Hành trình chinh phục vũ trụ của Nga

HÀNH TRÌNH CHINH PHỤC VŨ TRỤ CỦA NGA

SVTH: Nguyễn Thu Hà 2N-17, Đào Việt Hà 1N -17

GVHD: Nguyễn Bích Ngọc

Bài nghiên cứu khoa học tìm hiểu về hành trình trinh phục vũ trụ của Liên

Xô trước đây và là LB Nga ngày nay, cung cấp thông tin về bối cảnh lịch sử,

những cột mốc chinh phục vũ trụ của LB Nga và sự trở lại của LB Nga trong

cuộc chạy đua vào khôn gian. Ngoài ra, cũng cung cấp thêm những thông tin thú

vị về con tàu khám phá mặt trăng bí mật của Nga. Cuối cùng là những nhận định

về chương trình không gian của Nga, những thành tựu và những tổn thất không

nhỏ trong công cuộc chinh phục vũ trụ.

Mỗi lần ngước lên bầu tr i đêm, ngư i ta luôn tự hỏi vũ trụ rộng lớn có biết

bao nhiêu điều bí ẩn mà con ngư i chưa từng biết tới. Khám phá vũ trụ luôn là

ước mơ cháy bỏng của nhân loại. Vì vậy rất nhiều quốc gia đã đầu tư không biết

bao nhiêu tiền của để thực hiện ước mơ đó. Nói đến việc chinh phục vũ trụ phải

kể đến cuộc chạy đua vào không gian của nước Nga từ năm 1957 đến nay.

1. Bối cảnh lịch sử

Lịch sử của những nỗ lực không gian của Nga bắt đầu từ thế chiến thứ 2.

Vào giữa những thập niên 1920, Đức là nước đầu tiên suy ngh về tên lửa đẩy,

song Liên Xô là bên đã thực hiện hóa điều đó để làm nên lịch sử. Liên Xô đã bắt

đầu thử nghiệm các vụ phóng đưa động vật vào không gian vào những năm 1950.

Năm 1957, Liên Xô đã khiến cả thế giới phải choáng váng khi phóng thành công

vệ tinh nhân tạo đầu tiên b ng tên lửa đẩy R7. Sau thành công của vệ tinh nhân

tạo, Liên Xô lại tiếp tục phóng vệ tinh tiếp theo đưa động vật lên vũ trụ. Tiếp sau

đó là hàng loạt các hoạt động phóng tàu thám hiểm lên vùng lân cận của mặt

trăng và bề mặt của mặt trăng.

2. Những cột mốc chinh phục vũ trụ của Nga

- Vệ tinh đầu tiên đ ợc phóng vào vũ trụ Sputnik 1

63 năm trước, cả thế giới

đã phải ngước nhìn khi Liên

Xô phóng vệ tinh nhân tạo

đầu tiên trong lịch sử, một

thành tựu lớn mở đầu cho kỉ

nguyên chinh phục vũ trụ của

loài ngư i. Vệ tinh đã phát tín

hiệu liên tục trong vòng 3 tuần

và tiếp tục thực hiện hành

Ảnh: Vệ tinh Sputnik 1

38

trình bay quanh Trái Đất sau 3 tháng. Sputnik 1 đã quay quanh Trái Đất 1.440

vòng và mỗi vòng chưa đầy 100 phút. Ngày 04/01/1958 Sputnik trở về và bốc

cháy khi ma sát với bầu khí quyển, hoàn thành sứ mệnh thiêng liêng của ngành

hàng không vũ trụ Liên Xô [5].

