Luận văn Hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật từ thực tiễn Trung tâm dạy nghề - Phục hồi chức năng cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG

HỖ TRỢ HỌC NGHỀĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT

TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM DẠY NGHỀ - PHỤC HỒI

CHỨC NĂNG CHO NGƯỜI TÀN TẬT TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG

HỖ TRỢ HỌC NGHỀĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT

TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM DẠY NGHỀ - PHỤC HỒI

CHỨC NĂNG CHO NGƯỜI TÀN TẬT TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã ngành: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. HÀ THỊ THƯ

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu được hoàn thành từ sự nỗ

lực, nhận thức chính xác và kết quả làm việc của bản thân tôi. Được thực hiện

dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hà Thị Thư.

Các số liệu, nội dung và kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận

văn này là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác

(ngoài phần đã trích dẫn).

Tôi xin cam kết và chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.

Tác giả

Nguyễn Thị Thùy Dương

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu, tìm hiểu và khảo sát thực địa, tôi đã hoàn

thành luận văn thạc sĩ chuyên nghành CTXH. Trong suốt quá trình nghiên

cứu tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của giáo viên hướng dẫn,

sự động viên của đồng nghiệp, bạn bè và gia đình.

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và gửi lời cảm ơn sâu sắc tới

TS. Hà Thị Thư – Người trực tiếp hướng dẫn, dành rất nhiều thời gian và tâm

huyết để truyền đạt những kiến thức, kỹ năng, phương pháp và kinh nghiệm

quý báu, chỉ bảo tận tình để tôi có thể hoàn thành bài luận văn của mình.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các thầy/cô giáo trường Đại

học Lao động – Xã hội đã trang bị kiến thức cho tôi trong suốt quá trình đào

tạo và thực hiện luận văn Thạc sĩ.

Tôi xin trân thành cảm ơn toàn thể lãnh đạo, cán bộ, đồng nghiệp trong

Trung tâm Dạy nghề - Phục hồi chức năng cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh đã

tạo mọi điều kiện, cung cấp số liệu, trợ giúp kỹ năng nghề để tôi thu thập

được số liệu chính xác nhất phục vụ đề tài nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè – những người đã

luôn ở bên cạnh để động viên và luôn quan tâm, giúp đỡ, cổ vũ tinh thần cho

tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Mặc dù đã cố gắng hết sức, song do thời gian nghiên cứu và kiến thức,

kinh nghiệm còn hạn chếnên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi

rất mong nhận được các ý kiến đóng góp của quý thầy cô, các nhà khoa học

trong Hội đồng phản biện để bài luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thùy Dương

I

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT............................................................ IV

DANH MỤC CÁC BẢNG...........................................................................V

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ..................................................................... VI

MỞ ĐẦU....................................................................................................... 1

1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................... 1

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài.............................................. 3

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu............................................................. 10

4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu ........................................... 11

5. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................... 12

6. Ý nghĩa của nghiên cứu.......................................................................... 13

7. Bố cục của luận văn................................................................................ 14

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ HỌC

NGHỀĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT................................................. 15

1.1. Một số khái niệm, đặc điểm tâm lý người khuyết tật ........................ 15

1.1.1. Một số khái niệm................................................................................ 15

1.1.2. Một số đặc điểm tâm lý, nhu cầu của người khuyết tật ....................... 17

1.1.3. Những khó khăn người khuyết tật gặp phải ........................................ 19

1.2. Lý luận về hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật......................... 21

1.2.1. Một số khái niệm................................................................................ 21

1.2.2. Một số loại hình học nghề dối với người khuyết tật............................ 22

1.2.3. Các hoạt động hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật..................... 24

1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động hỗ trợ học nghề đối với

người khuyết tật ......................................................................................... 31

1.3.1. Chính sách, pháp luật của Nhà nước về người khuyết tật.................... 31

1.3.2. Bản thân người khuyết tật................................................................... 31

1.3.3. Gia đình người khuyết tật và nhận thức của cộng đồng....................... 32

1.3.4. Năng lực của giáo viên và cán bộ quản lý........................................... 33

II

1.4. Cơ sở luật pháp, chính sách về hỗ trợ học nghề đối với người

khuyết tật.................................................................................................... 33

