Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho sinh viên ngữ văn, khoa sư phạm, trường Đại học An Giang

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 2, 2021, 85-94

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO

CHO SINH VIÊN NGỮ VĂN, KHOA SƯ PHẠM,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG

Nguyễn Thị Thu Giang

Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Tác giả liên hệ: [email protected]

Lịch sử bài báo

Ngày nhận: 15/9/2020; Ngày nhận chỉnh sửa: 27/10/2020; Ngày duyệt đăng: 12/01/2020

Tóm tắt

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục bắt buộc và giữ vai trò rất quan trọng trong

chương trình giáo dục phổ thông mới. Để đáp ứng được những yêu cầu cấp thiết đó, Bộ môn Ngữ

văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang đã có những hình thức và phương pháp tổ chức các

hoạt động trải nghiệm sáng tạo một cách đa dạng và linh hoạt cho sinh viên bao gồm: hình thức

thể nghiệm - tương tác, hình thức khám phá, hình thức nghiên cứu. Trên cơ sở đó, sau khi trở thành

giáo viên, trong quá trình dạy học, họ sẽ từng bước hình thành các năng lực tổ chức hoạt động trải

nghiệm sáng tạo cho học sinh phổ thông.

Từ khóa: Chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động trải nghiệm sáng tạo, phương

pháp dạy học, sinh viên Ngữ văn.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ORGANIZING CREATIVE EXPERIENCIALACTIVITIES

FOR LANGUAGE-LITERATURE STUDENTS OF PEDAGOGY

IN AN GIANG UNIVERSITY

Nguyen Thi Thu Giang

An Giang University, Viet Nam National University, Ho Chi Minh City

Corresponding author: [email protected]u.vn

Article history

Received: 15/9/2020; Received in revised form: 27/10/2020; Accepted: 12/01/2021

Abstract

Experimental activities are compulsory and signiﬁcant in the new general education program. On

meeting these urgent requirements, the Language-Literature Department, Faculty of Education, An

Giang University has created a wide variety of ﬂexible approahes to these activities for its students,

namely experimental-interaction, self-discovery, and research. Thereby, when becoming a teacher

in their teaching process, they will step by step build their own the capacities to organize creative

experiencial activities for high school students.

Keywords: Creative experiencial activities, Literature-Language students, teaching methods,

the new general education program.

85

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

1. Đặt vấn đề

thực tiễn, qua trải nghiệm thực tiễn, người học có

được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất

định. Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết

các nhiệm vụ thực tiễn vận dụng kiến thức, kĩ

năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong

tình huống mới, đưa ra hướng giải quyết mới

cho một vấn đề” (Nguyễn Thị Dung, 2018, tr.

337). Như vậy, hoạt động trải nghiệm chính là

sự thay đổi tên, nhiệm vụ, chức năng và phương

thức mới của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp trong chương trình hiện hành, thể hiện sự đổi

mới căn bản trong mục đích giáo dục của trường

phổ thông là phát triển phẩm chất, năng lực cho

học sinh, tạo sự hài hòa, cân đối giữa dạy chữ và

dạy người. Hoạt động trải nghiệm là hoạt động

của học sinh, do học sinh, vì học sinh dưới vai

trò chủ đạo của nhà giáo dục.

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ

thông theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất,

năng lực của người học là yêu cầu cấp thiết trong

giai đoạn hiện nay. Chương trình giáo dục phổ

thông - chương trình tổng thể xác định mục tiêu:

“Giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết

vận dụng hiệu quả kiến thức, kĩ năng đã học vào

đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa

chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát

triển hài hòa các mối quan hệ xã hội, có cá tính,

nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ

đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp

tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân

loại” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018).

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới,

hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) là

một trong những nội dung đổi mới căn bản và là

hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ

lớp 1 đến lớp 12, bao gồm: hoạt động trải nghiệm

ở cấp tiểu học và hoạt động trải nghiệm hướng

nghiệp ở cấp trung học cơ sở và trung học phổ

thông (gọi chung là hoạt động trải nghiệm). Đó là

những hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định

hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ

hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các

cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm

đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng

của các môn học và các lĩnh vực giáo dục để

thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải

quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà

trường, gia đình, xã hội phù hợp lứa tuổi. Thông

qua những hoạt động đó, học sinh sẽ chuyển hóa

những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới,

hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy

tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với

cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.

Trước những yêu cầu bức thiết đó, để sinh

viên (SV) sư phạm sau khi ra trường có thể bắt

nhịp theo kịp chương trình giảng dạy hiện hành ở

phổ thông và không lúng túng với việc hình thành

các năng lực tổ chức HĐTNST cho học sinh thì

các trường đại học sư phạm không chỉ cần phải

xây dựng được các chương trình đào tạo phù hợp

với yêu cầu đổi mới để có thể cùng đồng hành

với những thay đổi ở trường phổ thông mà còn

cần phải tăng cường việc cho SV học tập từ thực

tế bằng cách tạo ra các môi trường khác nhau để

SV trải nghiệm và thể hiện hết khả năng sáng tạo

của mình. HĐTNST có thể tổ chức theo các quy

mô khác nhau như: theo nhóm, lớp, theo khóa

học, theo trường hoặc liên trường,… Trong đó,

tổ chức theo quy mô nhóm, quy mô lớp và các

câu lạc bộ (CLB) có rất nhiều ưu thế vì thu hút

được đông đảo số lượng SV tham gia.

