Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng thanh toán di động của người dùng thế hệ Z tại thành phố Hồ Chí Minh

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG

THANH TOÁN DI ĐỘNG CỦA NGƯỜI DÙNG THẾ HỆ Z

TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Bùi Thị Thùy Nhi, Nguyễn Trần Phương Loan, Trần Thị Bích Chi

Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh

GVHD: ThS. Nguyễn Dương Linh

TÓM TẮT

Nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng thanh toán di động của người dùng

thế hệ Z tại Thành phố Hồ Chí Minh” được thực hiện nhằm xác định những nhân tố có ảnh

hưởng đến ý định sử dụng thanh toán di động của thế hệ Z bằng phương pháp nghiên cứu

định tính và định lượng. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 5 nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử

dụng thanh toán di động của thế hệ Z, bao gồm: (1) Hiệu quả mong đợi, (2) Nhận thức về sự

hữu ích, (3) Nỗ lực mong đợi, (4) Ảnh hưởng xã hội, (5) Điều kiện thuận lợi. Dựa trên kết

quả nghiên cứu thu thập được, nhóm tác giả đề xuất những hàm ý đối với các doanh nghiệp

cung ứng dịch vụ thanh toán di động nhằm cải thiện và phát huy những nhân tố có tác động

tích cực đến ý định sử dụng của người tiêu dùng.

Từ khóa: hiệu quả mong đợi, điều kiện thuận lợi, thanh toán di động, thế hệ Z, ý định sử

dụng.

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Với tốc độ phát triển ngày càng nhanh chóng và hiện đại, việc sử dụng tiền mặt để thanh

toán các khoản chi tiêu đã trở nên quá cồng kềnh và mất thời gian. Thay vào đó, hình thức

thanh toán di động được trở nên ưa chuộng bởi một số ưu điểm nhanh chóng, tiết kiệm chi

phí, thời gian, công sức. Một khảo sát mới đây của Visa tại Việt Nam cho thấy có đến 74%

người tiêu dùng tại Việt Nam kỳ vọng sẽ tăng cường thanh toán không tiền mặt trong 12

tháng tới. Số liệu từ Vụ Thanh toán Ngân hàng Nhà nước cho thấy, trong 6 tháng đầu năm,

số lượng giao dịch qua kênh điện thoại di động “bùng nổ” hơn 472 triệu giao dịch, với giá trị

4,9 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 178% và 177% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý,

84% người tiêu dùng Việt Nam cảm thấy an toàn khi thực hiện thanh toán di động, cho thấy

tiềm năng của thanh toán di động trong việc tăng cường niềm tin người dùng cả nước vào

thanh toán kỹ thuật số nói chung. Sở dĩ hình thức thanh toán này ngày càng phổ biến do

ngoài việc đơn giản hóa hệ thống thanh toán tại điểm bán cho doanh nghiệp, thanh toán

không tiếp xúc bằng di động mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng bởi giúp họ tiết kiệm

thời gian và giảm phụ thuộc vào tiền mặt.

Ở Việt Nam, thế hệ Z chiếm tỷ lệ 1/7 tổng dân số, cùng với việc sử dụng điện thoại di động

không chỉ là thói quen, mà còn là một cách sống. Nhận thấy tiềm năng này, rất nhiều công ty

công nghệ đã phát triển các ứng dụng thanh toán qua di động. Do đó, thanh toán không còn

2639

là lĩnh vực độc quyền của các ngân hàng. Ngân hàng và các dịch vụ thanh toán chỉ là một

trong số những thay đổi từ phía thị trường để thích ứng với thế hệ Z.

Hiện nay, ví điện tử có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới nhưng nghiên cứu về thanh toán di

động vẫn chưa phổ biến. Và đây cũng là lý do hình thành đề tài nghiên cứu: “các yếu tố ảnh

hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ thanh toán di động của người dùng thế hệ Z tại Thành

phố Hồ Chí Minh”

2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở lý thuyết

Thế hệ Z:thệ Z là những người sinh sau năm 1995, năm mà việc thương mại hóa internet

.

bắt đầu Được tiếp xúc công nghệ kỹ thuật số kể từ khi họ được sinh ra, thế hệ Z đã phát

triển các đặc điểm khác biệt so với thế hệ trước họ là thế hệ Millennials (những người được

sinh ra trong khoảng thời gian 1977-1994) là ngay từ nhỏ không phải được giáo dục quá

nhiều về công nghệ nhưng thói quen của thế hệ này bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi chúng.