1.4.1. Cơ sở pháp luật về học nghề đối với người khuyết tật ........................ 33

1.4.2. Cơ sở pháp luật về hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật .............. 40

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ HỌC

NGHỀĐỐI VỚINGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI TRUNG TÂM DẠY

NGHỀ - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG CHO NGƯỜI TÀN TẬT TỈNH

BẮC NINH .................................................................................................. 49

2.1. Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu.................................. 49

2.1.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu......................................................... 49

2.1.2. Đặc điểm về người khuyết tật trong Trung tâm................................... 54

2.1.3 Khái quát về khách thể nghiên cứu...................................................... 56

2.2. Đánh giá hoạt động hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật tại

Trungtâm dạy nghề - phục hồi chức năng cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh... 65

2.2.1. Hoạt động hỗ trợ nâng cao nhận thức về học nghề đối với người

khuyết tật ..................................................................................................... 65

2.2.2. Hoạt động hỗ trợ tư vấn tâm lý đối với người khuyết tật..................... 68

2.2.3. Hoạt động hỗ trợ chính sách, pháp luật trong học nghề đối với

người khuyết tật ........................................................................................... 72

2.2.4. Hoạt động hỗ trợ vật chất – tài chính đối với người khuyết tật............ 75

2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến các hoạt động hỗ trợ học

nghề đối với người khuyết tật.................................................................... 78

2.3.1. Chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với người khuyết tật ............ 79

2.3.2. Bản thân người khuyết tật................................................................... 80

2.3.3. Gia đình người khuyết tật ................................................................... 82

2.3.4. Năng lực của cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên công tác xã hội. 83

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HOẠT ĐỘNGHỖ TRỢ

HỌCNGHỀ ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT....................................... 87

III

3.1. Mục đích của giải pháp trong hỗ trợ học nghề đối với người

khuyết tật.................................................................................................... 87

3.2. Các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hoạt động hỗ trợ học nghề

đối với người khuyết tật............................................................................. 87

3.2.1. Giải pháp về vận dụng chính sách, pháp luật trong học nghề đối với

người khuyết tật ........................................................................................... 87

3.2.2. Giải pháp giúp nâng cao năng lực cho người khuyết tật trong trung tâm... 90

3.2.3. Giải pháp giúp thay đổi nhận thức của gia đình người khuyết tật........ 91

3.2.4. Giải pháp giúp nâng cao năng lực của giáo viên và cán bộ quản lý

trong trung tâm............................................................................................. 93

KẾT LUẬN................................................................................................. 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 97

PHỤ LỤC.................................................................................................... 99

IV

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

1

TỪ VIẾT TẮT

CTXH

NỘI DUNG ĐẦY ĐỦ

Công tác xã hội

NKT

Người khuyết tật

2

NVCTXH

Nhân viên công tác xã hội

3

V

DANH MỤC CÁC BẢNG

TRANG

Bảng 2.1: Thông tin chung về người khuyết tật tại Trung tâm...................... 55

Bảng 2.2: Độ tuổi của khách thể nghiên cứu ................................................ 56

Bảng 2.3: Dạng khuyết tật của khách thể nghiên cứu ................................... 58

Bảng 2.4: Đánh giá của khách thể về tầm quan trọng của việc học nghề ...... 60

Bảng 2.5: Đánh giá mức độ tác động của ..................................................... 79

Bảng 2.6: Đánh giá mức độ tác động của yếu tố........................................... 81

Bảng 2.7: Đánh giá mức độ tác động của yếu tố........................................... 82

Bảng 2.8: Đánh giá mức độ tác động của yếu tố........................................... 83

VI

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

TRANG

Biểu đồ 2.1: Giới tính của khách thể nghiên cứu....................................... 57

Biểu đồ 2.2 Tình trạng sức khỏe của khách thể......................................... 58

Biểu đồ 2.3: Nghề học của khách thể nghiên cứu...................................... 59

Biểu đồ 2.4: Đánh giá sự phù hợp với....................................................... 62

Biểu đồ 2.5: Đánh giá tính cần thiết của.................................................... 65

Biểu đồ 2.6: Đánh giá mức độ tổ chức của các hình thức tổ chức ............. 67

Biểu đồ 2.7: Đánh giá mức độ tổ chức của................................................ 69

