Xây dựng chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 9 môn Ngữ văn
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Xây dựng chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản
cho học sinh lớp 9 môn Ngữ văn
Trần Thị Kim Dung
Bộ Giáo dục và Đào tạo
TÓM TẮT: Trong bối cảnh đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục ở Việt Nam,
chương trình phổ thông mới đã được ban hành, việc xây dựng chuẩn đánh giá
năng lực đọc hiểu văn bản cho học sinh đóng vai trò rất quan trọng. Với lớp
9, yêu cầu về năng lực đọc hiểu của học sinh cao hơn so với những lớp trước
đó. Do đó, chuẩn đánh giá cũng sẽ ở mức cao hơn. Trong bài viết này, trên
cơ sở tìm hiểu các khái niệm có liên quan, tác giả chỉ ra các yêu cầu về đánh
giá năng lực đọc hiểu đối với văn bản văn học và các loại văn bản khác. Các
căn cứ để xác định chuẩn năng lực đọc hiểu cho học sinh lớp 9 và yêu cầu về
đánh giá năng lực đọc hiểu, tác giả đề xuất chuẩn năng lực đọc hiểu cho học
sinh lớp 9 và chuẩn năng lực đọc hiểu văn bản văn học và văn bản thông tin
cho học sinh lớp 9. Những kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng trong
nghiên cứu và giảng dạy Ngữ văn nói chung và Ngữ văn lớp 9 nói riêng.
35 Đại Cồ Việt, Hai Bà Trưng, Hà Nội, Việt Nam
Email: ttkdung@moet.gov.vn
TỪ KHÓA: Chuẩn năng lực đọc hiểu cho học sinh lớp 9; đánh giá năng lực đọc hiểu; Ngữ
văn lớp 9.
Nhận bài 12/8/2019 Nhận kết quả phản biện và chỉnh sửa 16/9/2019 Duyệt đăng 25/10/2019.
1. Đặt vấn đề
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số khái niệm
Chương trình (CT) Giáo dục phổ thông (GDPT) tổng
thể (2018) đã xác định một số năng lực (NL) chung, cốt
lõi mà mọi học sinh (HS) Việt Nam đều cần có để thích
ứng với nhu cầu phát triển xã hội, đồng thời CT cũng xác
định các NL chuyên môn gắn với những lĩnh vực học tập,
môn học cụ thể. Trong CT này, NL chuyên môn trong môn
Ngữ văn được xác định gồm có: NL ngôn ngữ và NL văn
học, trong đó đọc và đọc hiểu được coi là các kĩ năng. Tuy
nhiên, cho dù coi đọc hiểu là kĩ năng thì bản thân kĩ năng
này cũng được phát triển và bao gồm trong đó các thành
tố và cấu trúc như một NL. Mặt khác, trong CT của một
số nước và theo quan điểm của một số nhà nghiên cứu,
đọc hiểu thường được coi là một NL. Đọc hiểu có vai trò
hết sức quan trọng bởi nó liên quan đến sự hoàn thiện
trình độ nhân cách con người, tạo nền tảng văn hóa cho
con người. Khi làm chủ được các kĩ năng đọc, hình thành
và phát triển NL đọc hiểu nghĩa là con người sẽ mở rộng
cho mình những cơ hội để có một trình độ học vấn và một
nguồn vốn kinh nghiệm cần thiết, phong phú giúp ích cho
bản thân và góp phần phát triển cộng đồng.
NL đọc hiểu: Trong bài viết này, tham khảo các định
nghĩa trong và ngoài nước, chúng tôi quan niệm NL đọc
hiểu là một trong những NL bộ phận của NL đọc, thể hiện
khả năng vận dụng những kiến thức về văn bản (tác giả, bối
cảnh của văn bản, cấu trúc văn bản,…) và kĩ năng đọc văn
bản với thái độ tích cực, với tâm thế sẵn sàng và những nỗ
lực của người đọc để tìm hiểu/khám phá văn bản, tìm ra
những thông tin, những ý nghĩa quan trọng từ văn bản để
giải quyết một nhiệm vụ học tập hoặc một vấn đề có liên
quan trong cuộc sống. NL đọc hiểu bao gồm các thành tố
chính là: Thu thập và chiết xuất thông tin; Phân tích, diễn
giải thông tin; Phản ánh đánh giá thông tin và vận dụng
thông tin đã đọc vào thực tiễn cuộc sống.