2. Các HĐTNST cho SV Ngữ văn, Khoa

Sư phạm, Trường Đại học An Giang

Vậy hoạt động trải nghiệm là gì? Theo Ngô

Thị Tuyên: “Hoạt động trải nghiệm trong nhà

trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ,

có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng

các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện

trong thực tế dưới sự định hướng, hướng dẫn của

nhà sư phạm. Đối tượng để trải nghiệm nằm trong

Các hình thức HĐTNST dành cho SV Ngữ

văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại họcAn Giang có

nội dung đa dạng, phong phú và mang tính tích

hợp tổng hợp kiến thức, kỹ năng của liên môn

với định hướng: phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo của người học; tạo điều kiện cho người

học trải nghiệm, sáng tạo thông qua các hoạt động

86

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 2, 2021, 85-94

tìm tòi, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã có

- Hoạt động hướng nghiệp.

vào đời sống, hình thành, phát triển kỹ năng giải

quyết vấn đề; tạo cơ hội cho người học suy nghĩ,

phân tích, khái quát hóa những trải nghiệm để

kiến tạo kinh nghiệm, kiến thức và kĩ năng mới.

Quy trình của HĐTNST trong đào tạo SV

Ngữ văn được tiến hành như sau:

+ Xác định mục tiêu của HĐTNST: mục

tiêu của những hoạt động HĐTNST được xác

định rõ ràng, cụ thể và dựa trên mục tiêu đào

tạo của chương trình đào tạo SV trình độ đại

học dành cho SV chuyên ngành Ngữ văn (theo

CDIO) với những yêu cầu cần đạt về kiến thức,

Thông qua các hình thức HĐTNST đó, kiến

thức được tạo ra từ trải nghiệm thông qua một chu

kỳ học tập: hành động Æ phản ánh trải nghiệm

Æ trừu tượng hóa khái niệm Æ thử nghiệm, vận

dụng. Người học không chỉ tiếp thu kiến thức từ kỹ năng, phẩm chất cá nhân và nghề nghiệp, kỹ

năng làm việc nhóm và giao tiếp, năng lực thực

hành và phát triển nghề nghiệp. Nếu xác định

đúng mục tiêu sẽ có tác dụng: định hướng cho

hoạt động, là cơ sở để lựa chọn nội dung và điều

chỉnh hoạt động, căn cứ để đánh giá hoạt động,

kích thích tính tích cực hoạt động của SV. Tùy

theo chủ đề của HĐTNST, đặc điểm đối tượng

SV mà hệ thống mục tiêu sẽ được cụ thể hóa và

mang màu sắc riêng.

giảng viên mà thông qua quá trình trải nghiệm

dựa trên các trải nghiệm hiện có của bản thân

để thu nhận thông tin mới trong môi trường học

tập thực tiễn và kiểm tra nó lại bằng trải nghiệm

của mình.

1. Trải

nghiệm

thực tế

2. Quan sát

chiêm

nghiệm

+ Xây dựng kế hoạch HĐTNST: (1) Xác

định không gian, thời gian thực hiện, nội dung

trải nghiệm sáng tạo, sự phối kết hợp giữa các

thành phần tham gia; (2) Xây dựng kế hoạch chi

tiết, cụ thể, khoa học để thực hiện tốt được các

mục tiêu đã đề ra, phát huy được ý tưởng sáng

tạo của các cá nhân vào hoạt động chung.

4. Hình

thành khái

niệm trừ

tượng

3. Thử

nghiệm

trong tình

huống mới

+ Triển khai HĐTNST: tiến hành triển khai

HĐTNST theo kế hoạch đã được đề ra với các

hình thức tổ chức đa dạng, phong phú, hấp dẫn,

khơi gợi hứng thú để thu hút đông đảo SV tham

gia nhưng phải căn cứ vào tình hình thực tiễn để

điều chỉnh kịp thời khi có tình huống phát sinh.

Hình 1. Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm

của Kolb

+ Nghiệm thu kết quả HĐTNST và rút kinh

nghiệm: phương án nghiệm thu kết quả được xác

định ngay từ bước lập kế hoạch và công bố trước

để SV chủ động, có mục tiêu rõ ràng khi tham gia

các HĐTNST. SV nên được cùng tham gia vào

việc nghiệm thu, đánh giá và tự rút kinh nghiệm

để các HĐTNST thực sự có ý nghĩa thiết thực

đối với từng cá nhân SV.

(Trịnh Thị Hương, 2018, tr. 348).

Nội dung hoạt động trải nghiệm trong

chương trình HĐTNST cho SV Ngữ văn tại Khoa

Sư phạm Trường Đại học An Giang được triển

khai qua bốn loại hoạt động chính gồm:

- Hoạt động hướng vào bản thân (khám phá

và rèn luyện bản thân).

Các hình thức HĐTNST dành cho SV Ngữ

văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang

có thể chia thành 3 nhóm sau đây:

- Hoạt động hướng đến xã hội.

- Hoạt động hướng đến tự nhiên.

87

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

2.1. Hoạt động thể nghiệm, tương tác

hòa mình vào tác phẩm, SV mới có thể nhập vai

một cách tốt nhất. Sau khi thực hiện vai diễn,

các em sẽ điều chỉnh lại và rút kinh nghiệm mới,

nhận ra đâu là cái hay của nhân vật để hiểu sâu

hơn nội dung tác phẩm.