Biểu đồ 2.8: Đánh giá mức độ hiệu quả của.............................................. 71

Biểu đồ 2.9: Đánh giá tính cần thiết của hoạt động ................................... 72

Biểu đồ 2.10: Đánh giá mức độ hiệu quả của các hoạt động hỗ trợ chính

sách, pháp luật trong học nghề cho người khuyết tật................................. 75

Biểu đồ 2.11: Đánh giá tính cần thiết của.................................................. 75

Biểu đồ 2.12: Đánh giá mức độ hiểu quả của hình thức tổ chức................ 77

Biểu đồ 2.13: Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến các

hoạt động hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật trong Trung tâm........ 78

1

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Theo thống kê của Ủy ban Quốc gia về NKT, hiện nay, Việt Nam có

khoảng 8 triệu NKT, chiếm 10% dân số, 58% NKT là phụ nữ, 10% NKT

thuộc hộ nghèo. Người khuyết tật là những người yếu thế trong xã hội, họ bị

khiếm khuyết trên cơ thể dẫn đến gặp khó khăn trong cuộc sống. Vậy nên,

trong nhiều năm qua, dạy nghề gắn với giải quyết việc làm cho NKT là một

công tác được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm với nhiều chính sách và

giải pháp hỗ trợ tích cực nhằm giúp họ có năng lực thực hành nghề phù hợp

với khả năng lao động của mình để tự tạo việc làm hoặc tìm được việc làm,

ổn định đời sống và hoà nhập cộng đồng. Những chính sách chủ trương nhìn

chung đã được thể hiện qua các Thông tư, nghị định, những chính sách pháp

luật như: Luật người khuyết tật số 51/2010/QH12 thông qua ngày 17 tháng 6

năm 2010, Luật dạy nghề số 76/2006/QH11 ngày 29/11/2006, Bộ luật Lao

động,… Tuy nhiên, trong nhiều năm qua việc áp dụng các chính sách pháp

luật còn chưa có sự đồng bộ, khả thi và hiệu quả. Thực tế việc học nghề,

những khó khăn trong quá trình học nghề của người khuyết tật còn chưa được

đi sâu vào tìm hiểu và trợ giúp.

Theo thống kê trên cả nước thì số lượng người khuyết tật (NKT) được

học nghề chưa có việc làm chiếm hơn 90%, và có khoảng 70-80% NKT sống

ở vùng nông thôn với những điều kiện kinh tế khó khăn, cơ sở hạ tầng

thấp kém, gặp nhiều khó khăn trong việc hòa nhập với cộng đồng. Chính vì

vậy, vấn đề hỗ trợ học nghề cho người khuyết tật tại các Trung tâm dạy nghề

là vô cùng quan trọng và cần thiết. Tuy nhiên để phát huy hiệu quả mang lại

kết quả tích cực thì chúng ta phải triển khai giải pháp đồng bộ, có những hoạt

động hiệu quả nhằm tháo gỡ vướng mắc, khó khăn nhằm hỗ trợ người khuyết

tật trong quá trình học nghề.

2

Qua thống kê số liệu hàng năm của Trung tâm Dạy nghề - Phục hồi chức

năng người tàn tật tỉnh Bắc Ninh, từ năm 2010-2018 có 1.454 đối tượng

người khuyết tật được học nghề. Số đối tượng người khuyết tật được giải

quyết việc làm chiếm 70-80%. Người tàn tật chủ yếu được đào tạo nghề may

công nghiệp, thêu ren, mây, tre đan, xoa bóp cổ truyền. Năm 2017, Trung tâm

Dạy nghề-Phục hồi chức năng cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh nhìn chung đã

