Luận văn Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
GIANG LƯƠNG KIÊN
HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẢO VIỆT
LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
HÀ NỘI - 2019
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
GIANG LƯƠNG KIÊN
HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TẠI NGÂN HÀNG TMCP BẢO VIỆT
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số:
8340301
LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VŨ THỊ THANH THỦY
HÀ NỘI - 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi là Giang Lương Kiên, học viên lớp Cao học K4.KT. Trong quá
trình làm việc tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt, tôi đã lựa chọn thực hiện luận
văn thạc sĩ với đề tài “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng TMCP Bảo
Việt”.
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học, độc
lập của tôi, với sự hướng dẫn của giảng viên TS. Vũ Thị Thanh Thủy. Các số
liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được
sự cho phép của Ngân hàng mà tôi đang làm việc.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm với những nội dung được nêu ra
trong luận văn.
Hà Nội, ngày .... tháng .... năm 2019
Tác giả
Giang Lương Kiên
LỜI CẢM ƠN
Qua thời gian nghiên cứu lý luận và thực tế, tác giả đã hoàn thành luận
văn thạc sĩ kế toán với đề tài “Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng
TMCP Bảo Việt”.
Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc
nhất tới TS. Vũ Thị Thanh Thủy đã tận tình hướng dẫn, quan tâm giúp đỡ, chỉ
bảo và đóng góp nhiều ý kiến quý báu giúp tác giả hoàn thiện luận văn này.
Tác giả cũng xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo, các anh
chị đã dìu dắt, hỗ trợ trong suốt khóa học. Xin cảm ơn gia đình và bạn bè,
những người luôn khuyến khích và giúp đỡ tác giả trong mọi hoàn cảnh khó
khăn. Ngoài ra, tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình đến các
anh chị phòng kiểm toán nội bộ – Ngân hàng TMCP Bảo Việt đã cung cấp số
liệu để tác giả hoàn thành luận văn này.
Trong thời gian thực hiện, mặc dù đã nỗ lực hết sức mình trong quá
trình học tập và nghiên cứu nhưng khó có thể tránh khỏi những thiếu sót và
hạn chế, vì vậy tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý thầy, cô
giáo để luận văn được hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày ... tháng ... năm 2019
Tác giả
Giang Lương Kiên
I
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT............................................................. V
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ.....................................................VI
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐÊ TÀI NGHIÊN CỨU ......................... 1
1.1. Lý do chọn đề tài ................................................................................... 1
1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài........................................... 2
1.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu........................................................... 4
1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu............................................................. 4
1.5. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 5
1.6. Những đóng góp mới của luận văn....................................................... 5
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN
HÀNG THƯƠNG MẠI................................................................................ 6
2.1. Những vấn đề chung về kiểm toán nội bộ ............................................ 6
2.1.1. Các quan niệm về kiểm toán nội bộ ...................................................... 6
2.1.2. Vai trò kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại ............................. 8
2.1.3. Quy tắc đạo đức và ứng xử của kiểm toán nội bộ ............................... 10
2.1.4. Chuẩn mực kiểm toán nội bộ.............................................................. 12
2.2. Kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại...................................... 13
2.2.1. Cơ cấu tổ chức.................................................................................... 14
2.2.2. Nội dung kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại........................ 15
2.2.3. Phương pháp tiếp cận của kiểm toán nội bộ........................................ 16
2.2.4. Quy trình kiểm toán nội bộ................................................................. 18
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán nội bộ ngân hàng thương mại.
