Bài giảng Logic học - Chương 4: Phán đoán (mệnh đề)

Chương 4

PHÁN ĐOÁN (Mệnh đề)

Chương IV: PHÁN ĐOÁN (Mệnh đề)

I. Khái quát về phán đoán

II. Phâ n loại phá n đoán

III. Phán đoán đơn

IV. Phán đoán phức

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

92

I. Khái quát về phán đoán

1. Định nghĩa

2. Tính đúng sai của phán đoán

3. Phán đoán và câu

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

93

I. Khái quát về phán đoán

1. Định nghĩa:

Phá n đoán (phá t biểu hay mệnh đề) là hì nh thức

cơ bản của tư duy, trong đó thể hiện sự khẳng

định hoặc phủ định dấu hiệu, mối quan hệ nào đó

ở sự vật và hiện tương trong thế giới khá ch

quan.

Mỗi sự vật và hiện tượng gọi chung là đối tượng

Thể hiện dưới dạng ngô n ngữ:

 S là P

 Hay S khô ng là P

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

94

I. Khái quát về phán đoán (tt)

Ví dụ:

◦ Pháp luật là hệ thống xử sự có tính bắt

buộc chung (S là P).

◦ Phòng vệ chính đáng khô ng là tội phạm

(S khô ng là P)

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

95

I. Khái quát về phán đoán (tt)

2. Tính đúng sai của phán đoán:

Sự hiểu biết con người trong thế giới

khách quan chỉ có đúng hoặc sai. Do đó

phán đoán cũng có phán đoán đúng

hoặc phán đoán sai.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

96

I. Khái quát về phán đoán (tt)

2.Tính đúng sai của phán đoán (tt)

 Phán đoán đúng (chân thật):

◦ Là phán đoán mà trong thực tế khách quan

là hiển nhiên.

◦ Hoặc được công nhận là đúng.

◦ Hoặc được rút ra một cách hợp logic (qui tắc

logic) từ các phán đoán đúng (tiền đề).

 Ví dụ phán đoán đúng

◦ Trái đất là quay quanh mặt trời.

◦ Người phạm tội do say rượu thì không được

miển truy cứu hình sự.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

97

I. Khái quát về phán đoán (tt)

2.Tính đúng sai của phán đoán (tt)

 Phán đoán sai (giả dối):

◦ Là phán đoán phản ánh không đúng với thực tế

khá ch quan.

◦ Hoặc Không được thừa nhận

◦ Hoặc rút ra một cách sai qui tắc logic (không hợp

logic), hoặc từ phán đoán sai

 Ví dụ phán đoán sai

◦ Pháp luật không có tinh giai cấp

 Lưu ý:

◦ Mỗi phán đoán chỉ có một trong 2 giá trị hoặc

đúng hoặc sai được kiểm chứng bằng thực tiển

hoặc được khoa học chứng minh, và đặt trong

lịch sử nhất định.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

98

I. Khái quát về phán đoán (tt)

3. Phán đoán và câu (tt)

Hình thức ngôn ngữ của phán đoán là câu.

Phán đoán hình thức của tư duy của ngôn

ngữ dưới dạng câu khẳng định (có) hoặc

câu phủ định (không). Nhưng câu chưa

chắc là phán đoán.

◦ Những câu thể hiện khẳng định hay phủ

định.

◦ Phải xác định được giá trị chân thật hay

giả dối của câu.

Những câu không phải là phán đoán: nghi

vấn, mệnh lệnh, khuyên nhủ, tán thành.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

99

I. Khái quát về phán đoán (tt)

 Ví dụ câu là phán đoán:

◦ Đức là người phạm tội

◦ Đức không là người phạm tội

 Ví dụ câu không là phán đoán:

◦ Đức có phải là tội phạm không?

◦ Hãy giữ trật tự!

◦ Sao mà lắm chuyện!

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

100

II. Phân loại phán đoán

Dựa vào tính chất đơn giản hay phức tạp,

chia phán đoán ra làm 2 loại:

◦ Phán đoán đơn

◦ Phán đoán phức hợp

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

101

II. Phân loại phán đoán (tt)

1. Phán đoán đơn: do 1 phán đoán tạo

thành.

