Luận văn Công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc Hồng - Đông Anh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI

-------------------------------------

ĐỖ THỊ HUẾ

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM VỚI VIỆC PHÒNG NGỪA QUẤY RỐI

TÌNH DỤC CHO HỌC SINH NỮ TRƯỜNG THCS BẮC HỒNG

ĐÔNG ANH – HÀ NỘI

Chuyên ngành Công tác xã hội

Mã ngành: 8760101

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. PHẠM VĂN TƯ

Hà Nội, 11/2018

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu thực sự của cá

nhân tôi, chưa được công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Các

số liệu, nội dung được trình bày trong luận văn này là hoàn toàn hợp lệ và

đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình.

Tác giả

ĐỖ THỊ HUẾ

i

LỜI CẢM ƠN

Luận văn là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu ở nhà trường, kết

hợp với kinh nghiệm trong thực tiễn công tác và sự nỗ lực cố gắng của bản

thân.

Đạt được kết quả này, em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các

Thầy giáo, Cô giáo của Khoa Công tác xã hội và Khoa Sau đại học của

Trường Đại học Lao động – Xã hội đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho em

trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Phạm Văn Tư, Trưởng

bộ môn Công tác xã hội, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, là người trực tiếp

hướng dẫn khoa học giúp em có được sự hỗ trợ thuận lợi nhất để có thể hoàn

thành luận văn của mình.

Trong quá trình nghiên cứu, do kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế

nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Em rất mong nhận được sự

góp ý chân thành của các nhà khoa học, các thầy, cô và bạn bè để luận văn

được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2018

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Huế

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN ..........................................................................................i

LỜI CẢM ƠN................................................................................................i

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................... vi

DANH MỤC SƠ ĐỒ HÌNH VẼ.................................................................vii

DANH MỤC BẢNG BIỂU........................................................................viii

PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................... 1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM VỚI VIỆC

PHÒNG NGỪA QUẤY RỐI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH NỮ............ 13

TRUNG HỌC CƠ SỞ ................................................................................ 13

1.1. Lý luận về công tác xã hội nhóm ........................................................ 13

1.1.1.Khái niệm công tác xã hội ................................................................ 13

1.1.2. Khái niệm, tầm quan trọng của công tác xã hội nhóm ..................... 13

1.2. Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh nữ trung học cơ sở...................... 16

1.2.1. Khái niệm học sinh nữ trung học cơ sở ............................................ 16

1.2.2. Đặc điểm tâm lý học sinh nữ............................................................. 16

1.2.3. Đặc điểm sinh lý học sinh nữ trung học cơ sở .................................. 18

1.3. Hành vi quấy rối tình dục với học sinh nữ trung học cơ sở ............. 20

1.3.1. Khái niệm quấy rối tình dục.............................................................. 20

1.3.2. Khái niệm quấy rối tình dục với học sinh nữ trung học cơ sở.......... 21

1.3.3. Đặc điểm của hành vi quấy rối tình dục với học sinh nữ trung học cơ

sở ................................................................................................................. 21

1.3.4. Ảnh hưởng của hành vi quấy rối tình dục đối với học sinh nữ trung

học cơ sở...................................................................................................... 23

1.4. Công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học

sinh nữ trường trung học cơ sở ................................................................. 25

1.4.1. Khái niệm công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình

dục cho học sinh nữ trung học cơ sở .......................................................... 25

iii

1.4.2. Một số hoạt động công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa quấy rối

tình dục cho học sinh nữ trung học cơ sở................................................... 26

1.4.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội nhóm với

việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trung học cơ sở......... 28

1.5. Một số lý thuyết có liên quan .............................................................. 32

1.5.1. Lý thuyết nhận thức – hành vi .......................................................... 32

1.5.2.Thuyết học tập xã hội ......................................................................... 34

Tiểu kết chương 1....................................................................................... 36

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NHÓM VỚI VIỆC

PHÒNG NGỪA QUẤY RỐI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH NỮ

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ BẮC HỒNG – ĐÔNG ANH – HÀ NỘI

..................................................................................................................... 37