- Động vật đầu tiên bay quanh quỹ đạo Trái Đất và tàu Sputnik 2

Năm 1957, Laika- sinh vật sống đầu tiên đư c đưa lên quỹ đạo Trái Đất,

mở đư ng cho các hoạt động đưa sự sống lên không gian. Sau 5 tiếng tàu Sputnik

2 cất cánh, Laika đã qua đ i vì sự thay đ i đột ngột của nhiệt độ và môi trư ng

không tr ng lực. [3] Mặc dù, không thể sống sót trở về nhưng sự hy sinh của chú

chó nhỏ không hề vô ích bởi nó chứng tỏ một điều là sinh vật sống có thể tồn tại

trong tình trạng không tr ng lực ngoài không gian.

Ảnh: Chú chó Laika

- Tàu Luna 1

Ngày 2/1/1959 Liên Xô khởi động chương trình Luna b ng việc phóng tàu

Luna 1. Đây là con tàu có nhiệm vụ tiếp cận vùng lân cận của mặt trăng và thực

hiện quỹ đạo quanh mặt tr i. Vì một số sai sót về th i điểm trong th i gian phóng

nên không hoàn thành sứ mệnh đáp xuống mặt trăng mà chỉ đi sát qua mặt trăng.

Tuy nhiên đây cũng là phi thuyền đầu tiên r i khỏi quỹ đạo Trái Đất, thực hiện

quỹ đạo nhật tâm và đư c đ i tên là Mechta (Giấc mơ).

Ảnh: Tàu Luna 1

39

- Tàu Luna 2

Ngày 14/9/1959 tàu Luna 2 đã tiếp cận bề mặt của mặt trăng. Đây là tàu vũ

trụ đầu tiên đến đư c mặt trăng. Trong hành trình bay đến mặt trăng, Luna 2 đã

phát hiện b ng chứng về gió mặt tr i sớm nhất. Sau 33.5 gi bay trong không

gian, Luna 2 đã đâm xuống mặt trăng và kết thúc thành công nhiệm vụ, hoàn

thành sứ mệnh đã đư c đặt ra.

Ảnh: Tàu Luna 2 (Tương tự như Luna 1 nhưng không đư c trang bị động cơ đẩy)

- Tàu Luna 3

Luna 3 là tàu vũ trụ không ngư i lái thứ 7 thuộc chương trình Luna và là

tàu thứ 3 đư c phóng thành công). Nhiệm vụ của tàu vũ trụ là chụp lại nửa không

nhìn thấy đư c của mặt trăng. Theo kế hoạch thì Luna 3 chụp 29 bức ảnh nhưng

trạm điều khiển dưới mặt đất chỉ nhận đư c 17 bức với chất lư ng ảnh không

cao. Tuy nhiên đây là cột mốc lịch sử quan tr ng vì là lần đầu tiên con ngư i

thấy đư c bề mặt bị che khuất của mặt trăng.

Ảnh: Hình ảnh tàu Luna 3 đư c in trên tem Liên Xô (1959)

- Tàu Vostok 1 (Tàu vũ trụ P ơn Đôn ) và giây phút lịch sử chấn

động thế giới

Vostok 1 là phi thuyền đầu tiên trong lịch sử vũ trụ đư c thiết kế để chở

một phi hành gia. Yuri Gagarin 27 tu i đã đư c ch n làm phi công lái tàu. Ngày

40

12/4/1961, nhà du hành vũ trụ Yuri Gagarin đã trở thành ngư i đầu tiên bay vào

không gian, đánh dấu ước tiến vư t bậc của ngành hàng không vũ trụ Liên Xô

và đồng th i cũng là đòn giáng mạnh đối với nước Mỹ vì nước này đã lên lịch

cho chuyến bay đầu tiên vào vũ trụ vào tháng 5/1961. Hành trình bay vòng quanh

Trái Đất kéo dài 108 phút và du hành gia đã hạ cánh an toàn. Chuyến bay đầu

tiên đưa con ngư i vào vũ trụ đã trở thành niềm tự hào và là thành quả v đại của

Liên Xô th i Chiến tranh lạnh.

