Tư tưởng của Yuval Noah Harari về vấn đề lao động và việc làm trong thời đại trí tuệ nhân tạo
Tư tưởng của Yuval Noah Harari về vấn đề
lao động và việc làm trong thời đại trí tuệ nhân tạo
Nguyễn Vân Hạnh(*)
Tóm tắt: Bộ ba cuốn sách của Yuval Noah Harari gồm “Sapiens: Lược sử loài người”
(xuất bản năm 2014), “Homo Deus: Lược sử tương lai” (xuất bản năm 2016) và “21 bài
học cho thế kỷ XXI” (xuất bản năm 2018) đã đưa ra những nghiên cứu tổng quát về lịch
sử loài người, từ đó dự báo tương lai của con người trong kỷ nguyên số. Bài viết phân tích
một mảng nhỏ trong dự báo của Harari về vấn đề lao động và việc làm trong thời đại trí
tuệ nhân tạo (AI): việc làm truyền thống sẽ biến mất, việc làm mới ra đời, sự ra đời của
giai cấp vô dụng, từ vấn đề lao động và việc làm sẽ dẫn đến sự gia tăng bất bình đẳng và
biến động chính trị-xã hội dữ dội.
Từ khóa: Lao động và việc làm, Trí tuệ nhân tạo, Yuval Noah Harari, Sapiens: Lược sử
loài người, Homo Deus: Lược sử tương lai, 21 bài học cho thế kỷ XXI
Abstract: The trilogy books of Yuval Noah Harari including “Sapiens: A Brief History of
Humankind” (2014), “Homo Deus: A Brief History of Tomorrow” (2016) and “21 Lessons
for the Twenty-first Century” (2018) give an overview of human history and thereby make
a prediction of the future of humans in a digital age. The paper analyzes a small aspect of
his prediction of labor and employment issues in the age of artificial intelligence including
the disappearance of traditional jobs and the creation of new ones, the birth of a useless
class, the increased inequality and intense social and political upheaval.
Keywords: Labor and Employment, Artificial Intelligence, Yuval Noah Harari, Sapiens:
A Brief History of Humankind, Homo Deus: A Brief History of Tomorrow, 21 Lessons
for the 21st Century
Mở đầu1(*)
học cho thế kỷ XXI. Trong bộ ba cuốn sách
Yuval Noah Harari (sinh ngày này, Harari đã thể hiện một cái nhìn tổng
24/2/1976) là một nhà sử học người Israel quát từ quá khứ, hiện tại đến tương lai của
và là giáo sư Khoa Lịch sử tại Đại học nhân loại. Các tác phẩm của ông được đón
Hebrew Jerusalem. Ông là tác giả của bộ nhận nồng nhiệt trên thế giới, đồng thời
ba cuốn sách đang bán chạy trên thế giới cũng tạo ra những tranh luận sôi nổi về vấn
hiện nay: Sapiens: Lược sử loài người, đề mang tính vĩ mô như tương lai của con
Homo Deus: Lược sử tương lai và 21 bài người trong thời đại số.
1. Trí tuệ nhân tạo
Nhìn lại lịch sử, con người đã chứng
kiến 3 cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật
(*) TS., Học viện Báo chí và tuyên truyền;
Email: [email protected]
Thông tin Khoa học xã hội, số 8.2020
20
lớn. Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tượng hóa - hình thức hóa các khái niệm và
nhất diễn ra khi loài người phát minh ra giải quyết vấn đề dựa trên tiếp cận logic, ra
động cơ hơi nước (năm 1784), tác động quyết định trong điều kiện thiếu thông tin.
trực tiếp đến các ngành nghề như dệt may, Thực tế có thể thấy AI là lĩnh vực nghiên
chế tạo cơ khí, giao thông vận tải. Động cứu triển khai, hướng tới phát triển máy tính
cơ hơi nước được đưa vào ôtô, tàu hỏa, (nói riêng) và máy (nói chung) với năng
tàu thủy, mở ra một kỷ nguyên cơ khí hóa lực trí tuệ có thể chứng minh được (cảm
trong lịch sử nhân loại. Cuộc Cách mạng nhận, đối sánh; đo đếm, đánh giá) (Nguyễn
Công nghiệp lần thứ hai bắt đầu khi loài Thanh Thủy và cộng sự, 2018).