có cơ sở quy mô, đáp ứng nhiệm vụ dạy nghề cho người tàn tật. Mỗi năm,

Trung tâm tổ chức tuyển sinh đào tạo dạy nghề cho 150-200 đối tượng người

khuyết tật, quản lý chăm sóc tốt đối tượng ăn ở tại Trung tâm. Từ đầu năm

2012, Trung tâm mở được 7 lớp dạy nghề may công nghiệp, mây, tre đan xuất

khẩu, thêu ren, xoa bóp cổ truyền cho người khuyết tật trên địa bàn tỉnh. Tuy

nhiên, Trung tâm Dạy nghề - Phục hồi chức năng cho người tàn tật tỉnh vẫn

gặp phải một số khó khăn nhất định trong việc vận động người khuyết tật

tham gia các lớp học nghề. Bởi lẽ nhiều gia đình có người khuyết tật cho rằng

họ không có khả năng lao động bình thường nên thường giữ họ ở nhà để trông

nhà hoặc phụ việc nội trợ. Thêm vào đó, sự khác nhau giữa các dạng khuyết

tật cũng dẫn tới khả năng thích ứng và học nghề khác nhau, trong khi các lớp

học nghề chỉ phù hợp với một số dạng khuyết tật nhất định.

Nhìn chung các nghiên cứu về CTXH đối với người khuyết tật từ trước

đến nay đã có, Đảng và Nhà nước cũng có sự quan tâm rất lớn về việc hỗ trợ

học nghề đối với người khuyết tật. Nhưng các hoạt động hỗ trợ học nghề đối

với người khuyết tật dưới góc nhìn công tác xã hội, hay cụ thể hơn là tại một

địa bàn như tỉnh Bắc Ninh thì còn nhiều mới mẻ.

Xuất phát từ các vấn đề trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Hỗ trợ học nghề

đối với người khuyết tật từ thực tiễn Trung tâm dạy nghề - phục hồi chức

năng cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài luận văn tốt nghiệp Thạc

sĩ của mình.

3

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Việc nghiên cứu về hoạt động hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật

đã được đề cập trong nhiều nghiên cứu khoa học xã hội, những dự án, và

những báo cáo cụ thể,… Có thể kể ra những nghiên cứu về người khuyết tật

nói chung và người khuyết tật học nghề nói riêng như:

2.1. Nghiên cứu ở nước ngoài

Các nghiên cứu trên thế giới về NKT và học nghề đối với NKT đã được

đề cập trong các chương trình nghiên cứu khoa học xã hội, bên cạnh đó báo

chí nước ngoài cũng đặc biệt quan tâm vấn đề này, nó được nêu cụ thể như

sau:

Công ước Quốc tế về các Quyền của người khuyết tật (Tiếng anh:

Convention on the Rights of Persons with Disabilities) là một văn kiện nhân

quyền Quốc tế do Liên Hiệp Quốc soạn nhằm mục đích của Công ước này là

thúc đẩy, bảo vệ và bảo đảm cho người khuyết tật được hưởng một cách bình

đẳng và đầy đủ tất cả các quyền và tự do cơ bản của con người, và thúc đẩy

sự tôn trọng phẩm giá vốn có của họ. Các quốc gia tham gia Công ước phải

đảm bảo quyền được thụ hưởng bình đẳng mọi dịch vụ công cộng của người

khuyết tật[4].

Nghiên cứu “Disability and social inclusion in Ireland, Brenda Gannon

and Brian Nolan, 2011” (Khuyết tật và hòa nhập xã hội ở Ireland, Brenda

Gannon và Brian Nolan, 2011). Nghiên cứu đã xem xét được những yếu tố

ảnh hưởng, cản trở đến việc người khuyết tật tham gia làm việc và hòa nhập

xã hội. Người khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn khi hòa nhập xã

hội, trong nghiên cứu đã thu thập trình độ học vấn, kinh tế và tham gia xã

hội... Tác giả còn chỉ ra sự khác biệt giữa NKT và người bình thường trong

việc tham gia hoà nhập cộng đồng. Thông qua việc thống kê các số liệu thu

thập được để đánh giá mức độ nghèo, sự tham gia vào giáo dục, y tế, việc làm

4

của NKT. Nghiên cứu còn nhấn mạnh tới yếu tố NKT ảnh hưởng tới đời sống

của mình, thiết kế nơi làm việc không phù hợp, sự kỳ thị của cộng đồng, sự

tiếp cận các phương tiện đi lại gây khó khăn cho NKT[21].

Dark and Light Blind Care nghiên cứu năm 2008, “Inclusion of disabled

people Vocational Training and income”. Trong cuốn báo cáo tổng kết

chương trình CTXH với NKT, nhóm tác giả đã nêu lên chương trình chính

sách, quyền của NKT, cách thức hỗ trợ NKT, một số chương trình hỗ trợ

NKT ở Châu Phi, các kỹ năng khi làm việc với NKT[22].