Tàu Vostok 1

- Tàu Voskhod 2- ớc chân đầu tiên vào không gian

Voskhod 2 là một sứ mệnh không

gian của phi hành đoàn Liên Xô và

tháng 3 năm 1965. Ngày 18/3/1965, phi

hành gia Liên Xô Alexei Leonov đã

thực hiện chuyến đi bộ ngoài không

gian và đã trở thành dấu ấn lịch sử của

nhân loại. Dù đư c cả thế giới tung hô

về thành công của chuyến đi, tuy nhiên,

hàng loạt sự cố xảy ra đã suýt biến

chuyến đi thành thảm kịch. Đây cũng là

lí do mà Liên Xô quyết định hủy bỏ

Ảnh: Alexei Leonov đang thực hiện

chuyến đi ộ đầu tiên ngoài không gian

chương trình. Chuyến đi bộ n i tiếng

của Leonov đx chấm dứt th i kì Liên

Xô dẫn đầu về cuộc đua vũ trụ.

- Trạm không gian đầu tiên của nhân loại Salyut 1

Chương trình Salyut là chương trình trạm không gian đầu tiên đư c Liên

Xô thực hiện. Liên Xô đã gây đư c tiếng vang lớn khi Salyut đư c phóng thành

công ra ngoài quỹ đạo Trái Đất và là trạm không gian có phi hành đoàn đầu tiên

trên thế giới.

41

Ảnh: Trạm không gian Salyut 1

- Tàu Vostok 6 và nữ phi hành gia đầu tiên trên thế giới

Ngày 16-6-1963, Nữ phi hành gia đầu tiên thế giới lên tàu Vostok 6

(Phương Đông 6) đư c phóng vào vũ trụ từ sân bay Baikonua, thực hiện chuyến

bay Chayka (Mòng biển) trong th i gian gần 3 ngày (70 gi 50 phút) với 48 vòng

quanh quỹ đạo Trái Đất [4]. Số lần bay quanh Trái Đất của bà nhiều hơn t ng số

lần của các nhà du hành vũ trụ Mỹ tính đến th i điểm đó.

- Lunokhod 1

Lunokhod-1, xe đ bộ mặt trăng không ngư i lái đầu tiên của Liên Xô,

đư c tàu vũ trụ Luna 17 đưa lên mặt trăng vào ngày 17/11/1970. Đây cũng là

robot tự hành điều khiển từ xa đầu tiên hoạt động bên ngoài trái đất.

Ảnh: Lunokhod - 1

- Soyuz-19

Một trong những biểu tư ng của sự hoà giải Xô - Mỹ là sự kiện hai tàu vũ

trụ Soyuz-19 của Liên Xô và Apollo của Mỹ gặp và lắp ghép với nhau trên

không gian, ngày 17/7/1975 [4], cho phép phi hành đoàn hai nước đối nghịch đi

vào tàu của nhau và tham gia các thí nghiệm chung.

42

Ảnh: Hình mô tả cảnh hai tàu vũ trụ Soyuz-19

và Apollo lắp ghép vào nhau trên không gian.

Sự kiện này đư c coi là đã đánh dấu chấm dứt cuộc chạy đua vào không

gian mang tính đối đầu giữa hai siêu cư ng Mỹ và Liên Xô.

- Trạm không gian quốc tế (ISS)

Trạm không gian quốc tế (ISS) là dự án kh ng lồ h p tác giữa nhiều nước

khởi động từ năm 1998, trong đó Nga đóng một vai trò quan tr ng hàng đầu.

Công trình này có độ cao xấp xỉ 350 km so với mặt đất và di chuyển với tốc độ

trung bình 27.700 km/h. Cùng tham gia dự án ISS có Mỹ, Nga, Nhật, Canada, cơ

quan không gian châu Âu gồm 11 nước và Brazil [4].