Đánh giá NL đọc hiểu: Đánh giá NL đọc hiểu cần hướng
tới các yêu cầu cần đạt của CT môn học gồm đọc hiểu nội
dung văn bản, đọc hiểu hình thức/nghệ thuật văn bản, đọc
hiểu mở rộng, kết nối, liên hệ ngoài văn bản. Những yêu
cầu này được cụ thể hóa thành ba nhiệm vụ tương ứng với
3 thành tố của NL: Thu thập thông tin; Phân tích, lí giải, kết
nối thông tin; Phản hồi, kết nối và mở rộng. Các mức NL
nếu được chia nhỏ thì độ chính xác sẽ cao, tuy nhiên cũng
gây ra nhiều tranh luận trong việc phân xuất. Vì vậy, trên cơ
sở tham khảo ý kiến chuyên gia, chúng tôi chia thành 3 mức
NL cho từng nhiệm vụ, sau đó sẽ phân tích để quy chiếu về
yêu cầu cần đạt được đặt ra trong CT.
Theo một số nhà nghiên cứu, để đánh giá NL ngữ văn
(cả tạo lập và tiếp nhận) cần phải cụ thể hóa các kĩ năng
đọc, viết, nói và nghe thành nhiều mức độ khác nhau, theo
từng cấp học, phù hợp với tâm lí lứa tuổi và yêu cầu từ
dễ đến khó, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp.
Với HS lớp 9, đánh giá NL đọc hiểu ở mức cao nhất của
cấp THCS và đóng vai trò quan trọng với các em. Vì thế,
chúng tôi chọn nghiên cứu và đề xuất chuẩn năng lực đọc
hiểu cho HS lớp 9 đối văn bản văn học và văn bản thông
tin.
2.2. Yêu cầu về đánh giá năng lực đọc hiểu đối với các loại
văn bản
2.2.1. Yêu cầu chung
Mục đích chủ yếu của dạy đọc trong nhà trường phổ
thông là giúp HS biết đọc và tự đọc được văn bản, thông
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
62
Trần Thị Kim Dung
qua đó để bồi dưỡng, giáo dục phẩm chất, nhân cách HS. tố phi ngôn ngữ, đánh giá, phê bình được văn bản dựa trên
Yêu cầu đọc hiểu cả 3 kiểu văn bản đều chú trọng đến việc trải nghiệm và quan điểm của người đọc.
HS cần đọc trực tiếp toàn bộ văn bản, phát hiện các yếu tố
2.3. Các căn cứ xác định chuẩn năng lực đọc hiểu cho học
hình thức của văn bản, nêu ấn tượng chung và tóm tắt được
nội dung chính của văn bản; Tìm kiếm, phát hiện, phân tích,
suy luận ý nghĩa các thông tin, thông điệp, quan điểm, thái
độ, tư tưởng, tình cảm, cảm xúc,... được gửi gắm trong văn
bản; Liên hệ, so sánh giữa các văn bản, kết nối văn bản với
bối cảnh lịch sử, văn hoá, xã hội, kết nối văn bản với trải
nghiệm cá nhân HS,... để hiểu sâu hơn giá trị của văn bản,
biết vận dụng, chuyển hoá những giá trị ấy thành niềm tin
và hành vi ứng xử của cá nhân trong cuộc sống hằng ngày.
sinh lớp 9
Chuẩn đánh giá NL đọc hiểu là một vấn đề phức tạp,
cần có những nghiên cứu chuyên sâu. Bản thân khái niệm
“chuẩn đánh giá” cũng còn nhiều vấn đề đang tranh cãi.
Tuy nhiên, trong đánh giá nói chung và đánh giá NL nói
riêng, việc xác định các thành tố, tiêu chuẩn, tiêu chí (gọi
chung là chuẩn đánh giá) là cần thiết và là căn cứ quan
trọng để tiến hành hoạt động đánh giá. Trong phạm vi của
bài viết này, chúng tôi sử dụng khái niệm “chuẩn đánh giá”
và xem xét, đề xuất chuẩn đánh giá NL đọc hiểu của HS lớp
9 dựa trên những căn cứ sau:
2.2.2. Yêu cầu đánh giá năng lực đọc hiểu đối với một số loại
văn bản
Thứ nhất là các yêu cầu cần đạt về NL đọc hiểu của HS
lớp 9 đã được xác định trong CT môn Ngữ văn 2018. Theo
đó, yêu cầu cần đạt về NL đọc được phân chia cụ thể với
mỗi dạng văn bản (văn học, nghị luận, thông tin). Ba thành
tố của NL đọc hiểu được đề cập đến gồm: Nội dung văn
bản, phương thức biểu đạt của văn bản, kết nối, vận dụng
những vấn đề đặt ra trong văn bản vào thực tiễn (thành tố
thứ tư là đọc mở rộng được tích hợp trong việc sử dụng văn
bản ngoài CT). Chúng tôi sẽ dựa trên ba thành tố trên để mô
tả thành ba mức độ của chuẩn NL đọc hiểu làm căn cứ cho
việc đánh giá.