Đại Học College London, Anh Quốc (2014), thực hiện dự án nghiên cứu

về “Bảo trợ xã hội dành cho người khuyết tật tại Việt Nam”, đã thực hiện

khảo sát định tính về bảo trợ xã hội và y tế đối với NKT, hộ gia đình và các

cơ quan tổ chức có liên quan. Kết quả sơ bộ ban đầu được báo cáo tại hội thảo

về Bảo trợ xã hội đối với NKT tại Hà Nội đã cho thấy nhìn về những chính

sách đạt được, nhu cầu và những khó khăn của NKT. Nghiên cứu đó đã đề

cập đến những nhu cầu việc làm và những khó khăn khi tìm việc làm của

NKT, được nhìn nhận từ chính bản thân NKT[6].

Tác phẩm: “Những quyền của người khuyết tật” (Disability

Right) do Justin Healey làm chủ biên, Úc. Nội dung sách chủ yếu đưa ra các

định nghĩa về NKT; Luật chống phân biệt người khuyết tật và cơ chế khiếu

nại vi phạm; các vấn đề thực tiễn về NKT như: hệ thống chăm sóc cộng

đồng; NKT tại nơi làm việc; doanh nghiệp với vấn đề tuyển dụng NKT; tiếp

cận bình đẳng về internet cho NKT…Từ việc phân tích đó, tác giả đưa ra

nhận định cuối cùng rằng, NKT chiếm một bộ phận đáng kể trong dân số

Úc, họ đòi hỏi việc loại bỏ những hình thức phân biệt đối xử trực tiếp và

gián tiếp đối với việc tiếp cận những trợ giúp cơ bản, các dịch vụ và thừa

nhận của xã hội[24].

Synnove Karvinen – Niinikoski, tác phẩm “Nhân quyền, quyền xã hội

5

công dân và phương pháp cá nhân cùng tham gia trong công tác xã hội với

người khuyết tật”, đã viết các cách thức của công tác xã hội đối với NKT có

trong các tuyên bố nhân quyền hoặc được đưa vào các chương trình chính

sách khuyết tật của Phần Lan. Tuy nhiên, trên thực tế NKT không thể thực

hiện các quyền và tự do của họ hoặc thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình.

Nhân viên CTXH ở tuyến đầu và nhân viên chăm sóc xã hội hoặc các nhà

hoạt động phi chính phủ tiếp cận và gần gũi với NKT, gia đình trong cuộc

sống hàng ngày của họ. Sự hỗ trợ đó cũng góp phần nâng cao vị thế của

NKT để họ đạt được các các mục tiêu cuộc sống mà họ đề ra, tăng cường

quyền tự quyết của NKT bằng cách xây dựng năng lực và quyền ra quyết

định thông qua gây dựng sự tự tin, lòng tự trọng, tính chủ động và kiểm soát

cuộc sống[16].

2.2. Nghiên cứu ở Việt Nam

Tại nước ta, việc nguyên cứu về NKT nói chung và việc học nghề đối

với NKT nói riêng cũng đã, đang và sẽ không ngừng phát triển nhằm trợ giúp

những NKT đảm bảo nhận thức và sinh kế của bản thân, từ đó mới đảm bảo

được an sinh xã hội. Có thể chỉ ra những nghiên cứu của Việt Nam liên quan

đến NKT như:

Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (2014),Giáo trình công tác xã hội

với người khuyết tật. Đã khái quát những vấn đề cơ bản về NKT và nêu nên

các loại hình chăm sóc trợ giúp NKT và vai trò của nhân viên Công tác xã hội

với NKT. Giáo trình còn đề cập đến những kỹ năng, nguyên tắc cầnthiết của

một nhân viên công tác xã hội khi làm việc cá nhân, làm việc nhóm, làm việc

với gia đình, cũng như các nguồn lực trong quá trình trợ giúp NKT[7].

Ban điều phối các hoạt động trợ giúp NKT (NCCD) (2013), “Báo cáo

năm 2013 về hoạt động trợ giúp NKT” nhấn mạnh dạy nghề, tạo việc làm là

một trong những hoạt động quan trọng trợ giúp NKT phục hồi chức năng,

6

tham gia làm việc, tạo dựng cuộc sống bền vững và hòa nhập xã hội tốt hơn.