................................................................................................................... 26
2.3.1. Nhân tố khách quan............................................................................ 26
2.3.2. Nhân tố chủ quan thuộc ngân hàng..................................................... 28
II
2.4. Kinh nghiệm về kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng và bài học
rút ra........................................................................................................... 30
2.4.1. Kinh nghiệm về kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng.................. 30
2.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra ................................................................. 33
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ........................................................................... 36
CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI NGÂN HÀNG
TMCP BẢO VIỆT...................................................................................... 37
3.1. Khái quát về ngân hàng TMCP Bảo Việt........................................... 37
3.1.1. Quá trình hình thành, phát triển của Ngân hàng TMCP Bảo Việt ....... 37
3.1.2. Mô hình tổ chức và mạng lưới hoạt động của Ngân hàng TMCP Bảo
Việt ........................................................................................................... 39
3.1.3. Các kết quả hoạt động chính của Ngân hàng TMCP Bảo Việt............ 41
3.2. Thực trạng kiểm toán nội bộ tại ngân hàng TMCP Bảo Việt........... 45
3.2.1. Thực trạng về cơ sở pháp lý của hoạt động kiểm toán nội bộ.............. 45
3.2.2. Thực trạng về cơ cấu tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bảo Việt ........................................................................................... 47
3.2.3. Thực trạng về nội dung kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt ........................................................................................................... 48
3.2.4. Thực trạng về phương pháp tiếp cận trong kiểm toán nội bộ tại Ngân
hàng TMCP Bảo Việt................................................................................... 49
3.2.5. Thực trạng về quy trình kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt ........................................................................................................... 50
3.3. Các nhân tổ ảnh hưởng tới thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân
hàng TMCP Bảo Việt........................................................... 62_Toc24445601
3.4. Đánh giá thực trạng kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt
........................................................................................................... 65
3.4.1. Kết quả đạt được ................................................................................ 65
III
3.4.2. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân......................................................... 67
3.4.3. Nguyên nhân của các hạn chế............................................................. 73
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ........................................................................... 80
CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI
NGÂN HÀNG BẢO VIỆT......................................................................... 81
4.1. Sự cần thiết hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng thương mại81
4.2. Định hướng hoạt động của Ngân hàng TMCP Bảo Việt trong thời
gian tới ........................................................................................................ 82
4.2.1. Định hướng và mục tiêu của các hoạt động chung.............................. 82
4.2.2. Định hướng hoàn thiện công tác kiểm toán, kiểm soát nội bộ............. 82
4.2.3. Nguyên tắc hoàn thiện tổ chức, hoạt động kiểm toán nội bộ tại Ngân
hàng TMCP Bảo Việt................................................................................... 83
4.2.4. Yêu cầu đối với công tác kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt ........................................................................................................... 84
4.3. Giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP
Bảo Việt....................................................................................................... 85
4.3.1. Hoàn thiện nội dung kiểm toán........................................................... 85
4.3.2. Hoàn thiện phương pháp tiếp cận kiểm toán....................................... 86
4.3.3. Hoàn thiện quy trình kiểm toán nội bộ................................................ 87
4.3.4. Nâng cao trách nhiệm, sự ủng hộ của Hội đồng quản trị, Ban điều hành
trong việc thiết lập và vận hành một hệ thống KSNB hiệu lực, hiệu quả. ..... 89
4.3.5. Tăng cường sự phối hợp của các đơn vị được kiểm toán .................... 92
4.3.6. Kiện toàn về nhân sự .......................................................................... 93