2.1. Đặc điểm địa bàn và khách thể nghiên cứu........................................ 37

2.1.1. Đặc điểm về địa bàn nghiên cứu ....................................................... 37

2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu........................................................ 39

2.2. Thực trạng hoạt động nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục

cho học sinh nữ trường Trung học cơ sở Bắc Hồng ................................. 40

2.2.1. Nhận thức của phụ huynh, giáo viên và học sinh nữ trường Trung

học cơ sở Bắc Hồng về quấy rối tình dục.................................................... 40

2.2.2. Thực trạng hoạt động nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục

học sinh nữ trường trung học cơ sở Bắc Hồng .......................................... 45

2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoạt động công tác xã hội

nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường

trung học cơ sở Bắc Hồng .......................................................................... 53

Tiểu kết chương 2....................................................................................... 58

CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG TIẾN TRÌNH CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM

VỚI VIỆC PHÒNG NGỪA QUẤY RỐI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH

NỮ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ BẮC HỒNG – ĐÔNG ANH – HÀ

NỘI.............................................................................................................. 59

iv

3.1. Lý do lựa chọn phương pháp công tác xã hội nhóm với việc phòng

ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường trung học cơ sở Bắc

Hồng, Đông Anh, Hà Nội ........................................................................... 59

3.1.1. Quan điểm, mong muốn của phụ huynh về ứng dụng tiến trình công

tác xã hội nhóm........................................................................................... 59

3.1.2. Quan điểm của lãnh đạo nhà trường, giáo viên về tiến trình công tác

xã hội nhóm................................................................................................. 60

3.1.3. Từ thực trạng các hoạt động nhóm hướng đến mục tiêu giáo dục

phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ chưa đạt hiệu quả........... 61

3.2. Ứng dụng tiến trình công tác xã hội nhóm trong việc phòng ngừa

quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường trung học cơ sở Bắc Hồng,

Đông Anh, Hà Nội ...................................................................................... 62

3.2.1. Thông tin về nhóm............................................................................. 62

3.2.2. Xây dựng kế hoạch can thiệp.............................................................. 63

3.2.3. Tiến trình hoạt động nhóm.................................................................. 64

3.3. Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao công tác giáo dục phòng

ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường Trung học cơ sở Bắc

Hồng – Đông Anh – Hà Nội. ...................................................................... 81

3.3.1. Biện pháp 1: Tăng cường hoạt động nhóm trong giáo dục phòng ngừa

quấy rối tình dục cho học sinh nữ................................................................. 81

3.3.2. Biện pháp 2: Tổ chức các hoạt động tuyên truyền về phòng ngừa quấy

rối tình dục cho học sinh với sự tham gia của các em học sinh nữ trong

trường .......................................................................................................... 82

3.3.3. Biện pháp 3: Tổ chức tập huấn nâng cao cho phụ huynh học sinh và

giáo viên trong trường về giáo dục phòng ngừa quấy rối tình dục học sinh nữ

..................................................................................................................... 84

Tiểu kết chương 3 ........................................................................................ 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ............................................................. 87

1. Kết luận................................................................................................... 87

1.1. Về mặt lí luận....................................................................................... 87

1.2. Về mặt thực tiễn .................................................................................. 88

v

2. Khuyến nghị............................................................................................ 89

2.1. Đối với các ban ngành, đoàn thể xã hội.............................................. 89

2.2. Đối với Trường THCS Bắc Hồng ....................................................... 89

2.3. Đối với giáo viên và phụ huynh học sinh............................................ 90

2.3.1. Đối với giáo viên ................................................................................ 90

2.3.2. Đối với phụ huynh .............................................................................. 90

2.4. Đối với nhân viên công tác xã hội ....................................................... 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 92

vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Công tác xã hội

CTXH

NVCTXH

THCS

Nhân viên công tác xã hội

Trung học cơ sở

Quấy rối tình dục

Xâm hại tình dục

Kỹ năng sống

QRTD

XHTD

KNS

vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ HÌNH VẼ

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức, quản lý của trường THCS Bắc Hồng................ 392