Hình thức thể nghiệm tương tác là cách tổ

chức hoạt động tạo cơ hội cho SV giao lưu, tác

nghiệp và thể nghiệm ý tưởng như: diễn đàn,

đóng kịch, hội thảo, hội thi, trò chơi, hoạt động

câu lạc bộ,…

Để sân khấu hóa các tác phẩm văn học, Bộ

môn Ngữ văn thường xuyên tổ chức chương trình

ngoại khóa Văn học dân gian dành cho SV Sư

phạm Ngữ văn năm thứ nhất. Đây là sân chơi

tạo điều kiện cho SV sáng tạo và thể hiện các tác

phẩm văn học dân gian bằng nhiều hình thức diễn

xướng phong phú: hát dân ca, múa dân gian, hò,

hát ru, diễn vè, thời trang nhân vật Văn học dân

gian, tiểu phẩm kịch chuyển thể từ truyện dân

gian, sân khấu dân gian,...

2.1.1. Hoạt động talkshow nhập vai tác giả,

nhà phê bình

Trong giờ học, giảng viên có thể cho SV thể

nghiệm vai trò là tác giả hoặc người phê bình,

đánh giá tác phẩm. Giảng viên có thể cho SV

đóng vai trò là tác giả để thử lí giải tại sao tác giả

lại viết như thế; cho SV viết tiếp hay viết lại đoạn

kết của tác phẩm và lí giải nguyên nhân tại sao lại

viết như vậy. Hoặc giảng viên cho SV hóa thân

vào một nhân vật nào đó để kể hoặc viết lại nội

dung tác phẩm. Qua đó SV sẽ bộc lộ hết những

sự hiểu biết và cảm nhận về tác phẩm. Trong vai

trò người phê bình, đánh giá tác phẩm: giảng viên

yêu cầu SV nhận xét, đánh giá tìm ra những nét

đặc sắc, cái hay (hoặc chưa hay) của tác phẩm

hoặc nêu cảm nhận, bình giảng về một chi tiết hay

trong tác phẩm,… Bên cạnh đó, giảng viên còn

cho SV thảo luận nhóm và thuyết trình trong giờ

học để tăng cường sự tự tin cho SV khi trình bày

ý kiến của mình và biết lắng nghe ý kiến của các

thành viên khác. Từ đó SV có thể tự điều chỉnh

cách hiểu của mình và có cái nhìn đúng hơn về

vấn đề được nêu lên trong tác phẩm.

Ngoài ra, Bộ môn còn tổ chức chương trình

Dạ hội văn học vào học kì 2 hằng năm, bao gồm

các tiết mục sân khấu hóa những tác phẩm văn

học lớn, nổi tiếng, quen thuộc trong chương trình

Ngữ văn. SV sẽ phụ trách tất cả các khâu: viết

kịch bản, đạo diễn và làm diễn viên. Chương

trình tạo điều kiện cho SV Ngữ văn sáng tạo và

thể hiện tài năng, hỗ trợ cho các em tiếp nhận

các tác phẩm văn chương bằng nhiều hình thức

phong phú.

2.1.3. Hội thảo khoa học chuyên ngành

Ngữ văn

Hoạt động này diễn ra dưới hình thức SV

trao đổi, thảo luận về một số vấn đề khác nhau

xoay quanh một chủ đề cụ thể được chọn trước

để thống nhất một sự hiểu biết chung và xác lập

những thái độ, hành động phù hợp với những

vấn đề đó. Nội dung hội thảo thường xuất hiện

những quan điểm, ý kiến trái chiều nhau hoặc sử

dụng nhiều kiến thức và kinh nghiệm để đánh

giá, kết luận hay sáng tạo ra ý tưởng mới. SV

sẽ được đặt trong những tình huống có vấn đề,

thông qua việc giải quyết vấn đề để lĩnh hội tri

thức, rèn luyện kĩ năng và phương pháp. Trong

hội thảo, giảng viên sẽ là người định hướng, dẫn

dắt, khích lệ sự mạnh dạn, tích cực của SV để tạo

không khí thảo luận sôi nổi. Trải nghiệm sáng

tạo dưới hình thức hội thảo sẽ giúp cho SV hình

thành và phát triển các kĩ năng cần thiết như: kĩ

Bộ môn Ngữ văn cũng thường xuyên trình

chiếu một số bộ phim chuyển thể từ tác phẩm

văn học để SV tham khảo và nghiên cứu: Hồng

lâu mộng (Trung Quốc), Sử thi Mahabharatha

(Ấn Độ), Romeo and Juliet (Anh), Othello (Anh),

Những người khốn khổ (Pháp), Eugenie Grandet

(Pháp), Anna Karenina (Nga), Chiến tranh và

hoà bình (Nga), Cuốn theo chiều gió (Mỹ), Love

Story (Mỹ), The old man and the sea (Mỹ), Nửa

chừng xuân (Việt Nam), Số đỏ (Việt Nam),…

2.1.2. Hoạt động sân khấu hóa các tác phẩm

văn học

Giảng viên tạo cơ hội cho SV hóa thân vào

các nhân vật văn học. Chỉ khi có sự thấu hiểu,

88

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 2, 2021, 85-94

năng trình bày, kĩ năng thuyết phục, lắng nghe,

chia sẻ và hợp tác,…

CLB Văn thơ đã tạo ra một sân chơi đầy ý

nghĩa cho các bạn SV yêu thích thơ văn: các bạn

SV được bồi dưỡng kiến thức văn học, được thể

hiện năng khiếu sáng tác. Các chủ đề tình yêu quê

hương đất nước, tình cảm gia đình, tình thầy cô

bạn bè và tình yêu đôi lứa được khai thác nhiều

nhất trong các sáng tác, góp phần bồi dưỡng và

giáo dục những tình cảm đẹp trong sáng nâng

cao việc rèn luyện phẩm chất đạo đức tốt đẹp

trong SV. CLB cũng gới thiệu được nhiều cây

bút có triển vọng trên các báo, tạp chí trong và

ngoài tỉnh: Báo Áo Trắng, Tạp chí Thất Sơn,…

Tháng 10/2008, CLB Văn thơ đã nhận được bằng

khen của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh An Giang

về những đóng góp cho hoạt động văn học nghệ

thuật tỉnh nhà.

