Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam trong văn xuôi đương đại thời kỳ Đổi mới
Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam
trong văn xuôi đương đại thời kỳ Đổi mới
Vũ Thị Mỹ Hạnh(*)
Tóm tắt: Văn học là tấm gương phản chiếu văn hóa dân tộc. Giá trị đích thực của văn
học là ở chỗ nó phản ánh tất cả các vấn đề văn hóa, xã hội, vận mệnh, tiền đồ của dân
tộc, phản ánh tinh thần của thời đại. Nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ ở Việt Nam đi suốt
chiều dài lịch sử của đất nước cũng đã không ngừng khai thác những giá trị văn hóa dân
tộc trong sáng tác của mình. Văn xuôi thời kỳ Đổi mới tưởng chừng bị cuốn theo thời đại
của công nghệ thông tin, song trong sáng tác của những nhà văn, ngay cả thế hệ các nhà
văn trẻ vẫn đậm đặc những sắc thái văn hóa dân tộc như: tín ngưỡng, phong tục, đạo
Mẫu… Bài viết bàn về văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam qua các tác phẩm văn xuôi đương
đại thời kỳ Đổi mới.
Từ khóa: Nghiên cứu văn học, Nghiên cứu văn hóa, Văn xuôi đương đại,Văn hóa tín
ngưỡng, Văn hóa dân gian
Abstract: Literature has proved its true value as a mirror that reflects all cultural and
social matters as well as destiny and perspectives of the nation, the spirit of the times.
Many generations of Vietnamese writers and poets all through history have constantly
exploited the national cultural values in their works. While prose in the Doimoi (Reform)
period is likely influenced by the era of information technology, it has, nevertheless, been
imbued with the beliefs, customs, Mother Goddess worship among many national cultural
values as found in the works of writers, even the young generation. The paper discusses
religious belief in Vietnam reflected in works of contemporary prose in post-Doimoi.
Keyword: Literary Research, Cultural Research, Contemporary Prose, Religious Belief,
Folk Culture
1. Vài nét về văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam
1(*)Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo,
tín ngưỡng và đại đa số người dân có truyền
thống sinh hoạt tín ngưỡng từ lâu đời. Các
dân tộc trong cộng đồng Việt Nam đều có
những hình thức tín ngưỡng mang nét đặc
sắc riêng gắn liền với đời sống kinh tế và
tâm linh của mình. Từ sau những năm đổi
mới, Đảng và Nhà nước đã đánh giá cao vai
trò của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống
xã hội. Nghị quyết Hội nghị Trung ương V,
Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII
khẳng định: “Tôn trọng tự do tín ngưỡng và
không tín ngưỡng của dân, bảo đảm cho các
(*) ThS., Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Hàn
lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
Văn hóa tín ngưỡng…
47
tôn giáo hoạt động trên cơ sở bình thường, cái thiêng, sự ngưỡng mộ và sùng bái của
trên cơ sở tôn trọng pháp luật, nghiêm cấm con người. Do vậy, tín ngưỡng là một hiện
xâm phạm tự do, tín ngưỡng và không tín tượng văn hóa mang tính lịch sử, một phạm
ngưỡng. Thực hiện nhất quán chính sách trù lịch sử. Văn hóa tín ngưỡng sẽ được tiếp
đại đoàn kết dân tộc” (Đảng Cộng sản Việt cận từ những giá trị văn hóa vật thể, văn
Nam, 1998).
hóa phi vật thể thông qua các cơ sở thờ tự,
Có nhiều quan niệm về tín ngưỡng. nghi thức thờ cúng, các giai thoại dân gian,
Theo Đoàn Văn Chúc (1997), tín ngưỡng là địa danh và lễ hội có liên quan đến các
một cái nôi cho các biểu thị biểu tượng tính hình thái tín ngưỡng của người Việt (Xem:
hình thành, là cái nôi cho những hình thức Nguyễn Văn Bốn, 2010).