Biểu đồ 2.1: Nhận biết về hành vi quấy rối tình dục của học sinh nữ trường

THCS Bắc Hồng. ....................................................................................... 429

Biểu đồ 2.2: Đánh giá hiệu quả giáo dục giới tính trong hoạt động giáo dục

nhóm với việc phòng ngừa QRTD cho học sinh nữ trường THCS Bắc

Hồng................................................................................................................51

Biểu đồ 2.3: Mức độ hài lòng của học sinh về hoạt động giáo dục pháp luật

liên quan đến phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh của trường THCS

Bắc Hồng…………………………………………………………………….53

Sơ đồ 3.2: Tiến trình hoạt động nhóm .......................................................... 65

viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Mức độ hài lòng về việc mời chuyên gia đến nhà trường để tổ chức

hoạt động truyền thông phòng ngừa quấy rối tình dục....................................47

Bảng 2.2: Nội dung và mức độ giáo dục phòng ngừa quấy rối tình dục cho

học sinh trường THCS Bắc Hồng....................................................................51

Bảng 2.3: Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động công tác xã hội nhóm với

việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc

Hồng................................................................................................................54

.

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quấy rối tình dục gây ra những tác động vô cùng lớn cho toàn xã hội

nói chung và cho bản thân phụ nữ và trẻ em gái nói riêng - làm giảm hiệu

quả công việc, học tập gây mất tự tin và ảnh hưởng xấu tới thể chất và tinh

thần của những người bị hại. Do đó, đảm bảo môi trường sống an toàn cho

phụ nữ và đặc biệt cho nữ học sinh khỏi các nguy cơ bị quấy rối tình dục là

một việc làm hết sức cấp thiết.

Việt Nam là nước thứ hai trên thế giới và là nước tham gia ký đầu tiên ở

Châu Á về Công ước quốc tế về quyền trẻ em từ năm 1990, ban hành luật bảo

vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em từ năm 2004, Quyết định phê duyệt chương

trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011 – 2015 của Thủ tướng Chính phủ

và ban hành nhiều văn bản, quy định hướng dẫn và thực hiện các hoạt động

chăm sóc và giáo dục trẻ em. Tuy vậy, phụ nữ và trẻ em gái Việt nam vẫn rất

dễ bị tổn thương trước những thách thức hàng ngày do bạo lực, sự phân biệt

đối xử và tình trạng thiếu các cơ hội kinh tế gây ra. Trong đó đặc biệt lo ngại

việc phụ nữ và trẻ em gái phải chịu mức độ bạo lực và quấy rối tình dục cao

ở nơi công cộng và nơi làm việc. Theo số liệu thống kê từ báo cáo 2010 của

UNIFEM (nay là UN Women): 87% phụ nữ và trẻ gái đã từng bị quấy rối tình

dục nơi cộng cộng và nơi làm việc. Có tới 89% nam giới và những người

chứng kiến đã thấy các hành vi này. Đáng lưu ý là phần lớn người bị hại khi

phải đối mặt với tình huống bị quấy rối tình dục hoàn toàn bị động và những

người chứng kiến hoàn toàn thờ ơ - 66% phụ nữ và trẻ em gái được phỏng

vấn không có bất kỳ hành động phản ứng nào và 65% nam giới và người

chứng kiến không hề có các hành động can thiệp. Điều này không chỉ đồng

nghĩa với việc những kẻ thủ phạm vẫn đang tự do ngoài vòng công lý mà

2

nghiêm trọng hơn, bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái đã trở thành một vấn

đề bình thường và được “chấp nhận” bởi đại bộ phận xã hội.