Nhận thức được tầm quan trọng của các hội

thảo khoa học chuyên ngành đối với việc giúp cho

người học có những cơ hội để vận dụng kiến thức

và kinh nghiệm đã có vào thực tiễn từ đó hình

thành và phát triển các kỹ năng, Bộ môn Ngữ văn

đã tổ chức các hội thảo như: Hội thảo Khoa học

cấp Khoa Những vấn đề văn học, ngôn ngữ và

dạy học Ngữ văn vào tháng 11/2018 và Hội thảo

cấp trường Những vấn đề văn học, ngôn ngữ và

dạy - học ngữ văn trong bối cảnh đổi mới chương

trình giáo dục phổ thông vào tháng 4/2018. Hội

thảo chính là những diễn đàn học thuật để các nhà

khoa học, nhà nghiên cứu, các giảng viên, giáo

viên, SV gặp gỡ trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau.

CLB Hán Nôm tạo sân chơi học thuật để các

SV có niềm đam mê chữ Hán và chữ Nôm của

Bộ môn Ngữ văn được học tập, rèn luyện, trao

đổi kinh nghiệm. Bên cạnh đó, CLB cũng thường

xuyên xây dựng lực lượng thu thập, nghiên cứu

tư liệu Hán Nôm tại địa bàn An Giang và thành

lập Tủ sách tư liệu Hán Nôm địa phương tại Bộ

môn Ngữ văn. Từ đó, CLB góp phần xây dựng

đội ngũ nghiên cứu văn hóa, lịch sử địa phương

cho tỉnh nhà; góp phần tìm hiểu và giới thiệu văn

hóa, văn học Hán Nôm An Giang.

2.1.4. Hội thi Nghiệp vụ sư phạm

Các nội dung thi gồm có: thi viết chữ đẹp;

thi kỹ năng sư phạm Ngữ văn: hát dân ca (văn

học dân gian); hát nhạc phổ thơ (văn học hiện

đại); ngâm thơ (văn học trung đại và văn học hiện

đại); kể chuyện (tóm tắt và kể một tác phẩm văn

học nước ngoài); đọc diễn cảm (1 đoạn thơ và 1

đoạn văn xuôi), xử lý tình huống sư phạm, bình

ca dao, bình thơ, ứng dụng công nghệ thông tin để

soạn một giáo án và trình bày ý tưởng thiết kế,…

Đây là hội thi do Khoa Sư phạm phối hợp

cùng Bộ môn Ngữ văn tổ chức căn cứ theo hướng

dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo trên cơ sở bám

sát những mục tiêu cụ thể của Chương trình đào

tạo ngành Ngữ văn. Hội thi đã góp phần đẩy

mạnh phong trào rèn luyện nghiệp vụ và nâng

cao ý thức rèn luyện những kỹ năng mang đặc

thù nghề nghiệp cho SV.

Các thành viên CLB sinh hoạt định kì 1 buổi/

tuần. Nội dung sinh hoạt bao gồm: hướng dẫn

các thao tác viết thư pháp, nhận diện chữ, đánh

máy, tra sách công cụ, phiên âm, dịch nghĩa, chú

thích văn bản Hán Nôm; tiến tới nghiên cứu tư

liệu Hán Nôm gắn liền với từng trường hợp cụ

thể; tham gia các buổi chia sẻ kinh nghiệm, giao

lưu với các chuyên gia trong và ngoài trường.

Các thành viên cũng được tổ chức đi điền dã để

khảo sát, ghi chép, thu thập tư liệu Hán Nôm ít

nhất 1 lần/1 học kì, gắn liền với các bài tập Hán

Nôm trên lớp hoặc các đề tài mà CLB đăng kí

thực hiện.

2.1.5. Hoạt động CLB: CLB Văn thơ, CLB

Hán Nôm

Đây là hình thức hoạt động ngoại khóa

của một nhóm SV cùng sở thích, nhu cầu, năng

khiếu,… dưới định hướng của nhà giáo dục nhằm

tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa

các SV với nhau và giữa SV với các thầy cô giáo.

Các CLB đều có lịch sinh hoạt định kì với các

chủ đề thảo luận nghiên cứu khác nhau.

2.2. Hoạt động dã ngoại, tham quan thực tế

Việc cho SV đi tham quan các địa điểm liên

quan đến tác phẩm văn học hay giao lưu cùng

nhà văn, nhà thơ là điều kiện tốt nhất để SV Ngữ

89

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

văn có thể hiểu đúng và cảm nhận sâu sắc hơn về nhà thơ Inrasara, Nguyễn Duy, Trần Đăng Khoa,

tác phẩm. Đây là một trong những hình thức tổ đạo diễn Việt Linh, nhà văn Nguyễn Đông Thức,

Đoàn Thạch Biền, Dạ Ngân, Nguyên Ngọc,...

chức học tập trải nghiệm vô cùng hiệu quả bởi

tính hấp dẫn đối với người học.