Ảnh: Trạm không gian quốc tế (ISS)

3. Sự trở lại của Nga trong cuộc chạy đua vũ trụ

Sau khi Liên Xô sụp đ , những khó khăn kinh tế th i hậu Liên Xô khiến

Nga gần như bị tụt lại trong cuộc đua chinh phục vũ trụ. Các chương trình không

gian của Nga th i hậu Liên Xô chủ yếu là h p tác với Mỹ trong chương trình

Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Nhiệm vụ chính của Nga là tiếp tế cho trạm ISS b ng

tàu vũ trụ có ngư i lái Soyuz và Progress không ngư i lái, hai loại tàu vũ trụ

đư c sử dụng lâu đ i nhất thế giới.

Đầu năm 2018, T ng thống Nga Vladimir Putin cho biết sẽ tái khởi động

chương trình đưa ngư i lên Mặt Trăng và Sao Hỏa trong những năm tới. Sứ

43

mệnh Sao Hỏa đầu tiên sẽ đư c khởi động trong năm nay, b ng cách gửi tàu đ

bộ lên hành tinh đỏ và hy v ng đưa ngư i lên ngay sau đó.

Cơ quan Vũ trụ Liên bang Nga (Roscosmos) sẽ tiếp tục khám phá 2 cực của

Mặt Trăng. T ng thống Putin mô tả đó là sự tiếp nối công việc đư c thực hiện

trong chương trình không gian của Liên Xô trước đây [3].

Trong lần trở lại cuộc đua vũ trụ 2.0, các nhà khoa h c Nga đang nỗ lực để

khám phá các công nghệ mới giúp con ngư i di chuyển nhanh hơn trong vũ trụ

bao la. Các nhà khoa h c thuộc Phân Viện Vật lý hạt nhân Budker, thuộc Viện

Khoa h c Nga đang xây dựng phòng thí nghiệm nh m khai thác sức mạnh của

plasma nhiệt hạch để sử dụng làm động cơ đẩy, Space Daily cho biết.

Các thí nghiệm với động cơ plasma bắt đầu vào cuối năm 2018, Alexander

Alexanderov, phó giám đốc phân viện Budker cho biết [4]. Các nhà khoa h c tin

r ng động cơ plasma sẽ đạt tốc độ nhanh hơn so với động cơ tên lửa, giúp rút

ngắn th i gian đến các hành tinh trong Hệ Mặt Tr i và xa hơn.

4. Những điều chưa biết về Luna 15 – Tàu khám phá mặt trăng bí mật của

Nga

Liên Xô có tham v ng đáp xuống Mặt Trăng và khám phá Mặt Trăng.

Chương trình ―Luna‖ của Liên Xô bao gồm các kế hoạch phóng tàu không gian

lên Mặt Trăng – xuất hiện vào năm 1958, sớm hơn chương trình Apollo của

NASA. Chuyến bay vào không gian có ngư i lái đầu tiên của Yuri Gagarin năm

1961 củng cố thêm niềm tin của Liên Xô r ng, mục tiêu của h là thống trị không

gian. Và trong một khoảnh khắc nào đó, có vẻ như h làm đư c.

Luna-15 là nhiệm vụ thứ 15 đư c chính thức tuyên bố (mặc dù về mặt các

vụ phóng thực tế thì là lần thứ 31). Rất nhiều con tàu không gian đã thậm chí

không lên đư c tới quỹ đạo Trái Đất, trong khi nhiều con tàu khác còn không thể

r i đi. Nhìn chung, chính phủ Liên Xô muốn im lặng về những thất bại vì h biết

r ng, vẫn còn rất nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, khi nhận đư c thông tin các

nhà du hành ngư i Mỹ sẽ lên Mặt Trăng trên con tàu Apollo 11 vào ngày

16/7/1969, Liên Xô đã quyết định phóng con tàu bí mật của mình trước 3 ngày so

với Apollo 11 với dự định mang các mẫu đất đá từ mặt trăng trở về trái đất.