Hệ thống chính sách dạy nghề tạo việc làm từng bước được hoàn thiện hướng

vào việc bảo đảm thực hiện mục tiêu đến năm 2015 có 250.000 NKT trong

độtuổi lao động còn khả năng lao động được học nghề và tạo việc làm. Đến

tháng 12/2013 đã có khoảng 80 ngàn NKT được hỗ trợ học nghề. Riêng năm

2013, ngân sách Trung ương đã bố trí 3 tỷ đồng để thí điểm mô hình dạy nghề

gắn với giải quyết việc làm cho gần 1.000 NKT tại một số tỉnh. Nhiều sáng

kiến, mô hình, hoạt động hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm cho NKT đã được các

Bộ, ngành, cơ quan, tổ chức (Liên hiệp hội về NKT Việt Nam, Phòng Thương

Mại và Công nghiệp Việt Nam, Hội Bảo trợ người tàn tật và trẻ mồ côi Việt

Nam, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, Hội người mù…) triển khai thực hiện góp

phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho hàng trăm ngàn NKT. Tuy nhiên, việc

thực hiện chính sách dạy nghề, tạo việc làm đối với NKT vẫn còn những hạn

chế nhất định. Ngành nghề, nội dung, phương thức đào tạo chưa phù hợp,

nhiều người học xong chưa có được việc làm, nhiều địa phương chưa bố trí

nguồn kinh phí cho thực hiện dạy nghề. NKT tiếp cận việc làm tại khu vực

chính thức còn hạn chế, chủ yếu là tự tạo việc làm tại hộ gia đình[2].

Dự án “Thúc đẩy các quyền và cơ hội cho người khuyết tật - Việc làm

thông qua luật pháp” trong khuôn khổ hợp tác phát triển giữa Tổ chức Lao

động quốc tế ILO và Cơ quan Phát triển Ai Len tại Việt Nam giai đoạn (2014

- 2015), Tổng cục Dạy nghề đã phối hợp với ILO tiến hành khảo sát 120

người khuyết tật (NKT) về dạy nghề, tạo việc làm trong 3 năm tại 4 tỉnh,

thành: Phú Thọ, Hải Phòng, Đà Nẵng, Bà Rịa - Vũng Tàu. Kết quả hỗ trợ dạy

nghề cho NKT của cả nước và các tỉnh khảo sát rất thấp. Cả nước, trong 4

năm (2011-2014) mới hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho khoảng trên

100.000 NKT. Trong đó, hỗ trợ từ Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông

thôn đến năm 2020 được trên 11.000 người. Như vậy, so với mục tiêu đề ra

7

trong Quyết định 1019/QĐ-TTg, giai đoạn 2012-2015, bình quân mỗi năm

cần tổ chức dạy nghề và tạo việc làm cho khoảng trên 60.000 NKT thì kết quả

trên còn thấp hơn rất nhiều. Riêng 4 tỉnh được khảo sát trong 3 năm (2012-

2014) mới tổ chức dạy nghề và tạo việc làm cho gần 1.000 NKT, nếu chia

bình quân, mỗi năm một tỉnh hỗ trợ dạy nghề và tạo việc làm cho khoảng 30-

50 NKT. So với tổng số NKT trên địa bàn và số NKT có nhu cầu học nghề

còn rất thấp (ví dụ Hải Phòng, Phú Thọ...)[19].