2.3. Hoạt động nghiên cứu khoa học

Mỗi năm Bộ môn Ngữ văn đều tổ chức cho

SV năm thứ 3 đi thực tế, chủ yếu khu vực thành

phố Hồ chí Minh và miền Trung nhằm gúp SV

có điều kiện mở rộng sự hiểu biết của bản thân

về văn hoá, văn học các vùng miền, các triều đại

phong kiến Việt Nam. Đặc biệt là tìm hiểu về triều

đại nhà Nguyễn kéo dài gần 300 năm ở nước ta;

hiểu sâu sắc hơn về hai cuộc kháng chiến chống

thực dân Pháp và đế quốc Mỹ để giành độc lập

cho dân tộc, thống nhất đất nước. Với việc tham

quan các chứng tích lịch sử, văn hóa, văn học,

SV sẽ có điều kiện khắc sâu mối quan hệ giữa

văn học và lịch sử, cũng như mở rộng kiến thức

văn học Việt Nam và có điều kiện liên hệ thực

tế cho công tác giảng dạy sau này.

Hoạt động này tạo cơ hội cho SV tham gia

các đề tài, dự án nghiên cứu khoa học nhờ những

cảm hứng từ những trải nghiệm thực tế như:

các hoạt động khảo sát, điều tra, dự án nghiên

cứu, sáng tạo nghệ thuật,…Về bản chất, nghiên

cứu khoa học cũng là HĐTNST, hoạt động trải

nghiệm trên lĩnh vực khoa học, phục vụ giải quyết

những vấn đề trong thực tiễn. Thực hiện nghiên

cứu khoa học là một trong những phương pháp

hiệu quả để SV mở rộng vốn kiến thức cũng như

vốn kĩ năng mềm của bản thân; là cơ hội để SV

áp dụng những kiến thức lí thuyết đã học vào

việc giải quyết những vấn đề thực tiễn.

Nghiên cứu khoa học của SV cũng đang

được Bộ môn cũng như Khoa Sư phạm và Trường

Đại học An Giang quan tâm và phát huy. Những

năm qua, các giảng viên trong Bộ môn cũng đã

tích cực hướng dẫn và hỗ trợ cho SV bước đầu

thực hiện và hoàn thành một số đề tài nghiên

cứu khoa học cấp Khoa, cấp Trường. Hiện nay,

Bộ môn có 8 đề tài nghiên cứu khoa học của SV

đã được nghiệm thu và 01 khóa luận tốt nghiệp

chuyển đổi thành đề tài cấp trường. SV Ngữ văn

Tham quan thực tế Văn học (1 tín chỉ) được

thiết kế là 1 học phần bắt buộc trong chương

trình đào tạo của ngành Ngữ văn. Trong suốt thời

gian tham quan thực tế, SV được phân công tìm

hiểu, viết báo cáo, trình bày về những đặc điểm

văn hóa, lịch sử, văn học liên quan đến những

địa danh, thắng cảnh. Trước chuyến tham quan,

giảng viên phụ trách học phần ra đề tài và hướng

dẫn SV cách viết thu hoạch. Sau đợt thực tế, các cũng có nhiều bài báo khoa học đăng trên các tạp

SV phải viết bài thu hoạch và nộp về Bộ môn để chí chuyên ngành và nhiều bài tham luận đăng

được đánh giá kết quả.

trong các kỷ yếu hội thảo khoa học.

3. Kết quả khảo sát bằng bảng hỏi và

phỏng vấn SV về những hình thức và phương

pháp tổ chức các HĐTNST cho SV Ngữ văn,

Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang

Trong học phần Giới thiệu ngành, SV Ngữ

văn năm thứ nhất còn được gặp gỡ, giao lưu với

các cựu SV ngành Ngữ văn hiện đang là MC,

phóng viên báo đài, các nhà văn nhà thơ của Hội

văn học nghệ thuật tỉnh An Giang,... để được lắng

nghe và chia sẻ kinh nghiệm. Hoạt động này giúp

cho các tân SV nhanh chóng tiếp cận với phương

pháp học tập ở đại học, nắm vững các kiến thức

chuyên ngành và tìm hiểu một số cơ sở lý thuyết

đối với các hoạt động thực hành nghề nghiệp. Bên

cạnh đó, Bộ môn cũng thường xuyên mời một số

nhà văn, nhà thơ hoặc nhà nghiên cứu văn học

giao lưu với bộ môn, gặp gỡ SV Ngữ văn, ví dụ

như các chương trình ngoại khóa giao lưu với

Những hình thức và phương pháp tổ chức

các HĐTNST trên đã được áp dụng cho các lớp

SV chuyên ngành Ngữ văn, Khoa Sư phạm,

Trường Đại học An Giang từ nhiều năm nay,

kể từ khi Trường Đại học An Giang còn là

Trường Cao đẳng Sư phạm An Giang. Từ năm

2000 đến đến 2018, Bộ môn Ngữ văn chỉ đào

tạo SV chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn (Kí

hiệu tên lớp: DHNV). Đến năm 2018, Khoa Sư

phạm đã mở rộng tuyển sinh và đào tạo thêm

90

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 2, 2021, 85-94

* Về sự tham gia các HĐTNST của SV

chuyên ngành Ngữ văn, Khoa Sư phạm,

Trường Đại học An Giang

chuyên ngành Cử nhân văn học (Kí hiệu tên

lớp: DHVH).