Với NASA, nhiệm vụ của Liên Xô có vẻ như đư c tiến hành một cách kỳ

lạ. Điều đó có ngh a là sẽ có 2 vật thể cùng lúc sẽ chuyển tín hiệu vô tuyến từ

Mặt Trăng về Trái Đất. Hơn nữa, không ai hay biết gì về kế hoạch tàu Luna-15.

Cơ quan không gian Mỹ đã lo ngại về sự can thiệp không mong muốn và thậm

chí cử cả chỉ huy tàu Apollo 8 - Frank Borman tới Liên Xô. Ông có mối quan hệ

tốt với Liên Xô và trở thành nhà du hành ngư i Mỹ đầu tiên tới đất nước này.

Ông đã xác nhận r ng, sẽ không có vấn đề gì.

44

Ban đầu, m i thứ diễn ra theo đúng kế hoạch. Con tàu 5 tấn của Liên Xô tới

gần Mặt Trăng vào ngày 17/7, ba ngày trước Apollo 11 và đi vào quỹ đạo gần

Mặt Trăng. Nhưng sau đó, Vì một vài lý do, con tàu bị kẹt trên quỹ đạo Mặt

Trăng, và Apollo đã ―vư t mặt‖. Có vài lý do đư c đưa ra, trong đó có cả vấn đề

trên tàu với lực hút của Mặt Trăng - điều vẫn rất khó hiểu. Trong khi đó, các nhà

vật lý Liên Xô cố tính toán trong tuyệt v ng để tìm ra những lựa ch n hạ cánh tốt

nhất.

Ngay cả sau khi nhóm của Mỹ đã hạ cánh, những ngư i điều khiển trên con

tàu của Liên Xô vẫn còn loay hoay với những tính toán. Th i điểm Amstrong đặt

ước chân bé nhỏ và thu thập đất Mặt Trăng, con tàu Luna-15 vẫn xoay quanh

quỹ đạo không dưới 52 lần. Hai gi trước khi con tàu Apollo 11 cất cánh từ Mặt

Trăng, lãnh đạo Liên Xô đã đưa ra một quyết định để cứu vãn tình thế lúc bấy

gi đó là hạ cánh.

Thảm kịch sắp diễn ra đư c theo dõi từ Trái Đất bởi các nhà khoa h c Anh

ở Đài quan sát Jodrell Bank. H lắng nghe âm thanh di chuyển từ cả 2 nhiệm vụ

luân phiên nhau với sự tr giúp của kính viễn v ng vô tuyến. Năm 2009, bản ghi

âm đư c công bố nhân kỷ niệm 40 năm cuộc hạ cánh trên Mặt Trăng [1].

Bất ch t, h nhận ra r ng, Luna-15 không ở đó chỉ để chụp lại các bức ảnh

bề mặt Mặt Trăng, mà là có ý định hạ cánh. Các Nhà khoa h c thốt lên r ng: ―Đó

là một cuộc hạ cánh‖ và tiếp tục lắng nghe. Những từ cuối cùng là h nghe đư c

trên đoạn ăng ghi âm có vẻ như là: ―Tôi nói, đây thực sự là kịch bản về mệnh

lệnh tối cao‖. 4 phút sau đó, Luna-15 hạ cánh, nhưng lại va vào một sư n núi.

Con tàu đ nhào xuống bề mặt, nơi mà những mảnh vỡ ngày nay có lẽ vẫn còn

n m ở đó.

5. Nhận định về chương trình không gian

Trong hành trình chinh phục không gian hay nói cách khác là cuộc chạy

đua vũ trụ, ngoài những điểm sáng mà nó đem lại thì bên cạnh đó, những t n thất

cũng không phải là một con số nhỏ.