người phát minh ra động cơ điện (năm
Cuộc CMCN 4.0 tác động mạnh mẽ
1870), mang lại cuộc sống văn minh, năng đến nhiều lĩnh vực, sự xuất hiện của robot
suất tăng nhiều lần so với động cơ hơi AI mang lại nhiều ứng dụng trong xã hội.
nước. Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần Nhờ công nghệ AI, người máy làm việc
thứ ba xuất hiện khi con người phát minh ngày càng thông minh, có khả năng ghi
ra bóng bán dẫn (năm 1969), điện tử, kết nhớ, học hỏi vô biên, trong khi khả năng
nối giúp thế giới liên lạc được với nhau. đó ở con người càng già càng yếu đi. Ưu
Vệ tinh, máy bay, máy tính, điện thoại, điểm làm việc 24/24, không cần trả lương,
Internet… - những công nghệ hiện nay đóng thuế, bảo hiểm… của robot AI cũng
chúng ta thụ hưởng - bắt nguồn từ cuộc đang đe dọa đến tương quan trong việc sử
cách mạng này. Cuộc Cách mạng Công dụng lao động là người thật hay người máy.
nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang diễn Trong tương lai, thị trường lao động sẽ bị
ra, bắt đầu từ những năm 2000, gọi là đe dọa nghiêm trọng, con người có thể mất
cuộc cách mạng số với các công nghệ như việc làm, dẫn tới những biến động khôn
Internet vạn vật (IoT), AI, thực tế ảo (VR), lường về chính trị - xã hội.
tương tác thực tại ảo (AR), mạng xã hội,
Nghiên cứu về những thay đổi này,
điện toán đám mây, di động, phân tích dữ Harari đã đưa ra những dự báo rất rõ ràng
liệu lớn (SMAC)... để chuyển hóa toàn bộ về thị trường lao động và việc làm trong
thế giới thực thành thế giới số. Như vậy, những thập niên tiếp theo của thế kỷ này.
AI là một trong những thành tựu của cuộc 2. Việc làm truyền thống biến mất
CMCN 4.0.
Harari gọi những việc làm được tạo
J. McCarthy - giáo sư danh dự về khoa ra trong quá khứ và hiện tại là việc làm
học máy tính tại Đại học Stand Ford, một truyền thống, những công việc này ngày
trong những người khai sinh ngành AI - đã càng bị thay thế bởi AI. Minh chứng cho
đưa cụm từ “Trí tuệ nhân tạo” trở thành luận điểm này, Harari chỉ ra, trong lĩnh
một khái niệm khoa học. J. McCarthy và vực y tế, năm 2011 hãng IBM đã tạo ra
cộng sự cho rằng, nghiên cứu AI nhằm mô cỗ máy IBM Watson có biệt danh “Bác sĩ
tả chính xác các khía cạnh của việc xử lý biết tuốt”. Với khả năng tổng hợp dữ liệu
trí tuệ và học (để có được tri thức) và tạo khổng lồ và tốc độ xử lý mạnh mẽ, cỗ máy
ra được các hệ thống, máy mô phỏng hoạt này có thể lướt duyệt cùng lúc hàng triệu
động học và xử lý trí tuệ. Ở giai đoạn đầu, hồ sơ bệnh án để cung cấp cho các bác
AI hướng tới xây dựng các hệ thống máy có sĩ những lựa chọn điều trị dựa trên bằng,
khả năng sử dụng ngôn ngữ tự nhiên, trừu chứng chỉ trong vòng vài giây. “Bác sĩ
Tư tưởng của Yuval Noah Harari…
21
biết tuốt” này còn cho phép con người tra nghề thường có lợi nhuận không đáng kể
thông tin về tình hình sức khỏe của mình. nhưng lại vô cùng khó, ví dụ chuyên gia
Các bác sĩ chỉ cần nhập dữ liệu người bệnh khảo cổ (Frey & Osborne, 2013).