Tổ chức Lao động quốc tế (2010) “Báo cáo khảo sát về đào tạo nghề

và việc làm cho NKT tại Việt Nam”. Báo cáo cung cấp một cách nhìn tổng

thể về các tổ chức đại diện cho NKT và các dịch vụ đào tạo nghề, việc làm và

phát triển doanh nghiệp cho NKT, đặc biệt tập trung vào các tổ chức của phụ

nữ khuyết tật và các dịch vụ dành riêng cho phụ nữ khuyết tật. Báo cáo cũng

phân tích kết quả khảo sát NKT ít được đào tạo nghề, hướng dẫn về việc làm

cũng như phát triển doanh nghiệp. Rất nhiều tổ chức trong và ngoài nước

cũng nhận thấy việc đào tạo nghề và các dịch vụ bố trí việc làm cho NKT là

rất quan trọng. Vì vậy, báo cáo đề xuất Chính phủ cần có những chính sách

riêng khuyến khích các đào tạo nghề cho NKT. Báo cáo cũng nêu lên thực

trạng hiện nay cũng có một số Trung tâm dạy nghề dành riêng cho NKT

được thành lập, nhưng chỉ phục vụ các khu vực thành thị, các vùng nông thôn

việc tiếp cận đào tạo nghề rất bị hạn chế. Các dịch vụ bố trí việc làm thường

gắn liền với cơ sở đào tạo nghề. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp kiếm được việc làm

sau đào tạo còn khá thấp và phần lớn những học viên tốt nghiệp chủ yếu tìm

được việc làm tại các cơ sở dành riêng cho NKT chứ không phải các doanh

nghiệp thông thường[18].

Tác giả Nguyễn Tiến Dũng (2011) “Phát triển Dạy nghề đáp ứng nhu

cầu trong giai đoạn mới”, Tạp chí Kinh tế và Dự báo, (số 4). Bài báo chỉ ra

yêu cầu cần phải đào tạo nghề trong giai đoạn hiện nay, không chỉ đào tạo

8

nghề đòi hỏi lượng chất xám cao mà còn phải đào tạo những nghề giản đơn

nhằm đáp ứng xu thế hội nhập với khu vực và quốc tế, để tạo ra những sản

phẩm tốt nhất đáp ứng với nhu cầu thị trường[5].

Báo cáo“Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo

nghề cho Người khuyết tật trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”; tác giả Huỳnh

Viết Thiên Ân, Nguyễn Thị Thanh Tâm (2012). Tuyển tập báo cáo Hội sinh

viên nghiên cứu khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012. Báo cáo đã

phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề cho Người

khuyết tật trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, tìm ra ảnh hưởng và tác động của

từng nhân tố trong việc cải thiện chất lượng đào tạo cho Người khuyết tật,

nhằm nâng cao hiệu quả công tác dạy nghề, thu hút việc tham gia đào tạo

nhiều hơn trong nhóm người yếu thế[1].

Tổ chức APHEDA (2014), Báo cáo giữa kỳ dự án “Việc làm bền vững

và tăng cường vị thế cho NKT trong cộng đồng”. Đây là dự án do Cơ quan

viện trợ Ai len tài trợ chính.Các đơn vị thực hiện dự án là Tổ chức Nhân dân

Ôx-trây-lia vì Y tế, Giáo dục và Phát triển Hải Ngoại (APHEDA), hợp tác với

Liên hiệp hội về NKT Việt Nam, các Sở Lao động-Thương binh-Xã hội hai

tỉnh Quảng Nam và Hải Dương, các Hội NKT hai tỉnh Quảng Nam và Hải

Dương và Trung tâm dịch vụ việc làm 8-3, Phụ nữ tỉnh Hải Dương. Địa bàn

triển khai Dự án là hai tỉnh Quảng Nam và Hải Dương. Báo cáo đề cập đến

các cuộc đối thoại chính sách giữa NKT và các cơ quan chức năng tại các tỉnh

Hải Dương và Quảng Nam. Đây là những cơ hội để NKT phản ánh nguyện

vọng và những khó khăn của NKT để chính quyền địa phương quan tâm giải

quyết trong đó có việc từng bước xóa bỏ các rào cản về việc làm cho NKT.

Trong một số cuộc đối thoại, NKT đã nêu lên những khó khăn hạn chế NKT

có việc làm tại các địa phương như họ mù chữ hoặc trình độ văn hóa thấp,

tình trạng khuyết tật về trí tuệ làm cho họ tiếp thu tay nghề chậm chạp, do hạn

9

chế về khả năng vận động nên năng suất lao động của họ không cao, ít cơ

quan, doanh nghiêp quan tâm tuyển NKT vào làm việc và các cơ sở đào tạo

nghề và doanh nghiệp thiếu tiện nghi để để NKT tiếp cận v.v….. Trong báo

cáo, APHEDA đã đề cập đến mô hình một số doanh nghiệp địa phương vừa

đào tạo nghề và vừa sắp xếp việc làm cho NKT địa phương. Hình thức đào

tạo nghề này giúp NKT không phải đi xa và có việc làm ngay sau khi họ kết

thúc học nghề. Báo cáo cho biết 85 NKT sau khi kết thúc lớp học nghề đã có

việc làm và thu nhập ổn định[17].