diễn đạt điển hình mà ngày nay người ta gọi
Trong văn học Việt Nam thời kỳ Đổi
là các loại hình văn hóa hoặc các phương mới, các hình thái tín ngưỡng dân gian mang
tiện văn hóa. Trần Ngọc Thêm (1997) cho bản sắc văn hóa dân tộc được phản ánh khá
rằng, tín ngưỡng là niềm tin của con người đậm đặc. Các tác phẩm văn học Đổi mới,
vào những điều, những sự vật, những nhân đặc biệt là văn xuôi, đã khai thác các khía
vật nào đó. Niềm tin này không thể lý giải cạnh văn hóa Việt như là một sức mạnh làm
bằng logic thông thường vì nó đối lập với nên thành công trong sáng tác của các tác
tư duy khoa học.
giả. Tâm hồn, tính cách, lịch sử, văn hóa
Các nhà nghiên cứu như Phan Kế Bính, Việt Nam được thể hiện hết sức rõ nét qua
Nhất Thanh, Toan Ánh, Tân Việt... tiếp cận văn học. Nhiều tác phẩm văn xuôi đương đại
tín ngưỡng từ góc độ văn hóa dân gian, xem mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam liên
tín ngưỡng là tín ngưỡng dân gian với các quan đến các hình thái tín ngưỡng.
nghi lễ thể hiện qua các lễ hội, phong tục, 2. Tín ngưỡng đa thần và không gian văn
tập quán, truyền thống của dân tộc Việt hóa Việt
Nam. Đặng Nghiêm Vạn (1998) cho rằng,
Cũng như nhiều dân tộc trên thế giới,
tín ngưỡng là yếu tố chính của tôn giáo, tín ngưỡng sơ khai của người Việt là tín
quy định sức mạnh của tôn giáo đó với ngưỡng đa thần. Mọi hiện tượng tự nhiên
cộng đồng. Nguyễn Chí Bền (2000) từ góc đều có thần chủ trì, “vạn vật hữu linh, đất có
độ văn hóa nhận định tín ngưỡng là một bộ thổ công, sông có hà bá” (Xem: Mã Giang
phận cấu thành của văn hóa được thể hiện Lân, 1998). Tín ngưỡng đó được đặt trong
thông qua nghi lễ thờ cúng, là lòng ngưỡng một không gian văn hóa đặc trưng của Việt
mộ thành kính đối với những thế lực có ảnh Nam, đó là những ngôi làng, cây đa, bến
hưởng trong quan hệ với con người.
Dù quan niệm như thế nào chăng nữa,
nước, dòng sông, cánh đồng…
Trong văn xuôi đương đại, chúng
thì mỗi loại tín ngưỡng đều là sự phản ánh ta vẫn bắt gặp những hình ảnh ngôi làng
các mối quan hệ vốn có của một kiểu xã qua các tác phẩm như: làng Giếng Chùa
hội, điều kiện tồn tại các tộc người, các (Mảnh đất lắm người nhiều ma của Nguyễn
đẳng cấp, giai cấp, các nền văn hóa khác Khắc Trường), làng Cổ Đình (Mẫu thượng
nhau. Các hình thức tín ngưỡng mang đặc ngàn của Nguyễn Xuân Khánh), làng Đông
thù theo từng không gian văn hóa, chủ thể (Bến không chồng của Dương Hướng),
văn hóa cũng như thời gian văn hóa khác xóm Nhài (Những bài học nông thôn của
nhau nhưng vẫn là biểu hiện niềm tin vào Nguyễn Huy Thiệp), Bản Hua Tát (Những
Thông tin Khoa học xã hội, số 7.2020
48
ngọn gió Hua Tát của Nguyễn Huy Thiệp), Bạc bắc qua sông Đình. Chàng ơi có nhớ
xóm nhỏ (Hiu hiu gió bấc của Nguyễn đến mình. Nhớ cầu Đá Bạc nhớ đình làng
Ngọc Tư), làng Lạc Quần (Tôi và gã của Y Đông” (Dương Hướng, 1990: 120). Có thể
Ban)… Làng xóm là cái nôi cho sinh hoạt nói, đây là tâm lý phổ biến của người dân ở
văn hóa truyền thống lâu đời, dù ở đồng các làng quê Việt Nam. Tâm lý ấy vừa phản
bằng (làng Đông, làng Giếng Chùa), trung ánh niềm tin vào sức mạnh cố kết cộng
du (làng Cổ Đình) hay miền núi (bản Hua đồng làng xã, vừa thể hiện niềm tự hào của
Tát), thì mỗi làng quê ấy đều có một ngôi mỗi người dân đối với mảnh đất chôn nhau
đình. Đình làng ở Việt Nam là một sản cắt rốn của mình.