Phạm vi khảo sát về hiệu quả của những

hình thức và phương pháp tổ chức các HĐTNST

cho SV Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại

học An Giang trong phạm vi bài viết này được

giới hạn kể từ Khóa 17 đến nay, tương ứng với

khoảng thời gian khảo sát là 04 năm (bắt đầu

từ năm 2016 đến 2020) với tổng số lượng SV

như sau:

Bảng 2. Thống kê tỉ lệ SV chuyên ngành

Ngữ văn tham gia vào các HĐTNST

Tỉ lệ

Những hình thức tổ chức

HĐTNST cho SV

% SV

tham

gia

STT

Hoạt động talkshow, nhập vai tác

giả, nhà phê bình

1

2

3

4

40

70

30

65

Bảng 1. Thống kê số lượng SV chuyên ngành

Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại học An

Giang từ năm 2016 đến 2020

Hoạt động sân khấu hóa các tác

phẩm văn học

Khóa đào

tạo

Số lượng

SV

STT

Lớp

Hội thảo khoa học chuyên ngành

Ngữ văn

1

2

3

4

5

6

DH17NV

DH18NV

DH19NV

DH19VH

DH20NV

DH20VH

Tổng

2016 - 2020

2017- 2021

2018 - 2022

2019 - 2023

27

37

Hội thi Nghiệp vụ sư phạm (Nét

đẹp Ngữ văn)

5

6

CLB Văn thơ

37

35

21

CLB Hán Nôm

27

Hoạt động dã ngoại, tham quan

thực tế

7

100

15

Hoạt động nghiên cứu khoa học

21

(Tham gia viết bài tham luận đăng

Kỷ yếu Hội thảo khoa học, viết bài

báo khoa học, tham gia đề tài ng-

hiên cứu khoa học cấp Khoa, tham

gia đề tài nghiên cứu khoa học cấp

trường).

148

8

15

Có 148 phiếu khảo sát được phát ra và có

148 phiếu được thu về. Thống kê các ý kiến

trong phiếu hỏi về hiệu quả của những hình thức

và phương pháp tổ chức các HĐTNST cho SV

Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại học An

Giang như sau:

* Khảo sát về quy trình của HĐTNST

cho SV Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại

học An Giang

Bảng 3. Kết quả khảo sát ý kiến đánh giá của SV về các HĐTNST

Mức độ phù hợp

Hoàn

toàn đồng

ý

STT

Nội dung

Đồng ý

một phần đồng ý

Không

Các HĐTNST này cung cấp cho SV những kiến thức bổ ích về

văn học Việt Nam, văn học nước ngoài, Hán Nôm, ngôn ngữ,

phương pháp sư phạm,… hỗ trợ cho việc học tập ở bậc đại học

chuyên ngành Ngữ văn và công tác sau này.

1

94,5%

5,5 %

0,0%

91

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

Thông qua các HĐTNST này, SV được hình thành và phát triển

các kỹ năng, phẩm chất cá nhân và nghề nghiệp cần thiết.

2

91,9%

97,3%

5,4%

2,7%

0,0%

Thông qua các HĐTNST này, SV có kỹ năng làm việc nhóm

và kỹ năng giao tiếp hiệu quả hơn.

3

Thông qua các HĐTNST này, SV được rèn luyện về năng

4

5

6

lực thực hành nghề nghiệp, nâng cao trình độ chuyên môn và 86,5%

nghiệp vụ.

13,5%

15,3%

0,0%

4,5%

0,0%

Kế hoạch HĐTNST được xây dựng một cách chi tiết, cụ thể,

khoa học để thực hiện tốt được các mục tiêu đã đề ra, phát huy 80,2%

được ý tưởng sáng tạo của các cá nhân vào hoạt động chung.

Kế hoạch HĐTNST xác định được không gian, thời gian thực

hiện, nội dung TNST, sự phối kết hợp giữa các thành phần

tham gia.

100%

7

8

Các HĐTNST được triển khai theo đúng kế hoạch đã đề ra.

85,7%

90,6%

10,4%

9,0%

3,9%

0,4%

Hình thức tổ chức HĐTNST đa dạng, phong phú, hấp dẫn, gây

hứng thú cho SV.

Các HĐTNST được thông báo rộng rãi đến toàn thể SV và thu

hút đông đảo SV tham gia

9

100%

0,0%

Có phương án nghiệm thu kết quả tham gia các HĐTNST trong

Kế hoạch và công bố cho SV biết để SV chủ động và có mục tiêu

rõ ràng khi tham gia các hoạt động HĐTNST (Phiếu khảo sát/

Bảng hỏi về những kiến thức, kỹ năng, phẩm chất, năng lực mà

SV cần đạt được sau khi tham gia các HĐTNST, Bài thu hoạch,

Bài kiểm tra cá nhân,..)

10

40,5%

30,2%

29,3%

Tôi sẽ tham gia (hoặc tiếp tục tham gia) các HĐTNST cho SV

11 chuyên ngành Ngữ văn do Bộ môn Ngữ văn, Khoa Sư phạm, 90,7%

Trường Đại học An Giang tổ chức.