Thứ hai là quan niệm đánh giá NL đọc hiểu của PISA,
CT đánh giá được hơn 70 nước trên toàn thế giới tham gia ở
chu kì 2018. Theo đó, ba nhiệm vụ trọng tâm của đọc hiểu
gồm: Thu thập, chiết xuất thông tin; Kết nối, lí giải, phân
tích thông tin; Phản hồi, đánh giá và vận dụng vào thực
tiễn. Thang đánh giá đọc hiểu của PISA chia thành 6 mức,
sự phân biệt giữa các mức được thể hiện chủ yếu ở chủ đề
và cấu trúc/định dạng của văn bản (mức độ quen thuộc,
đơn giản hay mức độ ít quen thuộc, phức hợp; Tính rõ ràng
tường minh hay ẩn ý của thông tin). Trong quá trình nghiên
cứu, đề xuất chuẩn đọc hiểu của HS lớp 9, chúng tôi sẽ tập
- Văn bản văn học: Văn bản văn học có mục đích giãi bày
tình cảm, cảm xúc đến người nghe thông qua các hình tượng
nghệ thuật. Do vậy, đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản văn
học là đánh giá khả năng nhận biết, phân tích, tái hiện và
sáng tạo các yếu tố thẩm mĩ trong tác phẩm văn học. Chú
ý đánh giá HS theo quy trình tiếp nhận văn bản, từ văn bản
ngôn từ đến khám phá thế giới hình tượng nghệ thuật và tìm
kiếm, đúc kết nội dung ý nghĩa; Kĩ năng tìm kiếm, diễn giải
mối quan hệ giữa cái “toàn thể” và chi tiết “bộ phận” của văn
bản, phát hiện tính chỉnh thể, tính thống nhất về nội dung và
hoàn chỉnh về hình thức của tác phẩm văn học. Đồng thời,
đánh giá việc đọc tích cực, sáng tạo ở chủ thể đọc với vai trò
“đồng sáng tạo” trong tiếp nhận tác phẩm, hứng thú tham gia
kiến tạo nghĩa cho văn bản, biết so sánh đối chiếu, liên hệ mở
rộng, huy động vốn hiểu biết cá nhân, sử dụng trải nghiệm
cuộc sống của bản thân để đọc hiểu, trải nghiệm văn học,
phát hiện những giá trị đạo đức, văn hoá và triết lí nhân sinh,
từ đó biết vận dụng, chuyển hoá thành giá trị sống, tự phát
hiện thông điệp, ý nghĩa, góp phần lấp đầy “khoảng trống”
của văn bản.
- Văn bản thông tin: Văn bản thông tin có mục đích
chính là trình bày, giới thiệu, cung cấp thông tin về một trung vào ba nhiệm vụ đọc hiểu được PISA xác định và kết
nối những nhiệm vụ này với bốn thành tố NL đọc hiểu được
xác định trong CT môn Ngữ văn đã đề cập ở trên.
Thứ ba là một số kết quả nghiên cứu có liên quan của tác
giả Nguyễn Thị Hồng Vân, 2016 về đường phát triển NL
đọc hiểu qua môn Ngữ văn, dự thảo chuẩn đánh giá NL
đọc hiểu của HS phổ thông trong chuyên khảo khoa học
giáo dục Phương pháp, kĩ thuật xây dựng chuẩn đánh giá
NL đọc hiểu và NL giải quyết vấn đề cũng là những cứ liệu
quan trọng và hết sức ý nghĩa để chúng tôi có thể tham khảo
khi đề xuất chuẩn đọc hiểu của HS lớp 9 với từng dạng văn
bản cụ thể.