phẩm độc đáo và được đặt ở vị trí trung
Bên cạnh đó, không gian văn hóa
tâm của làng; vừa là công đường, vừa là trong các tác phẩm văn xuôi hiện đại cũng
nơi sinh hoạt văn hóa. Đây cũng chính là thường gắn với hình ảnh dòng sông, cánh
nơi hội tụ của cộng đồng làng xã, là một đồng, cây đa, bến nước, có thể kể đến: dòng
thiết chế văn hóa cổ truyền của người Việt sông Đình (Bến không chồng của Dương
thông qua các hình thức tín ngưỡng, lễ hội Hướng), sông Son (Mẫu thượng ngàn của
đầy màu sắc mang đậm tính nhân văn sâu Nguyễn Xuân Khánh), sông Cầu (Mảnh
sắc, qua đó duy trì thuần phong mỹ tục.
đất lắm người nhiều ma của Nguyễn Khắc
Theo Trần Ngọc Thêm (1997), đình Trường), sông Cái (Con gái thủy thần của
làng là một trung tâm văn hóa. Các hội hè Nguyễn Huy Thiệp) hay những dòng sông,
trong làng và mọi cuộc ăn uống chung của cánh đồng mênh mang, ngút ngát (Cánh
cộng đồng đều được tổ chức tại đây (do vậy đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư),… Với
mà có từ đình đám). Sân đình ở nhiều ngôi người Việt, từ bao đời, sông luôn gần gũi và
làng cũng là nơi để diễn chèo, tuồng. Bên thân thương, sông gắn với những kỷ niệm
cạnh đó, đình còn là một trung tâm về mặt về quê hương, cha mẹ. Các nhà văn hiện
tôn giáo: thế đất, hướng đình được xem là đại đã miêu tả về các dòng sông đúng như
quyết định vận mệnh của cả làng, đình là nhận định của Trần Quốc Vượng (2003):
nơi thờ thành hoàng - vị thần bảo trợ cho Tính sông nước là một đặc trưng của văn
dân làng.
hóa Việt Nam. Trong văn xuôi đương đại,
Trong Mẫu thượng ngàn, khi miêu tả mỗi khúc sông, mô đất, cánh đồng, gốc
diện mạo đời sống tâm linh, tín ngưỡng cây… đều có lai lịch, huyền tích, sâu hơn
của người dân làng Cổ Đình, Nguyễn nữa là lịch sử và văn hóa dân tộc.
Xuân Khánh (2006) đã hết sức chú trọng
Những hình ảnh ngôi làng, dòng
đến đình làng - niềm kiêu hãnh của những sông,… chỉ được khắc họa phần nào trong
người dân nơi đây. Trong Bến không chồng, các tác phẩm văn xuôi đương đại, song
Dương Hướng (1990) đã chỉ ra nhiều cái cũng mang lại cho người đọc những trải
nhất của làng Đông và một trong những nghiệm về đời sống tâm linh, tín ngưỡng
cái nhất ấy chính là đình làng. Ngôi Đình đa dạng, mang bản sắc riêng của người dân
với bậc thềm đá xanh biếc, nhẵn bóng cùng Việt Nam.