4.3.7. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy...................................................... 93
4.4. Kiến nghị nhằm hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP
Bảo Việt....................................................................................................... 95
4.4.1. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước.................................................... 95
IV
4.4.2. Kiến nghị với Chính phủ và với cơ quan quản lý nhà nước................. 96
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 ........................................................................... 97
KẾT LUẬN................................................................................................. 98
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................. 100
PHỤ LỤC
V
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
Nguyên nghĩa
Kiểm soát nội bộ
KSNB
KTKSNB
KTNB
KTV
Kiểm tra kiểm soát nội bộ
Kiểm toán nội bộ
Kiểm toán viên
KTVNB
NHNN
NHTM
NH
Kiểm toán viên nội bộ
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Ngân hàng thương mại
Ngân hàng
TCTD
QLRR
ACCA
IIA
Tổ chức tín dụng
Quản lý rủi ro
Hiệp hội kế toán viên công chứng Anh
Viện kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ
Thương mại cổ phần
TMCP
VI
DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ
Hình 3.1: Tình hình tăng trưởng tài sản của Ngân hàng TMCP Bảo Việt giai đoạn
2015-2017............................................................................................................ 42
Hình 3.2: Tình hình tăng trưởng huy động của Ngân hàng TMCP Bảo Việt giai
đoạn 2015-2017 ................................................................................................... 43
Bảng 3.1: Thực trạng lập kế hoạch kiểm toán nội bộ tại ngân hàng Ngân hàng
TMCP Bảo Việt................................................................................................... 51
Bảng 3.2: Nguồn thông tin để Phòng Kiểm toán nội bộ thực hiện đánh giá rủi ro52
Bảng 3.3: Phương pháp đo lường rủi ro của kiểm toán nội bộ............................. 53
Bảng 3.4: Thực trạng sử dụng các công cụ đánh giá định lượng tại ngân hàng ... 54
Bảng 3.5: Đánh giá việc thực hiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng Bảo Việt ...... 56
Bảng 3.6: Đánh giá việc lập báo cáo kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt....................................................................................................................... 58
Bảng 3.7: Những kiến nghị chủ yếu..................................................................... 59
Bảng 3.8: Thực trạng công tác giám sát các kiến nghị......................................... 62
Bảng 3.9: Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt....................................................................................................................... 64
1
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ ĐÊ TÀI NGHIÊN CỨU
1.1. Lý do chọn đề tài
Kiểm toán nội bộ tại các doanh nghiệp nói chung và các ngân hàng
thương mại nói riêng có vai trò hết sức quan trọng trong quản trị kinh doanh
và quản trị rủi ro, đóng vai trò là tuyến phòng thủ thứ ba theo thông lệ quốc tế
nhằm kiểm tra, đánh giá, giám sát tính hữu hiệu, phù hợp, đầy đủ của hệ
thống Kiểm soát nội bộ. Kiểm toán nội bộ đã được áp dụng tại nhiều NHTM
ở các nước phát triển và đang phát triển trên thế giới. Trở thành nội dung cốt
lõi của Basel II. Sự ra đời và phát triển của kiểm toán nội bộ chính là do nhu
cầu tất yếu khách quan để tăng cường quản trị, giám sát trong bối cảnh kinh
tế, xã hội… biến động mạnh mẽ và khó lường.
Ở Việt Nam, hệ thống NHTM sau thời kỳ phát triển nhanh về quy mô
và số lượng đã bộc lộ nhiều vấn đề về tăng trưởng nóng, mức độ rủi ro cao
trong khi tính minh bạch về hoạt động kinh doanh và các vấn đề sở hữu đã và
đang gây ra những tác động tiêu cực không nhỏ đến sự ổn định và tăng trưởng
của nền kinh tế đất nước. Một trong những nguyên nhân cơ bản là do công tác
kiểm toán nội bộ tại các NHTM chưa được tổ chức một cách hiệu quả, chưa
đảm bảo những nguyên tắc và yêu cầu chung trong quá trình vận hành.
Là một NHTM có quy mô nhỏ và ra đời muộn nhất trong hệ thống
NHTM, Ngân hàng TMCP Bảo Việt còn nhiều yếu kém trong công tác quản
lý và vận hành. Còn xảy ra nhiều vi phạm và cũng được chấn chỉnh và đã
nhiều lần tái cơ cấu, thay đổi mô hình. Tuy nhiên các sai phạm, tổn thất mới
vẫn tiếp tục diễn ra trong thời gian qua khiến người ta phải đặt câu hỏi về
trách nhiệm của Phòng kiểm toán nội bộ với vai trò là tuyến phòng thủ cuối
cùng ngăn chặn, phát hiện rủi ro. Tư vấn để cơ cấu tổ chức bộ máy kiểm toán,
đến nội dung, phương pháp, quy trình kiểm toán, chất lượng nguồn nhân lực
2
vẫn bộ lộ nhiều bất cập và chưa đáp ứng được các thông lệ quốc tế khiến
kiểm toán nội bộ ít đóng góp được cho sự phát triển an toàn, lành mạnh của
đơn vị, thậm chí vai trò của kiểm toán nội bộ chưa được các cán bộ cho đến
lãnh đạo Ngân hàng nhận thức đầy đủ, sâu trong thực tiễn hoạt động kinh
doanh của mình.