sự việc, sự kiện, hiện tượng tự nhiên và xã hội, đồng thời
phục vụ nhu cầu giao dịch hành chính. Đánh giá năng lực
đọc hiểu văn bản thông tin là đánh giá khả năng suy luận
và phân tích mối liên hệ giữa các chi tiết, dữ liệu và vai trò
của chúng trong việc thể hiện thông tin chính của văn bản,
phân tích và đánh giá được đề tài, thông tin cơ bản của văn
bản, cách đặt nhan đề của tác giả, đánh giá được thái độ và
quan điểm của người viết. Về hình thức, đánh giá khả năng
nhận biết bố cục, mạch lạc của văn bản; Đánh giá được sự
phù hợp giữa nội dung và nhan đề văn bản; Đề xuất được
các nhan đề văn bản khác; Nhận xét về cách chọn lọc, sắp
xếp các thông tin trong văn bản; Phân biệt dữ liệu sơ cấp và
thứ cấp; Nhận biết và đánh giá được tính mới mꢀ, cập nhật,
độ tin cậy của dữ liệu, thông tin trong văn bản. Đồng thời,
2.4. Đề xuất chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu (chuẩn chung
với ba dạng văn bản)
Dựa trên những căn cứ đã trình bày, chúng tôi xác định
so sánh được hiệu quả biểu đạt của văn bản thông tin chỉ chuẩn đọc hiểu văn bản nói chung của HS lớp 9 cụ thể trong
dùng ngôn ngữ và văn bản thông tin có kết hợp với các yếu bảng sau (xem Bảng 1):
Số 22 tháng 10/2019
63
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Bảng 1: Đề xuất chuẩn đọc hiểu của HS lớp 9
Chuẩn đọc hiểu của HS lớp 9
Nhiệm vụ
Mức 1
Mức 2
Mức 3
Thu thập và Tiếp cận và chiết xuất thông tin được Tiếp cận và chiết xuất thông tin được Tiếp cận và chiết xuất các thông tin phức tạp,
chiết xuất thể hiện tường minh trong văn bản thể hiện có ꢀn ý trong văn bản ít quen trừu tượng, có ꢀn ý ở một hoặc một số văn
thông tin
quen thuộc.
thuộc; nhận ra mối quan hệ giữa các bản ít quen thuộc/văn bản phức hợp; đòi hỏi
thông tin, ý nghĩa cơ bản của thông tin. sự chính xác, chi tiết, nhiều suy luận, so sánh.
Kết nối, lí Kết nối, diễn giải thông tin trong văn Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin, Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin phức tạp,
giải, phân bản quen thuộc để chỉ ra được nội tích hợp ở một số phần khác nhau của trừu tượng, những chi tiết ꢀn ý từ một hoặc một
tích thông dung chính và mục đích của tác giả, văn bản ít quen thuộc để chỉ ra được giá số văn bản ít quen thuộc/phức hợp để chỉ ra
tin
cách trình bày/nghệ thuật thể hiện; cần trị nội dung, phong cách/nghệ thuật thể được giá trị nội dung, phong cách/nghệ thuật
sự suy luận đơn giản. hiện; cần sự suy luận, so sánh, phân thể hiện của văn bản; cần huy động sự hiểu
loại,… biết sâu sắc, phong phú ngoài văn bản.
Phản hồi, Phản hồi đánh giá về một khía cạnh Phản hồi đánh giá về giá trị nội dung, Phản hồi đánh giá về giá trị nội dung, cách
đánh giá, nội dung, cách thức trình bày/nghệ cách thức thể hiện/giá trị nghệ thuật của thức thể hiện/giá trị nghệ thuật của văn bản ít
kết nối vấn thuật thể hiện của văn bản quen thuộc; văn bản ít quen thuộc, có nhiều thông quen thuộc, có nhiều thông tin phức tạp, trừu
đề với thực vận dụng được những hiểu biết cơ bản tin phức tạp; vận dụng được những hiểu tượng; cần vận dụng hiểu biết sâu về các lĩnh
tiễn
về các lĩnh vực liên quan để kết nối, biết rộng về các lĩnh vực liên quan để vực liên quan để kết nối, bình luận, xử lí,…
bình luận, xử lí,… vấn đề đặt ra trong kết nối, bình luận, xử lí,… vấn đề đặt ra vấn đề đặt ra trong văn bản với thực tiễn cuộc
văn bản với thực tiễn cuộc sống.
trong văn bản với thực tiễn cuộc sống. sống.
Bảng 2: Đề xuất chuẩn đọc hiểu văn bản văn học của HS lớp 9
Chuẩn đọc hiểu văn bản văn học
Nhiệm vụ
Mức 1
Mức 2
Mức 3
Nhận biết được các thông tin về tác giả, tác Nhận biết được các thông tin về tác giả, Nhận biết được các thông tin phức tạp/trừu
phꢀm được thể hiện tường minh trong một tác phꢀm được thể hiện không tường tượng, có ꢀn ý về tác giả, tác phꢀm,… ở
đoạn của tác phꢀm (hoặc phần tiểu dẫn), minh trong một số đoạn của tác phꢀm một số đoạn của tác phꢀm, hoặc ở các
không có các yếu tố gây nhiễu.
(hoặc phần tiểu dẫn), có một số yếu tố tác phꢀm khác nhau, có yếu tố gây nhiễu
gây nhiễu. cao.
Nhận biết được chủ đề, các sự việc, nhân Nhận biết được chủ đề, các sự việc, Nhận biết được chủ đề, các sự việc,
vật, chi tiết, hình ảnh, cảm xúc chủ đạo,… nhân vật, chi tiết, hình ảnh, cảm xúc nhân vật, chi tiết, hình ảnh, cảm xúc chủ
trong một đoạn trích/văn bản quen thuộc chủ đạo,… trong một số đoạn trích/ văn đạo,… trong một số đoạn trích/văn bản
Thu thập
và chiết
xuất thông
tin
(truyện, thơ, kịch).
bản ít quen thuộc (truyện, thơ, kịch).
mới (truyện, thơ, kịch).