để được phân tích, so sánh với kho dữ liệu
Thậm chí cả việc sáng tác các tác
khổng lồ có sẵn và đưa ra gợi ý hướng phẩm nghệ thuật như âm nhạc, hội họa, thơ
điều trị chính xác. Harari cũng chỉ ra, gần văn... xưa nay vốn là lĩnh vực độc quyền
đây một thuật toán đã chẩn đoán chính xác của con người thì trong tương lai cũng có
90% các ca ung thư phổi trong khi các bác thể bị AI thay thế. David Cope - giáo sư
sĩ chỉ chẩn đoán được 50%. Các thuật toán âm nhạc của Đại học California ở Santa
này còn đều đặn kiểm tra các kết quả chụp Cruz đã chế tạo ra một cỗ máy về trí tuệ
cắt lớp vi tính và X-quang tuyến vú, đề âm nhạc với tên gọi EMI (Experiments in
xuất thêm ý kiến đến các bác sĩ và đôi khi Musical Intelligence), chuyên bắt chước
còn phát hiện được các khối u mà bác sĩ nhạc theo phong cách của nhà soạn nhạc
đã bỏ qua. Tương tự như vậy, theo thống thiên tài Johann Sebastian Bach. David
kê năm 2011 ở một cửa hàng thuốc tại Cope đã mất 7 năm để hoàn thành EMI,
San Francisco, các dược sĩ người có thể nhưng EMI chỉ mất 1 năm để soạn ra 5.000
làm sai đến 1,7%, nhưng một con robot bài thánh ca theo phong cách của Bach.
vận hành hiệu thuốc cung cấp 2 triệu đơn Sau đó, EMI tiếp tục bắt chước phong cách
thuốc trong 1 năm mà không phạm bất cứ của Beethoven, Stravinsky. Với những
sai lầm nào (Harari, 2018: 377). Điều này bản nhạc này, khán giả nếu không thật sự
cho thấy trong tương lai sẽ có một lượng thuộc sẽ không thể nào phân biệt được đó
không nhỏ bác sĩ người bị thay thế bằng là những sáng tác của các cố nhạc sĩ thiên
bác sĩ máy.
Một nghiên cứu khác của Carl
tài hay của EMI (Harari, 2018: 386-387).
Lĩnh vực cờ vua vốn được xem là minh
Benedikt Frey và Michael A. Osborne chứng cho sự ưu việt trong trí thông minh
cũng có cùng quan điểm này với Harari. của con người, tuy nhiên đến năm 1996 cỗ
Trong cuốn Tương lai của người lao động máy Deep Blue của IBM đã đánh bại nhà
(năm 2013), các tác giả chỉ rõ khả năng vô dịch cờ vua thế giới Garry Kasparow,
các ngành nghề khác nhau bị các thuật sau này Google còn phát triển phần mềm
toán máy tính chiếm lĩnh trong vòng 20 Alphago siêu việt hơn nữa với khả năng tự
năm tới. Dự báo đến năm 2033, có đến học cờ vây - môn cờ cổ xưa của Trung Hoa,
99% các nghề tiếp thị viên qua điện thoại, và Alphago đã chiến thắng 4-1 trước Lee
nhân viên bán bảo hiểm sẽ bị thay thế bằng Sedol - nhà vô địch cờ vây thế giới tại Seoul
các thuật toán, 98% các trọng tài thể thao vào tháng 3/2016 (Harari: 2018, 382).
sẽ mất việc, 97% các nhân viên thu ngân,
Ngay cả lĩnh vực quân sự trong tương
96% các đầu bếp cũng rơi vào cảnh tương lai có thể cũng không còn cần đến con
tự; 94% số phục vụ bàn sẽ bị thay thế bằng người. “Trong thế kỷ XXI, đại đa số đàn
robot, 94% các trợ lý luật sư sẽ trở nên ông lẫn phụ nữ có thể sẽ mất giá trị quân
thừa… Các ngành có tỷ lệ lao động sẽ mất sự và kinh tế của mình. Các cuộc tổng động
việc thấp hơn là pha chế quầy bar (77%), viên trong hai cuộc chiến tranh thế giới đã
cứu hộ dưới nước (67%),... Những ngành lùi vào dĩ vãng. Những đội quân tiên tiến
nghề ít bị AI thay thế nhất là những ngành nhất của thế kỷ XXI lệ thuộc hơn rất nhiều
Thông tin Khoa học xã hội, số 8.2020
22
vào các công nghệ tối tân” (Harari: 2018, bại Garry Kasparov là sự xuất hiện của các
367). Các lực lượng công nghệ cao bao gồm huấn luyện viên AI, các kiện tướng cờ vua
máy bay không người lái và sâu máy tính1 trở nên giỏi hơn bao giờ hết, thậm chí có
đang thay thế các đạo quân khổng lồ của thời gian nhóm “người - AI” đã thắng cả
thế kỷ XX. Harari cũng dự báo các vị tướng người máy trong bộ môn này. Tương tự,
quân sự sẽ ngày càng đẩy nhiều quyết định AI có thể giúp rèn giũa nên những thám
quan trọng cho các thuật toán.