Với những lý do trên đây, việc nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện kiểm
toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt” là việc làm cần thiết, không
những có ý nghĩa về mặt lý luận, mà còn góp phần giải quyết những yêu cầu
đạt ra trong thực tế để hoàn thiện hơn nữa hoạt động kiểm toán nội bộ trong
các NHTM nói chung và Ngân hàng TMCP Bảo Việt nói riêng.
1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.
Nghiên cứu về kiểm toán nội bộ nói chung
Cho đến nay, KTNB đã có những bước phát triển mạnh mẽ và trở thành
hoạt động mang tính chuyên nghiệp trên thế giới. Hoạt động của bộ phận này
đã trợ giúp đắc lực cho lãnh đạo cấp cao, không những đảm bảo độ tin cậy
của thông tin mà còn đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả trong các hoạt động
khác nhau. Từ những ngày đầu manh nha của KTNB, cũng có một số khái
niệm về KTNB, tuy nhiên tới năm 1999, Viện kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ IIA
đã chính thức đưa ra một khái niệm về KTNB trên toàn thế giới, bắt đầu một
kỷ nguyên mới của nghề Kiểm toán nội bộ, vốn được coi là nghề bảo vệ giá
trị doanh nghiệp. Khái niệm đó sau nhiều lần sửa đổi, với lần gần đây nhất là
tháng 10/2010, chính thức áp dụng từ 01/01/2011 có nội dung như sau:
“ KTNB là hoạt động xác nhận và tư vấn mang tính độc lập, khách
quan được thiết lập nhằm tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao hiệu quả hoạt
động của một tổ chức. KTNB giúp cho tổ chức đạt được các mục tiêu của
mình thông qua việc tạo ra một cách tiếp cận có hệ thống, có tính kỷ luật để
3
đánh giá, nâng cao hiệu lực của quy trình quản trị doanh nghiệp, quy trình
kiểm soát và quản lý rủi ro”.
Trên thế giới, KTNB đã được hình thành và phát triển với những hành
lang pháp lý rõ ràng. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay hoạt động KTNB cũng
chưa được quan tâm, gần đây Chính phủ đã ban hành nghị định số
05/2019/NĐ-CP ngày 22/01/2019 về kiểm toán nội bộ. Nghị định này quy
định về công tác kiểm toán nội bộ trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự
nghiệp công lập và các doanh nghiệp. Đây được xem là văn bản chính thống
của nhà nước về hoạt động KTNB, và đây cũng được xem là cơ sở để các tổ
chức đơn vị thực hiện triển khai hoạt động KTNB tại đơn vị mình.
Nghiên cứu về quy trình kiểm toán
(Võ Đỗ Dũng, 2012) trong luận văn thạc sĩ với đề tài: “Cải tiến quy
trình kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong” cũng đã đưa ra quy
trình kiểm toán nội bộ gồm các bước sau: (1) Chuẩn bị cho đợt kiểm toán, (2)
Thực hiện kiểm toán, (3) Lập báo cáo kiểm toán nội bộ và đưa ra các kiến
nghị, (4) Theo dõi sau kiểm toán. Tuy nhiên, trong nghiên cứu của mình, tác
giả chưa đề cập đến bước lưu hồ sơ kiểm toán, đây là khoảng trống mà học
viên sẽ đề cập trong luận văn thạc sĩ.
Nghiên cứu tổng quan về kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng Nông nghiệp
(Nguyễn Minh Phương, 2016) trong luận văn tiến sĩ với đề tài “ Hoàn
thiện kiểm toán nội bộ tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt
Nam” đã phần nào phản ánh được tất cả các tồn tại của kiểm toán nội bộ trong
ngân hàng thương mại nói chung và thực trạng kiểm toán nội bộ tại ngân hàng
nông nghiệp nói riêng. Từ đó đã đưa ra được những giải pháp để hoàn thiện
kiểm toán nội bộ.