Thanh toán di động: thanh toán di động là hình thức thanh toán điện tử cụ thể, sử dụng

công nghệ truyền thông bằng cách cho phép người dùng di động thực hiện thanh toán bằng

thiết bị di động được kết nối Internet (Dahlberg, Mallat, Ondrus & Zmijewska, 2006). Ghezzi,

Renga, Balocco và Pescetto (2010) tóm tắt khái niệm thanh toán di động là “một quá trình

trong đó ít nhất một pha giao dịch được thực hiện bằng thiết bị di động (chẳng hạn như thiết

bị di động điện thoại, điện thoại thông minh, PDA hoặc bất kỳ thiết bị hỗ trợ không dây nào)

có khả năng xử lý an toàn giao dịch tài chính qua mạng di động hoặc thông qua các công

nghệ không dây khác nhau (NFC, Bluetooth, REID,...).

Ý định sử dụng: theo Ajzen và cộng sự (1991) ý định là những yếu tố ảnh hưởng đến

hành vi, nó chỉ ra mức độ mà một người sẵn sàng thử, mức độ nỗ lực thực hiện để hoàn

thành hành vi. Theo đó, chúng ta có thể hiểu rằng, ý định sử dụng thanh toán di động là

sự sẵn sàng thực hiện việc tìm hiểu, nghiên cứu về thanh toán di động để đi đến quyết

định sử dụng.

Hiệu quả mong đợi: là mức độ mà một cá nhân tin rằng việc sử dụng dịch vụ sẽ giúp họ đạt

được lợi ích trong hiệu suất công việc (Venkatesh và cộng sự, 2012).

Nỗ lực mong đợi: là mức độ dễ dàng nhận biết để người dùng sử dụng các công nghệ

mới, nó gần giống với nhận thức dễ sử dụng trong mô hình TAM (Venkatesh, Thong và

Xu, 2012).

Ảnh hưởng xã hội: ảnh hưởng xã hội được hiểu là ý kiến của những người xung quanh

như: gia đình, bạn bè đồng nghiệp hoặc người liên quan sẽ có thể tác động đến ý định sử

dụng dịch vụ thanh toán di động (Zhou et al, 2010).

Điều kiện thuận lợi: là một mức độ một cá nhân tin rằng, hạ tầng công nghệ và tổ chức tồn

tại để hỗ trợ cho việc sử dụng công nghệ của họ. Các điều kiện thuận lợi đề cập đến các cơ

sở hạ tầng và kỹ thuật dùng để hỗ trợ việc sử dụng một sản phẩm cụ thể nào đó một cách

thuận lợi hơn (Venkatesh và cộng sự, 2003).

Nhận thức về hữu ích: là niềm tin chủ quan của người tiêu dùng tiềm năng rằng, việc sử

dụng một hệ thống cụ thể sẽ tăng cường hiệu quả công việc trong bối cảnh tổ chức (Davis

và cộng sự, 1989).

2640

Từ những cơ sở lý thuyết trên và mối quan hệ trong các khái niệm nghiên cứu, nhóm tác giả

đã đưa ra 5 giả thuyết nghiên cứu lần lượt là:

H₁: hiệu quả mong đợi có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng của người dùng.

H₂: nỗ lực mong đợi có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng của người dùng.

H₃: ảnh hưởng xã hội có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng của người dùng.

H₄: điều kiện thuận lợi có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng của người dùng.

H₅: nhận thức về sự hữu ích có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng của người dùng.

2.2 Mô hình nghiên cứu đề xuất

Trên cơ sở lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy các yếu tố: hiệu

quả mong đợi, nỗ lực mong đợi, ảnh hưởng xã hội, điều kiện thuận lợi là cần thiết để xem

xét khi xây dựng mô hình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu đề xuất như sau:

Hình 1. Mô hình nghiên cứu đề xuất

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp gồm: nghiên cứu định tính và

nghiên cứu định lượng.

Đối với nghiên cứu định tính, dựa vào các nghiên cứu trước đây, nhóm tác giả tiến hành xây

dựng thang đo, sau đó kết hợp ý kiến của các chuyên gia để điều chỉnh lại thang đo và hoàn

chỉnh bảng câu hỏi cho nghiên cứu chính thức.

Đối với nghiên cứu định lượng, nhóm tác giả sử dụng phương pháp lấy mẫu thuận tiện với

kích thước mẫu là 400 và tiến hành khảo sát những người dùng thuộc thế hệ Z trên địa bàn

Thành phố Hồ Chí Minh. Các thang đo trong mô hình lần lượt được đánh giá độ tin cậy

thang đo, phân tích nhân tố khám phá và để kiểm định mô hình, nghiên cứu này sử dụng mô

hình hồi quy hồi quy tuyến tính bội thông qua phần mềm SPSS.

