ®iÒu khiÓn t¹i hai n¬i: t¹i bµn ®iÒu khiÓn khi Ên nót NC₁

vµ t¹i n¬i ®Æt ®éng c¬ khi Ên nót NC₂, dï Ên nót nµo còng lµm cho cuén d©y ®iÖn

¸p thÊp AB bÞ mÊt ®iÖn dÉn tíi c¾t ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬. Khi ¸p t« m¸t

AB c¾t tiÕp ®iÓm phô AB₂®ãng l¹i, ®Ìn xanh §X s¸ng b¸o ®éng c¬ ®· ngõng

vËn hµnh.

II. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t cã bé phËn c¾t tõ xa

H×nh 4. 6. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t

cã bé phËn c¾t tõ xa

33

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

S¬ ®å m¹ch ®iÖn nh- h×nh vÏ. Trong m¹ch sö dông ¸p t« m¸t cã hÖ thèng

tiÕp ®iÓm chÝnh, c¸c tiÕp ®iÓm phô, cã bé phËn c¾t ng¾n m¹ch ( bé phËn ®iÖn tõ )

vµ cã bé phËn c¾t tõ xa ( cuén d©y c¾t tõ xa AB ).

S¬ ®å nµy kh¸c s¬ ®å trªn ë phÇn m¹ch ®iÖn l¾p cuén d©y c¾t AB cña ¸p t«

m¸t. C¸c nót Ên NC₁, NC₂vµ tiÕp ®iÓm TG₁m¾c song song víi nhau. Khi Ên nót

NC₁, NC₂hoÆc tiÕp ®iÓm TG₁®ãng ®Òu lµm cho cuén d©y c¾t AB cã ®iÖn dÉn

®Õn c¾t ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬.

III. M¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t truyÒn ®éng b»ng

®éng c¬

H×nh 4. 7. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn vµ b¶o vÖ ®éng c¬ dïng ¸p t« m¸t

truyÒn ®éng b»ng ®éng c¬

34

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

1.Trang bÞ ®iÖn cho m¹ch

S¬ ®å m¹ch ®iÖn nh- h×nh vÏ. ¸p t« m¸t lµm nhiÖm vô ®ãng c¾t ®iÖn ®-a

vµo ®éng c¬ vµ b¶o vÖ ng¾n m¹ch ®éng c¬. R¬ le dßng ®iÖn RT dïng ®Ó b¶o vÖ

qu¸ t¶i cho ®éng c¬. C«ng t¾c CT nèi song song víi r¬ le dïng ®Ó kho¸ r¬ le khi

®éng c¬ khëi ®éng v× dßng ®iÖn t¸c ®éng cña r¬ le ®-îc chØnh ®Þnh nhá h¬n

dßng ®iÖn khëi ®éng cña ®éng c¬ .

Trong ¸p t« m¸t cã l¾p ®éng c¬ con §C dïng ®Ó ®ãng ¸p t« m¸t. CTX lµ

cuén d©y c¾t tõ xa cña ¸p t« m¸t. TS lµ cuén d©y b¶o vÖ ®iÖn ¸p thÊp. Z lµ phanh

h·m trôc ®éng c¬ con §C. C vµ JO lµ hai c«ng t¾c t¬ ®Ó thao t¸c khèng chÕ m¹ch

®iÒu khiÓn. HT lµ c«ng t¾c hµnh tr×nh. Trong m¹ch sö dông r¬ le trung gian TG

lµm nhiÖm vô trung chuyÓn tÝn hiÖu khi r¬ le dßng ®iÖn RT t¸c ®éng.

2.ThuyÕt minh m¹ch

a. Khëi ®éng

§ãng cÇu dao CD, Ên nót bÊm N§, ®iÖn ¸p 380 V ®Æt vµo cuén d©y c«ng

t¾c t¬ C qua c¸c tiÕp ®iÓm th-êng ®ãng JO₂, DF₁vµ tiÕp ®iÓm cña c«ng t¾c hµnh

tr×nh HT. Cuén d©y c«ng t¾c t¬ C cã ®iÖn sÏ ®ãng c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh C₁ë m¹ch

®éng lùc, ®éng c¬ con §C ®-îc khëi ®éng theo chiÒu ®ãng ¸p t« m¸t chÝnh AB.