tử, nhân viên ngân hàng và binh sĩ tốt nhất
Như vậy, sự bùng nổ của AI trong thời trong lịch sử (Harari, 2019: 50).
gian sắp tới sẽ khiến rất nhiều việc làm mất
Tuy nhiên, tất cả những công việc mới
đi. Nhưng liệu rằng thực tế sẽ lại giống như này có thể sẽ yêu cầu trình độ chuyên môn
các cuộc cách mạng trước đây, nhiều việc rất cao, từ đó sẽ nảy sinh vấn đề lao động
làm mới sẽ ra đời và con người vẫn sẽ có không có chuyên môn bị thất nghiệp. Công
việc để làm?
3. Việc làm mới được tạo ra
việc mới được tạo ra nhưng việc đào tạo
những người thực sự đảm nhận được công
AI có thể giúp tạo ra các công việc việc ấy lại không hề đơn giản.
mới. Thay vì cạnh tranh với AI, con người
Trong các kỷ nguyên tự động hóa trước
có thể tập trung vào phục vụ và nâng cấp đó, con người thường có thể chuyển từ một
AI. Chẳng hạn, máy bay không người lái công việc kỹ năng thấp, lặp đi lặp lại sang
đã loại bỏ công việc của người lái máy bay một công việc tương tự khác. Vào những
nhưng tạo ra nhiều cơ hội mới trong bảo năm 1920, người lao động tại các trang trại
trì, điều khiển từ xa, phân tích dữ liệu và an sữa bị sa thải vì cơ khí hóa nông nghiệp có
ninh mạng, hoặc nghề thiết kế thế giới ảo sẽ thể tìm một việc làm mới trong các nhà máy
trở nên đắt hàng trong tương lai.
khác, chẳng hạn nhà máy sản xuất đầu máy
Dự báo thị trường lao động năm 2020 kéo. Vào những năm 1980, một công nhân
có thể sẽ được định hình bởi việc hợp tác trong nhà máy thất nghiệp có thể chuyển
“người - máy” (hay còn gọi là “người - sang công việc thu ngân trong các siêu thị.
AI”) hơn là cạnh tranh. Trong lĩnh vực an Những thay đổi nghề nghiệp như vậy diễn ra
ninh hay ngân hàng, các nhóm “người - AI” khá dễ dàng vì đòi hỏi rất ít việc đào tạo lại.
có thể vượt qua cả người và máy tính. Ví Nhưng đến những năm 2050, một nhân viên
dụ, sau sự kiện Deep Blue của IBM đánh thu ngân hay công nhân nhà máy dệt mất việc
vì một con robot sẽ không thể bắt đầu làm
việc với tư cách một nhà nghiên cứu ung thư,
1
Sâu máy tính (computer worm) là một chương
một người điều khiển máy bay không người
lái hay một thành viên của nhóm “người -
AI” ngành ngân hàng. Bởi vì họ không có đủ
các kỹ năng và trình độ cần thiết, quá trình
đào tạo lại tốn rất nhiều công sức mà không
phải ai cũng có thể hoàn thành.
Do đó, dù thời đại CMCN 4.0 xuất hiện
nhiều công việc mới nhưng vẫn dẫn đến
sự xuất hiện của một “tầng lớp người vô
dụng” rất đông đảo. Nhóm người này sẽ bị
trình máy tính có khả năng tự nhân bản giống như
virus máy tính. Trong khi virus máy tính bám vào
và trở thành một phần của mã máy tính để có thể thi
hành thì sâu máy tính là một chương trình độc lập
không nhất thiết phải là một phần của một chương
trình máy tính khác để có thể lây nhiễm. Sâu máy
tính thường được thiết kế để khai thác khả năng
truyền thông tin có trên những máy tính có các đặc
điểm chung - cùng hệ điều hành hoặc cùng chạy một
phần mềm mạng - và được nối mạng với nhau. Sâu
máy tính thường mang theo phần mềm gián điệp để
mở cửa hậu máy tính trên các máy tính bị nhiễm.