4
1.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
1.3.1. Về khía cạnh lý luận
Luận văn nghiên cứu lý luận về Kiểm toán nội bộ nói chung, Kiểm toán
nội bộ NHTM nói riêng, các nhân tố bên trong và bên ngoài NHTM tác động
tới kiểm toán nội bộ… từ đó có một hệ thống cơ sở lý thuyết vững chắc có tác
dụng khảo cứu cho sinh viên, đồng nghiệp, những người quan tâm. Đề tài
cũng tập trung bám sát các nguyên tắc của Basel II, các chuẩn mực, thông lệ
quốc tế và kiểm toán nội bộ để thấy được sự phát triển mạnh mẽ không ngừng
cũng như những đòi hỏi ngày càng khắt khe hơn với kiểm toán nội bộ nói
chung và tại NHTM nói riêng.
1.3.2. Về khía cạnh thực tiễn
Học viên lựa chọn phương pháp nghiên cứu thực tiễn về kiểm toán nội
bộ bằng bảng câu hỏi và phỏng vấn sâu. Mục đích chủ yếu của học viên là đi
trả lời các câu hỏi:
- Thực trạng Kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt hiện nay
như thế nào?
- Những nhân tố nào ảnh hưởng tới kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bảo Việt?
- Giải pháp nào để hoàn thiện Kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP
Bảo Việt?
1.4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
thương mại nói chung và thực tiễn kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP
Bảo Việt.
Phạm vi nghiên cứu được tập trung vào kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng
TMCP Bảo Việt và thực trạng của kiểm toán nội bộ tại đây.
Thời gian nghiên cứu là hoạt động KTNB tại Ngân hàng TMCP Bảo
Việt 4 năm 2015; 2016; 2017;2018
5
1.5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu bao gồm các giai đoạn như phân
tích, tổng hợp, hệ thống hoá và khái quát hoá những lý thuyết cũng như
những công trình nghiên cứu thực tiễn của các tác giả ở trong nước về những
vấn đề liên quan đến Kiểm toán nội bộ tại NHTM.
- Học viên sử dụng Bảng câu hỏi tiến hành nghiên cứu đánh giá thực
trạng kiểm toán nội bộ tại một số ngân hàng TMCP tại Việt Nam.
- Đặc biệt, để làm tăng tính thuyết phục cho các nhận định, học viên
đã sử dụng phương pháp Bảng hỏi để tiến hành nghiên cứu thực trạng kiểm
toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt, trong đó:
+ Mẫu nghiên cứu (Đối tượng khảo sát) là các kiểm toán viên nội bộ,
lãnh đạo bộ phận kiểm toán, một số thành viên Ban kiểm soát. Đây là những
đối tượng trực tiếp liên quan đến công tác kiểm toán và vì vậy họ hiểu rõ về
thực trạng, chất lượng của kiểm toán nội bộ, các nhân tố ảnh hưởng đến công
tác kiểm toán nội bộ. Học viên tiến hành lấy phiếu trực tiếp 08 người thuộc
phòng kiểm toán nội bộ và ban kiểm soát tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt.
+ Thiết kế câu hỏi khảo sát gồm 08 câu hỏi liên quan đến: nội dung,
phương pháp, quy trình kiểm toán nội bộ, các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm
toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt.
1.6. Những đóng góp mới của luận văn
Về mặt lý luận, Luận văn làm rõ cơ sở lý luận về kiểm toán nội bộ
trong ngân hàng thương mại;
Về mặt thực tiễn, qua mô tả và phân tích thực trạng, nêu ra những kết
quả đạt được và hạn chế, nguyên nhân dẫn đến các hạn chế của kiểm toán nội
bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt, để từ đó đề xuất những giải pháp hoàn
thiện kiểm toán nội bộ của Ngân hàng TMCP Bảo Việt.