2641

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo

Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo cho thấy nhân tố Ý định sử dụng có hệ số

Cronbach's Alpha đạt 0,852, Nhận thức về hiệu quả mong đợi 0,788, Nhận thức về nỗ lực

mong đợi đạt 0,787, Nhận thức về ảnh hưởng xã hội 0,691, Điều kiện thuận lợi đạt 0,788,

Nhận thức về hữu ích 0,791 và tất cả các biến quan sát có hệ số tương quan biến > 0,3. Vậy

tất cả 05 nhân tố đều đủ điều kiện để thực hiện phân tích nhân tố khám phá. Khi xem xét

tương quan trong tổng thể của từng biến quan sát có 29 biến có thể tiến hành trong phân

tích nhân tố khám phá.

4.2 Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA)

4.2.1 Phân tích nhân tố khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến Ý định sử dụng

Ở lần chạy EFA đầu tiên, kết quả kiểm định Barlett cho thấy giữa các biến trong tổng thể có

mối tương quan với nhau (sig. = 0,000 < 0,05). Đồng thời, hệ số KMO (lần 1) = 0,862 > 0,5

chứng tỏ phân tích nhân tố để nhóm các biến lại với nhau là thích hợp và dữ liệu phù hợp

với việc phân tích nhân tố. Tổng phương sai trích cho thấy, 05 nhân tố đều có giá trị

Eigenvalue >1, tổng phương sai trích là 60,487 > 50% là đạt yêu cầu. Với phương pháp rút

trích Principal Components Analysis và phép quay Varimax, có 5 nhân tố được rút trích ra và

05 nhân tố này giải thích được 60,487% sự thay đổi của biến phụ thuộc trong tổng thể. Tất

cả các biến của các thành phần thang đo đều có giá trị hội tụ lớn hơn 0,50. Riêng biến

AHXH4 có giá trị phân biệt < 0,3 nên sẽ loại biến AHXH4 ở lần phân tích thứ nhất. Nhóm tác

giả tiến hành chạy lại EFA sau khi loại biến AHXH4 và tiến hành kiểm định lại các điều kiện

tương tự như trên. Kết quả loại thêm biến AHXH5 ở lần chạy thứ 2 (do biến AHXH5 có giá trị

phân biệt < 0,3).

Tương tự, nhóm tác giả chạy lại lần cuối, các điều kiện về giá trị hội tụ > 0,5, giá trị phân biệt

> 0,3 đều đạt. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA lần cuối như sau:

Kết quả kiểm định Barlett cho thấy giữa các biến trong tổng thể có mối tương quan với nhau

(sig. = 0,000 < 0,05). Đồng thời, hệ số KMO = 0,857 > 0,5 chứng tỏ phân tích nhân tố để

nhóm các biến lại với nhau là thích hợp và dữ liệu phù hợp với việc phân tích nhân tố.

Bảng 1. Tổng phương sai trích

Extraction Sums of Squared

Initial Eigenvalues

Loadings

Component

(%) of

Cumulative

(%)

(%) of

Cumulative

(%)

Total

Variance

1

2

3

4

5

6.390

1.957

1.748

1.543

1.134

29.043

8.896

7.943

7.013

5.154

29.043

37.940

45.883

52.896

58.051

6.390

1.957

1.748

1.543

1.134

29.043

8.896

7.943

7.013

5.154

29.043

37.940

45.883

52.896

58.051

2642

Từ bảng tổng phương sai trích lần cuối, 05 nhân tố đều có giá trị Eigenvalue >1, tổng

phương sai trích là 58.051% > 50% là đạt yêu cầu. Với phương pháp rút trích Principal

Components Analysis và phép quay Varimax, có 05 nhân tố được rút trích ra và 05 nhân tố

này giải thích được 58.051% sự thay đổi của biến phụ thuộc trong tổng thể.

Sau khi phân tích EFA lần cuối các nhân tố được gom thành 05 nhóm. Trong đó:

Nhóm 1: nhận thức về hiệu quả mong đợi gồm 05 biến: HQ1, HQ2, HQ3, HQ4, HQ5.

Nhóm 2: nhận thức về nỗ lực mong đợi gồm 05 biến: NL1, NL2, NL3, NL4, NL5.

Nhóm 3: nhận thức về ảnh hưởng xã hội gồm 02 biến: AHXH1, AHXH2.