§ång thêi tiÕp ®iÓm phô C₂®ãng l¹i lµm cuén d©y c«ng t¾c t¬ JO cã ®iÖn, dÉn

tíi ®ãng tiÕp ®iÓm th-êng më JO₁®Ó tù duy tr× vµ më tiÕp ®iÓm JO₂. Lóc nµy

cuén d©y c«ng t¾c t¬ C lÊy ®iÖn qua tiÕp ®iÓm chÝnh C₁. Khi ®éng c¬ con quay

®-îc mét vßng th× c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh cña ¸p t« m¸t AB ®ãng l¹i, ®éng c¬ b¬m

chÝnh b¾t ®Çu ®-îc khëi ®éng. Khi ®ã c¬ cÊu cam g¾n trªn trôc ®éng c¬ con §C

sÏ ®Ëp vµo tay ®ßn cña c«ng t¾c hµnh tr×nh HT lµm më tiÕp ®iÓm HT. Cuén d©y

c«ng t¾c t¬ C mÊt ®iÖn sÏ më c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh C₁c¾t dõng ®éng c¬ con §C

kÕt thóc qu¸ tr×nh ®ãng ¸p t« m¸t. Phanh ®iÖn Z lóc nµy bÞ mÊt ®iÖn sÏ bãp chÆt

trôc ®éng c¬ con §C kh«ng cho nã quay theo qu¸n tÝnh.

Khi ¸p t« m¸t AB ®ãng, tiÕp ®iÓm phô §F₁cña nã më ra ng¨n ngõa hiÖn

t-îng ®ãng lÆp l¹i ®éng c¬ con §C khi Ên nhÇm nót bÊm N§; tiÕp ®iÓm phô §F₂

®ãng, ®Ìn §§ s¸ng b¸o ®éng c¬ b¬m chÝnh ®· vËn hµnh.

Khi kÕt thóc qu¸ tr×nh khëi ®éng ®éng c¬ b¬m chÝnh, ng-êi vËn hµnh vÆn

c«ng t¾c CT vÒ vÞ trÝ më tiÕp ®iÓm CT ,®-a r¬ le dßng ®iÖn RT vµo trong m¹ch

®Ó b¶o vÖ qu¸ t¶i cho ®éng c¬.

35

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

b. B¶o vÖ m¹ch

*. B¶o vÖ ng¾n m¹ch:

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ ¸p t«

m¸t xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬ th× bé phËn ®iÖn tõ cña

¸p t« m¸t AB sÏ t¸c ®éng g©y c¾t trùc tiÕp ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬.

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ë m¹ch ®iÒu khiÓn

th× cÇu ch× CC sÏ t¸c ®éng c¾t ®iÖn m¹ch ®iÒu khiÓn, cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp TS bÞ

mÊt ®iÖn g©y c¾t ¸p t« m¸t , lµm dõng ®éng c¬.

*. B¶o vÖ ®iÖn ¸p thÊp

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®iÖn ¸p cña nguån gi¶m thÊp qu¸ trÞ sè

chØnh ®Þnh th× ®iÖn ¸p ®Æt vµo cuén d©y ®iÖn ¸p thÊp TS kh«ng ®ñ søc gi÷ phÇn

øng ë vÞ trÝ hót . PhÇn øng ®-îc nh¶ ra lµm tay®ßn g¾n trªn phÇn øng ®Ëp vµo

thanh c¾t cña ¸p t« m¸t , g©y c¾t ¸p t« m¸t, lµm dõng ®éng c¬.

*. B¶o vÖ qu¸ t¶i

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i, th× dßng ®iÖn phô t¶i

t¨ng lªn v-ît qu¸ dßng ®iÖn ®Þnh møc. Khi tíi trÞ sè chØnh ®Þnh cña r¬ le dßng

®iÖn c¶m øng RT , r¬ le sÏ t¸c ®éng ®ãng tiÕp ®iÓm RT₁cÊp ®iÖn cho r¬ le trung

gian TG:

- TiÕp ®iÓm TG₁®ãng l¹i lµm cuén d©y c¾t tõ xa CTX cã ®iÖn sÏ hót

phÇn øng cña nã vµo m¹ch dÉn tõ, lµm tay ®ßn g¾n trªn phÇn øng ®Ëp vµo thanh

c¾t cña ¸p t« m¸t AB dÉn tíi c¾t ¸p t« m¸t, lµm dõng ®éng c¬.