6
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TOÁN NỘI BỘ
TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
2.1. Những vấn đề chung về kiểm toán nội bộ
2.1.1. Các quan niệm về kiểm toán nội bộ
Cho đến nay có khá nhiều quan niệm khác nhau về kiểm toán nội bộ,
chẳng hạn như:
Theo Ủy ban Chuẩn mực kiểm toán và dịch vụ đảm bảo Quốc tế
IAASB, “Kiểm toán nội bộ là một chức năng của tổ chức thực hiện các hoạt
động đảm bảo và tư vấn để đánh giá và cải thiện tính hiệu quả của quy trình
quản trị, quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ của đơn vị”.
Theo Hiệp hội kế toán viên công chứng Anh (ACCA), “ Kiểm toán nội
bộ là hoạt động đánh giá một cách độc lập, khách quan đối với hệ thống kiểm
soát nội bộ để quản trị rủi ro một cách hiệu quả theo khẩu vị rủi ro của đơn
vị”. Quan niệm này cho thấy đối tượng của kiểm toán nội bộ chính là toàn bộ
hệ thống kiểm soát trong đơn vị, với vai trò là quản trị rủi ro.
Tháng 6/1999, IIA đã cung cấp một định nghĩa mới khá toàn diện về
loại hình nghề nghiệp này, trong đó xem “ KTNB là hoạt động đảm bảo và tư
vấn mang tính độc lập, khách quan được thiết lập nhằm tạo ra giá trị gia tăng
và cải thiện hoạt động của một tổ chức. KTNB giúp cho tổ chức đạt được các
mục tiêu của mình thông qua việc tạo ra một cách tiếp cận có hệ thống, có
tính kỷ luật để đánh giá, nâng cao hiệu quả của quy trình quản trị doanh
nghiệp, quy trình kiểm soát và việc quản lý rủi ro. Có thể xem định nghĩa năm
1999 của IIA về kiểm toán nội bộ là một định nghĩa bản lề, then chốt mô tả
được tất cả mục tiêu, bản chất, phạm vi cần thiết của kiểm toán nội bộ, trong
đó có thể làm rõ định nghĩa như sau:
7
- Độc lập: Kiểm toán nội bộ không thể tồn tại nếu không thực hiện độc
lập. Các chức năng kiểm toán cần phải đứng ngoài các hoạt động kinh doanh
để xem xét, đánh giá mới có thể mang lại kết quả khách quan cao nhất.
- Đảm bảo và tư vấn: Đây chính là sự thay đổi lớn lao về vai trò của
kiểm toán nội bộ. Kiểm toán nội bộ có thể cung cấp tư vấn và hỗ trợ đối với
quản lý doanh nghiệp một cách phù hợp nhất.
- Là một “hoạt động” độc lập, khách quan, vì vậy kiểm toán nội bộ
không nhất thiết phải được thành lập trong một tổ chức mà có thể thuê các
KTV bên ngoài để thực hiện hoạt động KTNB.
- Được thiết lập nhằm tạo giá trị gia tăng: Kiểm toán nội bộ hướng đến
khách hàng và hiểu rõ nhu cầu của một tổ chức, hướng đến lợi ích của tổ chức
hơn là những mục tiêu bí ẩn của riêng mình. Việc làm gia tăng giá trị cho tổ
chức luôn được đặt ra xuyên suốt từ lãnh đạo của bộ phận kiểm toán và thể
hiện trong toàn bộ quá trình kiểm toán.
- Cải thiện hoạt động của tổ chức: Đạt được điều này là do kiểm toán
nội bộ luôn tiến hành những cải tiến liên tục. Các kiểm toán viên phải cố gắng
đề làm cho mọi việc tốt hơn chứ không đóng vai trò là người điều tra và xử lý
vi phạm. Thậm chí, nếu trưởng kiểm toán không chứng minh được vai trò của
kiểm toán nội bộ đối với tổ chức thì cũng có rất ít lý do để duy trì dịch vụ này.
- Giúp tổ chức đạt được mục tiêu của mình: Nhiệm vụ của kiểm toán
nội bộ được thiết lập vững chắc xung quanh mục tiêu của tổ chức.