Nhận biết được một số đặc điểm cơ bản của Nhận biết được một số đặc điểm cơ bản Nhận biết được một số đặc điểm cơ bản
các thể loại văn học: truyện (cốt truyện, hệ của các thể loại văn học: truyện (cốt của các thể loại văn học: truyện (cốt
thống nhân vật, nghệ thuật xây dựng nhân truyện, hệ thống nhân vật, nghệ thuật truyện, hệ thống nhân vật, nghệ thuật xây
vật, tình huống truyện, người kể chuyện, lời xây dựng nhân vật, tình huống truyện, dựng nhân vật, tình huống truyện, người
đối thoại, độc thoại,…); thơ (thể thơ, ngôn người kể chuyện, lời đối thoại, độc kể chuyện, lời đối thoại, độc thoại,…); thơ
từ, vần, nhịp, thanh điệu, bố cục, các phép thoại,…); thơ (thể thơ, ngôn từ, vần, (thể thơ, ngôn từ, vần, nhịp, thanh điệu, bố
tu từ,…); kịch (cốt truyện, nhân vật, xung nhịp, thanh điệu, bố cục, các phép tu cục, các phép tu từ,…); kịch (cốt truyện,
đột, cao trào, lời thoại,…) được thể hiện từ,…); kịch (cốt truyện, nhân vật, xung nhân vật, xung đột, cao trào, lời thoại,…)
trong văn bản/đoạn trích quen thuộc.
đột, cao trào, lời thoại,…) được thể hiện được thể hiện trong văn bản/đoạn trích
trong văn bản/đoạn trích ít quen thuộc mới.
Kết nối các thông tin tường minh về tác giả, Kết nối các thông tin có ꢀn ý về tác giả, Kết nối các thông tin phức tạp, có ꢀn ý về
Kết nối, tác phꢀm, bối cảnh sáng tác, để lí giải một tác phꢀm, bối cảnh sáng tác, để lí giải một tác giả, tác phꢀm, bối cảnh sáng tác, để
lí giải và khía cạnh thuộc nội dung hoặc phương thức khía cạnh thuộc nội dung hoặc phương lí giải một khía cạnh thuộc nội dung hoặc
phân tích biểu đạt của văn bản quen thuộc.
thức biểu đạt của văn bản ít quen thuộc.
phương thức biểu đạt của văn bản mới.
thông tin
Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin trong Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin phức
văn bản quen thuộc để hiểu được giá trị nội ở một số phần khác nhau của văn bản tạp, trừu tượng, những chi tiết ꢀn ý từ một
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
64
Trần Thị Kim Dung
Chuẩn đọc hiểu văn bản văn học
Mức 1
Nhiệm vụ
Mức 2
Mức 3
dung, tư tưởng và mục đích của các văn ít quen thuộc để hiểu được giá trị nội hoặc một số văn bản mới để hiểu được giá
bản (truyện, thơ, kịch); chỉ ra mối liên kết dung, tư tưởng, mục đích của văn bản trị nội dung, tư tưởng, mục đích của văn
đơn giản giữa các thông tin lân cận trong (truyện, thơ, kịch); lựa chọn những suy bản (truyện, thơ, kịch); xử lí các vấn đề
văn bản (các chi tiết, sự việc, hình ảnh, từ luận, so sánh, phân loại hợp lí về nhân thuộc nội dung văn bản (cốt truyện, nhân
ngữ, hành động,… tiêu biểu).
vật, chi tiết, sự việc, hình ảnh, từ ngữ, vật, sự việc, cảm xúc chủ đạo, hình ảnh,
hành động,…
từ ngữ,…) cần huy động sự hiểu biết sâu
sắc, phong phú ngoài văn bản..
Giải thích, phân tích, chứng minh được Giải thích, phân tích, chứng minh được Giải thích, phân tích, chứng minh được
một số đặc điểm cơ bản, dễ nhận diện của một số đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của một số đặc điểm tiêu biểu, nổi bật của
các thể loại văn học: truyện (cốt truyện, hệ các thể loại văn học: truyện (tình huống các thể loại văn học: truyện (tình huống
thống nhân vật, tình huống truyện, người truyện, vai trò của nhân vật, nghệ thuật truyện, vai trò của nhân vật, nghệ thuật kể
kể chuyện, lời đối thoại, độc thoại,…); thơ kể chuyện, nghệ thuật xây dựng nhân chuyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật, đối
(thể thơ, vần, nhịp, thanh điệu, bố cục, các vật, đối thoại, độc thoại nội tâm,…); thoại, độc thoại nội tâm,…); thơ (ngôn từ
phép tu từ,…); kịch (cốt truyện, nhân vật, thơ (ngôn từ nghệ thuật, các phép tu từ, nghệ thuật, các phép tu từ, phong cách
lời thoại,…) được thể hiện trong văn bản/ phong cách tác giả,…); kịch (xung đột, tác giả,…); kịch (xung đột, cao trào, hành
đoạn trích quen thuộc.