- TiÕp ®iÓm TG₂®ãng l¹i ®Ó tù duy tr× ®iÖn cho r¬ le trung gian TG khi

r¬ le dßng ®iÖn RT th«i t¸c ®éng.

- TiÕp ®iÓm TG₃®ãng l¹i ®Ìn vµng §V s¸ng b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng

¸nh s¸ng.

- TiÕp ®iÓm TG₄®ãng l¹i cßi kªu b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i b»ng ©m thanh.

Ng-êi vËn hµnh sau khi nhËn biÕt ®-îc vÞ trÝ sù cè vµ n¬i x¶y ra sù cè th×

Ên nót NK ®Ó khö tÝn hiÖu ©m thanh vµ ¸nh s¸ng.

36

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

c. Dõng m¸y

Ên nót NC, cuén d©y c¾t tõ xa CTX cã ®iÖn sÏ hót phÇn øng cña nã vµo

m¹ch dÉn tõ lµm tay ®ßn g¾n trªn phÇn øng ®Ëp vµo thanh c¾t cña ¸p t« m¸t AB

dÉn tíi c¾t ¸p t« m¸t, ®éng c¬ b¬m chÝnh ngõng vËn hµnh. Khi ¸p t« m¸t AB c¾t

tiÕp ®iÓm phô §F₃®ãng l¹i, ®Ìn xanh §X s¸ng b¸o ®éng c¬ ®· ngõng vËn hµnh.

Ng-êi vËn hµnh lóc nµy vÆn c«ng t¾c CT vÒ vÞ trÝ ®ãng nèi t¾t cuén d©y RT ®Ó

chuÈn bÞ cho lÇn khëi ®éng sau.

§ 4.4 m¹ch ®iÒu khiÓn khëi ®éng ®éng c¬ b»ng ph-¬ng

ph¸p ®æi nèi sao – tam gi¸c

H×nh 4. 8. S¬ ®å m¹ch ®iÖn ®iÒu khiÓn khëi ®éng ®éng c¬ b»ng ph-¬ng

ph¸p ®æi nèi sao - tam gi¸c

37

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

1. Trang bÞ ®iÖn cho m¹ch

®-îc tù ®éng chuyÓn sang nèi h×nh tam gi¸c ®Ó lµm viÖc b×nh th-êng. Ph-¬ng

ph¸p nµy chØ ¸p dông ®-îc cho c¸c ®éng c¬ nèi h×nh tam gi¸c trong chÕ ®é lµm

viÖc b×nh th-êng.

C¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn chÝnh trªn m¹ch gåm :

- C«ng t¾c t¬ K dïng ®Ó ®ãng ®éng c¬ vµo l-íi ®iÖn.

2.ThuyÕt minh m¹ch

a. Khëi ®éng

gian PB cã ®iÖn. C«ng t¾c t¬ K cã ®iÖn sÏ ®ãng c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh K ë m¹ch

®éng lùc, ®-a ®iÖn xoay chiÒu 3 pha vµo ®éng c¬ . C«ng t¾c t¬ KS cã ®iÖn ®ãng

vµ ®éng c¬ b¾t ®Çu ®-îc khëi ®éng. R¬ le thêi gian PB cã ®iÖn b¾t ®Çu tÝnh thêi

gian khëi ®éng.

Sau mét kho¶ng thêi gian ®· chØnh ®Þnh tr-íc ( phô thuéc vµo thêi gian

khëi ®éng cña ®éng c¬ ), r¬ le thêi gian PB sÏ t¸c ®éng lµm më tiÕp ®iÓm th-êng

®ãng më chËm PB ( 5- 7 ), c¾t ®iÖn c«ng t¾c t¬ KS, lµm ba tiÕp ®iÓm KS nèi h×nh

sao ë m¹ch ®éng lùc më ra. §ång thêi , tiÕp ®iÓm th-êng më ®ãng chËm PB ( 3-

9 ) ®ãng l¹i tiÕp ®iÖn cho c«ng t¾c t¬ KT ( m¹ch 1- 3 - 9 - cuén KT - 8 - 4 - 2 ).