Tư tưởng của Yuval Noah Harari…
23
robot thay thế trong các nhà máy, xí nghiệp, đại dịch căng thẳng toàn cầu” (Williams,
trong khi những công việc mới được tạo ra 2017). Khi tính bấp bênh của thị trường lao
đòi hỏi trí tuệ, kỹ năng vô cùng cao thì họ động và sự nghiệp cá nhân gia tăng, liệu con
lại không đáp ứng được. Một hậu quả tồi tệ người có đương đầu nổi? Đến năm 2050,
nhất có thể xảy ra là tỷ lệ thất nghiệp cao một “tầng lớp vô dụng” có thể sẽ xuất hiện
trong khi thiếu lao động có tay nghề.
không chỉ vì hoàn toàn thiếu việc làm hay
Thêm nữa, không một công việc còn thiếu sự đào tạo hiệu quả, mà còn vì không
lại nào cho con người có thể trường tồn đủ sức bền thần kinh.
trước mối đe dọa của tự động hóa liên tục 4. Sự xuất hiện của tầng lớp vô dụng
trong tương lai, bởi máy móc và công nghệ
Ở thế kỷ XIX, cuộc cách mạng công
robot sẽ tiếp tục phát triển. Tương tự, trong nghiệp đã tạo ra một tầng lớp khổng lồ
các nhóm “người - AI” hẳn sẽ diễn ra cuộc các vô sản thị dân mới, nhưng sang thế kỷ
chiến giằng co liên tục giữa người và máy XXI, chúng ta có thể chứng kiến sự ra đời
tính, thay vì sự hợp tác lâu dài. Bộ môn cờ của một tầng lớp vô cùng đông đảo, đó là
vua là một ví dụ, vài năm sau khi Deep Blue những người không có giá trị gì về mặt
đánh bại Kasparow, hợp tác “người - AI” kinh tế, chính trị, quân sự hay thậm chí là
đã nở rộ trong bộ môn này. Nhưng trong nghệ thuật. Tầng lớp vô dụng này sẽ không
những năm gần đây, máy tính đã đánh cờ chỉ thất nghiệp mà còn không hề có giá trị
giỏi đến mức các cộng sự người của chúng trong việc thuê mướn (Harari, 2018: 388).
đã dần mất đi giá trị và có thể sớm trở nên
hoàn toàn vô dụng trong bộ môn này.
Câu hỏi quan trọng nhất trong thế kỷ
XXI rất có thể sẽ là: Phải làm gì với tất cả
Do vậy, việc tạo ra các việc làm mới những con người thừa thãi này? Con người
và đào tạo lại lao động để thực hiện những có ý thức sẽ làm gì, một khi chúng ta đã có
công việc đó sẽ không chỉ làm một lần là những thuật toán phi ý thức với trí tuệ cao
xong. Cuộc cách mạng AI sẽ không phải là có thể làm mọi thứ tốt hơn?
một sự kiện bước ngoặt duy nhất để sau đó
Xuyên suốt lịch sử, thị trường lao động
thị trường lao động sẽ ổn định trong một được phân chia thành ba khu vực chính:
trạng thái cân bằng mới. Thay vào đó, nó nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Những
sẽ là một dòng thác của các đứt gãy, cái sau năm 1800, đại đa số con người làm trong
còn lớn hơn cái trước. Ngày nay, rất ít người lĩnh vực nông nghiệp, chỉ thiểu số làm trong
xác định làm một công việc cả đời. Theo lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Cuộc cách
Harari, đến năm 2050, không chỉ ý tưởng mạng công nghiệp khiến số người chuyển
về một việc làm trọn đời mà ý tưởng về một sang lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ ngày
ngành nghề trọn đời cũng có vẻ lỗi thời.