- Cách tiếp cận có tính kỷ luật và tính hệ thống: Kiểm toán nội bộ có
một hệ thống chuẩn mực chuyên nghiệp và có thể thực hiện công việc với
chất lượng dịch vụ cao nhất. Là một hoạt động chuyên tư vấn và đảm bảo,
chuẩn mực thực hành kiểm toán nội bộ của IIA số 2040 yêu cầu: các Trưởng
kiểm toán phải xây dựng chính sách và quy trình để hướng dẫn hoạt động
kiểm toán.
8
- Đánh giá, nâng cao hiệu quả: Kiểm toán nội bộ tập trung vào việc cải
thiện tổ chức và một phần quan trọng chính là đánh giá. Kiểm toán nội bộ sẽ
sắp xếp các phát hiện trong quá trình kiểm toán để tiến hành đánh giá để tiến
tới một hệ thống kiểm soát nội bộ tốt nhất. Nếu hoạt động kiểm tra, giám sát
trong đơn vị chỉ dừng lại ở việc thực hiện một số câu hỏi, kiểm tra một số dữ
liệu khiến kết quả không thuyết phục thì ngược lại kiểm toán nội bộ phải tiến
hành đánh giá một cách chính thống để thực hiện các bước hỗ trợ và cải thiện
hoạt động của tổ chức.
- Hiệu quả: Hiệu quả là một khái niệm mấu chốt khi nhà quản lý xây
dựng các mục tiêu và hệ thống kiểm soát nội bộ. Sự phức tạp đằng sau khái
niệm hiệu quả rất lớn, chính vì vậy khi đưa vấn đề này vào định nghĩa, thì tầm
bao quát của kiểm toán nội bộ trở nên rất rộng.
2.1.2. Vai trò kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng thương mại
Thời gian qua, các ngân hàng tại Việt Nam đang cho thấy những bước
chuyển biến rõ rệt trên nhiều phương diện. Để quy định về hệ thống kiểm soát
nội bộ và kiểm toán nội bộ, tháng 12/2011 NHNN đã ban hành Thông tư số
44/2011/TT-NHNN để từng bước giúp các ngân hàng xây dựng và thiết lập
hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ. Nhưng Thông tư 44 còn mang
tính khái quát và chưa thật sự đầy đủ, chưa đáp ứng được vai trò thật sự của
một hệ thống kiểm soát nội bộ trong hoạt động ngân hàng.
Thông tư 13 được NHNN ban hành ngày 15/08/2018 đã góp phần giải
quyết được những vấn đề khó khăn trong thực tế xây dựng hệ thống kiểm soát
nội bộ cho hoạt động ngân hàng trong thời gian qua. Các quy định trong
Thông tư 13 rất cụ thể và rõ ràng, đặc biệt là đã thật sự tiệm cận với các thông
lệ quốc tế về việc xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ.
9
Theo đó, hệ thống kiểm soát nội bộ được quy định nổi bật theo ba
tuyến bảo vệ độc lập nhằm kiểm soát, phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời
rủi ro trong hoạt động ngân hàng như sau:
Tuyến bảo vệ thứ nhất có chức năng nhận dạng, kiểm soát và giảm
thiểu rủi ro do các bộ phận nghiệp vụ có liên quan thực hiện; Tuyến bảo vệ
thứ hai có chức năng xây dựng chính sách quản lý rủi ro, quy định nội bộ về
quản lý rủi ro, đo lường, theo dõi rủi ro và tuân thủ quy định pháp luật; và
Tuyến bảo vệ thứ ba có chức năng kiểm toán nội bộ do bộ phận kiểm toán nội
bộ thực hiện.
Thông tư 13 cũng quy định hệ thống kiểm soát nội bộ thực hiện 5 chức
năng là: giám sát của quản lý cấp cao, kiểm soát nội bộ, quản lý rủi ro, đánh
giá nội bộ về mức đầy đủ vốn và kiểm toán nội bộ.