Tiến sĩ Mai Thị Phương (2014), đề tài “Vấn đề CTXH với NKT”. Đề tài

đã nêu lên vai trò của công tác xã hội đối với NKT trên tất cả các phương

diện, đặc biệt là vấn đề dạy nghề và tìm việc làm. Đề tài viết về những tồn tại

yếu kém trong công tác dạy nghề cho NKT ở nước ta. Nội dung, chương

trình, nghề đào tạo, hình thức đào tạo chưa hợp lý về kết cấu, quá nặng về lý

thuyết, thiếu thực hành, chưa có những giáo trình và các thiết bị dạy nghề

dành riêng cho NKT, đội ngũ giáo viên dạy nghề cho NKT còn yếu cả về kiến

thức, kỹ năng và nhận thức về các lĩnh vực sư phạm và quản lý. Đồng thời

việc thực hiện chính sách về việc làm với NKT chưa nghiêm, hoạt động kiểm

tra giám sát chưa thường xuyên, vì vậy NKT chịu nhiều thiệt thòi trong việc

tiếp cận dạy nghề và việc làm[15].

Luận văn Thạc sĩ Công tác xã hội “Vai trò của công tác xã hội trong

hỗ trợ người khuyết tật học nghề tại Trung tâm nuôi dưỡng người có công và

bảo trợ xã hội tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Nguyễn Diệu Linh. Luận văn đề

cập đến thực trạng vai trò của CTXH vào trợ giúp trẻ khuyết tật học nghề và

đưa ra giải pháp nhằm nâng cao vai trò của CTXH trong hỗ trợ người khuyết

tật học nghề tại Trung tâm[8].

Bên cạnh những công trình mang tính chất quy mô về NKT và các vấn

đề có liên quan thì có rất nhiều bài viết phản ánh về những khó khăn thuận lợi

10

của NKT trên đường hòa nhập cộng đồng; về cuộc sống, sinh hoạt vui chơi,

tinh thần vượt khó vươn lên trong học tập, đạt những thành tựu cao trong

công việc khiến nhiều người phải học hỏi, là tấm gương của nhiều NKT khác

noi theo… Tuy nhiên, những bài viết chỉ dừng lại ở mức độ phản ánh và cung

cấp những số liệu cụ thể chứ chưa là một công trình nghiên cứu, cũng như

chưa bàn sâu đến vấn đề các hoạt động hỗ trợ trong học nghề đối với NKT.

Tuy rằng, các tác phẩm và bài viết đã nói về các giải pháp tối ưu cho NKT nói

chung, nhưng cũng chưa có giải pháp cụ thể nào về các hoạt động hỗ trợ học

nghề đối với NKT. Chính vì vậy, cần có nghiên cứu về các hoạt động hỗ trợ

người khuyết tật trong việc học nghề. Để từ những kết quả phân tích thực

trạng học nghề, thực trạng các hoạt động hỗ trợ học nghề đối với NKT, cuối

cùng có thể đề xuất, khuyến nghị các chính sách và chương trình nhằm nâng

cao hiệu quả hỗ trợ học nghề cho NKT phát triển và toàn diện hơn.

Các công trình nghiên cứu, bài viết trên là tiền đề, nguồn tài liệu quý

báu để bản thân nghiên cứu, kế thừa, thiết thực góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý

luận của đề tài, nhất là việc làm rõ các khái niệm, phạm trù cơ bản nhất.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và phân tích thực trạng hỗ trợ học

nghề đối với người khuyết tật tại Trung tâm Dạy nghề - Phục hồi chức năng

cho người tàn tật tỉnh Bắc Ninh; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng

cao các hoạt động hỗ trợ học nghề đối với người khuyết tật.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về các hoạt động hỗ trợ học nghề đối

với NKT, các lý thuyết ứng dụng, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động hỗ trợ

học nghề đối với NKT và cơ sở pháp lý về hoạt động học nghề của NKT.