C«ng t¾c t¬ KT cã ®iÖn sÏ ®ãng ba tiÕp ®iÓm chÝnh KT ë m¹ch ®éng lùc, chuyÓn

th-êng.

Hai tiÕp ®iÓm phô KS ( 8 - 4 ) vµ KT ( 6 - 4 )cña hai c«ng t¾c t¬ KS vµ KT

ë m¹ch ®iÒu khiÓn cã t¸c dông ®¶m b¶o an toµn tr¸nh t¸c ®éng nhÇm cïng mét

38

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

b. B¶o vÖ m¹ch

*. B¶o vÖ ng¾n m¹ch

- NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ cã sù cè ng¾n m¹ch ®o¹n c¸p tõ cÇu

dao xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬ th× cÇu ch× CC sÏ t¸c

®éng c¾t ®iÖn vµo ®éng c¬. §éng c¬ ®-îc dõng l¹i.

*. B¶o vÖ qu¸ t¶i

NÕu trong qu¸ tr×nh vËn hµnh mµ ®éng c¬ bÞ qu¸ t¶i, dßng ®iÖn ch¹y ®Õn

®éng c¬ t¨ng lªn. Khi tíi trÞ sè chØnh ®Þnh cña r¬ le nhiÖt PT ,sau mét kho¶ng

thêi gian r¬ le sÏ t¸c ®éng më tiÕp ®iÓm PT ( 2 - 4 ) ,c¾t ®iÖn m¹ch ®iÒu khiÓn.

§éng c¬ ngõng vËn hµnh.

c. Dõng m¸y

chÝnh ë m¹ch ®éng lùc, c¾t dõng ®éng c¬.

§ 4.5 m¹ch ®iÒu khiÓn khëi ®éng ®éng c¬ qua cuén

kh¸ng tr¹m b¬m 8000 m³/h

1. Trang bÞ ®iÖn cho m¹ch

M¹ch ®iÖn nµy dïng ®Ó ®iÒu khiÓn c¸c ®éng c¬ tr¹m b¬m 8000 m³/h. Mçi

tæ m¸y b¬m trôc ®øng l-u l-îng 8000 m³/h ®-îc trang bÞ mét ®éng c¬ ®iÖn

kh«ng ®ång bé ba pha r« to lång sãc, trôc ®øng, kiÓu b¶o vÖ, c«ng suÊt ®Þnh møc

®Êu h×nh tam gi¸c.

C¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn chÝnh trªn m¹ch gåm :

- ¸p t« m¸t tæng AB lµm nhiÖm vô ®ãng c¾t vµ b¶o vÖ ng¾n m¹ch ®o¹n

c¸p tõ ¸p t« m¸t xuèng ®éng c¬ hoÆc ng¾n m¹ch bªn trong ®éng c¬.

- ¸p t« m¸t AT ë m¹ch ®iÒu khiÓn lµm nhiÖm vô ®ãng c¾t vµ b¶o vÖ

ng¾n m¹ch cho m¹ch ®iÒu khiÓn.

- C«ng t¾c t¬ 5AA lµm nhiÖm vô khëi ®éng ®éng c¬ qua cuén kh¸ng.

- C«ng t¾c t¬ 10AB lµm nhiÖm vô ®ãng ®iÖn trùc tiÕp vµo ®éng c¬ sau

khi kÕt thóc khëi ®éng.

39

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

- R¬ le thêi gian 8PB lµm nhiÖm vô khèng chÕ thêi gian khëi ®éng.

- R¬ le nhiÖt RN vµ r¬ le dßng ®iÖn 6PT lµm nhiÖm vô b¶o vÖ qu¸ t¶i cho

®éng c¬. R¬ le dßng ®iÖn 6PT ®-îc nèi t¾t trong qu¸ tr×nh ®éng c¬ khëi ®éng vµ

®-îc tù ®éng ®-a vµo sau khi kÕt thóc khëi ®éng.

- Trong m¹ch sö dông hai r¬ le trung gian 7P vµ 9P dïng ®Ó chung

chuyÓn tÝn hiÖu.

- HÖ thèng tÝn hiÖu gåm:

+ §Ìn §1 b¸o m¹ch ®iÒu khiÓn ®· cã ®iÖn.