cột đình đồ sộ là biểu hiện sức mạnh của 3. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
làng. Người làng Đông, làng Cổ Đình, làng
Ở Việt Nam, tín ngưỡng thờ cúng tổ
Giếng Chùa… đều tự hào về làng mình: tiên là tín ngưỡng cơ bản và phổ biến. Đó
“Chẳng to cũng gọi Đình Đông. Có cầu Đá là quan niệm về sự tồn tại của linh hồn và
Văn hóa tín ngưỡng…
49
mối liên hệ huyết thống giữa người chết trước nấm mồ người mẹ: “Xin mẹ yên nghỉ
và người sống bằng đường hồn. Qua con nơi chín suối. Xin mẹ tha thứ cho những lỗi
đường ấy, người đã khuất về chứng kiến, lầm...” (VõThị Hảo, 2005: 184). Trong Mẫu
theo dõi hành vi của con cháu, người thân, thượng ngàn, Nguyễn Xuân Khánh (2006)
quở trách hoặc phù hộ cho họ. Trong tín cũng mô tả về lời khấn thành khẩn tha thiết
ngưỡng này, đạo lý là nội dung nổi trội. của bà Ba Váy trước vong linh Bà Cả. Để
Con cháu thờ cúng tổ tiên để bày tỏ lòng thể hiện lòng tôn kính đối với tổ tiên, dòng
biết ơn “uống nước nhớ nguồn” đối với bề họ Nguyễn ở làng Đông trong Bến không
trên. Người Việt luôn chịu sự chi phối của chồng đã xây dựng nên ngôi từ đường để
quan niệm vừa mong được nhận “phúc ấm làm nơi thờ phụng cho con cháu muôn đời.
của tổ tiên”, “sống vì mồ vì mả, ai sống vì Khi nhà từ đường bị đốt cháy, sau bảy năm
cả bát cơm” (Xem: Mã Giang Lân, 1998). không tìm ra thủ phạm, ông Khiên đã xin
Người phương Đông quan niệm “sinh phép cả họ dựng lại ngôi từ đường trên nền
ký, tử quy” (sống ở trần gian chỉ là sống cũ. Với Nghĩa, người trưởng nam kế cận,
tạm, còn khi chết thì cái tinh anh của con ông vừa yêu thương vừa nghiêm khắc dạy
người mới đến được cõi vĩnh hằng đầy dỗ mong cậu trở thành người kế nghiệp với
hoan lạc. Đó chính là cuộc sống thật). Vì “tương lai sáng rực lên từ đất tổ (Dương
vậy, người phương Đông coi trọng ngày Hướng, 1990). Còn đối với dòng họ Trịnh
giỗ hơn ngày sinh. Tín ngưỡng thờ cúng tổ làng Giếng Chùa ở Mảnh đất lắm người
tiên của người Việt mang nội dung giản dị nhiều ma, trên bàn thờ của họ, đằng sau cái
và giàu tính thực tiễn. Bởi thế, nó dễ dàng lư đồng là bức truyền thần họa ông ba mươi
trở thành nếp sống, phong tục bám rễ sâu trên tấm vải dệt bằng những sợi gai đang ở
vào tiềm thức của mỗi người. Tính giản dị thế chồm lên. Những răng lợi, móng vuốt
và thực tiễn được thể hiện qua các tác phẩm vươn ra trông đằng đằng lẫm liệt (Nguyễn
văn xuôi hiện đại, đó là lời khấn vái khi Khắc Trường, 2006).
tế lễ trong Mảnh đất lắm người nhiều ma:
Hầu như ở bất kỳ một tác phẩm văn học
xin được chở che, phù trợ cho sự bình yên nào cũng có thể tìm thấy những chi tiết có
của cuộc sống hằng ngày; là tư thế, thái độ sức hút về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của
trang nghiêm của Lão Kiền nhân dịp giỗ người Việt. Với những ước mong bình dị và
vợ: “Tất cả lòng thành, xin chư vị phù hộ độ niềm tin chất phác, thờ cúng tổ tiên được
trì, cho sức khoẻ dồi dào, làm ăn tấn tới”; là coi là tín ngưỡng phù hợp với mọi người,
cách ông Vỹ, em bà Nhớn, đứng nghiêm, có khả năng truyền bá và bảo tồn dài lâu
gục đầu như mặc niệm; là Đoài với đôi tay trong đời sống tâm linh của người dân Việt.