Mỗi phán đoán đơn bao gồm:

◦ Chủ từ: chỉ đối tượng của tư tưởng mà con

người muốn tư duy về nó. Ký hiệu: S

◦ Thuộc từ: dấu hiệu (thuộc tính) khẳng định

hay phủ định khi tư duy về đối tượng. Ký

hiệu: P

◦ Hệ từ: từ nối để nối chủ từ và thuộc từ

thường được thể hiện “là” hay “không là”.

◦ Lượng từ: chỉ ra phán đoán liên quan đến

toàn bộ (phán đoán chung) hay một bộ phận

(phán đoán riêng) ngoại diên của chủ từ.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

102

1. Phán đoán đơn:

1.1 Cấu trúc logic phá n đoán đơn

Có dạng:

◦ S là P

◦ S khô ng là P

Ví dụ:

khẳng định

phủ định

◦ Hà Nội là thủ đô của VN

◦ Nam khô ng là luật sư

Lưu ý:

Phá n đoán đơn hệ từ “là” có thể thay bằng “đều”,

“đều là”, “thì ” hoặc ẩn

Ví dụ:

◦ Kim loại đều dẫn điện

◦ Kim loại thì dẫn điện

◦ Kim loại dẫn điện

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

103

1. Phán đoán đơn (tt)

1.2 Phân loại phán đoán đơn:

Phân làm 3 loại

i. Phân theo chất

ii. Phân theo lượng

iii. Phân theo chất và lượng

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

104

i. Phân loại theo chất

◦ Phán đoán khẳng định: cho biết đối tượng

(S) có dấu hiệu (P)

 Có dạng: S là P

 Ví dụ: Đức là tội phạm

◦ Phán đoán phủ định: cho biết đối tượng (S)

khô ng có dấu hiệu (P)

 Có dạng: S khô ng là P

 Ví dụ: Đức khô ng là tội phạm

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

105

◦ Lưu ý:

 Phủ định của phủ định là khẳng định

~(~P)=P

 Ví dụ:

~(~P): Không người phạm tội nào là không có

hành vi nguy hiểm cho xã hội.

P: Người phạm tội có hành vi nguy hiểm cho xã

hội

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

106

ii. Phân theo lượng

 Phán đoán chung: cho biết mọi phần

tử thuộc S có hay không có dấu hiệu

P

◦ Có dạng:

 Mọi S là P

 Mọi S khô ng là P

◦ Ví dụ:

 Mọi tử tù là tội phạm

 Mọi phòng vệ chính đáng khô ng là tội phạm

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

107

◦ Lưu ý:

 Lương từ “mọi” có thể thay thế bằng các từ khác:

“với mỗi, “toàn thể”, “tất cả”, “ai ai”, “ai cũng”, …

 Nếu không có lượng từ (ẩn) là phán đoán chung

 Phá n đoán đơn nhất cũng là phán đoán chung

đặc biệt.

◦ Ví dụ:

 Tất cả tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội.

 Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội. (ẩn)

 Newton là nhà bác học vĩ đại. (đơn nhất)

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

108

 Phán đoán riêng: cho biết một bộ phận

của S có hay không có dấu hiệu P.

◦ Có dạng:

 Một số S là P

 Một số S khô ng là P

◦ Ví dụ:

Một số sinh viên là không tập trung nghe giảng.

◦ Lưu ý: Lượng từ “một số” có thể thay bằng

“một phần”, “phần lớn”, “không phải tất cả”,

“một vài”, “hầu hết”, “có’, “có những”,

“nhiều”, “nói chung”,”nhìn chung”, …

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

109

◦ Ví dụ:

 Nhìn chung luật sư đều am hiểu pháp luật.

 Phần lớn dân tộc Việt Nam đều yêu nước.

 Nhìn chung dân tộc Việt Nam đều yêu nước.

4/24/2017 Chương 4 - Logic học

110