cao trào, hành động,…) được thể hiện động,…) được thể hiện trong văn bản/
trong văn bản/đoạn trích ít quen thuộc. đoạn trích mới.
Nhận xét, bình luận (ở mức độ đơn giản) về Nhận xét, bình luận về một hoặc một số Nhận xét, bình luận, liên hệ, so sánh,…
một khía cạnh nội dung của văn bản được khía cạnh nội dung của văn bản được về một số khía cạnh nội dung của văn bản
thể hiện rõ ràng, cho thấy sự hiểu biết cơ thể hiện ꢀn ý, cho thấy sự hiểu biết khá được thể hiện ꢀn ý, cho thấy sự hiểu biết
Phản hồi,
đánh giá,
kết nối vấn
đề trong
văn bản
với thực
bản về các vấn đề có liên quan.
sâu về các vấn đề có liên quan.
sâu rộng, phong phú, tinh tế về các vấn
đề có liên quan.
Nhận xét, bình luận (ở mức độ đơn giản) về Nhận xét, bình luận về một số đặc điểm, Nhận xét, bình luận về một số đặc điểm,
một đặc điểm, khía cạnh thuộc phong cách khía cạnh thuộc phong cách nghệ thuật khía cạnh thuộc phong cách nghệ thuật
nghệ thuật của tác giả, thể hiện sự hiểu biết của tác giả, thể hiện sự hiểu biết khá của tác giả, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc,
tiễn
đúng các vấn đề liên quan.
sâu sắc về các vấn đề liên quan.
phong phú/tinh tế về các vấn đề liên quan.
Bảng 3: Đề xuất chuẩn đọc hiểu văn bản thông tin của HS lớp 9
Nhiệm vụ
Chuẩn đọc hiểu văn bản thông tin
Mức 1
Mức 2
Mức 3
Tiếp cận và chiết xuất một hoặc một Tiếp cận và chiết xuất một số thông tin Tiếp cận và chiết xuất thông tin trừu tượng, có
số thông tin, chi tiết quan trọng được không được thể hiện tường minh hoặc một ꢀn ý hoặc những chi tiết quan trọng ở một số
thể hiện tường minh trong văn bản số chi tiết quan trọng trong một số đoạn đoạn của văn bản hoặc một văn bản phức hợp
ngắn hoặc thể hiện nội dung đơn của văn bản; nhận ra mối quan hệ giữa đòi hỏi sự chính xác, chi tiết, phải suy luận,
giản.
các thông tin/chi tiết quan trọng, ý nghĩa so sánh.
cơ bản của thông tin/chi tiết quan trọng.
Thu thập
và
chiết
Nhận biết được một đặc điểm về bố Nhận biết được một đặc điểm về bố cục, Nhận biết được một số đặc điểm về bố cục,
cục, cách trình bày theo trật tự nào cách trình bày theo trật tự nào đó, kiểu cách trình bày theo trật tự nào đó, kiểu chữ,
đó, kiểu chữ, quan hệ giữa phương chữ, quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương
tiện ngôn ngữ và phương tiện phi và phương tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ,... của một
ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ,... của sơ đồ,... của văn bản thông tin phức hợp hoặc một số văn bản thông tin phức hợp, ít
văn bản thông tin ngắn hoặc thể hiện hoặc ít quen thuộc về định dạng, chủ đề. quen thuộc về định dạng, chủ đề.
nội dung đơn giản.
xuất thông
tin
Kết nối, diễn giải, phân tích thông Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin, tích Kết nối, diễn giải, phân tích thông tin phức tạp,
tin trong văn bản ngắn, đơn giản để hợp một số phần khác nhau của văn bản trừu tượng, những chi tiết ꢀn ý từ một số phần
chỉ ra được nội dung chính, ý nghĩa (đòi hỏi sự sự suy luận, so sánh, phân của văn bản, hoặc của các văn bản thông tin
nhan đề và mục đích của văn bản, loại) để chỉ ra được nội dung chính, ý khác nhau để chỉ ra được nội dung chính, ý
chỉ ra mối liên kết giữa các thông tin nghĩa nhan đề, mục đích, hoặc một khía nghĩa nhan đề, mục đích, hoặc một khía cạnh
Kết nối, lí
giải, phân
tích thông
tin
lân cận.
cạnh nội dung của văn bản.
nội dung văn bản, cần huy động sự hiểu biết
chính xác, phong phú ngoài văn bản.