đầy mỡ gà, không rửa, vái lia lịa: “Lạy mẹ, 4. Tín ngưỡng thờ Mẫu
mẹ phù hộ cho con đi học nước ngoài, kiếm
Tín ngưỡng thờ Mẫu (hiện nay các
cái xe cub” (Nguyễn Khắc Trường, 2008: nhà nghiên cứu còn gọi là đạo Mẫu) là
128). Bên cạnh đó, sự chuẩn bị lễ vật đầy hình thức tín ngưỡng dân gian khá tiêu
đủ cũng được diễn tả trong Không có vua: biểu, mang đậm đà bản sắc văn hóa Việt
con gà sống tơ, mỏ ngậm một bông hồng, Nam, một hiện tượng văn hóa tâm linh độc
hộp mứt, rượu rót ra ba cốc, pha một ấm đáo trong hệ thống tín ngưỡng dân gian
chè... (Nguyễn Huy Thiệp, 2006). Lời khấn đa thần của người Việt. Việc tôn thờ nữ
của những đứa con trong Đường về trần thần đã phổ biến từ lâu, từ truyền thuyết
Thông tin Khoa học xã hội, số 7.2020
50
mẹ Âu Cơ - bà mẹ xứ sở sớm nhất của đối trọng với cái xấu, cái ác, là liều thuốc
người dân Việt - đến lịch sử dựng nước và tinh thần hiệu nghiệm của mỗi người.
giữ nước cũng có những vị anh hùng lưu Trong thế giới nhân vật của các nhà văn
danh muôn thuở như Hai Bà Trưng, cùng hiện đại như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn
với đó chúng ta cũng bắt gặp ở khắp nơi Xuân Khánh, Dương Hướng, Nguyễn
trên đất nước Việt Nam những đền, đài, Khắc Trường, Y Ban, Nguyễn Ngọc Tư…,
miếu, phủ, đình, chùa… thờ các nữ thần, dường như các nhân vật nữ đều đẹp. Vẻ
gắn liền với tín ngưỡng nông nghiệp và đẹp sinh sắc tươi nhuận được đặt trong sự
nguyên lý âm dương là khuynh hướng đề vận động không ngừng của cuộc sống. Là
cao nữ tính. Người Việt còn thờ nữ thần nàng Bua, nàng Sinh, là chị Thắm, con gái
Mặt Trăng, Mặt Trời, nữ thần Lửa, thần thủy thần, là Xuân Hương, bé Thu, người
Lúa, hay bà Nữ Oa, bà chúa Xứ..., đặc biệt thiếu phụ chèo đò… trong tác phẩm của
là Thánh Mẫu Liễu Hạnh - vị nữ thần vừa Nguyễn Huy Thiệp. Tất cả những nhân
thiêng liêng, vừa cao quý nhưng lại rất gần vật này đều đẹp, mỗi người một vẻ. Trong
gũi đối với con người Việt Nam.
Nàng Bua, nhà văn đã khẳng định rằng:
Trần Ngọc Thêm (1997) cho rằng, một “Đẹp là một phẩm giá tinh thần cao quý
bồ cái lý không bằng một tí cái tình, lối của phụ nữ. Đó là tấm lòng bao dung và
sống tình cảm dẫn đến thái độ trọng đức, hào phóng với tất cả mọi người” (Nguyễn
trọng văn, trọng phụ nữ. Còn Trần Quốc Huy Thiệp, 2006). Họ không chỉ đẹp mà
Vượng (2003) khẳng định, tính Mẫu ăn sâu còn là biểu tượng của sự đùm bọc, sinh
trong tâm trí và biểu hiện thành các chuẩn sôi, cứu giúp. Như bé Thu trong Tâm hồn
mực ứng xử. Theo Ngô Đức Thịnh (2001), mẹ, Thắm trong Chảy đi sông ơi, Sinh
việc thờ Mẫu tuy có tên gọi khác nhau ở trong Không có vua… - tất cả là sự mênh
các miền đất nước nhưng có cội nguồn từ mông, ấm áp, chở che của những người
tục thờ các nữ thần. Ngày nay, nó đã trở mẹ bao trùm lên mỗi mái nhà.