9,3%

0,0%

Như vậy, kết quả khảo sát cho thấy tỉ lệ SV đối với bản thân các em, thể hiện ở việc trang bị

tham gia vào các HĐTNST không đồng đều: có và rèn luyện cho SV những kiến thức, kỹ năng,

những hoạt động tỉ lệ SV tham gia khá cao: Hoạt phẩm chất cá nhân và nghề nghiệp, kỹ năng làm

động dã ngoại, tham quan thực tế (100%); Hoạt việc nhóm và giao tiếp, năng lực thực hành và

động sân khấu hóa các tác phẩm văn học (70%); phát triển nghề nghiệp (94,5%). Như vậy, về cơ

Hội thi Nghiệp vụ sư phạm (Nét đẹp Ngữ văn) bản thì đã được các mục tiêu của các HĐTNST.

(65%), nhưng cũng có nhiều hoạt động tỉ lệ SV

tham gia còn rất thấp: CLB Văn thơ, CLB Hán

Nôm, Hội thảo khoa học chuyên ngành Ngữ văn,

hoạt động talkshow, nhập vai tác giả, nhà phê

bình, hoạt động nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên

đa số SV đều rất có hứng thú với việc tham gia

các HĐTNST (90,7%).

Về kế hoạch HĐTNST: đa số các ý kiến cho

rằng kế hoạch HĐTNST được xây dựng một cách

chi tiết, cụ thể, khoa học (80,2%).

Về triển khai kế hoạch HĐTNST: Các

HĐTNST được triển khai theo đúng kế hoạch đã

đề ra (85,7%), hình thức tổ chức HĐTNSTđa dạng,

phong phú, hấp dẫn, gây hứng thú cho SV(90,6%),

các HĐTNST được thông báo rộng rãi đến toàn

thể SV và thu hút đông đảo SV tham gia (100%).

Về các ý kiến đánh giá chung, đa số SV

cho rằng các HĐTNST là rất bổ ích, thiết thực

92

Tạp chí Khoa học Đại học Đồng Tháp, Tập 10, Số 2, 2021, 85-94

Tuy nhiên, về việc nghiệm thu kết quả có kế hoạch HĐTNST chi tiết, cụ thể, phong

tham gia các HĐTNST, chỉ có 40,5% SV đồng phú, hấp dẫn, bổ ích và thiết thực, đông đảo SV

ý hoàn toàn với ý kiến cho rằng Bộ môn đã có tỏ ra có hứng thú và nhiệt tình tham gia vào các

những phương án nghiệm thu kết quả tham gia HĐTNST.

các HĐTNST trong kế hoạch và công bố cho SV

biết để SV chủ động và có mục tiêu rõ ràng khi

tham gia các hoạt động HĐTNST.

- Khó khăn: tỉ lệ SV tham gia vào các

HĐTNST không đồng đều, khâu nghiệm thu kết

quả HĐTNST và rút kinh nghiệm còn chưa được

* Về những đề xuất, kiến nghị để nâng quan tâm đúng mực (phương án nghiệm thu kết

cao hiệu quả của những hình thức và phương quả còn chưa được xác định ngay từ bước lập kế

pháp tổ chức các HĐTNST cho SV Ngữ văn, hoạch và công bố trước để SV chủ động, có mục

Khoa Sư phạm, Trường Đại học An Giang: tiêu rõ ràng khi tham gia một số HĐTNST, SV

tổng cộng có 7 ý kiến đề xuất, kiến nghị của SV chưa được cùng tham gia vào việc nghiệm thu,

xoay quanh các nhóm vấn đề chính sau đây: đánh giá và rút kinh nghiệm để các HĐTNST

thực sự có ý nghĩa thiết thực đối với từng cá

nhân SV).

+ Về sự tham gia các HĐTNST: đề nghị việc

tham gia các HĐTNST là bắt buộc đối với tất cả

SV và có tính điểm vào các học phần vì có nhiều

SV không tham gia.

- Kiến nghị, đề xuất:

+ Trước khi tiến hành HĐTNST, Bộ môn

+ Về việc tham gia Hội thảo khoa học lập kế hoạch chi tiết, trong đó có nêu rõ phương

chuyên ngành Ngữ văn: SV không có khả năng án nghiệm thu kết quả tham gia các HĐTNST

tham gia vì không có kinh nghiệm viết bài tham trong kế hoạch và công bố cho SV biết để SV

luận vì không có kinh nghiệm, e dè, không mạnh chủ động và có mục tiêu rõ ràng khi tham gia các

dạn viết.

hoạt động HĐTNST.

+ Về hoạt động của các CLB: thường xuyên

+ Việc tham gia các HĐTNST phải là một

bị gián đoạn do thiếu nhân sự làm chủ nhiệm CLB hoạt động bắt buộc hoặc được điểm cộng hay

và các thành viên cốt cán tốt nghiệp ra trường, được tính điểm vào các học phần để thu hút đông

chưa có thành viên thay thế (CLB Hán Nôm), SV đảo SV tham gia.

không có năng khiếu sáng tác văn thơ nên không

tham gia được.