Nhóm 4: nhận thức về điều kiện thuận lợi gồm 05 biến: DKTL 1, DKTL2, DKTL3, DKTL4,

DKTL5.

Nhóm 5: nhận thức về hữu ích gồm 05 biến: HI1, HI2, HI3, HI4, HI5.

Sau khi phân tích EFA cho 05 nhân tố, nhóm tác giả tiến hành phân tích EFA cho biến YD và

thu được kết quả phân tích: giá trị Eigenvalues > 1, tổng phương sai trích là 59.017% > 50%

là đạt yêu cầu. Hệ số tải nhân tố của các biến quan sát đều lớn hơn bằng 0,5. Vậy thang đo

này chấp nhận được. Nhân tố Ý định sử dụng gồm 03 biến quan sát là YD2, YD3, YD4.

4.2.3 Phân tích hồi quy tuyến tính bội

Bảng 2. Kiểm định độ phù hợp của mô hình

Hệ số R

bình

Hệ số R bình

phương hiệu

chỉnh

Sai số chuẩn của Hệ số Durbin-

Mô hình Hệ số R

,757^a

ước lượng

Watson

phương

1

,573

,566

,33737

1.859

Giá trị hệ số R² hiệu chỉnh là 0,566, nghĩa là mô hình hồi quy tuyến tính đã xây dựng phù

hợp với tập dữ liệu 56,6% hay nói cách khác, 56,6 % ý định sử dụng thanh toán di động của

thế hệ Z tại TP. Hồ Chí Minh là do mô hình hồi quy giải thích các phần còn lại là do sai số và

các nhân tố khác.

Bảng 3. Kết quả phân tích hồi quy bội

Hệ số hồi

quy đã

chuẩn hóa

Hệ số hồi quy chưa

chuẩn hóa

Thống kê đa cộng

tuyến

Mô hình

t

Sig.

B

Std. Error

0,128

Beta

Tolerance VIF

Hằng số

0,811

0,109

0,105

0,376

0,135

0,050

6.342

3.729

3.236

0,000

0,001

HQ

NL

0,029

0,163

0,145

0,433

0,197

0,090

0,701

0,664

0,716

0,700

0,806

1.427

1.506

1.396

1.429

1.241

0,033

1

HI

0,038

10.010 0,000

DKTL

AHXH

0,030

4.515

2.216

0,000

0,027

0,023

2643

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu, ta có phương trình hồi quy tuyến tính bội diễn tả các yếu

tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng Thanh toán di động của thế hệ Z tại Thành phố Hồ Chí

Minh là:

YD = 0,811 + 0,109  HQ + 0,105  NL + 0,376  AHXH + 0,135  TL + 0,050  HI

Các giá trị Sig. tương ứng với các biến HQ, NL , HI, ĐKTL, AHXH, đều nhỏ hơn 0,05 nên

các biến này có ý nghĩa trong mô hình. Cả 05 nhân tố: Nhận thức về hiệu quả mong đợi,

Nhận thức về nỗ lực mong đợi, Nhận thức về ảnh hưởng xã hội, Điều kiện thuận lợi, Nhận

thức về hữu ích đều có ảnh hưởng cùng chiều đến ý định sử dụng Thanh toán di động của

thế hệ gen Z tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong đó, nhân tố hiệu quả mong đợi có mức ảnh

hưởng cao nhất (β = 0,433), yếu tố Điều kiện thuận lợi giữ vị trí thứ 2 (β = 0,197), yếu tố

Nhận thức về hiệu quả mong đợi xếp vị trí thứ 3 (β = 0,163), yếu tố Nhận thức về nỗ lực

mong đợi xếp vị trí thứ 4 (β = 0,145), yếu tố Ảnh hưởng xã hội xếp vị trí thứ 5 (β = 0,090).

5 KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ

Kết quả nghiên cứu đã cho thấy, ý định sử dụng Thanh toán di động của thế hệ Z tại TP. Hồ

Chí Minh chịu sự tác động bởi 5 nhân tố mà nhóm tác giả đã đề ra. Trên cơ sở kết quả

nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất các hàm quản trị để nâng cao ý định sử dụng Thanh

toán di động của thế hệ Z tại TP.Hồ Chí Minh.