thành Đạo của người Việt, một đạo mang
bản sắc Việt Nam rõ rệt nhất.
Trong Bến không chồng1, Dương
Hướng (1990) đã vẽ nên những người phụ
Những biểu hiện của nguyên lý tính nữ đẹp như huyền thoại. Đó là Ngần, cô
Mẫu trong truyền thống văn học Việt Nam gái đẹp nhất làng Đông, là chị Nhàn, Thắm,
không phải ở thời kỳ nào cũng giống nhau. Thủy, Hạnh…, họ đẹp từ trong cuộc sống
Lịch sử văn học Việt đã có những chị Lý, đời thường đến những câu chuyện kể. Đức
mẹ Tơm, mẹ Suốt, Võ Thị Sáu… kiên trinh, hy sinh, vị tha của họ vừa làm người đọc
bất khuất trong chiến tranh. Văn xuôi Việt ứa nước mắt thương cảm, vừa dấy lên sự
Nam hiện đại vẫn giữ hình ảnh của người cảm phục. Thiên tính Mẫu trong tác phẩm
phụ nữ với những phẩm chất bao dung, là ánh sáng, là sự hy vọng cho tất cả mọi
nhân hậu và đức hy sinh. Họ vẫn là trung người. Với Nguyễn Khắc Trường (2006),
tâm của gia đình, là chiếc cầu nối văn hóa thiên tính nữ trong Mảnh đất lắm người
giữa các thế hệ.
nhiều ma cũng biểu hiện ở mặt hoa da phấn,
Người phụ nữ trong văn học Việt Nam, thắt đáy lưng ong, mắt lá răm đen nhánh…
dù xưa hay nay, đều là hình ảnh của cái
1 Tác phẩm được nhận Giải thưởng Hội Nhà văn
Việt Nam năm 1991.
đẹp. Lòng khoan dung, sự vị tha nhẫn nại,
nhân hậu… của người phụ nữ như là sự
Văn hóa tín ngưỡng…
51
của bà Son, cô Đào. Giữa cộng đồng nửa không làm mất đi trong người đàn bà đó
người nửa ma của xóm Giếng Chùa, với lòng bao dung, nhân hậu, vị tha. Khi nhìn
các nhân vật Phúc, Hàm, Thư, Ửơng, Ngạc, thấy đứa trẻ mới sinh bị bỏ trong rừng thì
Cao…, bà Son hiện lên như điển hình của “sau sự sợ hãi là sự đau đớn chất cùng phả
một người vợ, người mẹ, người phụ nữ Việt ra từ bản năng làm mẹ của thị” (Y Ban,
Nam bao dung, nhân hậu. Bà mang đến một 2006: 5). Ở người phụ nữ không biết chữ,
sức sống mãnh liệt, một nguồn ánh sáng chưa bao giờ ra khỏi lũy tre làng ấy, thiên
tươi mới cho tác phẩm.
tính Mẫu dường như mênh mông không
Những nhân vật nữ được khắc họa, ca bao giờ vơi cạn. Nó bao trùm lên những
ngợi nhiều nhất, “đậm đặc” nhất là trong đứa con, lên thằng bé bị bỏ rơi, lên cả
Mẫu thượng ngàn1 của Nguyễn Xuân người đàn ông tàn tật mà chị chăm sóc.