Nhìn chung, bộ phận kiểm toán nội bộ vẫn thực hiện theo các nguyên
tắc độc lập, nguyên tắc khách quan và nguyên tắc chuyên nghiệp căn cứ theo
các quy định về cơ chế phối hợp, tiêu chuẩn và chuẩn mực đạo đức nghề
nghiệp của kiểm toán viên nội bộ.
Về nguyên tắc chuyên nghiệp, Thông tư 44 và Thông tư 13 đều có một
yêu cầu cụ thể là bộ phận kiểm toán nội bộ phải có ít nhất một kiểm toán viên
nội bộ để thực hiện kiểm toán công nghệ thông tin, ứng dụng công nghệ. Theo
các quy định mới trong Thông tư 13 về hệ thống kiểm soát nội bộ, kiểm toán
nội bộ cũng có những thay đổi về nội dung nhằm thực hiện chức năng là
tuyến bảo vệ thứ ba của mình.
Theo đó, công việc kiểm toán nội bộ sẽ bao gồm việc kiểm tra, đánh
giá độc lập về việc tuân thủ cơ chế, chính sách, quy định nội bộ về hệ thống
kiểm soát nội bộ ngân hàng theo quy định của Thông tư 13 bao gồm: giám sát
quản lý cấp cao, kiểm soát nội bộ, quản lý rủi ro và đánh giá nội bộ mức đủ
vốn nhằm xác định tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.
10
Ngoài ra, kiểm toán nội bộ còn thực hiện rà soát, đánh giá độc lập tính
thích hợp, tuân thủ quy định của pháp luật của cơ chế, chính sách, quy định
nội bộ về hệ thống kiểm soát nội bộ.
Tóm lại, vai trò của kiểm toán nội bộ phải đáp ứng kỳ vọng ngày càng
tăng của Ban Lãnh đạo và Ban kiểm soát ngân hàng nhằm giúp ngân hàng đối
phó rủi ro và nắm bắt cơ hội trong việc tuân thủ các quy định của luật pháp
cũng như giúp cung cấp đầy đủ thông tin hỗ trợ quá trình ra quyết định của
Ban Lãnh đạo.
Vai trò của kiểm toán nội bộ cần phải thay đổi từ việc chỉ là “kiểm toán
viên” (vai trò đảm bảo) trở thành “cố vấn tin cậy” (vai trò tư vấn và tạo lập
giá trị) thông qua việc nâng cao giá trị của hoạt động kiểm toán nội bộ tập
trung vào việc đạt được các mục tiêu tuân thủ, tính hiệu quả và tính kinh tế
đối với các hoạt động ngân hàng.
2.1.3. Quy tắc đạo đức và ứng xử của kiểm toán nội bộ
Nhằm đạt được sứ mệnh của kiểm toán nội bộ là: “ tăng cường và bảo
vệ giá trị của tổ chức bằng cách cung cấp các đảm bảo, tư vấn khách quan dựa
trên đánh giá rủi ro” Viện kiểm toán nội bộ (IIA) đã công bố các quy tắc đạo
đức cần thiết cho các kiểm toán viên nội bộ khi hành nghề, bao gồm:
- Tính chính trực: Là nền tảng cho sự tín nhiệm và độ tin cậy dành
cho các đánh giá của họ. Để đảm bảo được điều này, kiểm toán viên cần:
ü Phải hoàn thành nhiệm vụ với sự trung thực, cẩn thận và có trách
nhiệm.
ü Phải tuân thủ luật pháp và phải tiết lộ thông tin khi luật pháp và các
quy định nghề nghiệp yêu cầu.
ü Không được tiến hành riêng một cách có chủ ý các hoạt động phi
pháp hoặc dấn thân vào các hành động gây mất danh dự đối với nghề kiểm
toán hoặc đối với tổ chức.
Tải về để xem bản đầy đủ
126 trang
11900
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Hoàn thiện kiểm toán nội bộ tại Ngân hàng TMCP Bảo Việt", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_hoan_thien_kiem_toan_noi_bo_tai_ngan_hang_tmcp_bao.pdf