Số 22 tháng 10/2019
65
NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN
Nhiệm vụ
Chuẩn đọc hiểu văn bản thông tin
Mức 1
Mức 2
Mức 3
Kết nối, lí giải, phân tích thông tin Kết nối, lí giải, phân tích thông tin trong Kết nối, lí giải, phân tích thông tin trong một
trong văn bản ngắn hoặc thể hiện nội văn bản phức hợp hoặc ít quen thuộc về hoặc một số văn bản phức hợp, ít quen thuộc
dung đơn giản để chỉ ra đặc điểm về định dạng, chủ đề để chỉ ra đặc điểm về về định dạng, chủ đề để chỉ ra đặc điểm về bố
bố cục, cách trình bày theo trật tự bố cục, cách trình bày theo trật tự nào đó cục, cách trình bày theo trật tự nào đó, kiểu
nào đó, kiểu chữ, mối quan hệ giữa kiểu chữ, mối quan hệ giữa phương tiện chữ, quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và
phương tiện ngôn ngữ và phương ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ phương tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ,
tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ, như đồ thị, sơ đồ, bảng biểu,... đòi hỏi bảng biểu,...
bảng biểu,... đòi hỏi những suy luận những suy luận, so sánh.
đơn giản.
Phản hồi, Nhận xét đánh giá về một khía cạnh Nhận xét đánh giá về một khía cạnh nội Nhận xét đánh giá một khía cạnh nội dung (chi
đánh giá, nội dung (chi tiết quan trọng, mục dung (chi tiết quan trọng, mục đích, nhan tiết quan trọng, mục đích, nhan đề,…) của
kết nối vấn đích, nhan đề,…) của văn bản thông đề,…) của văn bản thông tin phức hợp có một hoặc một số văn bản thông tin phức hợp,
đề trong tin ngắn, quen thuộc, tường minh; định dạng và chủ đề ít quen thuộc; cho trừu tượng, có định dạng và chủ đề ít quen
văn bản với cho thấy sự hiểu biết cơ bản về các thấy sự hiểu biết khá phong phú về các thuộc; cho thấy sự hiểu biết khá sâu rộng về
thực
tiễn
vấn đề liên quan.
vấn đề liên quan.
các vấn đề liên quan.
Nhận xét đánh giá về bố cục, cách Nhận xét đánh giá về bố cục, cách trình Nhận xét đánh giá về bố cục, cách trình bày
trình bày thông tin theo trật tự nào bày thông tin theo trật tự nào đó, kiểu chữ, thông tin theo trật tự nào đó, kiểu chữ, mối
đó, kiểu chữ, mối quan hệ giữa mối quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương
phương tiện ngôn ngữ và phương và phương tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ, bảng
tiện phi ngôn ngữ như đồ thị, sơ đồ, sơ đồ, bảng biểu,… trong văn bản thông biểu,… trong văn bản thông tin phức hợp, ít
bảng biểu,… trong văn bản thông tin tin phức hợp; thể hiện nhiều suy luận, so quen thuộc về định dạng và chủ đề; thể hiện
ngắn; thể hiện sự suy luận đơn giản. sánh.
nhiều suy luận, so sánh.
Vận dụng được những hiểu biết quen Vận dụng được những hiểu biết cơ bản về Vận dụng được những hiểu biết sâu sắc về
thuộc về các lĩnh vực có liên quan để các lĩnh vực liên quan để kết nối vấn đề các lĩnh vực liên quan để kết nối vấn đề đặt ra
kết nối vấn đề đặt ra trong văn bản đặt ra trong văn bản với thực tiễn cuộc trong văn bản với thực tiễn cuộc sống; rút ra
với thực tiễn cuộc sống; rút ra được sống; rút ra được những bài học bổ ích, được những bài học sâu sắc, phù hợp.
những bài học gần gũi, phù hợp.
phù hợp.
trọng trong quá trình dạy học môn Ngữ văn. Đánh giá có hệ
thống, bám sát mục tiêu dạy học sẽ cung cấp kịp thời những
thông tin cần thiết giúp HS tự điều chỉnh hoạt động học và
giáo viên có thông tin phản hồi để điều chỉnh, hoàn thiện
hoạt động dạy, từ đó nâng cao chất lượng dạy học trong
nhà trường phổ thông. Chuẩn đánh giá NL đọc hiểu cho HS
là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá NL đọc
hiểu cho HS. Trong đó, văn bản văn học, văn bản thông tin
là những loại văn bản quan trọng của môn Ngữ văn THCS.