Học sinh trung học cơ sở là lứa tuổi chuyển tiếp từ trẻ em sang người

lớn gắn với giai đoạn dậy thì, trong đó các em học sinh nữ thường dễ có nguy

cơ bị quấy rối tình dục.Vấn đề này, đến từ cả hai yếu tố khách quan và chủ

quan. Yếu tố khách quan chính là văn hóa tư tưởng, luật pháp và giáo dục,

trong đó có cả ý chí chủ quan của người có hành vi quấy rối(đạo đức con

người) và yếu tố chủ quancủa người bị hại là đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi

của học sinh ở giai đoạn này. Một bên là những em gái đang trong giai đoạn

dậy thì, với sự thay đổi và lớn lên về thể chất, tuy nhiên nhận thức về sinh lý,

giới tính chưa hoàn chỉnh.Tâm lý tò mò về giới tính và thích khám phá bản

thân và của người khác khi xảy ra tình trạng rất phổ biến là để cho người khác

giới ôm ấp thân thiết, sàm sỡ những bộ phận nhạy cảm của mình màvẫn im

lặng không dám nói cho ai biết vì xấu hổ và sợ bị mắng. Đó là do các em

chưa được giáo dục một cách đầyđủ. Với một bên là những kẻ lợi dụng sự

ngây thơ, tính tò mò của các em, sự mua chuộc hay cám dỗ và đe dọa các em

để thực hiện hành vi quấy rối của chúng.

Công tác xã hội là một ngành khoa học ứng dụng, một nghề chuyên

nghiệp, ngay từ khi ra đời đã chứng minh tính hiệu quả trong việc giải quyết

các vấn đề của cá nhân, nhóm, cộng đồng trong đó chức năng đầu tiên của

công tác xã hội là phòng ngừa. Nếu áp dụng công tác xã hội trong đó có công

tác xã hội nhóm theo hướng chuyên nghiệp vào việc phòng ngừa quấy rối tình

dục cho học sinh là hướng tiếp cận mới ở Việt Nam. Nhất là đối với các học

sinh nữ. Giúp cho các em nâng cao kiến thức và kỹ năng, từ đó phòng ngừacó

hiệu quả hành vi quấy rối tình dục.

3

Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Công tác xã hội

nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS

Bắc Hồng – Đông Anh – Hà Nội” cho nghiên cứu của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Phòng chống xâm hại tình dục trẻ em là vấn đề quan trọng được các cơ

quan chức năng, các nhà nghiên cứu, các nhà giáo dục, các bậc phụ huynh ở

khắp nơi trên thế giới quan tâm, nghiên cứu để tìm ra các giải pháp, cách thức

phòng ngừa.

Về mặt lí luận, có nhiều cách tiếp cận khác nhau khi nghiên cứu, lý giải

những hành vi xâm hại tình dục này. Các nhà nghiên cứu thường lý giải hành

vi xâm hại tình dục trẻ em của nam giới là hành vi lệch chuẩn. Các lý thuyết

sinh học, tâm lý học và xã hội học đã được nhiều nghiên cứu áp dụng để giải

thích cho hành vi này (Karen J. Terry và Jennifer Tailon, 2004)[26]. Song do

những người có hành vi xâm hại tình dục trẻ em bao gồm nhiều nhóm đối

tượng khác nhau và bản chất hành vi xâm hại tình dục trẻ em cũng là hành vi

khá phức tạp nên các thuyết này vẫn chưa giải thích được đầy đủ những

nguyên nhân nào khiến một người trưởng thành có hành vi tình dục với trẻ em

và những yếu tố nào khiến họ tiếp tục có những hành vi như vậy.