+ Để triển khai các HĐTNST, cần thiết phải

xây dựng các kĩ năng mềm cho SV. SV phải huy

+ Về nghiệm thu kết quả tham gia các động các kiến thức, kĩ năng, các phẩm chất năng

HĐTNST: SV còn ít được góp ý kiến để điều lực tổng hợp để giải quyết các nhiệm vụ trong

chỉnh một số mặt trong việc tổ chức các HĐTNST quá trình tham gia các HĐTNST, vì vậy, trong

của Bộ môn.

quá trình giảng dạy các học phần của mình, mỗi

giảng viên phải chú ý tổ chức các HĐTNST ngay

tại lớp cho SV như một quá trình tập dượt trước

và cũng để trang trị kiến thức, kĩ năng, phẩm chất,

năng lực cần thiết để SV có đủ tự tin tham gia

vào các HĐTNST do Bộ môn tổ chức ở khuôn

khổ ngoài lớp học.

4. Những thuận lợi, khó khăn, đề xuất

và kiến nghị trong việc tổ chức các HĐTNST

cho SV Ngữ văn, Khoa Sư phạm, Trường Đại

học An Giang

- Thuận lợi: Ban Giám hiệu Trường Đại học

An Giang, lãnh đạo Khoa Sư phạm, lãnh đạo Bộ

môn Ngữ văn và các giảng viên trong Bộ môn

Ngữ văn luôn đồng tình ủng hộ và rất nhiệt huyết

với việc tổ chức các HĐTNST cho SV, có sự

phối hợp nhịp nhàng giữa các cá nhân, tổ chức

trong việc tổ chức và triển khai các HĐTNST,

+ Kết thúc mỗi HĐTNST: giảng viên yêu

cầu SV viết và nộp bài thu hoạch, nộp các tư liệu

văn học (được xây dựng theo nhóm). Kết quả

đánh giá nội dung bài thu hoạch và các tư liệu văn

học được tính thành một bài kiểm tra điều kiện

93

Chuyên san Khoa học Xã hội và Nhân văn

trong một học phần. Bên cạnh đó, cũng cần cho của một số em còn rất lạc hậu khi chỉ coi trọng

SV được tham gia đóng góp ý kiến để điều chỉnh việc soạn giáo án và tập giảng mà xem nhẹ việc

một số mặt trong việc tổ chức các HĐTNST.

tổ chức các HĐTNST cho học sinh ngoài giờ

lên lớp. SV còn khá mơ hồ với thực tiễn giáo

dục ở phổ thông, không có khả năng hướng dẫn

học sinh và tạo được những hoạt động thu hút

sự tham gia của nhiều học sinh ở các hoạt động

ngoài giờ lên lớp bởi chính bản thân SV khi học

ở các trường đại học sư phạm không tham gia

nhiều vào các HĐTNST này. Vì vậy, HĐTNST

phải là hoạt động bắt buộc tất cả SV phải tham

gia. Bên cạnh đó, các giảng viên ở trường sư

phạm phải đánh giá chặt chẽ kết quả HĐTNST

của SV và đưa vào Hồ sơ quá trình trải nghiệm

sáng tạo. Hồ sơ này cần phải được xem là một

trong những minh chứng thuyết phục để đánh giá

chuẩn đầu ra của SV về phẩm chất, năng lực và

các kỹ năng thực hành nghề nghiệp./.

5. Kết luận

HĐTNST là hoạt động giữ vai trò rất quan

trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới.

Hoạt động này giúp cho người học có nhiều cơ

hội trải nghiệm để vận dụng những kiến thức

học được vào thực tiễn từ đó hình thành năng

lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng

tạo của bản thân. Đây là những hoạt động giáo

dục được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm cuộc

sống giúp phát triển tính sáng tạo và cá tính riêng

của mỗi cá nhân trong tập thể. Điều này đòi hỏi

các hình thức và phương pháp tổ chức HĐTNST

phải đa dạng, linh hoạt, người học tự hoạt động,

trải nghiệm là chính. Bài viết đã tổng kết và trình

bày một số hình thức tổ chức HĐTNST cơ bản

mà giảng viên Bộ môn Ngữ văn, Khoa Sư phạm

Trường Đại học An Giang tổ chức cho SV trong

suốt khóa học để hình thành các năng lực tổ chức

HĐTNST cho học sinh phổ thông sau khi SV ra

trường và công tác.

Tài liệu tham khảo

Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2018). Thông tư ban

hành Chương trình giáo dục phổ thông

- chương trình tổng thể. Số 32/2018/TT-

BGDĐT, ngày 26 tháng 12 năm 2018.

Như vậy, ở các trường đại học và cao đẳng

sư phạm, tuy đã có nhiều sự thay đổi trong

phương pháp dạy học, có nhiều HĐTNST cho SV

nhưng việc tổ chức các hoạt động này cần phải

có sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực

lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường: cán bộ

quản lí, cố vấn học tập, giảng viên bộ môn, Đoàn

thanh niên và cả các tổ chức, cá nhân ngoài xã

hội. Bên cạnh đó, trường đại học cũng cần phải

phát triển nội dung chương trình và tài liệu về

hoạt động trải nghiệm.

Nguyễn Thị Dung. (2018). Hoạt động trải nghiệm

trong dạy học kể chuyện của học sinh lớp

4,5. Kỷ yếu Hội thảo Đào tạo, bồi dưỡng

giáo viên Ngữ văn trước yêu cầu đổi mới

giáo dục phổ thông. Hà Nội: NXB Đại học

Quốc gia.

Trịnh Thị Hương. (2018). Phát triển năng lực

thẩm mỹ cho học sinh tiểu học trong môn

tập đọc thông qua trải nghiệm. Kỷ yếu Hội

thảo Đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Ngữ văn

trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

Hà Nội: NXB Đại học Quốc gia.

Về phía SV, có một thực trạng là nhận thức

94