Căn cứ vào chuẩn này, chúng ta có thể xây dựng các bộ
công cụ đánh giá NL đọc hiểu văn bản cho HS để áp dụng
vào thực tiễn. Để đạt được chuẩn này, cần sự nỗ lực của
nhiều bên liên quan, từ các nhà quản lí, nhà nghiên cứu giáo
dục và đặc biệt là giáo viên và HS. Đặc biệt, chuẩn đánh giá
NL đọc hiểu cần phải được sớm ban hành ở tất cả các cấp
2.5. Đề xuất chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu các loại văn
bản
Dựa trên những căn cứ đã trình bày, chúng tôi xác định
chuẩn đọc hiểu hai loại văn bản trong CT Ngữ văn lớp 9 cụ
thể trong các bảng sau (xem Bảng 2 và Bảng 3):
Trên đây là những đề xuất về chuẩn đánh giá năng lực đọc
hiểu văn bản của HS lớp 9, bao gồm chuẩn chung cho các
loại văn bản và chuẩn cụ thể cho mỗi loại (Văn bản văn học,
văn bản thông tin). Đây là cơ sở để xây dựng được các công
cụ đánh giá năng lực đọc hiểu của HS lớp 9. Để hướng đến
đối tượng HS lớp 9 (phân biệt với các đối tượng HS các lớp
khác của cấp THCS), trong quá trình thiết kế công cụ có thể
đặt trọng số điểm ở mức độ 2 và 3 là các mức độ cao hơn
trong bảng diễn giải trên.
3. Kết luận
Đánh giá NL đọc hểu của HS lớp 9 là một mắt xích quan để có căn cứ pháp lí thực hiện quá trình đánh giá.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2018), Chương trình Giáo dục
phổ thông môn Ngꢀ văn mới.
[5] Tôn Quang Cường, (2014), Áp dụng đánh giá theo Rubric
trong dạy học, Tạp chí Academia.edu.
[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2017), Chương trình Giáo dục
phổ thông tổng thể.
[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2011), Sách Giáo khoa Ngữ văn
9 (Tập 2), NXB Giáo dục Việt Nam.
[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2011), Sách Giáo viên Ngữ văn
9 (Tập1-2), NXB Giáo dục Việt Nam.
[6] Nguyễn Thị Hạnh, (2014), Xây dựng chuẩn năng lực đọc
hiểu cho môn Ngꢀ văn của Chương trình Giáo dục phổ
thông sau 2015 ở Việt Nam, Tạp chí Khoa học, Trường
Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, số 56, tr.88-
97.
[7] Nguyễn Thị Hồng Vân, (2015), Đề xuất cấu trúc và
TẠP CHÍ KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM
66
Trần Thị Kim Dung
chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu trong Chương trình
Giáo dục phổ thông mới”, Tạp chí Khoa học Giáo dục,
số 114.
[9] Roger Pankratz, Peter R. Denner, (2014), Building
Credibility into Performance Assessment and
AccountabilitySystemsforTeacherPreparationPrograms,
[8] Feiman-Nemser, Sharon and Remillard, Janine, (1996),
The teacher educator’s handbook, Murray FrankAACTE.
STANDARDS FOR EVALUATING THE READING COMPREHENSION
COMPETENCE OF LITERARY TEXTS FOR GRADE 9 STUDENTS
Tran Thi Kim Dung
Ministry of Education and Training
35 Dai Co Viet, Hai Ba Trung district,
Hanoi, Vietnam
ABSTRACT: In the context of Vietnam’s comprehensive renovation of education,
a new general education program was approved, in which attaching
importance to setting up standards for reading comprehension assessment for
students. For grade 9, the requirements on students’ reading comprehension
competence is higher than the previous grades so the assessment standards
will also be higher. In this paper, we point out the requirements for assessing
the reading comprehension competence of literary texts and other types
of texts as well as the bases for identifying the reading comprehension
standards for 9th grade students. Based on understanding related concepts,
we propose the reading comprehension standards for 9th grade students and
the standards for literary text and information text reading comprehension.
These research results can be applied in researching and teaching Literature
in general and Grade 9 Literature in particular.
Email: ttkdung@moet.gov.vn
KEYWORDS:Readingcomprehensionstandardsforgrade9students;readingcomprehension
competence assessment; Literature grade 9.
Số 22 tháng 10/2019
67
6 trang
22360
Free
Bạn đang xem tài liệu "Xây dựng chuẩn đánh giá năng lực đọc hiểu văn bản cho học sinh lớp 9 môn Ngữ văn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- xay_dung_chuan_danh_gia_nang_luc_doc_hieu_van_ban_cho_hoc_si.pdf