Finkelhor là một trong những nhà lí luận nổi tiếng về xâm hại tình dục trẻ

em.Ông đã đưa ra một mô hình về những điều kiện quan trọng đối với xâm

hại tình dục trẻ em. Mô hình này là sự kết hợp từ nhiều lý thuyết để tìm hiểu

tại sao con người tham gia vào những hành vi lệch chuẩn về tình dục. Mô

hình này giải thích sự phức tạp về đối tượng xâm hại tình dục trẻ em, từ động

cơ cho đến việc họ tiếp tục mô hình này như thế nào. Mô hình này bao gồm

bốn yếu tố: cảm xúc, khoái cảm tình dục, sự cản trở và việc mất đi phản xạ có

4

điều kiện. Yếu tố cảm xúc ở đây là mối liên hệ giữa nhu cầu tình cảm của

người xâm hại tình dục trẻ em với tính cách của đứa trẻ.Ví dụ một người xem

mình giống như một đứa trẻ và có nhu cầu tình cảm như đứa trẻ, nên anh ta

muốn xây dựng mối quan hệ với một đứa trẻ. Và nếu anh ta không có đầy đủ

kỹ năng sống để phát triển các mối quan hệ xã hội bình thường, anh ta có thể

cảm thấy thoải mái hơn nếu anh ta có mối quan hệ với trẻ em do có cảm giác

quyền lực và kiểm soát. Yếu tố khoái cảm tình dục đánh giá nguyên nhân tại

sao trẻ em lại gợi khoái cảm tình dục ở người lớn. Finkelhor cũng sử dụng các

thuyết phân tích tâm lý và thuyết tình cảm gắn bó để giải thích nguyên nhân

của hành vi xâm hại tình dục trẻ em. Chẳng hạn, lý thuyết phân tích tâm lý

mô tả những kẻ gạ gẫm trẻ em là những kẻ bất hòa với mẹ sâu sắc khiến họ

không thể hiểu và gắn bó được với phụ nữ. Trong mối quan hệ với những

người lớn, những người này không có đủ các kỹ năng xã hội và sự tự tin cần

thiết để xây dựng các mối quan hệ (dẫn theo Tony Ward và Richard J.

Seigeri, 2002)[25]. Lý giải về những nguyên nhân, cũng như cơ chế tâm lý

của hành vi này, Mashall (1989) cũng cho rằng sự thiếu hụt những năng lực

xã hội và sự gắn bó thường được chú ý ở những đứa trẻ lười biếng và được

coi như là hậu quả của sự gắn bó không an toàn.

Ở một cách tiếp cận khác, khi nghiên cứu về những yếu tố có liên quan

đến xâm hại tình dục trẻ em, giới là một trong những yếu tố được nhiều nhà

nghiên cứu quan tâm như Annie Cossins (2000), David Finkelhor (2009),

John Frederick (2010)… Nhiều nghiên cứu cho thấy những người xâm hại

tình dục phần lớn là nam giới, từ những người còn ở tuổi vị thành niên chođến

những người cao tuổi.Theo thuyết kiến tạo xã hội (socialconstructionism),

tình dục giúp cho nam giới thể hiện hành vi nam tính và hành vi tình dục

chính là cái tạo nên sự khác biệt về quyền lực giữa nam giới và đối tượng của

anh ta. Vì vậy, xâm hại tình dục trẻ em chính là cách thức mà một số nam giới

5

thực hiện để thể hiện sự thống trị và kiểm soát của mình. Bằng hành vi xâm

hại tình dục đối với trẻ em, nam giới thể hiện được nam tính của mình khi

không có quyền lực.

Về những yếu tố nguy cơ dẫn đến xâm hại tình dục trẻ em, nghiên cứu của

John Frederick (2010) chỉ ra rằng gia đình, cộng đồng, trường học, các cơ sở

của nhà nước như nhà tù, trại trẻ mồ côi, trại giáo dưỡng… và nơi làm việc là

những môi trường mà trẻ em có nguy cơ cao hoặc đã từng trải qua xâm hại

tình dục.

Trước hết, về môi trường gia đình, kết quả nghiên cứu cho thấy hiện

tượng xâm hại tình dục trẻ em thường xuất hiện ở những gia đình không hòa

thuận, có bạo lực, ở những gia đình mà mối quan hệ gia đình lỏng lẻo. Ví dụ,

gia đình có người nghiện rượu hoặc ma túy (Kelvin Lalor và Rosaleen

McElvaney. 2010). Việc rời bỏ gia đình hoặc lang thang trên đường phố rất

dễ dẫn đến nguy cơ bị xâm hại tình dục. Tiền sử bị bạo hành tình dục có liên

quan chặt chẽ đến sự phát triển về mặt tâm lý, sức khỏe và xã hội. Những

nghiên cứu xâm hại tình dục trẻ em ở các quốc gia Nam Á cho thấy ở môi

trường gia đình, trẻ em gái bị xâm hại tình dục nhiều hơn hoặc có nguy cơ bị

xâm hại tình dục cao hơn so với trẻ em trai ngoại trừ Sri Lanka (dẫn theo Trần

Thị Cẩm Nhung, 2012) [14]