Có thể nói r ng đây là một cuộc chạy đua quá tốn kém và quá mệt mỏi đè

nặng lên ngân sách quốc gia. Theo trang Wikipedia, vào năm 1989, Chánh văn

phòng Quân đội Liên Xô (Chief of Staff of the Soviet Armed Services), Tướng

Mikhail Moiseyev, báo cáo r ng Liên Xô để tiêu tốn khoảng 6.9 tỷ rúp (khoảng

US$ 4 tỷ) cho chương trình vũ trụ của h [5]. Các quan chức Liên Xô khác ước

tính t ng số tiền đó đã đư c tiêu tốn trong suốt toàn chương trình, với một số ước

tính không chính thức là khoảng 4.5 tỷ rúp. Liên Xô cũng hoạt động với các bất

l i về kinh tế. Mặc dù kinh tế Liên Xô lớn thứ hai trên thế giới, kinh tế Mỹ vẫn là

lớn nhất trên thế giới. Cuối cùng thì cách t chức không hiệu quả và việc thiếu

ngân sách đã làm h mất đi l i thế ban đầu trong cuộc chạy đua. Một số quan sát

viên cho r ng giá thành của cuộc chạy đua vũ trụ, cùng với cuộc chạy đua vũ

45

trang cũng hết sức đắt, cuối cùng đã làm hệ thống kinh tế Liên Xô rơi vào khủng

hoảng cuối thập niên 1970 và thập niên 1980 và là một trong những yếu tố dẫn

tới sự sụp đ của Liên Xô [3].

Bên cạnh đó, những hành trình đầy vinh quang cũng phải đánh đ i b ng

những sinh mệnh. Các chuyến bay của Soyuz 1 và Soyuz 11 của Liên Xô kết

thúc với sự hy sinh của các phi hành gia. Soyuz 1, phóng lên quỹ đạo vào 23

tháng 4 năm 1967, mang theo duy nhất một phi hành gia, đại tá Vladimir

Mikhailovich Komarov, ông đã hy sinh khi tàu vũ trụ rơi xuống mặt đất vì dù

không mở ra. Vào năm 1971, các phi hành gia Soyuz 11 là Georgi Timofeyevich

Dobrovolski, Viktor Ivanovich Patsayev và Vladislav Nikolaevich Volkov

asphyxiated trong quá trình tái nhập lại vào khí quyển. thêm vào đó, Nhiều ngư i

tin r ng thảm h a tồi tệ nhất của ngành tên lửa là thất bại R-16 vào năm 1960 của

Liên Xô, khi các thủ tục điều khiển và đóng van không đúng cách trong các sửa

chữa vội vã trên bệ phóng đã làm tầng thứ hai của tên lửa khai hỏa và phóng

thẳng vào bình chứa nhiên liệu của tầng thứ nhất vẫn còn dính vào bệ phóng.

Nhiên liệu độc hại và lửa đã giết 100 kỹ thuật viên và s quan cao cấp của quân

đội Liên Xô, kể cả nguyên soái Nedelin.

Sau tất cả những t n thất ấy, nước Nga v đại vẫn kiên cư ng vư t qua m i

sóng gió, vẫn là một trong những cư ng quốc đi đầu về công nghệ vũ trụ đáng để

chúng ta ai cũng phải trầm trồ khi nhắc đến. Và trong tương lai dấu chân của

ngư i Nga sẽ còn đư c in trên những thớ đất đá của sao hỏa và có thể là những

hành tinh khác trong hệ mặt tr i.

Tài liệu tham khảo

1. Гольдовский Д. Ю., Назаров Г. А. Первые полеты в космос (к 25-

летию полета Ю. А. Гагарина). – М.: Знание, 1986. – 64 с.

<URL:http://epizodsspace.airbase.ru/bibl/znan/1986/4/4-perv.html>

2. Приоритет России в космосе, 4/2020.

<URL:https://histrf.ru/mediateka/infografika/map/item-88>

3. Роскосмос, 4/2020. <URL: http://www.roscosmos.ru/>

4. Russianspaceweb, 4/2020. <URL: http://www.russianspaceweb.com/>

5. Космическая программа СССР, 4/2020. <URL:

https://ru.wikipedia.org/wiki/>

46