càng tăng. Từ khi các cuộc cách mạng công
Ngay cả khi có thể liên tục tạo ra các nghiệp lần thứ nhất, hai, ba nổ ra, nhiều
việc làm mới và đào tạo lại lực lượng lao người lo sợ rằng cơ giới hóa sẽ gây ra thất
động, chúng ta hẳn vẫn băn khoăn liệu một nghiệp hàng loạt. Tuy nhiên, điều này đã
người trung bình có đủ bền bỉ về mặt cảm không hề xảy ra, bởi khi các ngành nghề cũ
xúc cho một cuộc đời đầy những xáo trộn trở nên lỗi thời, các ngành nghề mới lại phát
liên tục như thế hay không. “Thay đổi lúc triển và luôn có thứ gì đó khiến con người
nào cũng gây căng thẳng và thế giới biến có thể làm tốt hơn máy móc. Nhưng có thể
động của đầu thế kỷ XXI đã tạo ra một khẳng định rằng, đây không phải là một quy
Thông tin Khoa học xã hội, số 8.2020
24
luật tự nhiên, không có gì đảm bảo điều đó đó. Harari dự báo rằng, trong tương lai cuộc
có thể tiếp tục xảy ra trong thời đại CMCN chiến chống lại sự vô dụng sẽ còn khốc liệt
4.0. Con người có hai kiểu năng lực cơ bản hơn nhiều so với cuộc chiến chống lại sự áp
là: năng lực thể chất và năng lực nhận thức. bức của thế kỷ trước (Harari, 2019: 55-56).
Khi máy móc thay thế con người ở năng lực
Có thể thấy rằng, thử thách mà con
thể chất như những gì đã và đang diễn ra người phải đối mặt trong thế kỷ XXI đến
trong 2 thế kỷ gần đây thì con người sẽ tập từ công nghệ còn lớn hơn nhiều so với thử
trung vào năng lực nhận thức. Nhưng ngày thách do đầu máy hơi nước, đường ray xe
nay máy móc thay thế cả con người trong lửa và điện khí hóa đã đặt ra trong thời đại
ghi nhớ, phân tích, nhận dạng mẫu… (dạng trước. Với sức hủy diệt khủng khiếp của
công việc trí tuệ), vậy con người sẽ làm gì? nền văn minh hiện nay, chúng ta đơn giản
Harari dự báo rằng, trong thời đại AI, rất là không thể trả giá cho bất kỳ mô hình thất
có thể sẽ có một tầng lớp vô dụng khổng lồ bại, các cuộc thế chiến và các cuộc cách
(Harari, 2018: 379).
5. Gia tăng bất bình đẳng và biến động xã các mô hình thất bại có thể dẫn đến chiến
hội dữ dội tranh hạt nhân, các thảm họa biến đổi gen
mạng đẫm máu nào nữa. Bởi vì lần này,
Trong thế kỷ XIX, cách mạng công và sự sụp đổ hoàn toàn của hệ sinh quyển.
nghiệp đã tạo ra các điều kiện và vấn đề Dự đoán về tác động khủng khiếp của
mới mà không một mô hình xã hội, kinh tế công nghệ robot trong tương lai, nhà vật
và chính trị nào có sẵn để đương đầu nổi. lý, vũ trụ học nổi tiếng Stephen Hawking
Chế độ phong kiến, quân chủ và các tôn cho rằng: Loài người đang đối diện với
giáo truyền thống không thích ứng được để khả năng diệt vong trong 1.000 năm nữa,
quản lý các đại đô thị công nghiệp. Từ đó, nếu không phải vì chiến tranh hạt nhân thì
loài người đã phải phát triển các mô hình cũng vì công nghệ robot phát triển. Có thể,
hoàn toàn mới: chế độ tư bản chủ nghĩa, những cảnh hủy diệt kinh điển trong bộ
xã hội chủ nghĩa, các chế độ độc tài và thể phim Terminator sẽ không chỉ tồn tại trên
chế phát xít,… và loài người đã mất hơn màn ảnh (Theo: Lữ Thành Long, 2017).
một thế kỷ chiến tranh và cách mạng kinh Kết luận
hoàng để thử nghiệm các mô hình này.