Trong cộng đồng, xâm hại tình dục trẻ em diễn ra dưới 2 hình thức là lợi

dụng lòng tin của trẻ em (thường là những người hàng xóm, người quen biết,

người chăm sóc trẻ) và sử dụng quyền lực để có thể thực hiện được hành vi

xâm hại tình dục trẻ em (thường là những người có thể sử dụng quyền lực để

áp đặt đứa trẻ hoặc là cha mẹ đứa trẻ. Dưới những hình thức này, trẻ em thuộc

nhóm yếu thế, những trẻ em ở các khu vực bị tách biệt do chiến tranh hoặc

xung đột có nguy cơ cao hơn cả. Những trường hợp xâm hại tình dục như vậy

6

có thể không bao giờ được báo cáo nếu kẻ xâm hại tình dục là cảnh sát, người

đứng đầu làng xã, hoặc những người có quyền lực trong cộng đồng. Từ góc

độ giới, nếu trẻ em gái có nguy cơ cao bị xâm hại tình dục ở môi trường gia

đình thì trẻ em trai có nguy cơ bị lạm dụng và xâm hại tình dục trong môi

trường cộng đồng như công viên, chợ, rạp hát…

Các nghiên cứu trên cũng chỉ ra rằng xâm hại tình dục trẻ em ở môi

trường học đường là hiện tượng phổ biến ở các quốc gia Nam Á. Những

người xâm hại tình dục lại chính là các thầy cô giáo và thường thông qua hình

thức cho tiền, cho điểm cao hoặc bị đe dọa; học sinh bị xâm hại tình dục ỏ

môi trường học đường thường không dám trình báo về việc bị xâm hại tình

dục do lo sợ bị trả thù, lo lắng người khác sẽ không tin mình hoặc cảm thấy

xấu hổ. Bị xâm hại tình dục là nguyên nhân khiến nhiều trẻ bỏ học, và ở môi

trường học đường này, trẻ em gái thường bị xâm hại dưới hình thức sử dụng

ngôn ngữ như bị trêu ghẹo, còn đối với em trai thường là hình thức xâm hại

đụng chạm tới cơ thể. Tuy nhiên, môi trường học đường cũng là nơi có thể

thúc đẩy hoạt động phòng chống xâm hại tình dục trẻ em vì thầy cô giáo là

người thường xuyên gặp gỡ học sinh và có thể phát hiện thấy những bất

thường của những em bị xâm hại tình dục cho dù là bị ở trường, ở nhà hay ở

cộng đồng. Mặc dù vậy, các nghiên cứu về xâm hại tình dục trẻ em ở khu vực

này cũng cho thấy giáo viên thường không được trang bị các kỹ năng hoặc

không được tập huấn về xâm hại tình dục, quyền trẻ em và các vấn đề về tình

dục khác.Vì vậy, có thể họ nhận ra có những trẻ em bị xâm hại tình dục

nhưng họ lại không có đủ kỹ năng để trợ giúp hoặc hướng dẫn các em tìm

kiếm sự giúp đỡ khi sự việc xảy ra (John Frederick, 2010)[28].

Nghiên cứu “Child-sexual-abuse-ten-ways-protect-your-kids” (Kathryn

Seifert Ph.D, 2011). Nghiên cứu đề cập đến các cách để bảo vệ trẻ khỏi xâm

7

hại tình dục: 1. Khuyến khích con kể chuyện với bạn về một ngày của con; 2.

Trở thành người hiểu biết về xâm hại tình dục; 3. Chú ý những dấu hiệu nguy

hiểm; 4. Luôn biết con bạn ở đâu, với ai; 5. Hãy chắc chắn rằng có nhiều hơn

1 người lớn giám sát nhóm thanh thiếu niên; 6.Dạy trẻ rằng nguy hiểm có thể

đến từ những người mà chúng ta tin tưởng; 7. Tìm liệu pháp điều trị cho nạn

nhân; 8. Nắm bắt các dấu hiệu;9. Hành động nếu bạn nghi ngờ về sự xâm hại;

10. Hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu (phòng ngừa, đánh giá, phương pháp tri

liệu hiệu quả cho nạn nhân và cả kẻ phạm tội) [29].