Khánh. Luồng văn hóa xuyên suốt trong tác Chị khóc và thấy “tim đau ràn rạt” khi bị
phẩm là đạo Mẫu. Ở đó, tất cả những người tố cáo về tội “quấy rối tình dục”. Lời bào
đàn bà đều đẹp và mãnh liệt sức sống, tràn chữa “I am đàn bà” có lẽ cũng được cảm
trề tình yêu thương, bao dung, nhân hậu, thông và tha thứ.
từ bà Tổ Cô bí ẩn, bà Ba Váy đa tình, đến
Với thế giới nhân vật của Võ Thị Hảo,
cô Đồng Mùi, cô Mõ Hoa khốn khổ, cô người đọc bắt gặp ở đó những người phụ
trinh nữ Nhụ tinh khiết… Cả bà Đà của nữ sẵn lòng bao dung, độ lượng trong
ông Đùng huyền thoại cũng tràn trề sinh Đường về trần, Chuông vọng cuối chiều.
lực, phồn thực, rất con người, rất đàn bà… Năm 2006, văn đàn Việt Nam đã nóng lên
Trong tác phẩm này, Nguyễn Xuân Khánh bởi tác phẩm Cánh đồng bất tận2 của nhà
đã dùng ngòi bút để phác họa rõ nét nền văn trẻ vùng đất Nam bộ Nguyễn Ngọc Tư,
văn hóa Việt.
đây được coi là một hiện tượng của văn
Trong văn xuôi hiện đại Việt Nam, học trẻ nước nhà. Những trang viết của nhà
các nhà văn nữ đã thể hiện nguyên lý tính văn mang nhiều nỗi niềm của người đàn
Mẫu trong văn hóa Việt theo cách riêng bà Nam bộ, về người dân quê mình chịu
của mình. Các yếu tố sinh, dưỡng, dục, lạc thương chịu khó, yêu say đắm nồng nàn,
được thể hiện bằng tiếng nói của trái tim, và đức hy sinh cao cả. Đó là sự hy sinh âm
bởi “người phụ nữ dùng con tim của mình thầm, là tình yêu nồng nàn cháy bỏng của
để suy tư”. Với Y Ban, khi viết về đề tài người đàn bà trong Dòng nhớ, Nhà cổ; lòng
phụ nữ, nhà văn như “đang vẽ chân dung bao dung nhân hậu, hy sinh trong Duyên
đồng giới mình”. Tác giả hóa thân vào họ, phận so le: Xuyến đã hy sinh hạnh phúc,
thể hiện tâm hồn, gương mặt họ bằng cái hy sinh cuộc đời mình để cho con được yên
nhìn chân thật nhất. I am đàn bà là truyện ấm. “Nghe buồn anh cõng buồn em đi lê
ngắn mang đến cho Y Ban những lời khen thê trong dạ… cồn cào, oằn oại, tả tơi gió”
- chê đối lập, và cũng đã tốn không ít giấy (Nguyễn Ngọc Tư, 2005: 34).
mực của các nhà nghiên cứu. Người phụ
Có thể thấy, hình tượng người phụ nữ
nữ trong tác phẩm là một người nghèo khó được văn xuôi Việt Nam sau Đổi mới khắc
với một đàn con, nhưng cái nghèo, cái đói họa dưới cái nhìn đa chiều của cuộc sống.
1 Cuốn tiểu thuyết đã nhận Giải thưởng Hội Nhà văn 2 Tập truyện đoạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt
Việt Nam năm 2006.
Nam năm 2006 dành cho tác phẩm xuất sắc.
Thông tin Khoa học xã hội, số 7.2020
52
Họ là những người phụ nữ đẹp, mang đậm
tâm hồn, cốt cách Việt, nguyên lý tính Mẫu
Việt Nam.
kiện Hội nghị lần thứ V, Ban Chấp hành
Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
Thay lời kết
Như vậy, việc đưa những sắc thái văn
hóa dân gian vào các tác phẩm văn xuôi
8. Nguyễn Xuân Khánh (2006), Mẫu
thượng ngàn (Tiểu thuyết), Nxb. Phụ
nữ, Hà Nội.
hiện đại đã đem đến một cái nhìn mới mẻ, 9. Võ Thị Hảo (2005), Góa phụ đen (Tập
một hướng đi mới cho văn học Việt Nam. truyện ngắn), Nxb. Phụ nữ, Hà Nội
Quan trọng hơn, chính những tác phẩm văn 10. Dương Hướng (1990), Bến không
học đó là nơi lưu giữ, bảo tồn tính đa dạng
và phong phú của văn hóa Việt Nam.
chồng (Tiểu thuyết), Nxb. Hội Nhà văn,
Hà Nội.