Những dự báo rất ảm đạm của Harari
Trong tương lai, khi các thuật toán đẩy về thị trường lao động trong tương lai chưa
con người ra khỏi thị trường lao động, của thể chắc chắn có thành hiện thực hay không,
cải và quyền lực có thể tập trung trong tay vì khoa học công nghệ không mang tính tất
một tầng lớp tinh hoa rất nhỏ sở hữu các định và cùng một trình độ khoa học công
thuật toán toàn năng, tạo nên sự bất bình nghệ có thể tạo ra những kiểu xã hội rất khác
đẳng chính trị - xã hội chưa từng thấy. Ngày biệt. Nhưng những dẫn chứng ông đưa ra hết
nay, các tài xế taxi, xe buýt, xe tải có địa vị sức xác đáng, nó đề cập đến một vấn đề chưa
nhất định về mặt kinh tế, chính trị, xã hội, bao giờ cũ trong lịch sử nhân loại - chế độ
bởi mỗi người trong số họ đều đóng góp một chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Nếu
phần nhỏ trong thị trường vận tải. Nhưng như tất cả những thành tựu khoa học vĩ đại
một khi AI thay thế họ thì toàn bộ quyền lực mà nhân loại tạo ra vẫn bị chiếm hữu bởi
và của cải ấy sẽ tập trung vào các công ty một số ít người thì việc xuất hiện giai cấp
sở hữu và các tỷ phú nắm trong tay công ty vô dụng hay sự gia tăng bất bình đẳng sẽ
Tư tưởng của Yuval Noah Harari…
25
không có gì là đáng ngạc nhiên trong tương 2. Harari, Yavul Noanh (2018), Homo
lai. Để giải quyết vấn đề này, Harari - một
nhà khoa học phi mác xít - cuối cùng đã đi
Deus: Lược sử tương lai, Nxb. Thế
giới, Hà Nội.
đến một giải pháp rất mác xít: “chính phủ có 3. Harari, Yavul Noanh (2019), 21 bài học
thể trợ cấp các dịch vụ cơ bản phổ quát thay của thế kỷ XXI, Nxb. Thế giới, Hà Nội.
vì thu nhập. Thay vì cho mọi người tiền, để 4. Frey, Carl Benedikt & Osborne,
rồi họ dùng tiền đó mua sắm bất cứ thứ gì
họ thích, thì chính phủ có thể miễn phí giáo
dục, y tế, giao thông,… Đây thực chất là tầm
nhìn lý tưởng của chủ nghĩa xã hội. Mặc dù
giờ đây không cần tiến hành một cuộc cách
mạng của tầng lớp lao động của chủ nghĩa
Michael A. (2013), The future of
employment: How susceptible are
jobs to computerization, https://www.
oxfordmartin.ox.ac.uk/downloads/
academic/The_Future_of_Employment.
pdf, truy cập ngày 09/3/2020.
xã hội nữa, chúng ta có lẽ vẫn nên hướng tới 5. Williams, Alex (2017), “Prozac nation
việc hiện thực hóa mục tiêu cộng sản bằng
phương pháp khác” (Harari, 2019: 60).
Tư tưởng của Harari đã có điểm tương
đồng nhất định với Chủ nghĩa Marx-Lenin
trong việc thừa nhận chế độ chiếm hữu tư
is now the United States of Xanax”,
com/2017/06/10/style/anxiety-is-the-
new-depression-xanax.html, truy cập
ngày 10/3/2020.
nhân về tư liệu sản xuất là nguồn gốc của 6. Lữ Thành Long (2017), Cách mạng
những bất bình đẳng và tai họa trong quá
khứ, hiện tại và tương lai. Để giải quyết
vấn đề này, cần hiện thực hóa những mục
tiêu của chủ nghĩa cộng sản. Do vậy, những
Công nghiệp lần thứ tư là gì, https://
vnexpress.net/projects/cach-mang-cong-
nghiep-lan-thu-tu-la-gi-3571618/index.
html, truy cập ngày 10/3/2020.
tư tưởng của Harari rất cần được tiếp tục 7. Nguyễn Thanh Thủy, Hà Quang Thụy,
nghiên cứu ở những cấp độ cao hơn, qua đó
tìm ra những gợi mở bổ sung và phát triển
Chủ nghĩa Marx-Lenin
Phan Xuân Hiếu, Nguyễn Trí Thành
(2018), “Trí tuệ nhân tạo trong thời đại
số: Bối cảnh thế giới và liên hệ với Việt
Nam”, Tạp chí Công thương ngày 21/8,
tue-nhan-tao-trong-thoi-dai-so-boi-canh
-the-gioi-va-lien-he-voi-viet-nam-55038.
htm, truy cập ngày 10/3/2020.
Tài liệu tham khảo
1. Harari, Yavul Noanh (2017), Sapiens:
Lược sử về loài người, Nxb. Tri thức,
Hà Nội.
7 trang
18320
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tư tưởng của Yuval Noah Harari về vấn đề lao động và việc làm trong thời đại trí tuệ nhân tạo", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tu_tuong_cua_yuval_noah_harari_ve_van_de_lao_dong_va_viec_la.pdf