2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước

Có một số nghiên cứu trong nước với vấn đề xâm hại tình dục trẻ em

như của Tác giả Nguyễn Thị Hải - Đại học Thăng Long với bài viết đăng

trong kỷ yếu công trình khoa học năm 2015, với đề tài “ Vai trò của nhân viên

công tác xã hội trong việc hỗ trợ cho trẻ em bị xâm hại tại Hà Nội”. Nghiên

cứu này đề cập đến các khái niệm và hình thức xâm hại trẻ em và phân tích

thực trạng, từ đó làm rõ vai trò của NVCTXH trong quá trình can thiệp, hỗ trợ

trẻ em bị xâm hại [8].

Luận văn về “ Công tác xã hội trong việc phòng ngừa nguy cơ bị lạm

dụng tình dục ở trẻ lao động sớm(khảo sát trên địa bàn quận Ba Đình và quận

Hoàn Kiếm – Hà Nội)” của tác giả Nguyễn Minh Phương (Trường ĐH khoa

học xã hội và nhân văn)[15].

Đề tài nghiên cứu thực trạng Trẻ em lao động sớm trên địa bàn hai

quận Ba Đình và Hoàn Kiếm. Tìm hiểu và lý giải các yếu tố, nguy cơ dẫn đến

tình trạng bị lạm dụng tình dục ở Trẻ em lao động sớm và đề xuất giải pháp

có sự can thiệp của công tác xã hội nhằm phòng ngừa nguy cơ bị lạm dụng

tình dục mà nhóm trẻ này có thể gặp phải.

Tác giả Nguyễn Thị Đào - Bộ môn Công tác xã hội của Trường Đại học

Thăng Long đã có bài nghiên cứu được đăng trong công trình kỷ yếu khoa

8

học năm 2014, với tên đề tài: Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em và vai trò

của công tác xã hội. Nghiên cứu chỉ ra các biểu hiện của hành vi xâm hại tình

dục, ảnh hưởng của việc bị xâm hại, các hình thức xâm hại, những dấu hiệu

và những nguy cơ… và từ đó phân tích vai trò của công tác xã hội trong hoạt

động phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em. Đặc biệt, nghiên cứu cũng đã chỉ

ra, quấy rối tình dục được xem là một trong những hình thức xâm hại tình

dục. Dưới góc độ nghiên cứu này, thì biểu hiện của hành vi quấy rối tình dục

bao gồm những hành vi như sau: Phô bày bộ phận sinh dục của mình để trẻ

nhìn thấy; Nhìn trộm khi trẻ không mặc quần áo (khi trẻ tắm, thay quần áo);

Dùng lời nói để kích thích tình dục; Cho trẻ xem tranh ảnh, sách báo, băng

hình, phim khiêu dâm[7]. Nghiên cứu này đã chỉ ra một cái nhìn mới về quấy

rối tình dục là một hình thức xâm hại tình dục. Đây là cơ sở để chúng tôi làm

nền tảng và phát triển thêm cho nghiên cứu của mình.

Trong báo cáo khảo sát của tổ chức Action AID và Báo cáo khảo sát

(2014) Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong Phát triển

(CGFED), Thành phố an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái: Nơi giấc mơ thành sự

thật. Được tiến hành ở 2 thành phố lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh với

tổng là 10 quận huyện. Báo cáo cuộc khảo sát đã phát hiện ra: 1/ Những rủi

ro tiềm tàng đối với phụ nữ và trẻ em gái ở nơi công cộng tại các vùng đô thị;

2/ Những hình thức quấy rối tình dục với phụ nữ và trẻ em gái nơi công cộng;