+ §Ìn xanh §X b¸o ®éng c¬ ®ang khëi ®éng.

+ §Ìn ®á §§ b¸o ®éng c¬ ®ang lµm viÖc trùc tiÕp víi l-íi ®iÖn.

+ §Ìn vµng §V vµ chu«ng CH b¸o tÝn hiÖu qu¸ t¶i ®éng c¬ do r¬ le

dßng ®iÖn 6PT t¸c ®éng.

40

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

41

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

42

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh

Giáo trình Trang bị điện trạm bơm

2.ThuyÕt minh m¹ch

a. ChuÈn bÞ khëi ®éng

§ãng ¸p t« m¸t tæng AB ë m¹ch ®éng lùc, ®ãng ¸p t« m¸t AT ë m¹ch

®iÒu khiÓn, r¬ le trung gian 7P cã ®iÖn:

- TiÕp ®iÓm 7P₁®ãng l¹i ®Ó chuÈn bÞ cho c«ng t¾c t¬ 5AA cã ®iÖn.

- TiÕp ®iÓm 7P₂®ãng l¹i nèi t¾t r¬ le dßng ®iÖn 6PT ngay tr-íc khi

®éng c¬ khëi ®éng.

- TiÕp ®iÓm 7P₄®ãng l¹i, ®Ìn §1 s¸ng b¸o cho ng-êi vËn hµnh biÕt

m¹ch ®iÒu khiÓn ®· cã ®iÖn.

b. Khëi ®éng

chÝnh 5AA ë m¹ch ®éng lùc ®-a ®iÖn xoay chiÒu ba pha qua cuén kh¸ng vµo

®éng c¬ vµ ®éng c¬ b¾t ®Çu ®-îc khëi ®éng. §ång thêi :

- TiÕp ®iÓm phô 5AA₁®ãng l¹i ®Ó tù duy tr×.

- TiÕp ®iÓm phô 5AA₂®ãng l¹i lµm r¬ le thêi gian 8PB cã ®iÖn b¾t ®Çu

tÝnh thêi gian khëi ®éng.

- TiÕp ®iÓm phô 5AA₃®ãng ®Ìn xanh §X s¸ng b¸o ®éng c¬ ®ang khëi

®éng.

Sau mét kho¶ng thêi gian ®· chØnh ®Þnh tr-íc, r¬ le thêi gian 8PB t¸c

t¾c t¬ 10AB. C«ng t¾c t¬ 10AB cã ®iÖn sÏ ®ãng c¸c tiÕp ®iÓm chÝnh 10AB ë

m¹ch ®éng lùc, ®-a ®iÖn xoay chiÒu ba pha trùc tiÕp vµo ®éng c¬. §ång thêi :

- TiÕp ®iÓm phô 10AB₁®ãng l¹i ®Ó tù duy tr×.

-

TiÕp ®iÓm phô 10AB₂më ra c¾t ®iÖn r¬ le trung gian 7P. R¬ le trung

gian 7P mÊt ®iÖn sÏ t¸c ®éng c¸c tiÕp ®iÓm sau :

tiÕp ®iÓm chÝnh 5AA ë m¹ch ®éng lùc, lo¹i cuén kh¸ng ra khái m¹ch ®éng c¬.

TiÕp ®iÓm 5AA₂më ra, c¾t ®iÖn r¬ le thêi gian 8PB. TiÕp ®iÓm 5AA₃më ra, ®Ìn

xanh §X t¾t.

+ TiÕp ®iÓm 7P₂më ra ®-a r¬ le dßng ®iÖn 6PT vµo trong m¹ch ®Ó b¶o

vÖ qu¸ t¶i cho ®éng c¬.

+ TiÕp ®iÓm 7P₄më ra vµ TiÕp ®iÓm 7P₃®ãng l¹i , ®Ìn §1 t¾t vµ ®Ìn

®á §§ s¸ng b¸o ®éng c¬ ®· vËn hµnh trùc tiÕp víi l-íi ®iÖn.

c. B¶o vÖ m¹ch

*. B¶o vÖ ng¾n m¹ch:

43

Khoa §iÖn - §iÖn tö

Tr-êng Cao ®¼ng nghÒ Nam §Þnh