5.1 Đối với nhận thức về sự hữu ích

Dựa vào kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy biến tên là thanh toán di động giúp tôi

tiết kiệm thời gian nhận được sự đồng ý nhiều nhất của người được khảo sát trong thang đo

nhận thức về sự hữu ích (69,4%). Chính vì thế các doanh nghiệp cần đẩy mạnh quảng bá

các tính năng nổi trội của Thanh toán di động cho người tiêu dùng như giúp khách hàng tiết

kiệm thời gian, giúp thực hiện công việc dễ dàng hơn, không bị giới hạn về thời gian và

không gian và cho người tiêu dùng thấy được rằng Thanh toán di động có những lợi thế

tương đối so với các hình thức thanh toán khác.

5.2 Đối với điều kiện thuận lợi

Dựa vào kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy biến tên là dịch vụ chăm sóc khách

hàng sẽ luôn đồng hành cùng tôi khi sử dụng dịch vụ thanh toán di động nhận được sự đồng

ý nhiều nhất của người được khảo sát trong thang đo điều kiện thuận lợi (73%). Các doanh

nghiệp cần củng cố và phát triển không ngừng hệ thống chăm sóc khách hàng khi người

dùng sử dụng dịch vụ thanh toán di động. Luôn quan tâm đến trạng thái của khách hàng khi

sử dụng dịch vụ để nhằm nâng cao những tính năng tốt theo xu hướng của khách hàng và

khắc phục những sai sót của dịch vụ thanh toán di động.

5.3 Đối với hiệu quả mong đợi

Dựa vào kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy biến tên là tôi thấy thanh toán di động

hữu ích trong cuộc sống hằng nhận được sự đồng ý nhiều nhất của người được khảo sát

trong thang đo hiệu quả mong đợi (78,8%). Vì thế chó nên, các doanh nghiệp nên đẩy mạnh

đầu tư vào tính năng của thanh toán di động để người dùng nhận thấy sự hữu ích của nó

trong cuộc sống.

2644

5.4 Đối với nỗ lực mong đợi

Dựa vào kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy biến tên là tôi thấy thanh toán di động

dễ sử dụng nhận được sự đồng ý nhiều nhất của người được khảo sát trong thang đo nỗ lực

mong đợi (73,2%). Chính vì thế tôi thấy thanh toán di động dễ sử dụng các doanh nghiệp

cần nên cải thiện giao diện của dịch vụ thanh toán di động để người dùng có thể dễ dàng sử

dụng hơn.

5.5 Đối với ảnh hưởng xã hội

Dựa vào kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả nhận thấy biến tên là những người tôi đánh giá

cao sẽ khuyến khích tôi sử dụng thanh toán di động nhận được sự đồng ý nhiều nhất của

người được khảo sát trong thang đo ảnh hưởng xã hội (68,8%). Vì thế mà các Doanh nghiệp

cung ứng dịch vụ Thanh toán di động cần có nhiều chương trình giới thiệu, quảng bá dịch

vụ Thanh toán di động tại các nơi công cộng, tập trung đông người như trường học, công ty,

bệnh viện… đặt băng rôn quảng cáo tại các khu vực nhiều người qua lại như siêu thị, nhà

hàng, trung tâm thương mại… đều là những nơi được trang bị máy Pos, rất thuận tiện cho

người dùng khi sử dụng dịch vụ Thanh toán di động.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Ajzen, I. (1991). The Theory of Planned Behavior, Organizational Behavior and Human

Decision Processes, (50:2), pp. 179-211.

[2] Antonio Ghezzi, Filippo Renga, Raffaello Balocco, Paolo Pescetto (2010). Emerald

Article: Mobile payment applications: offer state of the art in the Italian market

[3] Lê Thoại (2018). Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng dịch vụ thanh toán qua

điện thoại thông minh của khách hàng cá nhân tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần

đầu tư và phát triển Việt Nam chi nhánh Đồng Nai, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học

Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

[4] Jang Suk Lee, Dong Kyu Sung (2018). Examining Factors Influencing the Intention to

Use Mobile Payment:Focusing on Self-Construal.

[5] Jin-Myong Lee (2019). Determinants of mobile payment usage and the moderating

effect of gender: extending the UTAUT model with privacy risk.

[6] Nguyễn Thị Linh Phương (2013). Các nhân tố tác động đến ý định sử dụng ví điện tử

tại Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

[7] Slade, E. L. , Dwivedi, Y. K., Piercy, N. C., & Williams, M. D. (2015). Modeling

consumers’ adoption intentions of remote mobile payments in the UK: Extending

UTAUT with innovativeness, risk and trust.

[8] Từ Nhật Vy (2019). Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của khách

hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Kinh tế Thành phố

Hồ Chí Minh.

[9] Vision Critical (2016). The Everything Guide to Generation Z.

2645