3/ Những địa điểm diễn ra hành vi quấy rối tình dục; 4/ Thời gian và tần suất

xảy ra các vụ quấy rối tình dục; 5/ Phản ứng với những hành vi quấy rối tình

dục: có tới 67% phụ nữ và trẻ em gái không có bất kỳ hành động phản ứng

nào khi họ gặp phải các hành vi quấy rối tình dục , Tỉ lệ trình báo qua số điện

thoại đường dây nóng, Kể với đồng nghiệp hoặc nhờ người khác giúp đỡ;

trình báo sự việc với công đoàn, Cảnh báo đồng nghiệp khác, Nghỉ học hoặc

nghỉ làm, chuyển đi nơi khác Trình báo với công an, các cách khác lần lượt

9

là2.3%, 18.1%, 0.9%, 15.1% , 0.5%, 0.5% , 1.9% và 6.6%. Đặc biệt, báo cáo

cũng phát hiện ra rằng đối tượng học sinh, sinh viên bị quấy rối nhiều nhất

chiếm 60%[6].

Báo cáo khảo sát của tổ chức Action Aid là tài liệu quan trọng đối với

nghiên cứu của chúng tôi cả về mặt lý luận và thực tiễn. Góp phần tăng

cường động lực để phát triển và hoàn thiện hơncho nghiên cứu của chúng tôi.

Luận văn “ Phối hợp với các lực lượng cộng đồng trong phòng ngừa

xâm hại tình dục trẻ em 6-11 tuổi trên địa bàn tỉnh Phú Yên” của tác giả Võ

Minh Hoàng,nghiên cứu thựctrạng về việc phối hợp các lựclượng cộng

đồngtrong phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em và đề xuất cácbiện pháp

phòngngừa xâm hại tình dục trẻ em lứa tuổi tiểu học trên địa bàntỉnh Phú Yên

dựa vào sự phối kết hợp các lực lượng trong cộng đồng[9].

Các nghiên cứu trên đã có nhiềuđóng góp thiết thực cả về lý luận và

thực tiễn đối vớitừng lĩnh vực nghiên cứu. Giúp cho tôi có cái nhìn mới vàđa

dạng về các lĩnh vực, bồi đắp thêm kiến thức và tư duy mới cho nghiên cứu

của tôi. Tuy nhiên, hướng tiếp cận công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa

quấy rối tình dục cho học sinh nữ cấp 2 thì tôi chưa phát hiện thấy có nghiên

cứu nào. Do vậy, dựa trên thực tiễn và kinh nghiệm bản thân, tôi muốn làm

rõ hơn về vấn đề này, tôi nghiên cứu để tài “Công tác xã hội nhóm với việc

phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc Hồng –

Đông Anh – Hà Nội” là đề tài mới, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1.Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực trạng về hoạt động công tác xã hội nhóm

với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc

Hồng – Đông Anh – Hà Nội. Từ đó ứng dụng tiến trình công tác xã hội nhóm

nhằm nâng cao kỹ năng phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ.

10

3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác xã hội nhómvới việc phòng

ngừa quấy rối tình dục cho nữ học sinh trung học cơ sở.

- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động công tác xã hội nhóm với

việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc Hồng –

Đông Anh – Hà Nội

- Ứng dụng tiến trình công tác xã hội nhóm nhằm nâng cao kỹ năng

phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữtrường THCS Bắc Hồng – Đông

Anh – Hà Nội

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Công tác xã hội nhóm với việc việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho

học sinh nữ trường THCS Bắc Hồng

4.2. Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu bao gồm:

- Khách thể chính: 160 học sinh nữ. Trong đó:

Khảo sát 40 học sinh nữ thuộc khối lớp 6 và 40 phiếu thuộc khối lớp 7;

40 phiếu dành cho khối lớp 8 và 40 phiếu dành cho khối lớp 9.

Bên cạnh đó, khảo sát bằng các cuộc phỏng vấn sâu đối với Lãnh đạo

nhà trường, giáo viên và cán bộ quản lý học sinhlà 10 người.

Ngoài ra, khảo sát đối với các phụ huynh học sinh là 10 người

4.3. Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn nội dung nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt động công tác xã hội nhóm với

việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trung học cơ sở.

- Giới hạn về thời gian thực hiện

Từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018

Luận văn Công tác xã hội nhóm với việc phòng ngừa quấy rối tình dục cho học sinh nữ trường THCS Bắc Hồng - Đông Anh - Hà Nội