Các tác phẩm văn xuôi hiện đại đã khai 11. Mã Giang Lân (tuyển chọn, 1998),
thác và sử dụng những giá trị văn hóa dân
tộc như một sức mạnh làm nên chiều sâu
Thành ngữ, tục ngữ Việt Nam, Nxb.
Giáo dục, Hà Nội.
và sức sống trường tồn. Những hình thái 12. Trần Đình Sử (1998), “Vai trò sáng tạo
văn hóa mang bản sắc truyền thống như
lễ hội, tín ngưỡng, phong tục tập quán…
văn hóa của văn học”, Tạp chí Văn học,
số 6.
được lưu giữ, truyền tụng bằng nhiều hình 13. Ngô Đức Thịnh (2001), Tín ngưỡng và
thức khác nhau, trong các hình thức đó có
văn học
văn hoá tín ngưỡng ở Việt Nam, Nxb.
Khoa học xã hội, Hà Nội.
14. Nguyễn Ngọc Tư (2005), Cánh đồng
bất tận (Tập truyện ngắn), Nxb. Trẻ,
Hà Nội.
Tài liệu tham khảo
1. Trần Thị An (2007), “Sức ám ảnh của
tín ngưỡng dân gian trong Mẫu thượng 15. Trần Ngọc Thêm (1997), Tìm về bản
ngàn”, Tạp chí Văn học, số 6.
2. Y Ban (2006), I am đàn bà (Tập truyện
ngắn), Nxb. Phụ nữ, Hà Nội.
3. Nguyễn Chí Bền (2000), Văn hóa dân
gian Việt Nam: Những suy ngẫm, Nxb.
Văn hóa dân tộc, Hà Nội.
sắc văn hóa Việt Nam, Nxb. Tp. Hồ Chí
Minh, Tp. Hồ Chí Minh.
16. Nguyễn Huy Thiệp (2006), Truyện
ngắn Nguyễn Huy Thiệp, Nxb Văn hóa
Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh.
17. Võ Quang Trọng (1997), Vai trò của
văn học dân gian trong văn xuôi hiện
đại Việt Nam, Nxb. Khoa học xã hội,
Hà Nội.
4. Nguyễn Văn Bốn (2010), Văn hóa tín
ngưỡng,
nghien-cuu/van-hoa-viet-nam/van-
hoa-to-chuc-doi-song-ca-nhan/1671- 18. Nguyễn Khắc Trường (2008), Mảnh
nguyen-van-bon-van-hoa-tin-nguong.
html, truy cập ngày 10/6/2020.
đất lắm người nhiều ma (Tiểu thuyết),
Nxb. Hội Nhà văn, Hà Nội.
5. Đoàn Văn Chúc (1997), Văn hóa học, 19. Đặng Nghiêm Vạn (1998), Về tín
Nxb. Văn hóa, Hà Nội.
6. Nguyễn Đăng Duy (2001), Các hình
ngưỡng tôn giáo Việt Nam hiện nay,
Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
thái tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam, 20. Trần Quốc Vượng (2003), Văn hóa Việt
Nxb. Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
7. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn
Nam: Tìm tòi và suy ngẫm, Nxb. Văn
học, Hà Nội.
7 trang
24980
Free
Bạn đang xem tài liệu "Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam trong văn xuôi đương đại thời kỳ Đổi mới", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- van_hoa_tin_nguong_viet_nam_trong_van_xuoi_duong_dai_thoi_ky.pdf
